E Palabra di Dios Ta Permanece pa Semper
“En cuanto e palabra di nos Dios, lo e dura pa tempu indefiní.”—ISAIAS 40:8.
1. (a) Kico “e palabra di nos Dios” kier men aki? (b) Con e promesanan di hende ta compará cu e palabra di Dios?
HENDE ta incliná pa pone nan confiansa den e promesanan di homber i muhernan prominente. Pero sin importá con deseabel e promesanan aki por parce pa hende cu ta anhelá un mehoracion den nan suerte den bida, nan ta manera flor cu ta marchitá compará cu e palabra di nos Dios. (Salmo 146:3, 4) Mas cu 2.700 aña pasá, Jehova Dios a inspirá profeta Isaías pa skirbi: “Tur carni ta yerba berde, i tur nan bondad amoroso ta manera e flor di cunucu. . . . Yerba berde a seca, e flor a marchitá; pero en cuanto e palabra di nos Dios, lo e dura pa tempu indefiní.” (Isaías 40:6, 8) Kico ta e “palabra” ei cu ta permanecé? Esei ta loke Dios a declará tocante su propósito. Awe nos tin e “palabra” ei pretu riba blancu den Bijbel.—1 Pedro 1:24, 25.
2. Apesar di ki actitud i accionnan Jehova a cumpli cu su palabra relacioná cu Israel i Huda di antigwedad?
2 E hendenan cu tabata biba den e tempu di antiguo Israel a experenciá e berdad di loke Isaías a registrá. Pa medio di su profetanan Jehova a profetisá cu, pa motibu di infieldad grosero na dje, promé e reino di dies tribu di Israel i despues e reino di dos tribu di Huda lo a ser hibá den exilio. (Jeremías 20:4; Amos 5:2, 27) Aunke nan a persiguí, i asta mata, e profetanan di Jehova, a kima un rol cu a contené Dios su mensahe di spiertamentu, i a apelá na Egipto pa yudansa militar pa prevení cumplimentu dje profecia, Jehova su palabra no a faya. (Jeremías 36:1, 2, 21-24; 37:5-10; Lucas 13:34) Ademas, e promesa di Dios pa restorá un resto hudiu repentí na nan pais tabatin un cumplimentu remarcabel.—Isaías capítulo 35.
3. (a) Ki promesanan cu Isaías a registrá ta interesá nos specialmente? (b) Pakico bo ta convencí cu e cosnan aki di berdad lo ser realisá?
3 Mediante Isaías, Jehova a profetisá tambe di un gobernacion hustu pa medio dje Mesías riba humanidad, liberacion for di picá i morto i e transformacion dje tera den un paradijs. (Isaías 9:6, 7; 11:1-9; 25:6-8; 35:5-7; 65:17-25) E cosnan aki tambe lo ser realisá? Sin duda! “Dios . . . no por gaña.” El a laga su palabra profético ser registrá pa nos beneficio, i el a haci sigur cu el a ser conserbá.—Tito 1:2; Romanonan 15:4.
4. Maske e manuscritonan original di Bijbel no a ser conserbá, den ki sentido e palabra di Dios ta “bibu”?
4 Jehova no a conserbá e manuscritonan original riba cua su escritornan antiguo a skirbi e profecianan aki. Pero su “palabra,” su propósito declará, a proba di ta un palabra bibu. E propósito ei ta move iresistiblemente padilanti, i segun cu e ta bai, hende su pensamentu i motivacionnan interno ta bira bisto ora e toca nan bida. (Hebreonan 4:12) Ademas, e registro histórico ta mustra cu guia divino a percurá p’e Scritura inspirá mes ser conserbá i traducí.
Enfrentá cu Intentonan pa Caba Cuné
5. (a) Ki esfuerso un rey sirio a haci pa destruí e Scritura Hebreo inspirá? (b) Pakico el a fracasá?
5 Na mas cu un ocasion, gobernantenan a trata na destruí e scrituranan inspirá. Na 168 P.E.C., e rey di Siria, Antioco Epifanes (mustrá na página 10), a lanta un altar pa Zeus den e tempel cu tabata dedicá na Jehova. Tambe el a busca ‘e bukinan dje Ley,’ a kima nan i a declará cu cualkier hende cu tabata poseé e Scrituranan ei lo a ser matá. Apesar di tur e ehemplarnan cu el a kima na Jerusalem i Hudea, e no por a caba cu e Scritura completamente. E tempu ei colonianan di hudiu tabata plamá den hopi pais, i cada snoa tabatin su coleccion di rol.—Compará cu Echonan 13:14, 15.
6. (a) Ki esfuerso intenso a ser hací pa destruí e Scritura cu e cristiannan di promé tabata usa? (b) Kico tabata e resultado?
6 Na 303 E.C., emperador romano Diocletiano tambe a decretá pa basha lugánan di reunion cristian abou i pa ‘laga candela consumí nan Scritura.’ E destruccion ei a sigui pa un década. Maske con teribel e persecucion tabata, Diocletiano no a logra eliminá cristianismo, i Dios no a permití tampoco pa agentenan dje emperador destruí tur ehemplar di ni sikiera un porcion di su Palabra inspirá. Pero cu nan reaccion riba e distribucion i predicacion dje Palabra di Dios, e opositornan a manifestá loke nan tabatin den nan curason. Nan a identificá nan mes como hombernan ciegá pa Satanas i cu tabata cumpli cu su boluntad.—Juan 8:44; 1 Juan 3:10-12.
7. (a) Ki esfuersonan a ser hací pa sofocá e plamamentu di conocimentu di Bijbel na West Europa? (b) Kico a ser lográ den e traduccion i publicacion di Bijbel?
7 Tambe a intentá otro formanan pa sofocá e plamamentu dje conocimentu di Bijbel. Ora hende no tabata papia latin mas, no tabata gobernantenan pagano sino hende cu a profesá di ta cristian—Papa Gregorio VII (1073-85) i Papa Inocencio III (1198-1216)—cu a oponé activamente e traduccion di Bijbel na e idiomanan dje pueblo comun. Na 1229, den un esfuerso pa caba cu un oposicion contra e autoridad di iglesia, e Concilio Católico Romano di Toulouse, Francia, a decretá cu un laico no por a poseé bukinan di Bijbel den e idioma comun. A usa e Inkisicion den un manera agresivo pa imponé e decreto. Tog, despues di 400 aña dje Inkisicion, amantenan dje Palabra di Dios a traducí Bijbel completo. Nan a circulá edicionnan imprimí di dje den rond di 20 idioma i tambe den dialectonan, i partinan principal di dje den 16 otro lenga.
8. Durante siglo 19, kico tabata sosodiendo riba e tereno di traduccion i distribucion di Bijbel na Rusia?
8 No tabata solamente Iglesia Católico Romano cu a trata na stroba pueblo comun di poseé Bijbel. Na cuminsamentu di siglo 19, Pavsky, un profesor n’e Academia di Divinidad di St. Petersburg, a traducí e Evangelio di Mateo for di griego na ruso. Otro bukinan dje Scritura Griego Cristian tambe a ser traducí na ruso, i Pavsky a sirbi como editor. Esakinan a ser distribuí extensamente te ora cu, na 1826 via manipulacion eclesiástico, nan a haci e tsar pone e Sociedad Ruso di Bijbel bou dje maneho dje “Sinodo Santu” di Iglesia Ortodox Ruso. Esaki a caba e ora ei eficasmente cu e operacionnan di e Sociedad Ruso di Bijbel. Despues, Pavsky a traducí e Scritura Hebreo for di hebreo na ruso. Rond dje mésun tempu, Makarios, un dignatario bou di obispu di Iglesia Ortodox, tambe a traducí e Scritura Hebreo for di hebreo na ruso. Nan tur dos a ser castigá pa nan esfuersonan, i nan traduccionnan a ser poné den e archivonan di iglesia. E iglesia a determiná pa mantené e Bijbel den e idioma esclavonio bieu, cu n’e tempu ei e pueblo no por a lesa ni comprendé. Tabata te ora nan no por a dominá mas e esfuersonan di pueblo pa gana conocimentu di Bijbel, cu e “Sinodo Santu” a cuminsá su propio traduccion na 1856, haciendo esei cu instruccionnan cu a ser diseñá cuidadosamente pa garantisá cu expresionnan cu a ser usá den traduccion lo a cuadra cu punto di bista di iglesia. Pues, en coneccion cu plamamentu dje Palabra di Dios, a sali na cla cu tabatin un division entre e aparencia externo dje lidernan religioso i nan berdadero intencion, manera nan palabra i accionnan a revelá.—2 Tesalonicensenan 2:3, 4.
Protehando e Palabra Contra Corupcion
9. Con algun traductor di Bijbel a demostrá nan amor p’e Palabra di Dios?
9 Entre esnan cu a traducí i copia e Scritura tabatin hombernan cu berdaderamente a stima e Palabra di Dios i cu a haci esfuerso sincero pa hacié disponibel pa tur hende. William Tyndale a muri como mártir (na 1536) dor cu el a haci Bijbel disponibel na ingles. Francisco de Enzinas a ser encarcelá dor dje Inkisicion Católico (despues di 1544) dor cu el a traducí i publicá e Scritura Griego Cristian na spañó. Riscando su bida, Robert Morrison (di 1807 pa 1818) a traducí Bijbel na chines.
10. Ki ehempelnan ta mustra cu tabatin traductornan cu tabata motivá pa influencianan cu no ta amor p’e Palabra di Dios?
10 Sin embargo, tin biaha otro cosnan cu no ta amor p’e Palabra di Dios a influenciá e trabou di copista i traductornan. Considerá cuater ehempel: (1) E samaritanonan a construí un tempel riba Ceru Gerizim como un rival p’e tempel na Jerusalem. Como apoyo pa esei, nan a modificá Exodo 20:17 den e Pentateuco samaritano. Nan a agregá e mandamentu pa construí un altar di piedra riba Ceru Gerizim i pa ofrecé sacrificionan ei, como si fuera esei tabata parti dje Dies Mandamentunan. (2) E persona cu promé a traducí e buki di Daniel pa e Septuaginta griego a tuma libertadnan den su traduccion. El a hinca declaracionnan aden cu el a pensa lo a splica of mehorá loke tabata den e texto hebreo. El a omití detayenan cu el a pensa cu lo tabata inaceptabel pa lectornan. Ora el a traducí e profecia relacioná cu e tempu di aparicion dje Mesías, na Daniel 9:24-27, el a falsificá e periodo di tempu declará i a agregá, cambia i intercambiá palabranan, aparentemente cu e intencion pa haci e profecia parce di apoyá e lucha dje macabeonan. (3) Den siglo cuater E.C., den un tratado latin, un defensor demasiado celoso dje siñansa di Trinidad aparentemente a incluí e palabranan “den shelu, e Tata, e Palabra, i e spiritu santu; i e tresnan aki ta unu” como si fuera esakinan tabata un cita di 1 Juan 5:7. Despues e pasashi ei a ser incluí den e texto di un manuscrito di Bijbel na latin. (4) Na Francia Louis XIII (1610-43) a autorisá Jacques Corbin pa traducí Bijbel na frances pa contrarestá e esfuersonan di protestantnan. Cu e obhetivo ei na bista, Corbin a cambia algun texto, incluyendo referencia na “e santu sacrificio di Misa” na Echonan 13:2.
11. (a) Con e Palabra di Dios a permanecé apesar dje desonestidad di algun traductor? (b) Cuantu evidencia di manuscrito antiguo tin pa proba loke Bijbel a bisa originalmente? (Mira cuadro.)
11 Jehova no a prevení e konkelmentu ei cu su Palabra, pero esei no a cambia su propósito tampoco. Ki efectonan e tabatin? Agregando referencianan na Ceru Gerizim no a pone e religion samaritano bira e instrumento di Dios pa bendicioná humanidad. Mas bien, el a duna evidencia cu, aunke e religion samaritano a pretendé di kere den e Pentateuco, no por a confia riba dje pa siña e berdad. (Juan 4:20-24) Deformacion dje palabranan den e Septuaginta no a stroba e Mesías di bini n’e tempu cu profeta Daniel a profetisá di dje. Ademas, maske e Septuaginta tabata ser usá den e promé siglo, e hudiunan evidentemente tabata custumbrá di tende e Scritura ser lesá na hebreo den nan snoanan. Como resultado, “e pueblo tabata den expectativa” ora e tempu pa cumplimentu dje profecia a yega cerca. (Lucas 3:15) Pa loke ta e palabranan agregá na 1 Juan 5:7 pa apoyá Trinidad i na Echonan 13:2 pa hustificá e siñansa di sacrificio di Misa, esakinan no a cambia loke ta e berdad. I cu tempu e falsificacionnan a ser exponé completamente. E cantidad grandi disponibel di manuscritonan den idioma original di Bijbel ta percurá un medio pa averiguá e valides di cualkier traduccion.
12. (a) Ki cambionan serio algun traductor di Bijbel a haci? (b) Ki extenso esakinan tabata?
12 Otro esfuersonan pa cambia e Scritura a enbolbé mas cu cambia e palabranan di algun versículo. Esakinan a encerá un atake riba e identidad dje Dios berdadero mes. E caracter i grado dje cambionan a duna evidencia claro di influencia for di un fuente mas poderoso cu cualkier hende individual of organisacion humano—sí, influencia for di Jehova su enemigu principal, Satanas e Diabel. Entregando n’e influencia ei, traductornan i copistanan—algun ansiosamente, otronan no muchu dispuesto—a cuminsá eliminá Dios su mes nomber personal, Jehova, for di su Palabra inspirá den e miles di lugánan unda e tabata aparecé. Hopi tempu pasá caba, algun traduccion for di hebreo na griego, latin, aleman, ingles, italiano i hulandes, entre otro, a omití e nomber divino henteramente of a reten’é den solamente algun lugá. Tambe el a ser sacá for di copianan dje Scritura Griego Cristian.
13. Pakico e esfuerso amplio pa cambia Bijbel no a logra eliminá Dios su nomber for di memoria di hende?
13 Tog, e nomber glorioso ei no a ser eliminá for di memoria di hende. Traduccionnan dje Scritura Hebreo na spañó, portugues, aleman, ingles, frances, i hopi otronan, tabatin Dios su nomber personal onradamente. Pa siglo 16, e nomber personal di Dios a cuminsá aparecé atrobe den vários traduccion hebreo dje Scritura Griego Cristian; pa siglo 18, na aleman; pa siglo 19, na croata i ingles. Maske hende por purba pusha Dios su nomber den un huki, ora e “dia di Jehova” yega, e ora ei, manera Dios ta declará, ‘e nacionnan lo tin cu sa cu ami ta Jehova.’ E propósito declará ei di Dios lo no faya.—2 Pedro 3:10; Ezekiel 38:23; Isaías 11:9; 55:11.
Mensahe Ta Alcansá Mundu Henter
14. (a) Pa siglo 20, den cuantu idioma di Europa Bijbel a ser imprimí, i cu ki efecto? (b) Pa fin di 1914, den cuantu idioma di Africa Bijbel tabata disponibel?
14 Na inicio di siglo 20, ya caba Bijbel tabata ser imprimí na 94 idioma di Europa. El a alertá studiantenan di Bijbel den e parti di mundu ei n’e echo cu sucesonan cu lo sagudí mundu lo a bini cu e fin dje Tempu Gentil na 1914 i, en berdad, nan a bini! (Lucas 21:24) Promé cu e aña crucial di 1914 a terminá, Bijbel, sea den su totalidad of algun buki di dje, a ser publicá na 157 idioma di Africa, ademas dje idiomanan ingles, frances i portugues cu a ser papiá na hopi parti. Asina a pone e fundeshi pa siña e berdadnan spiritualmente libertador di Bijbel na hende humilde dje hopi tribunan i gruponan nacional cu ta biba ei.
15. Ora e último dianan a cuminsá, te na ki grado Bijbel a bira disponibel den idiomanan di hendenan riba e continente di América?
15 Segun cu e mundu a drenta e último dianan profetisá, Bijbel tabata ampliamente disponibel riba e continente di América. Imigrantenan for di Europa a trec’é huntu cu nan den tur nan diferente lenganan. A cuminsá un programa extensivo di educacion bíblico, cu discursonan público i distribucion intensivo di literatura bíblico publicá dor di e Studiantenan Internacional di Bijbel, manera Testigonan di Jehova tabata conocí e tempu ei. Ademas, sociedadnan di Bijbel tabata imprimí Bijbel caba na 57 otro idioma pa yena e necesidad dje poblacion multinacional dje Hemisferio Occidental.
16, 17. (a) Te na ki grado Bijbel a bira disponibel ora e tempu a yega pa predicacion mundial? (b) Con Bijbel berdaderamente a proba di ta un buki cu ta permanecé i cu tin hopi influencia?
16 Ora e tempu a yega p’e bon nobo ser predicá mundialmente promé cu ‘e fin yega,’ Bijbel no tabata algu nobo na Asia i e islanan di Laman Pacífico. (Mateo 24:14) Ya caba e tabata ser publicá na 232 idioma cu ta ser papiá den e parti ei di mundu. Algun tabata Bijbelnan completo; hopi tabata traduccionnan dje Scritura Griego Cristian; otronan tabata un solo buki dje Scritura Sagrado.
17 Claramente, Bijbel no tabata algu cu a permanecé como un simpel obheto di exhibicion pa museo. Di tur e bukinan cu a yega di existí, e tabata e buki mas ampliamente traducí i mas extensamente distribuí. Na armonia cu e evidencia ei di fabor divino, loke a ser registrá den e buki tabata tumando lugá. Su siñansanan i e spiritu santu cu a inspirá e siñansanan tambe tabatin un efecto duradero riba bida di hende den hopi pais. (1 Pedro 1:24, 25) Pero tabatin mas cos pa bini—muchu mas.
Bo Ta Corda?
◻ Kico ta “e palabra di nos Dios” cu ta permanecé pa semper?
◻ Ki intentonan a ser hací pa caba cu Bijbel i cu ki resultado?
◻ Con e integridad di Bijbel a ser protehá?
◻ Con e declaracion di Dios su propósito a resultá di ta un palabra bibu?
[Kuadro na página 12]
Nos Realmente Sa Loke Bijbel A Bisa Originalmente?
Rond di 6.000 manuscrito hebreo skirbí na man ta duna testimonio dje contenido dje Scritura Hebreo. Algun di esakinan ta data for dje era pre-cristian. Por lo ménos 19 manuscrito dje Scritura Hebreo completo cu ta existí ainda ta data di e periodo promé cu invento di imprenta rotativo. Ademas, for dje mésun periodo ei, tin traduccionnan cu a ser hací na 28 otro idioma.
Pa e Scritura Griego Cristian, rond di 5.000 manuscrito na griego a ser catalogá. Nan a fiha e fecha di un di esakinan di ta promé cu 125 E.C., djis un par di aña despues dje tempu cu el a ser skirbí originalmente. I nan ta pensa cu algun fragmento tin un fecha considerablemente mas promé. Pa 22 dje 27 bukinan inspirá, tin entre 10 pa 19 manuscrito completo skirbí na man. E cantidad mas chikitu di manuscrito completo skirbí na man pa cualkier dje bukinan den e parti aki di Bijbel ta tres—pa Revelacion. Un manuscrito dje Scritura Griego Cristian completo ta data for dje siglo cuater E.C.
Ningun otro literatura antiguo ta ser confirmá pa asina un avalancha di evidencia antiguo di documentonan.