Wañuy patapi tarikushaspa Jacobpa rimasqan simikuna (Iskay kaq parte)

1. ¿Imamantan kaypi yachasunchis?

ÑAUPAQ kaq yachachikuypi yachamusqanchis jina, Jacobqa wañunan patapi kashaspan llapa churinkunata juñurqan, jinaspa paykunaman juj jatun willakuyta willarqan. Ñaupaqtaqa Rubenta, Simeonta, Levita, Judatawanmi rimapayarqan. Paykunata imachus nisqanta uyarispaqa manchasqa llakisqa imachá wakin churinkunaqa kasharqanku. Ichaqa chay qhepamanmi Jacobqa Zabulonta, Isacarta, Danta, Gadta, Aserta, Neftalita, Joseta, Benjamintawan rimapayarqan. ¿Imanirqanmi paykunata? Chaymantan kaypi yachasunchis.a

ZABULÓN

2. ¿Imatan Jacob Zabulonmanta willarqan? ¿Imaynatan chay willasqan junt’akurqan? (Génesis 49:13; willakuyta qhaway).

² (Leey Génesis 49:13). Jacobmi churin Zabulonta nirqan imaynas prometesqa jallp’aq wichay ladonpi, lamar qocha patapi tiyanan karqan chayta. Chay willasqanqa 200 wata qhepamanmi junt’akurqan. Zabulón ayllu runakunaqa Galilea lamar qocha, Mediterráneo nisqa lamar qochakunaq chaupinpin jallp’ata chaskirqanku. Chay ayllumantan Moisés nirqan: “Zabulón, kusikuy llank’ayniykipi”, nispa (Deut. 33:18). ¿Imaraykun chayta ninman karqan? Zabulón aylluqa iskay jatun lamar qochaq chaupinpitaq kasharqan chayqa, chaymanmi askha barcokuna chayaqku, chaypaschá paykunaqa chaypi allinta negociota ruwaqku. Chaychá Moisesqa chaypi herenciata chaskisqankumanta “kusikuychis” nirqan.

3. ¿Imatan ruwananchis kusisqa kananchispaq?

³ ¿Imatan chaymanta yachasunman? Maypiña tiyanchis, ima sasachakuypiña tarikushanchis chaypas kusisqan kananchis. Chaypaqqa imaymanan razonkuna kashan. Ichaqa chaypaqqa yachananchismi imanchischus kan chayllawan kusisqa kayta (Sal. 16:6; 24:5). Manan imatapas nishutaqa munapayananchischu, mana chayqa llakikusunmanmi. Chhaynaqa imakunatachá Jehová Dios qowanchis chaywan kusisqa kasun (Gál. 6:4).

ISACAR

4. ¿Imatan Jacob Isacarmanta willarqan? ¿Imaynatan chay willasqan junt’akurqan? (Génesis 49:​14, 15; willakuyta qhaway).

⁴ (Leey Génesis 49:​14, 15). Jacobqa Isacartaqa felicitarqanmi, allin llank’aq kasqanmantan chayta ruwarqan, “qanqa kallpasapa asno jinan kanki” nispan nirqan. Chaymantataq nirqan imaynas allin jallp’api “munay jallp’api” tiyanan karqan chayta. Chay nisqanqa junt’akurqanmi, Isacar ayllu runakunaqa allin ruruq jallp’atan herenciata chaskikurqanku. Chay chaskisqanku jallp’aqa Jordán mayukaman karqan (Jos. 19:22). Chay jallp’apin paykunaqa llank’arqanku, wayqenkunatapas yanaparqankun (1 Rey. 4:​7, 17). Juj kutinmi Juez Barac profetisa Deborawan paykunaq yanapayninta mañakurqanku Sísara contra maqanakunankupaq, Isacar ayllu runakunaqa rirqankun paykuna yanapaq (Juec. 5:15).

5. ¿Imata ruwananchispaqmi Isacar ayllu runakuna jina kallpachakunanchis?

⁵ ¿Imatan chaymanta yachasunman? Jehová Diosqa kusikurqanmi Isacar ayllu runakuna allin llank’aq kasqanmanta. Noqanchispas paykuna jinan allin llank’aq kananchis, kallpachakunanchismi Diosta astawan servinanchispaq (Ecl. 2:24). Chaytan wakin hermanonchiskunapas ruwashanku (1 Tim. 3:1). Wakinqa iñiq t’aqapi hermanokunatan yanapanku allin iñiyniyoq kanankupaq, Jehová Diosmantapas ama t’aqakunankupaq (1 Cor. 5:​1, 5; Jud. 17-23). Chaymantapas wakin hermanokunaqa iñiq t’aqapi yachachinankupaqmi preparakunku, chhaynapi hermanokuna allin kallpachasqa kanankupaq (1 Tim. 5:17).

DAN

6. ¿Imatan Dan ayllu runakuna ruwarqanku? (Génesis 49:​17, 18; willakuyta qhaway).

⁶ (Leey Génesis 49:​17, 18). Jacobmi churin Danmanta nirqan: “Danqa ñan patapi mach’aqway jinan kanqa”, nispa. Arí, chay Dan ayllu runakunaqa mach’aqway jina yuyaysapan kananku karqan, mana manchakuqmi kananku karqan. Chaymantapas paykunaqa atiyniyoq enemigonkunatan atipananku karqan. ¿Junt’akurqanchu Jacobpa chay willasqan? Arí junt’akurqanmi. Paykunaqa Israel llaqta prometesqa jallp’aman jaykushaqtinkun llaqtaq qhepanta rirqanku enemigonkumanta cuidananpaq (Núm. 10:25). Manaña wakin runakuna chay ruwasqankuta rikurqankuchu chaypas chay ruwasqankuqa juj jatun ruwaymi karqan.

7. Imapiña Diospa llaqtanpi yanapakushanchis chaypas, ¿imatan mana qonqananchischu?

⁷ ¿Imatan chaymanta yachasunman? Ima ruwaypiña Diospa llaqtanpi yanapakushanchis, manaña jujkuna rikunkumanchu chaypas Jehová Diosqa rikumushanmi chayta. Wakinqa yaqapaschá yanapakushanchis juñunakuna wasi allichaypi limpiaypi ima, otaq asambleapi ima ruwaypipas yanapakushanchis. Chaykunapi yanapakusqanchistaqa valoranmi Jehová Diosqa. Chhaynaqa ama qonqaychu: Jehová Diosqa anchatan valoran payrayku tukuy ima ruwasqaykita, payqa manan jayk’aqpas chaytaqa qonqanqachu. Ichaqa imataña ruwaspapas payta munakuspan ruwananchis, manan jujkuna alabawananchista munaspachu (Mat. 6:​1-4).

GAD

8. ¿Imaraykun Jacob nirqan “Gadmanqa suwakunan phawaykunqaku” nispa? (Génesis 49:19; willakuyta qhaway).

⁸ (Leey Génesis 49:19). Jacobmi Gadmanta nirqan: “Gadmanqa suwakunan phawaykunqaku”, nispa. Chhaynataqmi karqanpas, Gad ayllu runakunaqa 200 más watakuna qhepamanmi Jordán mayuq inti lloqsimuy ladopi jallp’ata chaskirqanku. Ichaqa paykunaq tiyasqanku ladopiqa tiyallarqankutaqmi waj llaqtayoq runakunapas. Chayraykun chay llaqtamanqa facil-llata enemigonku jaykuyta atirqan. Chhaynaña karqan chaypas paykunaqa chay jallp’atan ajllakurqanku uywankupaq chaypi askha pasto kasqanrayku (Núm. 32:​1, 5). Gad ayllu runakunaqa mana manchakuq valiente runakunan karqanku, Jehová Diospa yanapayninpitaqmi confiaqkupas. Chaymi paykunaqa prometesqa jayllp’aman wayqenkuna jaykushaqtinku esposankuta wawankuta saqesparaq paykunata yanaparqanku maqanakuypi (Núm. 32:​16-19). ¿Imaraykun chayta ruwarqanku? Paykunaqa yacharqankun maqanakuq rinankukama Jehová Dios familiankuta cuidananta. Chhaynataqmi karqanpas, Jehová Diosqa cuidarqanmi familiankuta, chaymantapas bendecirqanmi mana manchakuq valiente kasqankumanta (Jos. 22:​1-4).

9. ¿Imatan wakin hermanonchiskuna ruwashanku Jehová Diospi confiasqankurayku?

⁹ ¿Imatan chaymanta yachasunman? Noqanchispas Gad runakuna jinan kananchis, imapiña tarikuspapas Jehová Diospin confiananchis (Sal. 37:3). Wakin hermanonchiskunapas Jehová Diospin tukuy sonqo confianku, chaymi payrayku imaymanata ruwashanku. Wakinqa juñunakuna wasi jatarichiypin yanapakushanku. Wakintaq Diosmanta willanapaq necesitakusqan llaqtakunaman astakushanku, juj ruwaykunapi iman yanapakushanku (Sal. 23:1).

ASER

10. ¿Jehová Diospa ima kamachisqantan Aser runakuna mana kasukurqankuchu? (Génesis 49:20; willakuyta qhaway).

¹⁰ (Leey Génesis 49:20). Jacobmi churin Asermanta nirqan imaynas “allin jallp’api” tiyanan karqan chayta. Chhaynataqmi karqanpas, Aser ayllu runakunaq chaskisqan jallp’aqa allin ruruq jallp’an karqan (Deut. 33:24). Paykunaqa Mediterráneo nisqa lamar qocha ladomanta Sidón llaqtakaman herenciata chaskirqanku. Chaymantapas chay chaskisqanku jallp’apiqa barcokunan sayaqku, allin reqsisqataqmi chayqa karqanpas. Ichaqa allin jallp’ataña chaskirqanku chaypas paykunaqa manan Jehová Diospa kamachisqanta kasukurqankuchu, manan Canaán runakunata chaymanta qarqorqankuchu (Juec. 1:​31, 32). Chaymi paykunaqa tiempowanqa chay runakunawan samaykachikurqanku. Chaymantapas paykunaqa negocio ruwaymanmi masta qokurqanku, chaymi Jehová Dios serviytapas qonqapurqanku. Juez Barac Canaán runakunawan maqanakunanpaq yanapayta mañakuqtinpas paykunaqa manan yanaparqankuchu. Chaymi paykunaqa mana rikurqankuchu imaynatas Jehová Dios chay kutipi llaqtanta yanaparqan chayta (Juec. 5:​19-21). Chhayna kasqankuraykun Baracwan Deborawanqa Jehová Diosman takishaspa Aser runakunamanta nirqanku: “Aserqa qella kaypin lamar-qocha patapi tiyaykurqan, barcokunaq chayananpin tiyaykurqan”, nispa. Chayqa p’enqaychá karqan Aser runakunapaqqa (Juec. 5:17).

11. ¿Imaraykun mana qolqe maskhaypichu yuyayninchista churananchis?

¹¹ ¿Imatan chaymanta yachasunman? Diosta mana serviq runakunaqa “qolqeyoq kaspallan, imaymanayoq kaspallan kusisqaqa kasun” nispan ninku. Noqanchisqa manan paykuna jinachu piensananchis (Prov. 18:11). Manan qolqe maskhaypichu yuyayninchisqa kanan (Ecl. 7:12; Heb. 13:5). Chaykunata maskhayman qokusunman chayqa Jehová Diosmantan t’aqakapusunman. Ichaqa sichus kallpachakusun Jehová Diosta tukuy atisqanchista servinanchispaq chayqa, payqa premionchistan jamuq tiempopi qowasun (Sal. 4:8).

NEFTALÍ

12. ¿Imaraykun nisunman “yaqachus jina Neftalimanta Jacobpa willasqanqa Jesuspi junt’akunman karqan” nispa? (Génesis 49:21; willakuyta qhaway).

¹² (Leey Génesis 49:21). Jacobmi churin Neftalimanta nirqan: “Payqa sumaq llamp’u simiwanmi rimanqa”, nispa. Chay nisqanqa yaqachus jina Jesuspi junt’akunman karqan. Payqa munaytan kay pachapi kashaspaqa runakunaman yachachiq. Chaymantapas unaymi payqa Neftalí ladopi kaq Capernaúm llaqtapi runakunaman yachachirqan. Bibliapi nisqan jina, chay llaqtaqa llaqtan jinañan kapurqan (Mat. 4:13; 9:1; Juan 7:46). Isaiaspas willarqanmi Jesusqa Zabulón llaqtapaq Neftalí llaqtapaq “juj jatun k’anchay” kananta (Isa. 9:​1, 2). Chhaynataqmi karqanpas, Jesusqa yachachisqanwanmi llapa runakunapaq juj jatun k’anchay jina karqan (Juan 1:9).

13. ¿Imaynan rimayninchis kanan Diospa sonqonpaq jina kananchispaq?

¹³ ¿Imatan chaymanta yachasunman? Jehová Diospa sonqonpaq jinan sumaqta rimananchis, payqa uyarishanmi imaynatas rimashanchis chayta. Chhaynaqa, imamantapas rimashaspaqa cheqaqllatan rimananchis (Sal. 15:​1, 2). Chaymantapas kallpachanapaq jinan rimananchis, jujkunatapas “kusa” ninanchismi allinkuna ruwasqankumanta (Efes. 4:29). ¿Imatawanmi yachasunman? Manan millaytaqa pimantapas rimananchischu, nitaqmi rimapakuspachu imatapas ruwananchis. Chaymantapas maypiña kaspapas willashanallanchismi Diosmantaqa, chayta ruwaspan Jehová Diosta rimasqanchiswan alabashanchis.

JOSÉ

14. ¿Imaynatan junt’akurqan Josemanta Jacobpa willasqan profecía? (Génesis 49:​22, 26; willakuyta qhaway).

¹⁴ (Leey Génesis 49:​22, 26). Jehová Diosqa allinpaqmi Joseta qhawarirqan, Jacobpas anchatan paytaqa munakurqan. Chaymi Josemanta nirqan: “Joseqa allin ruruq sach’aq ramanmi”, nispa. Chaywanmi nisharqan Jacob sach’a jina kasqanta, Josetaq chay sach’aq raman jina kasqanta. Ñaupaq kaq yachachikuypi rimamusqanchis jina, Joseqa Raquelpa phiwi wawanmi karqan. Chaymi Jacobqa Joseta nillarqantaq imaynas Rubenpa chaskinan herenciata pay chaskikapunan karqan chayta (Gén. 8:​5, 6; 1 Crón. 5:​1, 2). Chay willasqanqa junt’akurqanmi. Josepa wawankunan karqan Efrainwan Manaseswan. Paykunaqa prometesqa jallp’apin sapankanku jatun jallp’akunata chaskikurqanku (Gén. 49:25; Jos. 14:4).

15. ¿Imatan José ruwarqan sasachakuykunapiña tarikurqan chaypas?

¹⁵ Chaymantapas Jacobqa Josemantan nillarqantaq: “Flecha wach’iqkunan payman flechakunata wach’irqanku wañuchiyta munaspa, sinchitan payta cheqnikurqanku”, nispa (Gén. 49:23). Chay cheqnikuqnin runakunaqa kikin wayqenkunan karqanku. Chaymi paykunaqa Joseta jap’ispa juj pozoman wijch’uykurqanku, chaymantataq comerciante runakunaman vendepurqanku. Chaytaña payta ruwarqanku chaypas payqa manan phiñakurqanchu wayqenkunapaqqa, manan ni Jehová Diospaqpas renegarqanchu. Chhayna kasqanraykun Jacobqa paymanta nillarqantaq: “Makinkunaqa kallpayoqmi kasharqan, usqhayllan flechakunatapas wach’irqan”, nispa (Gén. 49:24). Chaypi nisqan jina, imaymana llakipiña José tarikurqan chaypas tukuy sonqon Jehová Diospi confiarqan. Chaymi wayqenkunatapas perdonapurqan; sumaqta qhawarirqan, yanaparqan ima (Gén. 47:​11, 12). Chhaynaqa, chay sasachakuykunapi tarikusqanmi Josetaqa yanaparqan allin runa kananpaq, allin iñiyniyoq kananpaq ima (Sal. 105:​17-19).

16. ¿Imatan José jina ruwananchis ima sasachakuypiña tarikuspapas?

¹⁶ ¿Imatan chaymanta yachasunman? Ima sasachakuypiña tarikuspapas manapunin Jehová Diosmantaqa ni hermanonchiskunamantapas t’aqakunanchischu. Mayninqa Jehová Diosqa yaqapaschá jinallata qhawanqa ima sasachakuypipas tarikunanchista. Ichaqa chay sasachakuykunan yanapawasun allin iñiyniyoq kananchispaq (Heb. 12:7). Chaymantapas yanapawasunmi khuyapayakuq perdonaykuq kananchispaq (Heb. 12:11). Chaymantapas sasachakuykunata aguantasqanchisqa manan yanqapaqchu, Jehová Diosqa Joseta jinan pisi tiempollamanta bendeciwasun.

BENJAMÍN

17. ¿Imaynatan junt’akurqan Benjaminmanta Jacobpa willasqan profecía? (Génesis 49:27; willakuyta qhaway).

¹⁷ (Leey Génesis 49:27). Jacobmi Benjaminmanta nirqan: “Benjaminqa lobo jinan jap’isqanta lliuta t’isanqa. Tutamantanmi jap’isqanta mijunqa, tardeyaykuytataq qechusqanta rakinqa”, nispa (Juec. 20:​15, 16; 1 Crón. 12:2). ¿Imamantan Jacob “tutamantanta” “tardeyaykuyta” nispa rimasharqan? Chaywanmi nisharqan Benjamín ayllu iskay kutita Israel llaqtata salvananta. Chay nisqanqa junt’akurqanmi. Israelpi ñaupaq kaq reyqa Saulmi karqan, payqa Benjamín ayllumantan karqan. Paymi ñaupaq kutita Israel llaqtata Filistea runakunamanta salvarqan (1 Sam. 9:​15-17, 21). Unay watakuna qhepamantaq Benjamín ayllumanta reina Esterwan primon Mardoqueowan yanapakurqanku Israel runakunata ama wañuchinankupaq (Est. 2:​5-7; 8:3; 10:3).

18. ¿Imaynatan rikuchisunman Benjamín ayllu runakuna jina kasqanchista?

¹⁸ ¿Imatan chaymanta yachasunman? Benjamín ayllu runakunaqa kusisqachá kasharqanku Jacobpa willasqanman jina Saúl rey kapusqanmantaqa. Tiempowanmi ichaqa Jehová Diosqa Judá ayllumanta Davidtañataq ajllakurqan rey kananpaq. Benjamín ayllu runakunaqa manan phiñakurqankuchu chaywanqa, aswanpas tukuy sonqowanmi apoyarqanku Davidta (2 Sam. 3:​17-19). Tiempowan wakin ayllumanta runakuna Judá ayllu contraña churakurqanku chaypas, Benjamín ayllu runakunaqa yanapashallarqankun Judá ayllu runakunataqa, Diospa ajllasqan reytapas kasukushallarqankun (1 Rey. 11:​31, 32; 12:​19, 21). Kay tiempopipas Jehová Diosqa wakin hermanokunatan ajllan llaqtanta pusarinankupaq. Chhaynataq chayqa Benjamín ayllu runakuna jinan noqanchispas paykunata apoyananchis (1 Tes. 5:12).

19. ¿Imatan yachasunman wañunan patapi kashaspa Jacobpa imachus willasqanmanta?

¹⁹ Kaypi yachamusqanchis jina, wañunan patapi kashaspa Jacobpa imachus willasqanqa llapallanmi junt’akurqan. ¿Imatan chaymanta yachasunman? Jehová Diosqa ñaupaqpi jinan jamuq tiempopipas llapa promesankunata junt’anqa. Chaymantapas Jehová Diosqa imaynachus kasqankuman jinan Jacobpa churinkunataqa bendecirqan. Chhaynataq chayqa noqanchispas kallpachakunanchismi Diospa munayninman jina kausananchispaq.