„Jak wielka jest głębia Bożej (...) mądrości!”

1, 2. Co zgodnie z zamierzeniem Jehowy miał przynieść siódmy dzień i jak na początku tego dnia została poddana próbie mądrość Boża?

KLĘSKA! Człowiek, ukoronowanie szóstego dnia stwarzania, ze szczytów stoczył się na samo dno. Wcześniej Jehowa uznał „wszystko, co uczynił” — w tym ludzi — za „bardzo dobre” (Rodzaju 1:31). Niestety, na początku siódmego dnia Adam i Ewa przyłączyli się do buntu Szatana. W ten sposób sprowadzili na siebie grzech, niedoskonałość i śmierć.

² Wydawało się, że to, co Jehowa zamierzył w związku z siódmym dniem, nigdy się nie spełni. Dzień ten, podobnie jak sześć poprzednich, miał trwać tysiące lat. Jehowa ogłosił go świętym i postanowił, że zanim on upłynie, cała ziemia stanie się rajem, zamieszkanym przez doskonałą rodzinę ludzką (Rodzaju 1:28; 2:3). Ale jak to urzeczywistnić po buncie, do którego doszło? Co Bóg teraz zrobi? Był to szczególny sprawdzian mądrości Jehowy — być może najważniejszy.

3, 4. (a) Dlaczego reakcja Jehowy na bunt w Edenie dowodzi Jego zdumiewającej mądrości? (b) O czym powinniśmy pamiętać, gdy zastanawiamy się nad mądrością Jehowy?

³ Jehowa nie zwlekał ani chwili. Wydał w Edenie wyrok na buntowników i jednocześnie zapowiedział coś zdumiewającego — że naprawi szkody, jakie wyrządzili (Rodzaju 3:15). To dalekosiężne zamierzenie objęło okres od wydarzeń w Edenie poprzez tysiące lat dziejów człowieka aż po odległą przyszłość. Jest niezwykle proste, ale kryje w sobie taką głębię, że czytelnik Biblii może je badać i zachwycać się nim przez całe życie. Co więcej, nieodwołalnie się spełni. Usunie wszelką niegodziwość, grzech i śmierć, a wiernym Bogu ludziom zapewni doskonałość. Wszystko to nastąpi przed upływem siódmego dnia. Tak więc mimo przeszkód Jehowa zrealizuje swoje zamierzenie co do ziemi i ludzi w wyznaczonym terminie.

⁴ Czy taka mądrość nie budzi szacunku i podziwu? Nic dziwnego, że apostoł Paweł napisał: „Jak wielka jest głębia Bożej (...) mądrości!” (Rzymian 11:33). Analizując niektóre jej aspekty, powinniśmy z pokorą pamiętać o ważnej prawdzie — możemy poznać co najwyżej „drobną cząstkę” niezgłębionej mądrości Jehowy (Hioba 26:14, przypis). Najpierw zastanówmy się, czym jest ten zachwycający przymiot.

Czym jest mądrość Boża?

5, 6. Jaki istnieje związek między wiedzą i mądrością i jak rozległą wiedzę ma Jehowa?

⁵ Mądrość nie jest tym samym, co wiedza. O komputerach, w których przechowuje się ogromne zasoby informacji, nikt nie powie, że są mądre. Ale wiedza i mądrość mają ze sobą coś wspólnego (Przysłów 10:14). Gdybyś na przykład potrzebował mądrej rady, jak leczyć poważną chorobę, czy zwróciłbyś się do kogoś, kto ma powierzchowną wiedzę medyczną albo nie ma jej wcale? Chyba nie. Tak więc człowiek naprawdę mądry ma dokładną wiedzę.

⁶ Jehowa jest niewyczerpanym Źródłem wiedzy. Jako „Król Wieczności” tylko On żyje nieskończenie długo (Objawienie 15:3). I od tych niezliczonych stuleci jest świadomy wszystkiego, co się dzieje. W Biblii czytamy: „Nie ma stworzenia, które by się ukryło przed Jego wzrokiem, ale wszystko jest obnażone i wyraźnie widoczne dla Tego, przed którym będziemy musieli odpowiedzieć za swoje uczynki” (Hebrajczyków 4:13; Przysłów 15:3). Będąc Stwórcą, Jehowa dokładnie zna swoje dzieła. Od początku też obserwuje wszystko, co robi człowiek. Uważnie przygląda się każdemu ludzkiemu sercu (1 Kronik 28:9). Cieszy się, gdy widzi, jak stworzenia obdarzone przez Niego wolną wolą podejmują w życiu mądre decyzje. Ponadto wysłuchuje mnóstwa modlitw równocześnie (Psalm 65:2). I oczywiście ma doskonałą pamięć!

7, 8. Jak Jehowa przejawia zrozumienie i rozeznanie oraz mądrość?

⁷ Ale Jehowa posiada nie tylko wiedzę. Dostrzega też zależności między faktami i widzi, jak mnóstwo różnych szczegółów tworzy określoną całość. Rozsądza, co jest dobre, a co złe, oraz co jest ważne, a co nieistotne. Poza tym nie ocenia nikogo powierzchownie, tylko wnika w głąb serca (1 Samuela 16:7). Przejawia więc zrozumienie i rozeznanie — cechy, które górują nad wiedzą. Jednak mądrość jest przymiotem jeszcze wspanialszym.

⁸ Mądrość to robienie użytku jednocześnie z wiedzy, rozeznania i zrozumienia. Niektóre słowa biblijne tłumaczone na „mądrość” dosłownie znaczą „skuteczne działanie” lub „praktyczna mądrość”. Tak więc mądrość Jehowy nie jest czysto teoretyczna. Ma wartość praktyczną i pozwala osiągać pożądane wyniki. Jehowa dzięki swojej przeogromnej wiedzy i głębokiemu zrozumieniu zawsze podejmuje najtrafniejsze decyzje i wprowadza je w czyn w najskuteczniejszy sposób. Na tym właśnie polega prawdziwa mądrość! Przykład Jehowy pokazuje, jak słuszne są słowa Jezusa: „O mądrości świadczą jej dzieła” (Mateusza 11:19). Mądrość Jehowy widać w Jego dziełach w całym wszechświecie.

Dowody Bożej mądrości

9, 10. (a) Jaki rodzaj mądrości wyróżnia Jehowę i w czym jest to widoczne? (b) Jak o mądrości Jehowy świadczy komórka ludzkiego ciała?

⁹ Zapewne nieraz już podziwiałeś pomysłowość rzemieślnika wykonującego piękne i użyteczne przedmioty. Ten rodzaj mądrości robi na nas duże wrażenie (Wyjścia 31:1-3). Jej Źródłem i niedościgłym wzorem jest sam Jehowa. Król Dawid powiedział do Niego: „Wysławiam Cię, bo cudownie mnie uczyniłeś i wzbudza to mój lęk i podziw. Twoje dzieła są zdumiewające, wiem o tym bardzo dobrze” (Psalm 139:14). To prawda — im lepiej poznajemy ludzki organizm, tym bardziej zachwycamy się mądrością Jehowy.

¹⁰ Oto przykład: Każdy z nas rozpoczyna życie jako pojedyncza komórka — komórka jajowa matki zapłodniona plemnikiem ojca. Szybko zaczyna się ona dzielić. Ostatecznie ciało ludzkie składa się mniej więcej ze 100 bilionów komórek. Są tak mikroskopijne, że 10 000 komórek średniej wielkości zmieściłoby się na główce od szpilki. Każda jednak jest niesłychanie skomplikowana — znacznie bardziej niż jakakolwiek maszyna czy fabryka stworzona przez człowieka. Uczeni przyrównują komórkę do miasta, które jest otoczone murem, ma strzeżone wejścia i wyjścia, sieć transportu i łączności, elektrownie, zakłady produkcyjne, system usuwania i utylizacji odpadów, służby zapewniające obronę, a nawet, w samym jądrze, swego rodzaju centrum zarządzania. Co więcej, komórka w ciągu zaledwie paru godzin może stworzyć własną kopię!

11, 12. (a) Dzięki czemu komórki zarodka zaczynają się różnicować i jak to odpowiada opisowi z Psalmu 139:16? (b) Jak mózg ludzki świadczy o tym, że jesteśmy ‛cudownie uczynieni’?

¹¹ Oczywiście nie wszystkie komórki są jednakowe. Gdy komórki zarodka się dzielą, zaczynają pełnić rozmaite funkcje. Niektóre będą komórkami nerwowymi, inne komórkami kości, mięśni, krwi czy oczu. Takie różnicowanie jest zaprogramowane w DNA komórki, „bibliotece” zawierającej kod genetyczny. Ciekawe, że Dawid pod natchnieniem powiedział do Jehowy: „Twoje oczy widziały mnie nawet wtedy, gdy byłem zarodkiem. W Twojej księdze były zapisane dni, w których miały się kształtować wszystkie jego cząstki” (Psalm 139:16).

¹² Niektóre narządy są niezwykle złożone. Pomyślmy na przykład o ludzkim mózgu. Bywa on nazywany najbardziej skomplikowanym ze znanych obiektów we wszechświecie. Zawiera około 100 miliardów komórek nerwowych — mniej więcej tyle, ile jest gwiazd w naszej Galaktyce. Każda taka komórka ma tysiące połączeń z innymi komórkami. Zdaniem uczonych mózg człowieka mógłby pomieścić informacje zgromadzone we wszystkich księgozbiorach świata, a jego pojemność jest właściwie nieograniczona. Ten ‛cudownie uczyniony’ narząd naukowcy badają już od dziesiątków lat, ale przyznają, że chyba nigdy do końca nie zrozumieją jego działania.

13, 14. (a) Jak mrówki i inne stworzenia wykazują „instynktowną mądrość” i czego to nas uczy o ich Stwórcy? (b) Dlaczego można powiedzieć, że takie twory jak pajęczyna są ‛uczynione mądrze’?

¹³ Jednak człowiek to tylko jeden z mnóstwa dowodów mądrości Jehowy widocznej w stworzeniu. W Psalmie 104:24 powiedziano: „Jehowo, jak liczne są Twoje dzieła! Wszystkie je uczyniłeś mądrze. Ziemia jest ich pełna”. Mądrość Jehowy widzimy we wszystkim, co nas otacza. Na przykład mrówki wykazują „instynktowną mądrość” (Przysłów 30:24). Ich kolonie są świetnie zorganizowane. Niektóre hodują mszyce, jakby były one zwierzętami gospodarskimi — doglądają ich i je „doją”. Inne mrówki zajmują się ogrodnictwem i uprawiają plantacje grzybów. Wiele stworzeń zostało tak zaprogramowanych, że potrafią dzięki instynktowi dokonywać najróżniejszych wyczynów. Zwykła mucha robi w powietrzu akrobacje, których nie powtórzy nawet najnowocześniejszy samolot. Ptaki wędrowne orientują się według gwiazd lub pola magnetycznego ziemi — kierują się czymś w rodzaju wewnętrznej mapy. Biolodzy poświęcają całe lata na badanie takich niezwykłych zachowań zwierząt. Jak więc mądry musi być Bóg, który to wszystko zaprojektował!

¹⁴ Naukowcy odnoszą wiele pożytku z twórczej mądrości Jehowy. Istnieje nawet dziedzina wiedzy zwana biomimetyką, która podpatruje cuda przyrody, żeby móc je wykorzystać w technice. Na pewno nieraz zachwycałeś się pięknem pajęczyny. Ale konstruktor dostrzeże w niej przede wszystkim arcydzieło inżynierii. Niektóre z tych pozornie słabych nici są wytrzymalsze od stali lub od włókien w kamizelkach kuloodpornych. O jakiej wytrzymałości mówimy? Wyobraźmy sobie pajęczynę powiększoną do rozmiarów sieci rybackiej. Można by w nią schwytać lecący samolot pasażerski! Jehowa naprawdę wszystko ‛mądrze uczynił’.

Mądrość widoczna we wszechświecie

15, 16. (a) Jak w materialnym wszechświecie widać mądrość Jehowy? (b) Jakim dowodem mądrości Jehowy jest Jego pozycja Najwyższego Rozkazodawcy anielskich wojsk?

¹⁵ Mądrość Jehowy widoczna jest w Jego dziełach w całym wszechświecie. Gwiazdy, o których szerzej mówiliśmy w rozdziale 5, nie są bezładnie rozrzucone w przestrzeni kosmicznej. Dzięki mądrym „prawom rządzącym niebem”, ustanowionym przez Jehowę, są wspaniale zorganizowane w galaktyki, te z kolei w gromady, a te — w supergromady (Hioba 38:33). Nic dziwnego, że Jehowa nazywa ciała niebieskie „wojskiem” (Izajasza 40:26). Ale są też inne wojska, które jeszcze dobitniej świadczą o mądrości Jehowy.

¹⁶ Jak już wspomnieliśmy w rozdziale 4, Bóg jest Najwyższym Rozkazodawcą ogromnej armii złożonej z setek milionów stworzeń duchowych, dlatego słusznie nosi tytuł Jehowy, Boga Zastępów. Wszystko to dowodzi Jego mocy. Ale jaki ma związek z mądrością? Pomyślmy: Jehowa i Jezus nigdy nie przestają działać (Jana 5:17). Rozsądek podpowiada więc, że również aniołowie usługujący Najwyższemu Bogu są stale zajęci. A trzeba pamiętać, że górują nad człowiekiem i mają niezwykłą moc i inteligencję (Hebrajczyków 1:7; 2:7). Tymczasem Jehowa daje im satysfakcjonującą pracę, dzięki czemu z radością ‛wykonują Jego słowo i spełniają Jego wolę’ już od miliardów lat (Psalm 103:20, 21). Jego mądrość jako Organizatora jest naprawdę zdumiewająca!

Jehowa „sam jeden jest mądry”

17, 18. Dlaczego w Biblii powiedziano, że Jehowa „sam jeden jest mądry”, i dlaczego Jego mądrość tak nas zdumiewa?

¹⁷ Widzimy więc, że nie bez powodu Biblia wysławia mądrość Jehowy. Mówi na przykład, że On „sam jeden jest mądry” (Rzymian 16:27). Tylko Jehowa posiada mądrość absolutną. Jest Źródłem wszelkiej prawdziwej mądrości (Przysłów 2:6). To dlatego Jezus — choć jest najmądrzejszym z Jego stworzeń — nie polegał na własnej mądrości, ale mówił tak, jak mu polecił Ojciec (Jana 12:48-50).

¹⁸ Zwróćmy uwagę, w jaki sposób apostoł Paweł podkreślił wyjątkowy charakter mądrości Jehowy: „Jak wielka jest głębia Bożej szczodrości, mądrości i wiedzy! Jak niezbadane są Jego sądy, jak nie do wyśledzenia Jego drogi!” (Rzymian 11:33). Tymi słowami Paweł wyraził silne uczucia — szacunek, podziw i lęk. Grecki odpowiednik słowa „głębia”, którym się tu posłużył, jest blisko spokrewniony z wyrazem „otchłań”. Wypowiedź ta pobudza więc wyobraźnię. Kiedy rozmyślamy nad mądrością Jehowy, spoglądamy niejako w bezdenną otchłań, dziedzinę tak nieprzeniknioną i rozległą, że nigdy nawet nie zdołamy ogarnąć jej ogromu, a już na pewno nigdy ‛nie zbadamy, nie wyśledzimy’, każdego jej szczegółu (Psalm 92:5). Czy to nie uczy nas pokory?

19, 20. (a) Dlaczego orzeł jest trafnym symbolem mądrości Bożej? (b) Jak Jehowa pokazał, że potrafi wejrzeć w przyszłość?

¹⁹ Jehowa „sam jeden jest mądry” w jeszcze innym sensie: Wyłącznie On potrafi wejrzeć w przyszłość. Jak pamiętamy, za symbol swojej mądrości obrał dalekowzrocznego orła. Orzeł przedni waży około pięciu kilogramów, ale ma oczy większe niż dorosły człowiek. Widzi tak doskonale, że może dostrzec niewielką zdobycz z wysokości kilkuset metrów, oddaloną nawet o kilka kilometrów! Jehowa powiedział o orle: „Jego oczy patrzą daleko” (Hioba 39:29). Podobnie Jehowa potrafi ‛patrzeć daleko’ — w odległą przyszłość!

²⁰ Prawdziwość tego wielokrotnie poświadcza Biblia. Zawiera ona setki proroctw, będących jak gdyby historią spisaną naprzód. Księga ta zapowiedziała — i to nieraz całe stulecia wcześniej — wynik wojen, powstanie i upadek mocarstw światowych, a nawet taktykę wojenną niektórych wodzów (Izajasza 44:25 do 45:4; Daniela 8:2-8, 20-22).

21, 22. (a) Dlaczego bezpodstawny byłby wniosek, że Jehowa przewiduje wszystkie nasze decyzje? Wyjaśnij to na przykładzie. (b) Skąd wiemy, że mądrość Jehowy nie jest nieczuła ani bezduszna?

²¹ Czy to jednak oznacza, że Bóg przewidział również wszystkie twoje decyzje w życiu? Przy takim poglądzie obstają niektórzy zwolennicy predestynacji. Ale koncepcja ta w rzeczywistości przeczy mądrości Jehowy, bo sugeruje, że nie jest On w stanie zapanować nad swoją umiejętnością wnikania w przyszłość. Gdybyś na przykład miał piękny głos, czy musiałbyś, chcąc nie chcąc, bez przerwy śpiewać? To oczywisty absurd! Tak samo jest z Jehową: posiada zdolność przewidywania przyszłości, ale nie korzysta z niej cały czas. Gdyby to robił, ograniczałby naszą wolną wolę. A przecież jest to cenny dar, którego nie zamierza nam odbierać (Powtórzonego Prawa 30:19, 20).

²² Co gorsza, sama idea predestynacji podsuwa myśl, że mądrość Jehowy jest nieczuła i bezduszna. Nic bardziej mylnego! Biblia uczy, że Jehowa „ma mądre serce” (Hioba 9:4). Oczywiście nie chodzi o literalne serce. W Biblii słowo to często odnosi się do czyjegoś wnętrza, do najgłębszych pobudek i uczuć, takich jak miłość. Tak więc mądrość Jehowy, podobnie jak pozostałe przymioty, opiera się na miłości (1 Jana 4:8).

23. Do czego powinno nas pobudzić przekonanie, że mądrość Jehowy jest niezrównana?

²³ Mądrość Jehowy niewątpliwie jest godna zaufania. Nieporównanie góruje nad naszą. Dlatego Słowo Boże zachęca: „Zaufaj Jehowie całym sercem i nie polegaj na własnym zrozumieniu. Pamiętaj o Bogu na wszystkich drogach, a On wyprostuje twoje ścieżki” (Przysłów 3:5, 6). Przyjrzyjmy się więc dokładniej temu przymiotowi Jehowy, żeby jeszcze bardziej się zbliżyć do naszego wszechmądrego Boga.