CRISTIANOSPA KAUSAYNINKUMANTA
Cubapi 70 watasta Jehovata sirvishani
NOQAQA 1947 watapi Cuba islapi nacekorqani. Cuba islaqa kashan mar Caribej yakusninwan océano Atlanticoj yakusninwan tinkunku chaypi. Familiaypeqa iskay sullkʼa hermanasniypiwan tiyanku, kinsantiykutaj tatasniywan khuska Esmeralda llajtitapi tiyakorqayku.
Chay llajtitapeqa mana chʼajwas kajchu, tranquilotaj kausakoj kayku. Familiaresniykupis chay qayllallapi tiyakoj kanku, tiosniy, awelosniy ima. Nitaj mikhunapis faltawajchu kayku. Tukuyniyku may kusisqa kausakoj kayku.
Phishqa watitasniyoj jina kashajtiy, tatasneyqa Walton Joneswan Bibliamanta yachakuyta qallarerqanku. Chay hermanoqa tiyakorqayku chay llajtitakama chunka horasta jinapuni chakipi jamoj. Sapa jamojtin familiaresneyqa awelosniypa wasinpi tantakojpuni kanku, chaypitaj horasta Bibliamanta yachakoj kanku. Tatasniywan, tioy Pedrowan, tiay Elawanqa Bibliamanta yachakuspa maytapuni gustachikoj kanku, pisi tiempollapitaj Jehovaj testigosnin jina bautizakorqanku. Tiay Elaqa kunan 100 watasniyoj jinaña kashan, precursora jinallapunitaj Cubapi sirvishan.
Chaypacha Jehovaj testigosnenqa manaraj prohibisqasrajchu karqayku. May rejsisqas karqayku wasimanta wasi predicasqaykurayku, bolsonesniykupi chayri maletinesniykupitaj Bibliamanta ashkha publicacionesta apaykachasqaykurayku. Ashkhatapuni purej kayku. Yuyarikunipuni imaynatachus wawa kashaspa Jehovata sirvisqayta. Chay watasqa ‘allin tiempospuni’ karqa, jinapis ‘mana allin tiempos’ qayllaykamusharqaña (2 Tim. 4:2).
MANA ALLIN TIEMPOS CHAYAMUN
Phishqa watitasniyoj jina kashajtiy, tataywan tioywanqa Cubaj ujnin llajtanman asambleaman viajarqanku. Chaypitaj paykunaqa contaminasqa yakuta tomaykusqanku, chayraykutaj fiebre tifoideawan onqoykorqanku. Wasiyman kutinpojtinku tioyqa sanoyaporqa, jinapis pʼajlita qhepakaporqa, tataytajrí wañuporqa. Payqa 32 watasnillayojraj kasharqa.
Tatay wañupusqantawan, mamayqa ujnin hermanonpa wasinman pusakapuwarqayku. Hermanonqa Lombillo llajtitapi tiyakusharqa. Chayman ripunaykupajqa parientesniykuta saqepunayku karqa, jinallataj munasqa awelitosniykutapis. Jinapis mamaywan, hermanasniywan, noqawanqa Jehovata sirvillarqaykupuni.
26 de agosto de 1957 watapi, uj mayitupi bautizakorqani. Chaypachasqa chunka watasniyoj kasharqani. Nipuni yuyarqanichu chaymanta niraj iskay watanman Jehovaj testigosninpa kausayninku Cubapi maytapuni cambiananta. 1959 watapi gobiernota orqhoytawan waj gobiernotañataj churarqanku. Chay gobiernoqa comunista karqa.
Chay mosoj gobiernoqa cuartelman rinata obligayta qallarerqa. Chaytaj Jehovaj testigosninta maytapuni afectarqa. Imaraykuchus mundo enteromanta Jehovaj testigosnenqa mana guerraspaj wakichikunchejchu, nitaj politicamanpis chhapukunchejchu. Chay tiempokama Jehovaj testigosnenqa ni imamanta jarkʼasqas Jehovata sirverqanku, jinapis chay gobiernoqa pisimanta pisi wakin imasmanta jarkʼayta qallariwarqayku. Chaymantataj chay gobiernoqa tukuy imata prohibiwarqayku, may chhika hermanostaj carcelpi wisqʼasqas karqanku. Wakin hermanostaqa sapa kuti maqaj kanku, pisi mikhunatataj qoj kanku. Wakin kutistaj yawarwan chajrusqa mikhunasta qoj kanku, mayqentachus Biblia juchachan chaykunata.
Tukuy chay imas kajtinpis Jehovata yupaychanaykupaj tantakullarqaykupuni (Heb. 10:25). Asambleastapis tukuynin Cuba suyupi ruwajpuni kayku, campospi, waj lugarespi ima. Uj pacha, uj hermano oveja kanchanta chayri oveja corralninta mañawarqayku chaypi asambleata ruwanaykupaj. Chay corralqa jatun karqa. Cubapeqa ovejasta carneros nispa niyku. Chaypeqa mana tiempoyku karqachu ni corralta pichanallaykupajpis, ni ovejasta orqhonallaykupajpis. Jinapis asambleata ruwarqaykupuni. Tukuynin ovejas khuska kasharqayku, de verdad ovejaswan, Jehovata yupaychaj ovejaswan ima (Miq. 2:12).
Maytapuni agradecekorqayku Jehovamanta yachakunaykupaj yanapawarqayku chay hermanosta. Paykunaqa maytapuni llankʼarqanku Jehovamanta sumaj yachachiykuna chayamunawaykupaj. Wakin kutisqa asambleasta ñaupajmantaña casetespi grabaj kanku, chaytataj tukuynin Cuba suyuntinta muyuchimoj kanku. Wakin kutistaj iskay hermanoslla tukuynin discursosta wakichej kanku, discursosta ruwaj kanku, grabajtaj kanku. Pakayllamanta chay grabaciones ruwakusqanraykutaj, chaypeqa uyarikuytapuni yachaj galloj waqasqan, waj asikunapaj chʼajwitaswan. Asambleata ruwaj kayku chay lugarpi mana corriente kajtintaj, uj hermano bicicletaman wichariykuspa pedaleaj. Chay bicicletamanqa uj aparatota conejtaykoj kanku corrienteta rikhurichinanpaj. Chay corrientewantaj tukuynin asambleata uyariyta atej kayku. Prohibisqa kajtiykupis, nitaj waj lugaresman jinachu ashkha publicaciones chayamuwajtiykupis, Jehovamanta yachakunaykupaj sumaj yachachiykunaqa ni jaykʼaj faltawarqaykuchu. May kusisqas Jehovata tukuyniyku khuska sirverqayku (Neh. 8:10).
PRECURSORES KAYKU, TATASTAJ KAYKU
18 watasniyoj kashajtiy Florida llajtitapi precursor regular kayta qallarerqani. Uj watanman jinataj precursor especialta jina churawarqanku Camagüey llajtapi. Chayqa kashan chay provinciaj capitalnin. Chaypi Emiliata rejserqani. Payqa Santiago de Cubamanta, may kʼachita hermanataj. Paywan noviayta qallarerqani, niraj watanmantaj casarakorqayku.
(Lloqʼe) Ñaupajman Apajkunapaj Escuelapi waj ancianoswan khuska kashayku (Camagüey, Cuba, 1966).
(Paña) Casarakusqayku día, 1967.
Semanantinta llankʼayta qallarerqani gobierno azucarta ruwachej chay empresapi. Emiliawan noqawan mana precursoresllapuni kayta atispapis, tukuy atisqaykuta kallpachakuyta munarqayku Jehovapaj astawan llankʼanaykupaj. Jinapitaj chay empresata nerqani 3 de la mañanamanta 11 de la mañanakama trabajayta munasqayta. Paykunataj “ya” niwarqanku. Mana madrugay gustawanchu, pero chay horarioqa mayta yanapawarqa Emiliawan khuska predicaj rinaypaj, tukuynin tantakuykunamanpis rinaypaj.
1969 watapi ñaupaj kaj wawayku Gustavo nacekorqa. Chaypachasllataj watejmanta tiempo juntʼasqata sirvinaypaj invitawarqanku. Pero chay kutipeqa congregacionesta waturej jina yanapakunaypaj. Chay tiempopeqa Cubapi congregacionesta waturejkunamanta wakenqa wawasniyoj karqanku. Chay watasqa may kusisqaspuni karqayku, may ocupasqastaj. Emiliapajwan noqapajwanqa uj jatun bendicionpuni karqa congregacionesta waturinaykupaj invitawasqayku. Congregacionesta waturej jina yanapakushajtiyku qhari wawasniyku Obedwan Abnerwan nacekorqanku, chantá warmi wawayku Mahelypis.
Congregacionesta waturishajtiyku Jehovaqa Cubapi llajtanta maytapuni bendicerqa. Chayta yuyarikuspataj mayta kusikuni. Chantapis noqaykuta bendecillawarqaykutaj wawasniykuta payta munakunankupaj yanapashajtiyku. Jinapis kunan willarisqaykichej congregacionesta visitarishajtiyku imaynachus kausayniyku kasqanmanta.
CUBAPI TESTIGOS PROHIBISQA KASHAJTIYKU, CONGREGACIONESTA WATURIYKU
1960 a 1970 watas chaynejpi aswan sutʼi yachakorqa Jehovaj testigosnin prohibisqa kasqayku. Niña Tantakuna Wasispi tantakojta saqewarqaykuchu, misionerostapis Cuba suyumanta wijchʼuporqanku, ashkha joven hermanos carcelman wisqʼasqa karqanku, La Habanapi kaj sucursalpis wisqʼakaporqa.
1990 watas chaynejta congregacionesta waturishajtiyku.
Prohibisqa kasqaykurayku congregacionestaqa semana tukukuyllapi visitariyta atej kayku. Chayrayku congregacionestaqa iskay semana tukukuypi visitaj kayku. Pisi imasllawan viajaj kayku, bicicletapipunitaj astawan riyta yachaj kayku. Ajinamanta ni pi reparanawaykupaj. Congregacionesta vistarinaykutaqa mana anunciajchu kanku. Chaymanqa rej kayku familiaresniykutapis visitarej rishaykuman jinalla. Jinapis chaytaqa ruwayta atillaj kayku. Hermanoswanqa familiaykuwanpunipis kashaykuman jina sientekoj kayku. Chayrayku yuyarikunaykupuni karqa congregacionta visitaj risqaykuta (Mar. 10:29, 30). Jinapis sumajta qhawarikunayku kaj. Policiasqa qhatiykachawajpuni kayku, tukuy imatataj tapuykachawaj kayku. Alojawaj kayku chay hermanostapis imatachus ruwashasqaykuta yachaspaqa carcelman apayta atej kanku (Rom. 16:4).
Chay tiempopi repararqani hermanosqa jaywarikuytapuni yachasqankuta, pisi qolqellayoj kajtinkupis. Wakin lugarespeqa runasmanta nisqa astawan chʼuspisina tiyaj. Hermanospataqa ujlla mosquiteronku tiyaj. Jinapis chayta mañawaj kayku mana chʼuspi tukuykunawaykupaj. Wakintaj wasinkupi qhepakunaykuta niwaj kayku, jaywarinawaykupaj mana mikhunanku kajtinpis. Wakin kutisqa noqayku mikhunata apaj kayku paykunawan khuska mikhurinaykupaj.
Congregacionesta waturej rinaykupajqa mana tukuynin wawasniykuta pusayta atejchu kayku. Chayrayku ujllata pusakoj kayku. Chay ujkunatataj mamaywan hermanaywan cuidapuwaj kayku. Jinapis uj wawawan viajayqa allin karqa. Imajtinchus chʼichi pañales bolsa ukhuman publicacionesta pakaykoj kayku. Policiastaj cosasniykuta revisashaspa chay chʼichi pañalesniyoj bolsataqa manaña revisajchu kanku.
Señoray Emiliaqa Jehovapaj tiempo juntʼasqata llankʼashajtiyku wawasniykuta maytapuni cuidarqa, noqatapis mayta yanapawarqa. Noqaqa azucarta ruwaj kanku chay empresapi trabajoyta allintapuni apaykachanay karqa, congregacionesta waturej jina ruwanasniyta allinta juntʼanaypaj. Wakin kutisqa semanapi ujta chayri iskay kutita iskay turnota trabajanay kaj. Ajinamanta sabadowan domingowan tiempo kapunawanpaj. Jinapis tiempowanqa chay empresapi ujnin grupomanta encargakunaypaj churaykuwarqanku, semanitantintataj trabajanay kaj. Chay horariotaqa juntʼanaypuni karqa. Jinapis repararqani grupoymanta kajkunapaj semana tukukuypi trabajanankupaj, sumajta trabajota wakiykuchipojteyqa noqa mana rejtiypis paykuna trabajanallankuta. Chaytapunitaj ruwarqani. Ajinamantataj semana tukukuyta congregacionesta visitariyta atillarqani. Reparasqayman jina jefesneyqa ni jaykʼajsina chayta yacharqankuchu.
CAMBIOS KAJTINPIS KUSISQALLAPUNI KARQAYKU
Jehovaj testigosninta niña prohibijtinku 1994 watapi ñaupaj kaj asamblea.
1994 watapi Cubapi Diospa llajtanta ñaupajman apajkunaqa, uj sumaj tantakuyta La Habanapi ruwarqanku. Chaymantaj tukuynin congregacionesta waturejkunata wajyawarqayku. Chay tiempopeqa 80 jina karqayku. Maytapuni kusikorqayku chay chhika watasmanta recién tukuyniyku rejsinakuspa. Chay tantakuypi ñaupajtaqa sutʼinchakorqa Diospa llajtanpi wakin cambios ruwakunanta. Chaymantataj tʼukunapaj jina uj anunciota ruwarqanku. Chaypeqa niwarqayku sutisniykuta autoridadesman rejsichiyta munasqankuta. ¿Imaraykú chayta ruwayta munarqanku?
Hermanosqa sutʼinchawarqayku ashkha kutista autoridadeswan tantakusqankuta gobierno niña Jehovaj testigosninta qhatiykachanawaykupaj. Chay autoridadestaj paykunamanta congregacionesta waturejkunaj sutisninkuta mañasqanku. Tukuyniykutaj de acuerdo kasharqayku sutisniykuta paykunaman qonankupaj. Chaymantapachataj gobiernoqa niña qhatiykachawarqaykuchu, niñataj anchata churanakuwarqaykuchu.
Manaraj religionta jina reconocewajtiykupis pisimanta pisi saqewarqayku tantakojta, predicajta ima. Tiempowanqa yacharqayku congregacionesta waturejkunamanta wakinpa sutisninkuta paykuna yachasqankutaña. Jinapis paykunaqa munarqanku noqaykupuni sutisniykuta willanaykuta.
1994 watamanta septiembre killapi, autoridadesqa permisota qowarqayku watejmanta sucursalta kicharinaykupaj. 20 watastaña wisqʼasqa karqa chay kikin lugarllapitaj watejmanta sucursalta kicharerqayku.
Tiemponman 1996 watapi hermanosqa Emiliatawan noqatawan wajyamuwarqayku Betelpi sirvinaykupaj. Nipuni chayta yuyarqaykuchu. Jinapis paykunaman nerqayku iskay wawasniykuta cuidashallasqaykutaraj. Chayta allinta qhawaykuriytawantaj hermanosqa niwarqayku ajina kajtinpis Betelpi sirvinaykuta. Chay invitacionta aceptarqayku, La Habanaman tawantiyku ripunaykupajtaj wakichikorqayku.
(Lloqʼe) Emilia Cuba sucursalpi Departamento de Costurapi kashan, chayqa karqa 2000 watas qallariyta.
(Paña) 2012 watapi Salón de Asambleasta Diosman jaywapushanku.
Qallariypeqa Betelpi sirviy mana gustawarqachu. Ashkha watasta congregacionesta waturispa yanapakorqani, chayrayku sonqoypipis yuyayniypipis congregacionesmanta hermanoslla kasharqanku. Betelpi oficinapi chukusqalla trabajaytaqa nipuni atillarqanichu. Jinapis wakin Betelitas, astawanraj señorayqa maytapuni yanapawarqanku chayman yachaykukunaypaj. Tiempowanqa watejmanta kusisqa llankʼayta qallarerqani, kunantaj Betelpi kusisqa sirvishani.
(Lloqʼe) Casarasqa Cristianospaj Escuelamanta graduación, 2013.
(Paña) Cuba Sucursalta Kamachejkuna, 2013.
Uj diapaj jatun tantakuypi warmi wawaykuwan qosanwan ima khuska kashayku.
Manaña joveneschu kayku. Jinapis Emiliawan noqawanqa, kay chhika wataspi hermanoswan khuska Jehovata sirvisqaykuta yuyarikuspa maytapuni kusikuyku. Mayta kusikullaykutaj wawasniyku, allchhisniykupis Jehovata sirvishasqankumanta. Apóstol Juan jina niyku, payqa machitu kayninpi nerqa: “Mana imapis astawan kusichiwanchu, wawasniy cheqa kajpi purishasqankuta uyarisqaymanta nisqaqa”, nispa (3 Juan 4).
30 watasta jinaña Betelpi yanapakushayku. Machuyapusqaykurayku chayri onqoykusqaykurayku wakin imaspi rikukuspapis, tukuy atisqaykuta kallpachakullaykupuni ruwanasniykuta sumajta juntʼanaykupaj. Jehovata sirverqayku chay wataspeqa wakin imaspi rikukorqayku. Jinapis ‘kusikuyniyoj Diosta’ 70 watasta jinaña kay Cuba suyupi sirvisqaykumanta mayta kusikuyku (1 Tim. 1:11; Sal. 97:1).