¿Imatan ruwanayki COVID-19 onqoywan ama sayk’unaykipaq?

Jayk’aqkamataq kanqa COVID-19 millay onqoy nispachu tapukushanki, pachantinpin runakuna chhaynata tapukushanku. Europa ladomanta Organización Mundial de la Salud nisqata umalliq Doctor Hans Kluge nin: “Askha runakunan imaymanata ruwaranku kay millay onqoy amaña nishuta mast’arikunanpaq”, nispa. Chaymantapas nillantaq: “Khaynapi tarikuspaqa sinchi llakisqa, phiñasqa, sayk’usqa iman tarikusunman”, nispa.

Chhaynapi tarikushanki chayqa Biblian yanapasunkiman, askha runakunatañan yanapashan kay millay onqoy rijurimusqanmantapacha.

¿Imaynatan COVID-19 onqoy sayk’uchishasunkiman?

Kay millay onqoy rijurimusqanmantapachan imaymana cambiokuna karan runakunaq kausayninpi, chaymantapas unayñan kashan kay onqoyqa, chaymi sapanka runa jujnirayña kanchis chaypas wakinqa khaynapin tarikushankuman:

Pisikallpa kashankuman imata ruwanankupaqpas
Manaña allintachu mijushankuman puñushankumanpas
Ratulla imamantapas phiñakushankuman
Sayk’usqalla kashankuman
Ratulla imatapas qonqapushankuman
Manaña jayk’aqpas imapas allinpi kananpi piensashankuman

¿Imaraykun mana allinchu kanman COVID-19 onqoywan sayk’uy?

COVID-19 onqoywan sayk’uyqa manapunin allinchu kanman noqanchispaqpas jujkunapaqpas. Pisi-pisimantan manaña cuidakusunmanchu kay millay onqoymanta. Kay millay onqoyqa mast’arikushallanmi, runakunatapas wañuchishallanmi, chayta yachashaspapas tiempoq pasasqanwanqa qonqarapusunmanmi jinaspa comunta maytapas puriripusunman, chhaynapitaq noqanchispas contagiakusunman jujkunatapas contagiasunman kay millay onqoywan.

Kay sinchi sasa tiempokunapi tarikuspan askha runakuna repararanku BIbliapi nisqanqa cheqaqpuni kasqanta. Biblian nin: “Llaki phutiy p’unchaypichus pisi kallpayanki chayqa, pisi kallpapunin kashanki”, nispa (Proverbios 24:10). Ichaqa, Bibliapi yachachikuykunan yanapawasunman kay sinchi sasa tiempokunapi.

¿Imaynatan Bibliapi yachachikuykuna yanapasunkiman COVID-19 onqoywan ama sayk’unaykipaq?

Manaña runamasikunawan tupayta atinkichu chaypas, rimashallay familiaykikunawanpas, amigoykikunawanpas

Biblian kayta nin: “Tukuy tiempon amigoqa munakun, llaki-phutiy tiempopipas wayqe jinan khuyapayakun”, nispa (Proverbios 17:17).

Imarayku allinpuni: Munakuq amigonchiskunaqa kallpachawasunmi (1 Tesalonicenses 5:11). Ichaqa sapallanchis mana piwanpas rimaspa kasunchis chayqa onqopusunmanmi (Proverbios 18:1).

Kayta ruway: Amigoykikunawan rimashallay telefononta, internetninta otaq cartatapas paykunaman qelqay. Llakisqa tarikuspaykiqa amigoykikunata telefononta wajay, chaymantapas paykunata tapuriy imayna kashasqankuta, parlariychis iman yanapashasunkichis kay millay onqoymanta cuidakushanallaykichispaq, chaymantapas amigoykikunata kallpachay, imallatapas paykunaman apachiy, chaykunata ruwaspan qanpas amigoykikunapas kusisqa kankichis.

Kaykunata ruwawaq

Canadá nacionmanta Megan sutiyoq sipasmi nin: “Internetnintan amigoykunawan juñukuyku, mayninpi iskaylla, mayninpitaq askha juñukuyku pujllanaykupaq otaq imamantapas rimanaykupaq. Manaña tupayta atiykuchu chaypas chayta ruwaspan kallpachanakuyku. Kay millay onqoy rijurimusqanraykun llapanchis imaymana sasachakuykunapi tarikunchis, chaymi manapuni amigonchiskunamanta karunchakunanchischu, paykunamanmi willakunanchis imayna kashasqanchista, chayta ruwasun chayqa kallpachasqa, kusisqa iman kasunchis”.

Estados Unidos nacionmanta Emma willawanchis imatas ruwanku qosanwan wawankunapiwan chayta, paymi nin: “Manaña familiaykuwan, amigoykunawanpas tupayta atiykuchu chaypas, paykunataqa anchatan munakuyku, chaymi regalokunata apachiyku, tarjetakunatapas paykunapaq ruwayku chaypin qelqayku Bibliamanta kallpachaq textokunata, chaywanmi rikuchiyku munakushallasqaykuta, chaykunata ruwaspan anchata kusikuyku, ima llakikuyniykutapas qonqapuykun”.

Kunanqa astawantaq tiempoyki kashan chayqa piensay imakunata ruwawaq chaypi

Biblian kayta nin: “Tiempoykichista ama usuchiychischu”, nispa (Efesios 5:16).

Imarayku allinpuni: Sichus tiempoykita mana usuchinkichu chayqa, allinkunapin piensanki, chaymantapas manan nishutachu llakipakunki (Lucas 12:25).

Kayta ruway: Kunanqa más tiempotaq wasiykipi kashanki chayqa piensay imakunatan ruwayta atinki chaypi. Ima ruwaycha gustasunki chaytan ruwawaq, chaymantapas familiaykiwan kuskan imatapas ruwawaqchis.

Kaykunata ruwawaq

Sudáfrica nacionmanta Evan willawanchis imakunatas ruwanku esposanwan wawankunapiwan chayta, paymi nin: “Imaymanatan wasiykupi ruwayku, verdurakunatan plantayku juj hierbakunatapas, chaymantapas wasipi manaña utilizasqayku cartonkunamanta, latakunamanta, botellakunamanta iman ruwayku imaymanakunata chaykunawantaq wasiykuta sumaqyachiyku”.

Italia nacionmanta Ivan willawanchis esposan Evepiwan imayna kashasqankumanta, paymi nin: “Kinsa chunka wataña casarasqa kashayku chaypas manan jayk’aqpas kunan jinaqa sapa p’unchay kuskallaqa karaykuchu, kunanqa astawanmi reqsinakushayku, astawanmi munanakuykupas. Liston kashayku ima sasachakuykunaña kaqtinpas yanapanakunaykupaq”.

Sapa p’unchay imachus ruwanaykita ruwashallay

Biblian kayta nin: “Ichaqa tukuy imapas imaynachus kananman jina ordenpi ruwakuchun”, nispa (1 Corintios 14:40).

Imarayku allinpuni: Askha runakunan kusisqa kashanku imatachus sapa p’unchay ruwanankupaq horariota ruwakusqankuwan, chaykunata junt’asqankuwan ima.

Kayta ruway: Sapa p’unchay imata ruwanaykipaqpas horariota ruwakuy. Chay horariopi churay ima horapi escuelapi kaq wawaykikunata tareanpi yanapanki, ima horapi llank’aq rinki, ima horapi wasipi ruwanaykikunata ruwanki chaykunata. Chaymantapas tiempoykita t’aqay sapa p’unchay Bibliata leenaykipaq. Chay horarioykipi churallaytaq ima horapi imachá gustasunki ruwayta chayta ruwanaykipaq, familiaykiwan kuska kanaykipaq, campota paseaq rinaykipaq, ejerciciota ruwanaykipaqpas. Semanamantapas, killamantapas horarioykita qhawaykuy, ima cambiopas kaqtinqa chayta ruway.

Kaykunata ruwawaq

Sudáfrica nacionmanta Kgaogelo nisqa sutiyoq waynan nin: “Manaraq COVID-19 onqoy rijurimushaqtin imatachus sapa p’unchay ruwaq kani chaytaqa ruwashallanipunin. Imakunatachus manaña ruwayta atisqay horapitaq ejerciciota ruwani, chaymantapas ima horapichus jatariq kani chay horallapipunin jatarishani. Horario ruwakusqaymi yanapawan ama ñishuta kay millay onqoypi piensanaypaq, astawanqa piensani familiaypi, amigoykunapi iman”.

Francia nacionmanta Carmel sutiyoq sipasmi nin: “Ñaupaqpi jinan sapa tutamantan jatarispa desayunota ruwakuni cafeta ima, chaymantataq allichakuni maymanpas rinaypaq jina, chaymi yanapawan kusisqalla kanaypaq, k’uchilla imatapas ruwanaypaq ima”.

Preparakuy q’oñi tiempopaqpas chiri tiempopaqpas

Biblian kayta nin: “Yuyayniyoqqa mana allin kaqtan reparan jinaspan pakakun”, nispa (Proverbios 22:3).

Imarayku allinpuni: Intiq k’anchayninpas, ch’uya wayrapas allinpunin saludniykipaq. Ichaqa pisillapaschá chaykuna kan maypichus tiyasqaykipi.

Kayta ruway: Chiri tiempo qayllaykamushaqtinqa wasiykipipas, llank’anaykipipas allichakuy astawan intiq k’anchayninta chaskikunaykipaq. Chiri tiempoña kaqtinpas allinta p’achakuspan familiaykiwan kuska riwaqchis campota, pujllanaykichispaq imata ruwanaykichispaqpas.

Q’oñi tiempopiqa askha runakunan wasinkumanta lloqsinku chaymi cuidakunaykipuni. Allinta piensay mayta rinki, ima horapi lloqsinki, ima horakunapi pisilla runakuna wasinkumanta lloqsinku chaykunapi.

Kaykunata ruwawaq

Francia nacionmanta Sameena nin: “Maypichus tiyasqaypiqa nishutan paran, chaymi allinta qhawarinay ima horapichá lloqsisaq wasiymanta chayta, sichus inti rijuriramun jinaqa chay ratopin wasiymanta lloqsini, mayninpi chakillapi purini mayninpitaq bicicletapi, ajinapin intiq k’anchayninta chaskikuni chaymi anchata kusichiwan”.

Canadá nacionmanta Tiffany nin: “Qoñi tiempoqa facilmi noqapaqqa wasiymanta lloqsispan imaymanata ruwayta atini, kunanmi ichaqa qayllaykamushanña chiri tiempo chaymi alistakushani wasiypi imakunatas ruwasaq chayta”.

Kasukushallay COVID-19 onqoywan ama contagiakunapaq kamachikuykunata

Biblian kayta nin: “Mana yuyayniyoqmi ichaqa usqhaylla phiñakun, pay kikinpi confiakuspataq imatapas ruwallan”, nispa (Proverbios 14:16).

Imarayku allinpuni: Mana cuidakusunchu chayqa COVID-19 onqoyqa wañuchiwasunmanmi.

Kayta ruway: Makilla kashay ima kamachikuykunatachus autoridadkuna tiyasqayki llaqtapi churashanku ama kay millay onqoy mast’arikushanallanpaq, jinaspa allinta yuyaykuy kasukushankichus icha manachus chay kamachikuykunata chaypi. Chaymantapas manan qanllapichu piensanayki, aswanpas piensanaykin familiaykipi juj runamasiykikunapipas.

Kaykunata ruwawaq

Sudáfrica nacionmanta Darynmi nin: “Tukuy atisqaytan ruwani ama kay millay onqoy mast’arikushanallanpaq jujkunaña mana cuidakunkuchu chaypas, noqaqa cuidakushallanin familiaytapas cuidashallanipunin”.

Diosman astawan achhuykuy

Biblian kayta nin: “Diosman achhuykuychis jinan paypas qankunaman achhuykamusunkichis”, nispa (Santiago 4:8).

Imarayku allinpuni: Diosqa yanapasunkipunin ima sasachakuypiña tarikuqtiykipas aguantanaykipaq (Isaías 41:13).

Kayta ruway: Sapa p’unchay Bibliata leey. Chaypaqqa yanapachikuwaqmi Bibliata leenapaq programa nisqawan

Jehová Diospa testigonkunaqa juñunakuyninkutan aparishallanku kay onqoyña kaqtinpas, pachantinpin sapa semana internetninta juñukushallanku, asambleankutapas, Jesuspa wañupusqanta yuyarinapaq juñunakuytapas aparishallankun; qanpas chay juñunakuykunata uyarikuyta munanki chayqa, paykunatan tapukuwaq.

Bibliamanta kay textokunan yanapasunkiman COVID-19 onqoywan ama sayk’unaykipaq

Isaías 30:15 nin: “Thaj kayniyoq kaspaykichismi mak’allikuwaspaykichismi kallpachasqa kankichis”, nispa.

Ima ninantaq chayri: Jehová Diospa kamachikuyninkunapi confiaymi thaj kayta qowasun kay sasa tiempokunapi.

Proverbios 15:15 nin: “Llakisqa sonqoyoqpaqqa sapa p’unchaypas sasakaman, kusisqa sonqoyoqpaqmi ichaqa sapa p’unchaypas kusikuyllapuni”, nispa.

Ima ninantaq chayri: Allin kaqkunapin piensananchis chaymi yanapawasun kay sasa tiempokunapi kusisqalla kashananchispaq.

Proverbios 14:15 nin: “Pisi yuyayniyoqqa tukuy uyarisqantan creen, yuyayniyoqmi ichaqa thaskisqankunata allinta qhawan”, nispa.

Ima ninantaq chayri: Kasukushanallanchismi kay COVID-19 onqoymanta cuidakunanchispaq kamachikuykunata, manan yanqapaq jinaqa qhawarinanchischu.

Isaías 33:24 nin: “Manan mayqellanpas onqosqa kani ninqachu”, nispa.

Ima ninantaq chayri: Jehová Diosmi prometewanchis onqoykunata tukuchipunanpaq.