„Głębokie współczucie naszego Boga”

1, 2. (a) Jaka jest naturalna reakcja matki na płacz dziecka? (b) Jakie uczucie jest silniejsze nawet od współczucia matki dla dziecka?

W ŚRODKU nocy rozlega się płacz niemowlęcia. Matka natychmiast się budzi. Odkąd urodziła dziecko, nie śpi już tak mocno jak wcześniej. Nauczyła się nawet rozróżniać rodzaje jego płaczu. Dlatego często od razu wie, co należy zrobić — czy je na przykład nakarmić, czy przytulić. Ale niezależnie od przyczyny zawsze reaguje. Miłość do maleństwa nie pozwala jej zbagatelizować jego potrzeb.

² Współczucie matki dla dziecka to jedno z najgłębszych uczuć znanych człowiekowi. Istnieje jednak uczucie nieporównanie silniejsze — głębokie współczucie naszego Boga, Jehowy. Przyjrzenie się temu ujmującemu przymiotowi Boga może nas bardziej do Niego zbliżyć. Rozważmy więc, czym jest współczucie i jak Bóg je okazuje.

Czym jest współczucie?

3. Jaki sens kryje w sobie hebrajski czasownik rachám?

³ Biblia ściśle wiąże współczucie z miłosierdziem. Myśl o głębokim współczuciu kryją w sobie różne słowa hebrajskie i greckie. Weźmy na przykład pod uwagę hebrajski czasownik rachám, tłumaczony często na „okazać miłosierdzie” albo „zlitować się”. Według pewnego słownika „wyraża [on] czułe i głębokie współczucie, jakie pojawia się na widok cierpień lub choroby kogoś bliskiego czy potrzebującego naszej pomocy”. Ten hebrajski wyraz, który Jehowa odnosi do siebie, ma związek z wyrazem „łono” i może dotyczyć współczucia, jakie matka ma dla swojego dziecka (Wyjścia 33:19; Jeremiasza 33:26)a.

4, 5. Jak w Biblii nawiązano do uczuć matki dla dziecka, żeby zilustrować współczucie Jehowy?

⁴ Aby więc zilustrować współczucie Jehowy, Biblia nawiązuje do uczuć matki. W Księdze Izajasza 49:15 czytamy: „Czy kobieta może zapomnieć o swoim maleństwie i nie zlitować się [rachám] nad synem, którego nosiła we własnym łonie? Ale nawet gdyby ona zapomniała, ja o tobie nigdy nie zapomnę”. Ten wzruszający opis podkreśla głębię współczucia Jehowy dla Jego ludu. Jak to rozumieć?

⁵ Trudno sobie wyobrazić, żeby matka mogła zapomnieć o karmieniu i pielęgnowaniu zupełnie bezradnego niemowlęcia, które w dzień i w nocy potrzebuje jej uwagi i czułości. Niestety, coś takiego się zdarza, zwłaszcza teraz, w „krytycznych czasach”, gdy wielu ludzi jest „pozbawionych naturalnych uczuć” (2 Tymoteusza 3:1, 3). Jehowa oświadcza jednak: „Ja o tobie nigdy nie zapomnę”. Głębokie współczucie, jakie przejawia wobec swoich sług, jest niezmienne. Jest też nieporównanie silniejsze niż najcieplejsze uczucie znane człowiekowi — niż naturalne współczucie matki dla niemowlęcia. Nic dziwnego, że pewien biblista tak skomentował werset z Księgi Izajasza 49:15: „W Starym Testamencie to jedna z najdobitniejszych, a może i najdobitniejsza wzmianka o Bożej miłości”.

6. Co o przejawianiu współczucia sądzi wielu niedoskonałych ludzi i o czym zapewnia nas Jehowa?

⁶ Ale czy głębokie współczucie nie jest oznaką słabości? Tak sądzi wielu niedoskonałych ludzi. Na przykład współczesny Jezusowi filozof Seneka, czołowy intelektualista Rzymu, uczył, że „litość jest wadą dusz”. Był rzecznikiem stoicyzmu, filozofii kładącej nacisk na wyzbycie się emocji i zachowywanie spokoju. Uważał, że człowiek mądry może pomagać potrzebującym, ale nie może pozwolić sobie na litość, bo uczucie to odebrałoby mu spokój. W tak egocentrycznym podejściu do życia nie było miejsca na serdeczne współczucie. Tymczasem Jehowa myśli zupełnie inaczej! W swoim Słowie zapewnia nas, że „okazuje głębokie współczucie i jest miłosierny” (Jakuba 5:11). Przekonamy się, że współczucie wcale nie dowodzi słabości, lecz siły. Zobaczmy więc, jak kochający Ojciec, Jehowa, przejawia tę ważną cechę.

Współczucie Jehowy dla całego narodu

7, 8. Jakie cierpienia znosili Izraelici w starożytnym Egipcie i jak Jehowa na to zareagował?

⁷ Współczucie Jehowy widać wyraźnie w Jego postępowaniu z narodem izraelskim. W XVI wieku p.n.e. kilka milionów Izraelitów było niewolnikami Egipcjan, którzy ich uciskali. „Sprawili, że ich życie stało się nie do zniesienia — kazali im wyrabiać glinianą zaprawę i cegły oraz ciężko pracować w polu” (Wyjścia 1:11, 14). Udręczeni Izraelici błagali Jehowę o pomoc. Jak zareagował Bóg, który przejawia głębokie współczucie?

⁸ Jehowa był bardzo poruszony. Oświadczył: „Widziałem, jak mój lud cierpi w Egipcie, i słyszałem, jak woła o pomoc, zmuszany do ciężkiej pracy. Dobrze wiem, jakiego bólu zaznaje” (Wyjścia 3:7). Gdy więc patrzył na ich cierpienia i słuchał ich krzyku, nie mógł pozostać obojętny. Jak się dowiedzieliśmy z rozdziału 24 tej książki, Jehowa okazuje empatię. A empatia — umiejętność wczuwania się w cudzy ból — ma bliski związek ze współczuciem. Ale Jehowa nie tylko odczuwał współczucie dla swojego ludu. Postanowił też coś dla niego zrobić. W Księdze Izajasza 63:9 powiedziano: „Kierując się miłością i współczuciem, wykupił ich”. „Silną ręką” wyprowadził Izraelitów z Egiptu (Powtórzonego Prawa 4:34). W cudowny sposób zaopatrywał ich w żywność, a później dał im na własność urodzajną ziemię.

9, 10. (a) Dlaczego Jehowa wielokrotnie ratował Izraelitów w Ziemi Obiecanej? (b) Jak Jehowa wyratował Izraelitów w czasach Jeftego i co Go do tego skłoniło?

⁹ Kiedy Izraelici osiedlili się w Ziemi Obiecanej, w dalszym ciągu doświadczali współczucia Jehowy. Wielokrotnie stawali się wobec Niego niewierni, czym ściągali na siebie nieszczęścia. Gdy jednak opamiętywali się i wzywali Jehowę, On raz po raz ich ratował. Dlaczego? „Bo było Mu żal swojego ludu” (2 Kronik 36:15; Sędziów 2:11-16).

¹⁰ Zastanówmy się nad wydarzeniami z czasów Jeftego. Ponieważ Izraelici znów służyli fałszywym bogom, Jehowa pozwolił, żeby przez 18 lat byli uciskani przez Ammonitów. W końcu okazali skruchę. Biblia podaje: „Usunęli spośród siebie cudzoziemskich bogów i zaczęli służyć Jehowie, tak iż nie mógł On już dłużej znieść ich cierpieniab” (Sędziów 10:6-16). Kiedy dowiedli szczerej skruchy, Jehowa nie potrafił dłużej patrzeć na ich udrękę. Głęboko im współczuł, dlatego powołał Jeftego, żeby wyratował ich z rąk wrogów (Sędziów 11:30-33).

11. Czego o współczuciu uczymy się ze sposobu, w jaki Jehowa traktował Izraelitów?

¹¹ Czego z postępowania Jehowy z narodem izraelskim uczymy się o współczuciu? Przede wszystkim przekonujemy się, że nie chodzi jedynie o użalanie się nad kimś, kto przechodzi trudności. Przypomnijmy sobie przykład matki, która kierując się współczuciem, reaguje na płacz dziecka. Jehowa również słyszy wołanie swoich sług. Głębokie współczucie pobudza Go do ulżenia ich cierpieniom. Ponadto postępowanie Jehowy z Izraelitami dowodzi, że ta cecha w żadnym wypadku nie świadczy o słabości. Pod jej wpływem podejmował On energiczne, zdecydowane działania dla ich dobra. Ale czy Jehowa okazuje współczucie swojemu ludowi tylko jako całości?

Współczucie Jehowy dla pojedynczych osób

12. Jak Prawo Mojżeszowe świadczyło o współczuciu Jehowy dla pojedynczych osób?

¹² Jehowa okazuje współczucie również pojedynczym osobom. Dowodzi tego Prawo, które dał narodowi izraelskiemu. Zastanówmy się choćby nad Jego troską o ubogich. Jehowa wiedział, że z powodu nieprzewidzianych okoliczności Izraelita może popaść w ubóstwo. Jak polecił traktować kogoś takiego? Surowo nakazał: „Nie możecie znieczulić swojego serca i zamknąć przed nim swojej ręki. Macie dać mu szczodrze, nie z niechęcią, bo wtedy Jehowa, wasz Bóg, pobłogosławi wam we wszystkim, co będziecie robić” (Powtórzonego Prawa 15:7, 10). Poza tym zabronił Izraelitom żąć do samego skraju pola oraz zbierać pozostawione kłosy. Mieli z tego korzystać ludzie pokrzywdzeni przez los (Kapłańska 23:22; Rut 2:2-7). Kiedy cały naród przestrzegał tego przepisu, ubogie osoby nie musiały żebrać o jedzenie. Czy nie odzwierciedlało to głębokiego współczucia Jehowy?

13, 14. (a) Jak słowa Dawida upewniają nas, że Jehowa serdecznie troszczy się o każdego indywidualnie? (b) Jaki przykład ilustruje, że Jehowa „jest blisko tych, którzy mają złamane serce” i są „zdruzgotani na duchu”?

¹³ Również dzisiaj nasz kochający Bóg serdecznie troszczy się o każdego z nas indywidualnie. Możemy być pewni, że doskonale wie o wszystkich naszych cierpieniach. Psalmista Dawid napisał: „Oczy Jehowy patrzą na prawych, a Jego uszy słuchają ich wołania o pomoc. Jehowa jest blisko tych, którzy mają złamane serce, wybawia zdruzgotanych na duchu” (Psalm 34:15, 18). Pewien biblista tak scharakteryzował opisanych tu ludzi: „Mają złamane serce i skruszonego ducha w tym sensie, że czują się upokorzeni swą grzesznością i nic niewarci; nisko siebie oceniają i wątpią w swe zalety”. Takie osoby mogą myśleć, że Jehowa jest zbyt odległy, a one same zbyt mało znaczące, żeby o nich pamiętał. Ale to nieprawda. Słowa Dawida upewniają nas, że Jehowa nie porzuca swoich sług, gdy „nisko siebie oceniają”. Nasz współczujący Bóg wie, że w takich chwilach szczególnie Go potrzebujemy, i „jest blisko” nas.

¹⁴ Posłużmy się przykładem wziętym z życia: Pewna matka szybko zawiozła do szpitala dwuletniego synka, który ciężko zachorował na błonicę. Lekarze zbadali chłopczyka i powiedzieli, że muszą go zatrzymać na noc. Gdzie nocowała matka? Na krześle przy szpitalnym łóżku dziecka! Po prostu nie wyobrażała sobie, że mogłaby je zostawić. Bez wątpienia jeszcze więcej możemy oczekiwać od naszego kochającego niebiańskiego Ojca! Stworzył nas przecież na swój obraz (Rodzaju 1:26). Ze wzruszającego Psalmu 34:18 dowiadujemy się, że gdy mamy „złamane serce” i czujemy się „zdruzgotani na duchu”, nasz troskliwy Ojciec, Jehowa, też „jest blisko” — zawsze pełen współczucia i gotowy do pomocy.

15. Jak Jehowa pomaga poszczególnym osobom?

¹⁵ Ale jak Jehowa nam pomaga? Niekoniecznie usuwa przyczyny naszych cierpień. Podejmuje jednak wiele działań, żeby wspierać każdego, kto się do Niego zwraca. Za pośrednictwem swojego Słowa, Biblii, podaje praktyczne wskazówki, które pomagają nam radzić sobie w każdej sytuacji. W zborach ustanowił duchowo usposobionych nadzorców, którzy Go naśladują i ze współczuciem pomagają współwyznawcom (Jakuba 5:14, 15). Wysłuchuje też modlitw i daje „ducha świętego tym, którzy Go proszą” (Łukasza 11:13; Psalm 65:2). Duch ten z kolei napełnia nas „niezwykłą siłą”, żebyśmy mogli przetrwać do chwili, gdy Królestwo Boże usunie wszelkie cierpienia (2 Koryntian 4:7). Czy nie jesteśmy wdzięczni Jehowie za wszystko, co nam udostępnia? Nie zapominajmy, że są to przejawy Jego głębokiego współczucia.

16. Co jest najwspanialszym przykładem współczucia Jehowy i jakie ma to znaczenie dla nas osobiście?

¹⁶ Oczywiście najwspanialszym przykładem współczucia Jehowy jest to, że dał za nas okup, poświęcając życie najdroższej Mu osoby. Dowiódł tym wielkiej miłości i otworzył nam drogę do wybawienia. Pamiętajmy, że okup przynosi korzyści każdemu z nas osobiście. Kiedy o tym darze prorokował Zachariasz, ojciec Jana Chrzciciela, słusznie wysławiał „głębokie współczucie naszego Boga” (Łukasza 1:78).

Kiedy Jehowa nie okazuje współczucia

17-19. (a) Jak Biblia wskazuje, że współczucie Jehowy ma granice? (b) Co sprawiło, że Jehowa przestał litować się nad swoim ludem?

¹⁷ Czy to znaczy, że głębokie współczucie Jehowy nie ma granic? Nic podobnego. Z Biblii jasno wynika, że jeśli ktoś łamie sprawiedliwe zasady Jehowy, nie może liczyć na Jego współczucie (Hebrajczyków 10:28). Żeby lepiej zrozumieć przyczyny takiego postępowania Boga, przypomnijmy sobie dzieje narodu izraelskiego.

¹⁸ Chociaż Jehowa wiele razy ratował Izraelitów z rąk wrogów, w końcu przestał to robić. Uparcie uprawiali bałwochwalstwo, a co gorsza — swoimi obrzydliwymi bożkami skalali świątynię Jehowy! (Ezechiela 5:11; 8:17, 18). Ponadto jak czytamy, „szydzili z posłańców prawdziwego Boga, gardzili Jego słowami i drwili z Jego proroków, aż Jehowa zapłonął na nich gniewem i aż nie było już żadnej nadziei, że zostaną uleczeni” (2 Kronik 36:16). Izraelici zabrnęli więc tak daleko, że Jehowa nie miał już podstaw do okazania im współczucia. Słusznie się na nich rozgniewał. Jakie były tego skutki?

¹⁹ Jehowa przestał litować się nad swoim ludem. Oświadczył: „Nie okażę współczucia, nie odczuję żalu ani się nie zlituję nad nimi. Wytracę ich i nic mnie przed tym nie powstrzyma” (Jeremiasza 13:14). Jerozolima wraz ze świątynią zostały zburzone, a jej mieszkańcy poszli na wygnanie do Babilonu. Jakie to więc tragiczne, gdy grzeszni ludzie tak się buntują, że nie zasługują dłużej na Boże współczucie! (Lamentacje 2:21).

20, 21. (a) Co się stanie, gdy w naszych czasach wyczerpie się współczucie Boga? (b) Jaki przejaw współczucia Jehowy omówimy w następnym rozdziale?

²⁰ A jak jest dzisiaj? Jehowa się nie zmienił. Kierując się współczuciem, nakazuje swoim Świadkom głosić „dobrą nowinę o Królestwie” na całej ziemi (Mateusza 24:14). Gdy ludzie o szczerych sercach reagują na to orędzie, Jehowa pomaga im lepiej je zrozumieć (Dzieje 16:14). Jednak ta działalność nie będzie prowadzona wiecznie. Nie świadczyłoby to o współczuciu Boga, gdyby temu światu, pełnemu nieszczęść i cierpień, pozwalał istnieć w nieskończoność. Kiedy współczucie Jehowy się wyczerpie, zniszczy On obecny system rzeczy. Ale nawet w ten sposób dowiedzie swojego współczucia — dla własnego „świętego imienia” i dla oddanych Mu sług (Ezechiela 36:20-23). Jehowa usunie zło i da początek sprawiedliwemu nowemu światu. O ludziach niegodziwych powiedział: „Nie użalę się nad nimi, nie okażę im współczucia. Sprawię, że poniosą konsekwencje swojego postępowania” (Ezechiela 9:10).

²¹ Na razie jednak Jehowa wciąż lituje się nad ludźmi, nawet nad tymi, którym grozi zagłada. Kto przejawia szczerą skruchę, może skorzystać z jeszcze innego niezwykłego przejawu współczucia Jehowy — z przebaczenia. W następnym rozdziale omówimy, jak barwnie i sugestywnie Biblia opisuje głębię przebaczenia Bożego.