“Kico Ta e Berdad?”
E DOS hombernan cu a enfrentá otro tabata extremamente diferente for di otro. Unu tabata un político cu tabata un homber cínico [hende cu ta kere cu conducta humano ta ser motivá completamente pa interes propio], ambicioso, ricu, cla pa haci cualkier cos pa promové su mes carera. E otro tabata un maestro cu a rechasá rikesa i prestigio i tabata cla pa sacrificá su bida pa salba bida di otro hende. Ta di mas pa bisa cu e dos hombernan aki no a compartí e mésun punto di bista! Riba un asuntu en particular, nan tabata totalmente na desacuerdo cu otro—e asuntu di e berdad.
E dos hombernan tabata Poncio Pilato i Jesucristo. Jesus tabata pará dilanti Pilato como un criminal condená. Pa ki motibu? Jesus a splica cu e motibu pa esaki—realmente e motibu mes pakico el a bini na tera i a efectuá su ministerio—tabata pa un solo cos: e berdad. “Pa esaki mi a nace, i pa esaki mi a bini na mundu,” el a bisa, “pa mi duna testimonio dje berdad.—Juan 18:37.
Pilato su contesta tabata un pregunta notabel: “Kico ta e berdad?” (Juan 18:38) E realmente tabata interesá den un contesta? Probablemente no. Jesus tabata e clase di hende cu por a contestá cualkier pregunta hací na dje cu sinceridad, pero e no a contestá Pilato. I Bijbel ta bisa cu despues di a haci su pregunta, Pilato a cana sali mesora for dje sala di audiencia. E gobernante romano probablemente a haci e pregunta cu un incredulidad cínico, como si fuera bisando, “Berdad? Kico esei ta? No ta existí un cos asina!”a
Pilato su punto di bista sképtico di e berdad no ta algu excepcional awe. Hopi hende ta kere cu e berdad ta relativo—cu otro palabra, cu loke ta e berdad pa un persona kisas no ta e berdad pa un otro, di manera cu tur dos por tin “rason.” E creencia aki ta asina extenso cu tin un palabra p’e—“relativismo.” Ta asina abo ta mira a asuntu di e berdad? Si ta asina, ta posibel cu bo a adoptá e punto di bista aki sin examin’é cabalmente? Asta si bo no a adoptá e punto di bista aki, bo sa cuantu e filosofia aki ta afectá bo bida?
Un Atake Riba e Berdad
Poncio Pilato no tabata e promé persona cu a cuestioná e idea di un berdad absoluto. Algun filósofo griego di antigwedad a haci e siñamentu di dudanan asina prácticamente nan carera di bida! Cincu siglo promé cu Pilato, Parmenides (kende a ser considerá e tata di metafísica europeo) a kere cu berdadero conocimentu tabata inalcansabel. Demócrito, aclamá como “e filósofo di antigwedad di mas grandi,” a declará: “E berdad ta derá hundu. . . . Nos no sa nada cu siguridad.” Tal bes e filósofo di mas venerá di nan tur, Sócrates, a bisa cu tur loke e tabata sa sigur tabata cu e no tabata sa nada.
E atake aki riba e idea cu hende por yega di conocé e berdad a sigui te den nos tempu. Algun filósofo, por ehempel, ta bisa cu ya cu conocimentu ta alcansá nos mediante nos sentidonan, cuanan por ser engañá, ningun conocimentu por ser verificá como berdad. E filósofo i matemático frances, René Descartes, a dicidí di examiná tur e cosnan cu el a pensa cu e tabata sa cu siguridad. El a descartá tur cu excepcion di un berdad cu el a considerá como indiscutibel: “Cogito ergo sum, of “mi ta pensa, pues, mi ta existí.”
Un Cultura di Relativismo
Relativismo no ta limitá na filósofonan. E ta ser siñá dor di lidernan religioso, indoctriná den scolnan i plamá dor di medionan di prensa. E obispu episcopal John S. Spong a bisa algun aña pasá: “Nos mester . . . avansá for dje pensamentu cu nos tin e berdad i cu otronan mester aceptá nos punto di bista, pa e realisacion cu e berdad absoluto ta fuera di alcanse di nos tur.” Spong su relativismo, mescos cu esun di asina tantu clero awe, ta lihé pa bandoná e siñansanan moral di Bijbel na fabor di un filosofia di “laga cada ken saca su propio conclusion.” Por ehempel, den un esfuerso pa laga homosexualnan sinti nan mas “cómodo” den Iglesia Episcopal, Spong a skirbi un buki den cua e ta pretendé cu apostel Pablo tabata un homosexual!
Den hopi pais ta parce cu e sistemanan di scol ta engendrá un tipo di pensamentu similar. Allan Bloom a skirbi den su buki The Closing of the American Mind: “Tin un cos cu un profesor por ta absolutamente sigur di dje: casi tur studiante cu ta drenta universidad ta kere, of ta bisa cu e ta kere, cu e berdad ta relativo.” Bloom a ripará cu si e desafiá e conviccion di su studiantenan riba e asuntu aki, nan lo reaccioná cu asombro, “como si fuera e tabata cuestionando cu si 2 + 2 = 4.”
E mésun pensamentu ta ser promové den masha hopi otro manera. Por ehempel, periodistanan di television i corant hopi biaha ta parce di ta mas interesá den entretené nan televidentenan i lectornan di corant cu den presentá nan e berdad di un relato. Algun programa di noticia asta a manipulá of presentá un filmacion falsificá afin di hacié parce mas dramático. I den entretenimentu un atake mas fuerte ta ser lansá riba e berdad. E balornan i berdadnan moral cu nos mayornan i abuelonan tabatin, ta ser considerá pa mayoria hende como anticuá i hopi biaha ta ser ridiculisá abiertamente.
Naturalmente, algun persona por argumentá cu hopi dje relativismo aki ta representá un actitud di mente habrí i p’esei tin un impacto positivo riba sociedad humano. Pero e tin realmente? I kico di su impacto riba abo? Bo ta kere cu e berdad ta relativo of inexistente? Si ta asina, bo por haña cu buscamentu di dje ta perdementu di tempu. Tal punto di bista lo afectá bo futuro.
[Notanan]
a Segun e escolástico bíblico R. C. H. Lenski, Pilato su “tono ta esun di un persona mundano indiferente kende mediante su pregunta ta duna e idea cu cualkier cos den e naturalesa di berdad religioso ta un speculacion inútil.”