KOASOIPEN ARAIL MOUR
Siohwa Kin Ketin Kaiahne Ie Sangete Ei Pwulopwul
I KADKADEHDE kisin doaropwe me brothero ahpwtehn kihong ie. Pohn doaropweo ntingdi, “David Splane, April 8, 1953: ‘Kalokalohki Duwen Imwin Sampah.’” I idek reh, “Dahieu me?” Brothero sapeng nda, “Ong ahmw padahko me ke pahn wia nan Sukuhl ong Sapwellimen Koht Doadoahk.”a I ndaiong, “I sohte nda me i men wia me!”
Mwohn ei doula, I pahn koasoiahda dahme wiawi sangete nin tapio. I ipwidi erein Mahwen Keriau en Sampah nan Calgary, Canada. Mpen sounpar 75 samwalahro, pioneer pwulopwul men me adaneki Donald Fraser kohdo imwato oh nohno tepida onopki Paipel. Nohno uhdahn perenki padahk mehlel me e kin sukusukuhlki sang nan Paipel, ahpw pwehki ah soumwahwo uhdahn laud, e sohte kak kalapw iang towehda mihting kan. Ahpw mendahki met, e papidaisla nan pahr 1950. E kansensuwed me mwotomwotsang sounpar riau mwurin mwo, e mehla. Ahi pahpao sohte iang padahk mehlel ni ahnsowo, ahpw e mweidohng Sounkadehde kan ren wia padahk en mehla ong nohno.
Rahn kei mwurin mehlao, sister mah men me keidi, me adaneki Alice, luke ie ien iang towehda mihting en mwomwohdiso ehu. E ese ie pwe I kin iang nohno towehda mihting en imwin wihk kan ni ahnsou me nohno kak kohla. I peki rehn ahi pahpao ma I kak iang kohla. E pwungki oh koasoanehdi en iang ie kohla pak ehute pwehn kak kalahnganohng brother me wia en nohno padahk en mehlao. Pwohngo, Sukuhl ong Sapwellimen Koht Doadoahk oh Mihting en Kalohk wiawi. Met wia mihting mwahu ehu ong ahi pahpao en tepin iang towehda. E alehdi kasukuhl en wia padahk mwohn wehipokon oh e uhdahn pwuriamweikihla uwen mwahu en padahk kan me wiawi. Ahi pahpao koasoanehdi en iang towehda mihtingo wihk koaros. Ih eri ekisekis tepida iang towehda mihting teikan.
Ni ahnsou ko, sounapwalih en Sukuhl ong Sapwellimen Koht Doadoahk kin wadekada eden brother kan me iang sukuhlo, ni tepin mihtingo. Oh emenemen kin sapengki, “Maing.” Ehu pwohngo, I pekihda me edeio en iang wadawadada ni mihting en mwurio. Brothero kapinga ie, ahpw e sohte idek rehi ma I wehwehki dahme I anahne wia.
Uhdahn I sehse me met wehwehki me I pahn anahne wia padahk nan sukuhlo. Pwe I men ren wadekadahte edeio! Wihko mwuri, re pwurehng eker edeio, oh I sapeng nda, “Maing.” Mwurin mihtingo, brother oh sister kan kohdo kapinga ie. Wihk kei mwuri, brother men kidohng ie kisin doaropwe me I koasoiao ni tepin artikel wet.
I uhdahn salohda! Ni ahnsowo, tohnsukuhl kan kin anahne kaunopada padahk kan me kin reireiki minit weneu lel waluh. Sohte me kin wadawad en Paipelte. Ahi pahpao sewese ie wiahda padahko oh wiahiong ien praktiski pak 20 mwohn ei wia padahko. Mwurin mwo, I alehdi kaweid mwahu me uhdahn sewese ie. Erein sounpar tohto, Siohwa kin ketin kaiahne ie ni eh kin ketin doadoahngki ahi pahpao, brother oh sister koahiek kan, oh sapwellime pwihn.
SIOHWA KETIN POUSEHLAHTE KAIAHNE IE
Alice, me I koasoia mwoweo, kaiahneiehda ni ei tepida iang kalohk. Ni ahnsowo, se kin wadekohng tohnihmwo iren Paipel siluh oh mwuri kihong ih pwuhk ehu. Ni ahnsou me ngehi me pahn koasoiong tohnihmwo, Alice kin tepida koasoi oh mwuri peki ien wadek tepin iren Paipelo. Mwurin mwo, I kin uhd doula koasoiong tohnihmwo, wadekohng keriaun oh kesiluhn iren Paipel ko, oh kihong pwuhk ehu. Mwuhr I esehla ia duwen ei pahn pein tepida koasoiong tohnihmwo. Mwurin ahi pahpao papidaisla nan pahr 1954, e uhd tepida kaiahne ie nan kalohk. Mendahki e kelehpw, e kin wia uwen eh kak en sewese ien kekeirda nan padahk mehlel. E kin uhdahn kesempwalki mihting kan oh kalohk. I kin ese me se pahn towehda mihting kan koaros oh pil iang kalohk nimenseng en Rahn Kaunop oh Rahn Sarawi kan.
I sohte siksang tohnsukuhl teikan nan sukuhl, ahpw ekei soahng kan me I kin sukuhlkidier erein ei sukusukuhlki sounpar 12 kin uhdahn sewese ie erein ei mour. Karasepe, I sukuhlkihdi soahng tohto duwen math oh grammar en lokaiahn Wai. Lokaiahn Wai me I sukuhlki oh kasukuhl en ntingihada soai kan kin sewese ie nan doadoahk me I kin wia rahnwet nan Pali en Nting (Writing Department).
Aramas kin kalapw idek dahme kahrehda I perenki keseng oh koul. Ahi pahpa nohno koaros kin perenki keseng oh koul. Ni ahnsou me I sounpar isuh, I kin ale kasukuhl en piano, ahpw ahi sounpadahko sohte medewe me I mai. Eri e ndaiong ahi pahpao me ien uhdihsang ale kasukuhl. I kak wehwehki dahme kahrehda e nda met. Ni ahnsowo, I sohte nohn men esehla wia met.
Mwurin sounpwong kei, ahi pahpao diarada pil emen sounpadahk. I tepida ale kasukuhl en piano oh koul, oh I maila. Ni ahnsou me I tikitik, I ngilamwahu oh kin kana nan ekei siai en koul kan. Ahi mehn akadeio iei ien wiahla sounpadahk en keseng oh koul men pwe ien wiahda mwohni me pahn itar ong ien kak wia doadoahk en pioneer. Ahpw I tehkada me I pahn anahne doadoahngkihla ahnsou laud pwehn ale kasukuhl ong keseng oh koul oh pwehn pil onopada ong test kan. Kahrehda I uhdihsang ale kasukuhl pwukat oh tepida pioneer. Met wiawi nan pahr 1963.
DOADOAHK EN PIONEER KIN KAPEREN
Mwurin ei pioneerki sounpar ehu, I wiahla emen pioneer tohrohr nan Kapuskasing, Ontario. Iengei pioneero Daniel Skinner uhdahn laudsang ie. E padahkihong ie soahng tohto duwen koasoandien mwomwohdiso. I idihdida pwehn iang Wiliepen Pwihn en Elder kan ni ei sounpar 20, eri soahng tohto I anahne sukuhlki. I uhdahn perenki me atail pwihn kin pwurehng kasansalehda kesempwalpen kaiahnehda brother pwulopwul kan. Ma brother pwukat doadoahk laud, Siohwa kak ketin doadoahngki irail pil ni arail pwulopwulte!
Ekei pak e kin kak apwal en mi Kapuskasing. Ni ahnsoun kopou, e kin kak lella -44°C (-47°F) oh kohdahte lel -33°C (-27°F). Ngehi oh Dan kin kalapw sapalla wasa koaros. Ahpw mehkot kaperen me wiawi erein ei doadoahk wasao iei I tuhwong sister men me adaneki Linda Cole, me mwuhr wiahla Linda Splane.
Linda wia sounkalohk ngoang men oh mie aramas tohto me e kin pwurala rehrail. E kin perenki kisekise meteikan, kadek, oh pil kin perenki patehng meteikan. Ah nohnou, Goldie, wia sister lelepek men. Ah pahpao, Allen, kin uhwong Sounkadehde kan nin tapio. Mendahki Allen kin uhwong irail, Goldie kin kaukaule wahla Linda oh rie pwutak ko, John oh Gordon, ni Wasahn Kaudok oh pil kaiahneirailda nan kalohk. Mie pak me Goldie, Linda, John, oh Gordon koaros wia pioneer kei. Sounpar tohto mwuhr, Allen wiahla emen Sounkadehdehn Siohwa oh kin doadoahk laud nan mwomwohdiso.
Nan pahr 1965, I alehdi luhk en iang towehda Sukuhl ong Elder kan me reireiki sounpwong ehu ni Pedel en Canada pwehn kalaudehla ahi kasukuhl. Nan sukuhlo, mie me kangoange ie en audehda doaropwehn iang towehda sukuhl en Kilead. I sohte kin medewe en iang wia doadoahk en misineri pwehki I sohte leme me I kak iang wia met. Ahpw I audehda doaropweo. I ale luhk en iang kapahisek riaun class. Nan Kilead, at sounpadahk ko kin ntingdo reht duwen dahme re kilang duwen kiht. Sangete nin tapio, ahi sounpadahk ko kangoange ien sukuhlkihdi soahng koaros me I kak duwen atail pwihn erein ei iang sukuhlo. Met wia kaweid uhdahn mwahu pwehki I sounparte 21 ni ahnsowo.
Nan Kilead, se sukuhlkihdi ia duwen at pahn apwalihala palien redio, tv, oh doaropwehn nuhs kan. I uhdahn perenki sukuhlki duwen mepwukat. Ni ahnsowo I sehse ia uwen met eh pahn sewese ie mwuhr, ahpw I nek kawehwehda duwen met mwuhr.
KOHKOHLA SENEGAL
Rahn keite mwurin at kesepwil, ngehi oh iengei misinerio, Michael Höhle, seiloakla Senegal nan Aperika. Ni ahnsowo mpen sounkalohk 100 me kin mi nan sahpwo.
Mwurin ei mihmihki wasao erein sounpwong kei, I alehdi luhk en iang doadoahk nan ohpis en Sounkadehdehn Siohwa kan pak ehu nan wihk ehu. Ohpiso sohte laud, ahpw e mihte nan ehu pere nan imwen misineri. Mendahki ohpis wet tikitik, Emmanuel Paterakis, me wia sounapwalih en ohpiso, katamankihong ie me ohpiso wia wiliepen sapwellimen Siohwa pwihn nan sahpwo. Ehu pak, Brother Paterakis men sen ntingihada kisinlikou ehu pwehn kangoange misineri kan. Ni ahnsou ko, e sohte mengei de pweitikitik en wiahda copy en kisinlikou kan. Kahrehda se kin doadoahngki daipraider ong ehuehu kisinlikou ko. Met wia doadoahk laud pwehki sapwung ehute pil sohte mweimwei!
Ni ei kaukaunopadahng pwurala ni imwat imwen misinerio ni soutiko, Brother Paterakis kidohng ie kisinlikou ehu. E ndaiong ie, “David, atail pwihn ntingdo rehmw.” Mwuhr ni ei tepida wadek kisinlikowo, I diarada me met iei ehu kisinlikou me I daipihadao. Met padahkihong ien kin wauneki atail pwihn mendahki ia uwen laud de tikitik en ohpiso.
Ngehi oh iengei misineri kan nan Senegal, pahr 1967
I kompoakepahnkihla sounkalohk tohto nan mwomwohdiso oh kin kalapw patehng irail ni soutik en Rahn Kaunop kan. Ahnsou ko uhdahn kaperen! Leledo rahnwet se kin koasoakoasoipenete. Oh I kak doadoahngki lokaiahn France me I sukuhlkihdi wasao ni ei kin mwemweitla ni ohpis en Sounkadehdehn Siohwa kan nan sampah pwon.
Nan pahr 1968, ngehi oh Linda inou en pwopwoudida. Erein sounpwong kei mwurin mwo, I song en diarada doadoahk en lepin ahnsou pwe ngehi oh Linda en kak pioneer nan Senegal. Ahpw kaunen doadoahk kan wasao kin men ale tohn wasao, a kaidehn mehn liki. Kedekedeo, mwurin ei pwurala Canada, se pwopwoudida oh wiahla pioneer tohrohr kei nan Edmundston, New Brunswick, kahnimw tikitik ehu me mi limwahn Quebec.
Ni rahnen at kapwopwoud, pahr 1969
DOADOAHK EN PIONEER NAN NEW BRUNSWICK OH QUEBEC
Sohte sounkalohk wasao oh pil malaulau onop en Paipel kan. Pelien lamalam en Kadolik me kin kaunda pali laud en mouren aramas akan wasao. Kereniong ihmw koaros mie sain ehu me nda “Sohte Mweimwei Sounkadehdehn Siohwa kan Wasaht.” Ni ahnsowo, se sohte nohn kin nsenohki soangen sain pwukat, eri se kin kalohk ni ihmw kan koaros, mehnda ma mie sain de soh. Ehuehu wihk, pwihn en Kadolik kin kihda nan doaropwehn nuhs: “Kitail kohla rapahkihda Sounkadehdehn Siohwa kan oh kausirailla.” Sounkadehde pahmente mi nan Edmundston—Victor oh Velda Norberg iangahki ngehi oh Linda. Eri se ese me re koasoakoasoia duwen kiht!
I sohte pahn manokehla tepin en sounapwalih en circuito eh mwemweitdo. Mwurin eh mihmihki reht erein wihk ehu, e nda, “Mwein ihte me kumwail kak wia erein amwail mi wasaht iei en sewese aramas akan ren wekidala arail madamadau duwen Sounkadehdehn Siohwa kan.” Sang ahnsowo kohla, se wiahkihla met at mehn akadei, oh se pweida! Aramas akan ekisekis tepida kilang wekpeseng nanpwungen Sounkadehdehn Siohwa aktikitik kan oh kaunen Kadolik aklapalap kan. Met mie mwomwohdiso tikitik ehu nan kahnimwo.
Mwurin at mihmihki wasao erein sounpar ehu, se alehdi luhk en iang sawas nan mwomwohdiso laud ehu nan kahnimw en Quebec. E kaperen en mihmi rehn brother oh sister kadek kan erein sounpwong weneu. Oh mwurin mwo se alehdi luhk en iang doadoahk en sounapwalih me kin seiloak.
Erein sounpar 14, se kin sewese circuit kan nan Quebec. Ahnsou ko uhdahn kaperen! Doadoahk en kalohk nan Quebec uhdahn pweida mwahu oh se kin kalapw kilang peneinei kan nan mwomwohdiso tehieu ar nantihong papidaisla!
SE TAMATAMAN IRAIL ME KIN DOADOAHK LAUD
Se uhdahn poakohng brother oh sister kan en Canada me kin lokaiahn France. Irail kin kak inen, peren, oh ngoang. Ahpw kaidehn mehkot mengei ong irail ren iangala padahk mehlel pwe arail peneinei kin kak uhdahn uhwong irail. Ekei ahn me pwulopwul kan pahpa nohno kin ndaiong irail, “Uhdihsang onop rehn Sounkadehdehn Siohwa kan de kohkohsang nihmwe!” Ahpw re kin loalopwoatohngete Siohwa mendahki uhwong me re kin lelohng. Siohwa uhdahn kin ketin pohlki irail!
I pil men koasoia duwen pioneer oh pioneer tohrohr lelepek kan me kin papah nan Quebec. Pali laud en irail kohsang wasa teikan nan Canada. Re anahne sukuhlkihdi lokaiahn France, tiahk en wasao, oh mwomwen ar kin madamadau, me kin kalapw pidada pelien lamalam en Kadolik.
Pioneer tohrohr kan kin kalapw pekederlahng nan sahpw kan me sohte sounkalohk kan. Pwehki tohn wasa ko sohte kin perenki Sounkadehde kan, e kin apwal en diar wasa me re kak mihmi ie oh e pil kin ehute apwal en diar doadoahk en lepin ahnsou. Pil pwopwoud kapw kan kin anahne mi nan ihmw ehu rehn Sounkadehde teikan me kak lella meh welimen pwe ren kak katikala pweinen rent. Re sohte kak kelehpw pwain imwarail. Pioneer ngoang pwukat uhdahn kin doadoahk laud. Ni arail kin tepida onop ong emen, re kin wia uwen arail kak en sewese aramaso. Met Quebec solahr kin anahne sawas sang sahpw teikan, eri pali laud en pioneer pwukat uhd kolahr nan sahpw teikan me anahn laud mie.
Ni at kin iang mwomwohdiso kan erein ei wia doadoahk en sounapwalih en circuit, se kin kalapw song en iang me pwulopwul kan nimenseng en Rahn Kaunop kan. Met sewese kiht sen kak ese soangen kahpwal dah kan me re kin lelohng. Ekei me pwulopwul kan me se kin iang kalohk, met kin wia misineri kan nan sahpw teikan de ahneki pwukoa teikan.
Ni ahnsowo, ekei mwomwohdiso sohte kin kak sewesehkin kiht pweinen at seiloak, eri ekei pak e kin nekila nait sent ni imwin sounpwong ehu. Ni soangen ahnsou ko, se kin anahne uhdahn likih Siohwa pwehki ih kelehpw me ketin mwahngih duwen at irairo. E kin ketin sewese kiht ahnsou koaros pwe ahnsou koaros se kin kak seiloak sang ehu mwomwohdiso kolahng ni pil ehu.
MEHN KASUKUHL KAN SANG BROTHER LELEPEK KAN
Erein ei mihmi nan Quebec, se ahneki ahnsou mwahu tohto en kalohk ong irail me kin doadoahk nan palien redio, tv, oh doaropwehn nuhs. Kahrehda I uhdahn perenki me I sukuhlki duwen mepwukat nan Kilead. I kin kalapw iang Léonce Crépeault, iengei sounapwalih me kin seiloak, me kin koahiek en apwalihala palien redio, tv, oh doaropwehn nuhs. Ni eh kin koasoiong aramas kesempwal kan nan palien nuhs, e sohte kin song en kasalehda ia uwen me e ese, ahpw e kin nda: “Maing, ngehi oh iengeiet wiahte sounkalohk kei. Se sohte nohn ese duwen palien tv oh redio. Ahpw at pwihn peki sen kehsehki meteikan duwen kapokon laud ehu me Sounkadehdehn Siohwa kan pahn wia. Se uhdahn pahn kalahnganki amwail sawas.” Eh aktikitik kahrehiong me tohto en men sewese kiht.
Mwuhr atail ohpis koasoanehdi ien iang Brother Glen How, emen sounsawas en kosonned (lawyer), pwe sen apwalihala soahng apwal kan me palien nuhs pahn koasoia. I paiekihda kasukuhl me I alehdi sang Kilead oh sang rehn Léonce. E wia pwais kaselel ehu en doadoahk rehn Brother How. E sohte kin masepwehk ni eh kin utung atail pwihn ong soahng me pid duwen kosonned. Ahpw keieu kesempwal, e kin uhdahn poakohng Siohwa.
Nan pahr 1985, se uhd kohla sewese circuit ehu nan palikapi en Canada me karanih imwen ahi pahpao pwe sen kak apwalih ih. Sounpwong siluh mwurin mwo, e mehla. Se pousehlahte sewese circuit kan nan palikapi en Canada lao lel pahr 1989. Ih ahnsowo me se pwuriamweikihla at alehdi luhk sen iang doadoahk nan Pedel en United States. Met wehwehki me se pahn anahne uhdihsang doadoahk en sounapwalih me kin seiloak me se kin wiewiahkiher kereniong sounpar 19. Erein sounpar ko, se mihmier nan ihmw epwiki kei oh mwengehier rehn brother oh sister kadek kan pak kid kei. Se uhdahn kalahnganki koaros me kin kasamwo kiht ong nan imwarail oh pil ehukihong kiht kanarail mwenge.
SE KESEULA UNITED STATES
Ni at lella Brooklyn, I alehdi pwukoa en iang doadoahk nan Pali en Kalohk. I kin ahnsou koaros kalahnganki kasukuhl me I alehdi wasao. Ehu mehn kasukuhl me I sukuhlkihdi iei me ien dehr kin medewe me I wehwehki mehkot mwohn I esehla ire mehlel kan koaros. Mwuhr nan pahr 1998, I uhd kin iang Palien Nting, wasa me I kin sukusukuhlkihte ia duwen ei pahn nting. Erein sounpar kei, I ahnekihdi pwais kaselel en iang doadoahk rehn Brother John Barr, me wia sounkoasoanehdi Palien Nting. I kin kesempwalki kasukuhl me I alehdi oh pil ahnsou me I kin iang ih doadoahk. E wia brother men me uhdahn kin kahlemengih Sises Krais.
Kiht oh John oh Mildred Barr
E kaperen en iang doadoahk rehn brother oh sister aktikitik kan nan Palien Nting. Re kin ahnsou koaros peki Siohwa en ketin sewese irail nan arail pwukoa oh re ese me soahng mwahu koaros me re kin wiahda kin kak pweida pwehki sapwellimen Siohwa ngehn sarawi, a kaidehn pwehki pein arail koahiek.
I wia sounpiht ong Watchtower chorus nan annual meeting en pahr 2009
Kihseli Paipel kan ni kapokon en international nan Seoul, Korea nan pahr 2014
E pil wia pwais kaselel ehu ong ngehi oh Linda sen kak mwemweitla nan sahpw 110 pwehn tuhwong riatail tohnkaudok lelepek teikan. Se kin kilang me misineri kan, tohn Branch Committee, oh meteikan me kin doadoahngki pali laud en ar ahnsou ong papah Koht kin uhdahn poakohng Siohwa. Oh nan sahpw pwukat, se pil kin kilang uwen ngoang oh loalopwoat en sounkalohk kan me kin papah Siohwa mendahki mahwen, kahpwal en mwohni, oh kalokolok. Siohwa uhdahn ketin poakohng irail!
Erein sounpar tohto, Linda uhdahn kin sewese ie ni ei kin song en kapwaiada ahi pwukoa kan. E kin poakohng aramas oh kin ahnsou koaros rapahki ia duwen eh kak sewese meteikan. E pil kin uhdahn mai en tepida koasoiong meteikan. E sewesehier me tohto en esehla duwen Siohwa, oh pil sewesehier ekei me sohla iang kalohk oh mihting erein ahnsou ehu ren pwurodo rehn Siohwa. Linda uhdahn wia kisakis ehu sang rehn Siohwa! Ni at mahmahla, se kin uhdahn kalahnganki sawas me brother oh sister pwulopwul kan kin sewesehkin kiht ong at seiloak oh anahn teikan.—Mark 10:29, 30.
Ni ei kin medewehla duwen sounpar80 me douwehr powe, I kalahnganki met. I pwungki dahme sounmelkahkao ntingihedi: “Maing Koht, komw ketin padahkihieier sangete ni ei pwulopwul, oh lel met, I kin pousehlahte lohki sapwellimomwi wiewia kapwuriamwei kan.” (Mel. 71:17) I men pousehlahte wia met erein ahi mour.
a Rahnwet kasukuhl wet wia kisehn atail mihting en nan wihk.