Wari ubizi?
Mu kinjana ca mbere, abaherezi bakura gute ku rusengero amaraso y’ibimazi vyaba vyatanzwe?
BURI mwaka, abaherezi bo muri Isirayeli ya kera barashikana ku gicaniro ibimazi ibihumbi n’ibihumbi. Twisunze ivyavuzwe n’umuhinga mu vya kahise wo mu kinjana ca mbere yitwa Josèphe, kuri Pasika habagwa imyagazi y’intama irenga 250.000, ivyo bikaba vyatuma haseseka amaraso menshi. (Lew. 1:10, 11; Guh. 28:16, 19) None ayo maraso yose yaca aja he?
Abacukuzi barubuye imigende itari mike mu rusengero rwubatswe na Herodi, ikaba yari ikiriho n’igihe urwo rusengero rwasangangurwa mu mwaka wa 70 inyuma ya Kristu. Iyo migende biboneka ko yakoreshwa mu gusohora amaraso yava aho ku rusengero.
Ehe raba ibintu bibiri bubuye bijanye n’iyo migende:
Intoboro ku mushinge w’igicaniro: Igitabu citwa Mishnah canditswe mu ntango z’ikinjana ca gatatu inyuma ya Kristu, kikaba ari icegeranyo c’amategeko y’Abayuda yatangwa ku munwa, kiradondora ibijanye n’imigende yatwara imyanda yava ku gicaniro. Kigira giti: «Mu mfuruka [y’igicaniro] yo mu bumanuko bushira uburengero, hariho intoboro zibiri . . . zacamwo amaraso yasukwa ku ruhande rw’uburengero be n’urw’ubumanuko rw’umushinge [w’igicaniro], agaca avangana n’amazi yakoreshwa mu kwoza igicaniro, bigaca bija kwisuka mu mwonga Kidironi.»
Ayo makuru avuga ivy’izo «ntoboro» zari hafi y’igicaniro arahuye n’ivyo abahinga mu vy’ubucukuzi bubuye muri kino gihe. Igitabu kimwe (The Cambridge History of Judaism) kiremeza ko hubuwe «imigende itari mike» iruhande y’urusengero. Kigira giti: «Iyo migende ishobora kuba yakoreshwa mu gutwara amazi yaba yavanganye n’amaraso y’ibimazi yava ku rusengero.»
Amazi menshi: Abaherezi barakenera amazi menshi bakoresha mu gusukura hasi ku gicaniro, be na ya migende yacamwo amaraso. Kugira bakore ico gikorwa vyasaba ko abo baherezi bikora ku mazi y’igisagara. Ayo mazi yakoreshwa ku gicaniro yazanana mu mifurege, mu migende y’amazi, mu matangi no mu bidengeri. Umuhinga mu vy’ubucukuzi yitwa Joseph Patrich yavuze ati: «Ubwo buryo buteye imbere bwakoreshwa mu gushikana amazi ku rusengero, ingene hasukurwa be n’ingene imicafu yakurwa ku rusengero, ico gihe vyari akataraboneka.»