MAY 11-17, 2026
KOUL 7 Siohwa Iei At Kehl
Likih Kaun Lapalap en Lahng oh Sampah
“Siohwa, komwi kelehpw me Wasa Lapalahpie pohn sampah pwon.”—MEL. 83:18.
DAHME KITAIL PAHN SUKUHLKI
Kahrepen atail kak uhdahn likih me Siohwa pahn ketin sewese kitail ni atail ahneki kahpwal kan ni ahnsou wet oh ahnsou kohkohdo.
1. Kahpwal laud dah kan me Sohp lelohng?
SOAHNG suwed tohto wiawihong Sohp ni soh kasikpe. Nah seri kan koaros mehla. Ekei nah mahn ko pirapala oh ekei kamakamala. Oh pali laud en nah ladu ko pil mehla. Mwuri, Sohp ahnekihda soumwahu kamedek ehu. Patehng met, me tohto sohla kin wauneki ih. Oh irail ko me dene re wia “kompoakepah” kin ndaiong ih soahng kamworus tohto. Pil uwen eh pwoudo eh nsensuwedla, e ndaiong en “lahlahwe Koht oh mehla.” (Sohp 2:9; 15:4, 5; 19:1-3) Kahpwal pwukat kakete kaluwetehla en Sohp eh kin likih Koht mehlelo oh kahrehiong en peikasalki ma Siohwa pahn ketin pere irail kan me kin poakohng oh papah Ih.
2-3. Dahme kitail kakete tepida peidengki, oh dahme kitail pahn sukuhlkihsang pwuhken Sohp?
2 Ekei pak kitail pil kin lelohng kahpwal kan me uhdahn kak kasonge atail kin likih Siohwa. Kitail kin momour erein “ahnsou apwal oh keper” kan. (2 Tim. 3:1) Eri ni atail kin lelohng kahpwal tohto ni ahnsou tehieu, kitail kakete uhdahn pwunodada de pehm me kitail sohte kak dadaur. Ekei pil kin tepida peidengki ma Siohwa uhdahn ketin nsenohkin irail.
3 Ma mie pak me ke ahnekihda soangen pepehm pwukat, dehr mworusala. Sohp sukuhlkihdi me Siohwa kin ketin doarehla irail kan me kin loalopwoatohng Ih. Kitail pil kak sukuhlki en kin uhdahn likih Samatailo nanleng. Pwehn sewese kitail en wia met, kitail pahn tehkpene pwuhken Sohp oh kilang ia duwen pwuhk wet eh kak kamehlelehiong kitail ire mehlel riau pwukat: Keieu, Siohwa kelehpw me Kaun Lapalap en lahng oh sampah. Keriau, Siohwa ketin sapwellimanki manaman en kahrehiong soahng kan en wiawi nin duwen kupwure. Oh e pil kin ketin pere kitail sang ni eh kin ketikihong kitail dahme kitail anahne pwehn kolokolete atail nanpwungmwahu reh.
SEHDAN KOHLONGODO NANPWUNGARAIL
4. Ihs me iang kohpene nanleng me pwuhken Sohp kasalehda duwe?
4 Ehu rahno, “sapwellimen Koht mehlelo ohl akan” kohpene mwohn silangin Siohwa nanleng. Oh Paipel mahsanih me “Sehdan pil iang kohlongodo nanpwungarail.” (Sohp 1:6) Met iei keieun ahnsou me ahdo “Sehdan” pwarada nan Paipel. E adaneki met pwehki e pelianda Siohwa. Ni ahnsowo, Sehdan solahr wia emen sapwellimen Koht ohl me lelepek. E wialahr imwintihti en Siohwa, tohnleng lelepek kan, oh aramas lelepek kan koaros. Sang dahme e ketin mahsanih me kileldi nan Senesis 3:15, Siohwa ketin kasalehda me Sehdan solahr wia kisehn sapwellime peneinei nanleng. Eri Sehdan sohte wia kisehn “liho”—sapwellimen Siohwa peneinei nanleng—me pahn wiahda ‘kadaudoko.’
5. Dahme kitail sukuhlkihsang dahme wiawi ni ar pokonpene nanleng?
5 Siohwa ketin kupwurki kitail en ese dahme wiawi ni ar pokonpene nanleng, ihme kahrehda met ntingdi nan Paipel. Dahme Sehdan koasoia kasalehda me e uhdahn suwed oh kin kailongki irail kan me kin papah Siohwa. (Sohp 1:9; pil kilang Kaudiahl 12:10.) Dahme wiawi ni ar pokonpene nanleng pil padahkihong kitail mehkot me kak kansenamwahwih kitail: ni Siohwa eh kin ketin doadoahngki sapwellime manaman me sohte irepe, e kin ketin ahnsou koaros wia dahme pwung oh pahrek. Oh kitail pil sukuhlki me nin duwen me Keieu Manaman, Siohwa kin ketin koasoanehdi dahme meteikan kak de pil sohte kak wia.
SIOHWA KIN KETIN KOASOANEHDI DAHME METEIKAN KAK DE SOHTE KAK WIA
6. Ia duwen Siohwa eh ketin kasalehda me e sapwellimanki manaman me keieu laud? (Sohp 1:7, 8)
6 Wadek Sohp 1:7, 8. Siohwa ketin kasalehda me Ih me pahn ketin koasoanehdi dahme pahn wiawi ni ar pokonpene nanleng. E ketin keinemwe rehn Sehdan: “Ke kasawiher Sohp, ei laduwo?” Siohwa ketin mwahngih me Sehdan men kaloke Sohp. Kitail pahn tehkpene ia duwen Siohwa eh ketin doadoahngki sapwellime manaman pwehn sewese Sohp.
7. Nin duwen me Sohp 1:10, 11 kasalehda, dahme Sehdan koasoiahki aramas akan me kin papah Siohwa?
7 Wadek Sohp 1:10, 11. Siohwa iei Kaun Wasa Lapalahpie en lahng oh sampah oh e kin ketin doadoahngki sapwellime manaman ni ahl me keieu mwahu. (Ser. 32:17; Dan. 4:35) Ahpw Sehdan kose me Siohwa kin ketin doadoahngki sapwellime manaman ni ahl me sapwung. E kose me Koht kin ketikihong aramas akan soahng mwahu tohto, duwehte me e ketin wiahiong Sohp, pwe ren papah Ih. Sehdan pil koasoia me aramas kin papah Siohwa ihte pwehki dahme re kak alehsang Reh. Dahme Siohwa ketin wia?
8-9. Dahme Siohwa ketin mahsanih me Sehdan kak oh sohte kak wia, oh dahme kahrehda? (Sohp 1:12) (Pil kilang kilel.)
8 Wadek Sohp 1:12. Siohwa ketin mweidohng Sehdan en song en kadehdehda me Sohp sohte uhdahn poakohng Siohwa. Ahpw Siohwa ketikihong Sehdan kehkehlik ehu me e anahne peikiong. E ketin kehkehlingkihong ni sansal: “Ke dehpa sair ohlo [Sohp]!” Tohnleng ko koaros me iang pokonpene rong Siohwa eh ketikihong Sehdan kehkehlik wet. Sehdan anahne peikiong oh sohte kak wia laudsang dahme Siohwa ketin mweidohng en wia. Ih met me pil kin wiawi leledo rahnwet. Eri Siohwa ketin doadoahngki sapwellime manaman pwehn pere Sohp oh pil pere sapwellime adamwahu.
9 Sehdan uhdahn sohte pweida. Sohp kolokolete eh lelepek ong Semeo nanleng. (Sohp 1:22) Ahpw miehte mehkot me Sounpeliano men kasongehki Sohp.
Siohwa ketin mweidohng Sehdan en koasoia dahme e kose mwohn irail ko me kilikilang (Menlau kilang parakrap 8-9)
10. Dahme kahrehda Siohwa ketin mweidohng Sehdan en pwurehng kaloke Sohp? (Sohp 2:2-6)
10 Wadek Sohp 2:2-6. Mwuri Sehdan men wia mehkot me uhdahn lemei pwehn kahrehiong Sohp en uhdihsang papah Siohwa. Sehdan kose me Sohp uhdahn pahn lahlahwe Koht pwehn doarehla pein eh mour. Pwehn kasalehda me Sehdan likamw, Siohwa ketin mweidohng en kaloke Sohp. Ahpw Siohwa pwurehng ketikihong Sehdan kehkehlik ehu ni eh ketin mahsanih: “Ke dehpa kihsang eh mour!” Eri Sehdan anahne peikiong kehkehlik wet. Siohwa pwurehng ketin kasalehda me Ih me Wasa Lapalahpie pwehki Sehdan sohte kak wia laudsang dahme Siohwa ketin mweidohng en wia.
SIOHWA KETIN KATOKEHDI EN SOHP EH LOKOLOK
11. Ni Siohwa eh ketin katokehdi en Sohp eh lokolok ko, ia duwen Eh ketin kapaia Sohp? (Sohp 42:10-13)
11 Wadek Sohp 42:10-13. Ni ahnsou me Sohp kadehdehda me e pahn kolokolete eh lelepek, Siohwa sohla ketin mweidohng Sehdan en kaloke Sohp oh ketin katokehdi en Sohp eh lokolok ko. E sansal me Sehdan sohte kak kauhdi Siohwa sang Eh pahn ketin pere oh kapaia Sohp.
12. Menlau kihda ehu karasaras duwen dahme Siohwa ketin wiahiongehr ekei sapwellime ladu kan me likih me e kak ketin doareirailla.
12 Siohwa ketin doadoahngkihier sapwellime manaman pwehn sewese sapwellime ladu tohto erein imwin rahn akan. Karasepe, nan pahr 1945, sounpei en Nazi kan idingkihong Sounkadehdehn Siohwa 230 kei ren wia seiloak reirei oh keper ehu ni arail alu sang imweteng ehu nan Sehmen lel ni oaroahro pwe ren kamakamala. Ahpw Sounkadehde pwukat pitila. Kristian pwukat ntingihedi duwen dahme wiawihong irail oh koasoia me Siohwa ketin doareirailla duwehte Eh ketin doarehla mehn Ipru silimeno sang nan wasahn kisiniei mwehlo. Ni mehn Ipru silimeno ar pedoisang nan kisinieio, sohte kisin pwohn ediniei kis rehrail. Duwehte met, Sounkadehde pwukat lelohng kahpwal laud ehu ahpw arail pwoson kehlailsang mahs. Siohwa me ketin kakehlaka irail. Re pil pehm me re pitila duwehte Daniel eh pitsang pwoaren laion ko. Sang ahnsowo kohla, re koasoanehdi teng ren papah Siohwa kohkohlahte. Oh re koasoia me arail kak pousehlahte papah Siohwa kohkohlahte wia keting me keieu mwahu me re kak ahneki.—Pil kilang Daniel 3:27; 6:22.
13. Ni omw lelohng kahpwal kan, dahme ke kak kamehlele? (Pil kilang kilel kan.)
13 Ekei pak ele kitail pil kin lokolongki kahpwal kan. (1 Pit. 5:8-10) Mwein ekei pak kitail kin uhdahn mworusala pwehki e mwomwen me atail kahpwal kan sohte pahn kak mwahula. Nan soangen ahnsou pwukat, e pahn sawas en tamanda dahme wiawihong Sohp. Kitail kak uhdahn kamehlele me Siohwa ketin sapwellimanki manaman en kauhdi atail lokolok—mehnda ma ni ahnsou wet de pil nan sampah kapwo. Siohwa ketin koasoanedier ahnsou me sampah suwed wet pahn kasohrala, oh e sohte pahn pwandasang ahnsou me koasoandiero!
Siohwa pahn ketin katokehdi lokolok en sapwellime ladu loalopwoat kan (Menlau kilang parakrap 13)
SIOHWA KETIN POAKOHNG SAPWELLIME LADU LOALOPWOAT KAN
14-15. Dahme Siohwa ketin kupwurki wiahiong sapwellime ladu loalopwoat kan, oh dahme kahrehda? (Sohp 14:15) (Pil kilang kilel ni Kahn Iroir wet.)
14 Wadek Sohp 14:15. Samatailo nanleng kin ketin loalopwoatohng irail kan me kin loalopwoatohng ih. Uwen eh ketin poakohng irail, e ketin kupwurki pwurehng komourirailda ma re mehla. Oh ni ahnsou me e pahn ketin kaiasada irail nan sampah kapwo, koaros pahn ahneki peren laud.—Ais. 65:17.
15 Mendahki Sohp pousehlahte momour nan sampah ehu me Sehdan kaunda, Paipel kasalehda me Siohwa ketin kamwahwihala Sohp oh ketikihong ih kapai kan me tohtohsang mwohn eh lelohng kasongosongo. Ahpw Siohwa pahn ketikihong Sohp laudsang met ni ahnsou kohkohdo. Siohwa ketin kasalehda me e ketin kupwurki sapwellime aramas loalopwoat akan ren ahneki peren mehlel oh mour nsenamwahu. Ni mehlel, Siohwa pahn ketikihong koaros me loalopwoat kan ahnsou mwahu ren pereperenki mour unsek nan paradais nin sampah. (Kaud. 21:3, 4) Nin duwen Kaun Lapalap en lahng oh sampah, e ketin kupwurki wia met. Ia uwen met eh kin kansenamwahwih kitail ni atail kin dadaur pahn kahpwal kan!
Mwurin eh kahpwal kan, Sohp oh eh pwoudo nsenamwahuki kapai laud kan sang rehn Siohwa (Menlau kilang parakrap 14-15)
16. Ia pil ehu kahrepe en likih Siohwa nin duwen Kaun Wasa Lapalahpie?
16 Mwurin eh momourki ahnsou werei, Sohp kedekedeo mehla. Ahpw Siohwa ketin sapwellimanki manaman en pwurehng komourada ih pwehki Ih me Keieu Manaman oh Kaun Wasa Lapalahpie. (Deud. 32:39) Eri sohte me kak kauhdi ih sang eh pahn ketin kaiasada irail kan me e ketin poakohng. Oh met pahn wiawi ni ahnsou me e ketin koasoanedier.—Rom 8:38, 39.
LIKIH SIOHWA NI UNSEK
17. Ia duwen atail ese me Sehdan sohte kak kasohrehla sapwellimen Siohwa aramas akan?
17 Kitail sukuhlkihsang pwuhken Sohp me mie kahrepe tohto me kitail en kin likih Siohwa ni unsek. Ia uwen atail kalahnganki me Siohwa sohte ketin mweidohng Sehdan en kasohrehla sapwellime aramas akan! Kitail ese me Siohwa iei Kaun Wasa Lapalahpie pwehki mpen aramas duwerar kin papah ih ni lelepek rahnpwukat. Koperment oh kaunen pelien lamalam kehlail tohto kin kalapw song en kahrehiong sapwellimen Siohwa aramas akan ren uhdihsang papah ih oh kalohki rongamwahwo, ahpw re sohte kak kauhkitaildi pwehki Siohwa kin ketin sewese kitail. (Ais. 54:17) Oh sohte mehkot kak kauhkitaildihsang atail pahn lohkipeseng me mehlelo duwen Siohwa oh kasalehda me Sehdan wia sounlikamw oh sounkamaramas men. Pil lella mehla sohte kak kauhkitaildi pwehki Siohwa pahn ketin pwurehng komourada koaros me kin loalopwoatohng ih lao re mehla.—Os. 13:14.
18. Dahme kahrehda kitail sohte anahne masak dahme pahn wiawi ni ahnsou kohkohdo?
18 Ni atail kin doudouloale duwen koasoipen Sohp, kitail kin kakehlaka atail pwoson me kitail sohte anahne masak dahme pahn wiawi ni ahnsou kohkohdo. Erein kahn kamakam kowahlapo, Sehdan oh irail kan me kin utung ih pahn medewe me sapwellimen Koht aramas akan luwet oh re pahn song en kaloweiraildi. Ahpw duwehte ni mwehin Sohpo, Siohwa pahn ketin doadoahngki sapwellime manaman kehlail oh e sohte pahn ketin mweidohng Sehdan en kasohrehla douluhl sapwellime aramas akan. Kereniongehr Siohwa pahn ketin katokehdi lokolok koaros me Sehdan kahredahr. Tepilo oh nah ngehn suwed kan pahn selidi nan pwoahr loal me soh kapi erein sounpar 1,000. (Luk 8:31; Kaud. 20:1-3) Kedekedeo Sehdan oh koaros me kin utung ih pahn kasohrala. (Kaud. 20:10) Nin duwen me Siohwa ketin mahsaniher, moangen Sehdano pahn mwutpene. E pahn kasohrala douluhl.—Sen. 3:15; Rom 16:20.
19. Ia duwen Siohwa eh pahn ketin katingih irail kan me kin likih ih ni unsek? (Pil kilang kilel.)
19 Kitail uhdahn kasikasik en unsekla oh ahneki nsenamwahu mehlel nan sampah kapwo. Mour ahnsowo pahn mwahusang dahme kitail kak medewehla. Siohwa ketin inoukihda: “Kilang! I wiewiahda mehkoaros en kapw.” (Kaud. 21:5) Ia wehwehn met? Mwurin sounpar kid kei, ehdin aramas akan ar pahn pitsang douluhl tiahk suwed oh lemei me Sehdan oh nah ngehn suwed kan kin kahrehda. Kitail pahn nsenamwahu oh saledekla douluhl! Pwunod en sampah mering wet solahr pahn kahrehiong kitail en sohte kak meir. Irail kan me pitsang Armakedon pahn kilang manaman tohto. Me soumwahu kan pahn kehlailda. Oh patehng met, me melahr akan me kitail poakohng pahn iasada. Kitail pahn kak ahneki mour kansenamwahu me Samatailo nanleng ketin kupwurki kitail en ahneki sangete nin tapio!
Me lelepek kan me dadaur pahn kahpwal kan mahso pahn nsenamwahuki sapwellimen Siohwa kapai laud kan (Menlau kilang parakrap 19)
20. Dahme ke koasoanehdi teng en wia?
20 Ni atail kin dadaur pahn kahpwal akan ni eimah ni imwin rahnpwukat, kitail en koasoanehdi teng en kin likih Siohwa ni unsek oh utung sapwellime kaunda. Kitail en kasalehda atail limpoak ong Samatailo nanleng oh kadehdehda me Sehdan likamw. Kitail kak kamehlele me kitail ahneki koapworopwor kaselel ehu ong ahnsou kohkohdo pahn kaundahn atail Kaun Wasa Lapalahpie, Siohwa, me ketin kupwurki katingih sapwellime aramas lelepek kan ni ahl kaselel ehu!
KOUL 153 Ketikihong Ie Eimah