Despues di Buchenwald mi a contra cu e berdad
MI, A lanta den Grenoble, Francia, entre 1930-1940. Mi maestro, un francés cu a síñanos alemán, tabata un nazista fanático. Den scol e semper a insisti cu un dia alemán “lo bira útil.” Sin embargo, e mayor parti di maestro di nos, veterano di Gera Mundial I, a keda preocupá tocante e subimento di nazismo den Alemania. Ami també a preocupa pasobra a bira cada bez mas claro cu gera tabata bini.
Na 1940, na principio di Gera Mundial II, mi a perde un tío stimá den combate fuerte cant’i rio Somme. Mi a bira mashá amarga pero tabata mucho hoven pa matricula den e ehército francés. Sin embargo, tres aña despues, ora Alemania a domina Francia, mi tabata duná e oportunidad di usa mi talento como tegenar pe Resistencia Francés. Mi a sobresali den copiamento di firma i també a traha pa falsifica stempel alemán di elastik. Mi a keda tanto satisfecho combatiendo dje manera ei enemigo militar cu a domina Francia cu opinion comunista di mi colega a importámi mashá poco ne tempo ei.
Arrestá
Dia 11 di November di 1943, e Resistencia local a exigi un manifestacion na conmemoracion dje fin di Gera Mundial I. Pero truck dje guardia francés a cera e camina pe brug hibando ne memorial dje gera, i a recomenda pa nos bai cas. En bez di esei, nos procesion a decidi di sigi marcha te na un otro monumento dje gera den e pueblo. Pero, nos a lubida un cos. E monumento tabata un poco meter so for di oficina dje gestapo.
Soldad armá a rondona nos grupo lihé i a pónenos lomba pa muraya. Ora soldad a híbanos, nan a haya varios revolver na suela. Siendo cu ningun hende kier a confesa di ser nan doño, e soldadnan a libera hende muher so i hovenan di 16 aña di edad pabao. Pues, ne edad di 18, mi tabata encarcelá, hunto cu 450 otro prisionero. Un poco dia despues, nos tabata transportá pa un otro campamento en tránsito cerca Compiègne, den nort di Francia.
Riba camina pa Alemania
Dia 17 di Januari di 1944, mi tabatin mi promé encuentro—pero desafortunadamente no e último—cu soldad alemán cu tabatin helm dorná cu swastika ne banda robez i letter SS (Schutzstaffel) ne banda drechi. Nan a reuni cientos di prisionero, i nos tabatin cu camna te ne stacion di trein di Compiègne. Nos tabata literalmente mandá cu scop den bagón di trein. Den mi bagón so, tabatin 125 prisionero. Pa tres dia i dos anochi, nos no tabatin nada pa come ni bebe. Dentro di poco ora so, esnan mas swak a colaps i tabata trapá. Dos dia despues nos a yega na Buchenwald, cerca Weimar, leu den Alemania.
Despues cu nan a desinfectámi i a feita mi cabez, mi tabata duná e number di registracion 41.101 i tabata calificá como “terrorista comunista.” Durante un tempo di cuarentena, mi a contra cu un pastor dominicano Michel Riquet, cu a bira famoso despues dje gera pa sermón di dje den e catedral di Notre Dama, París. Hunto cu otro hoven di mi edad, mi a puntré pakico Dios ta permiti tal horror. El a contesta: “Bo tin cu wanta hopi sufrimento pa merece di bai cielo.”
Bida diario
Prisionero di tur 61 bloki tabatin cu lanta rond di cuat’or i mei di madrugá. Nos a sali lomba sunú i hopi bez tabatin cu kibra ijs pa laba. Sea cu nan salud tabata bon of malu, tur hende tabatin cu obedece. Sigientemente a bini partimento di pan—entre 7 te 11 ons pa dia di pan sin smak, cu un tiki margarina i algo cu bagamente a parce jam. Anto 5:30 a.m. tur hende a presenta pa yama lista. Tabata ki un experencia terribel pa hiba riba nos lomba esnan cu a muri durante anochi! E holor fuerte di huma di kimamento di cadáver a hácinos corda nos compañénan. Sintimento di repugnancia, desesperacion, i odio, a dominános, pasobra nos tabata sa cu nos por wel termina asina di igual manera.
Mi trabao na BAU II Kommando a consisti di coba trinchera por nada. Asina cu nos a coba un trinchera di 2,2 meter hundo anto nos tabatin cu cuidadosamente bolbe yené. Trabao a cuminza 6:00 a.m., cu un pausa di mei ora merdia, despues di locual nos a sigi traha te 7:00 p.m. Yamamento di lista djatardi hopi bez a parce di no caba nunca. Ki ora cu Alemania a perde hopi den e gera cu Rusia, e yamamento por a sigi te meianochi.
Un grupo diferente
Tabata fácil pa reconoce hende cu a purba di scapa for dje campamento pasobra nos tur tabata pelá na moda straño. Nos cabei tabata cortá cu un banchi feitá of cortá mashá cortico meimei of na un banda. Pero, algun prisionero tabata pelá normal. Ken nan tabata? E cabez di nos bloki a satisface nos curiosidad. El a bisa: “Nan ta Bibelforscher (Studiante di Bijbel).” Mi a puntra: “Pero, pakico tin Studiante di Bijbel den e concentrasicamp?” Nan a bisámi: “Nan ta aki den pasobra nan ta adora Jehova.” Jehova! Esei tabata e promé bez cu mi a tende e nomber di Dios.
Cu tempo mi a yega di sa un poco mas tocante Studiante di Bijbel. Nan tabata principalmente alemán. Algun di nan tabata den concentrasicamp desde 1935 pasobra nan a nenga di obedece Hitler. Nan por a sali liber, pero nan a nenga di entrega. E SS a úsanan como nan barbero personal, i nan tabata duná trabao special cu a exigi hende digno di confianza, tal como trabao den puesto di administracion. Loke a sorprendénos mas tabata nan trankilidad, un falta completo di odio of spiritu di protesta i vinganza. Mi no por a comprende esei. Desafortunadamente, mi no tabata sa suficiente alemán pa tene conbersacion cu nan.
E trein di morto
Despues cu aliado a yega mas cerca, prisionero tabata mandá na campamento mas den interior, pero eseinan a yena cu demasiado hende. Den maínta di 6 di April di 1945, e SS a hiba 5.000 di nos, i a fórzanos sigi e camina pa Weimar pa un camná di 9.6 kilometer. Esnan cu no por a keda den paso tabata tirá den nan nek den sanger friu. Ora nos finalmente a yega e stacion di Weimar, nos a subi den bagón habrí di trein, i e trein a bai. Pa 20 dia el a corre poco poco di un stacion di trein pa otro cruzando Alemania, anto a drenta den Checoslovakia.
Un maínta, algun bagón dje trein tabata lagá cant’i camina. Soldad a saca metrayador, a habri porta di un bagón, i a mata tur prisionero ruso padén. Pakico? Un dozein prisionero a mata nan wardador i a scapa durante anochi. Asta awe mi por mira ainda sanger bashando door di floer dje bagón riba e camina di trein.
Finalmente, e trein a yega na Dachau, unda dos dia despues ehército americano a líbranos. Durante tur e biahe di 20 dia, e único cuminda cu nos a recibi tabata algun batata curú i un poco awa. Tabatin 5.000 di nos ora nos a sali, pero solamente 800 a sobrebiba. Hopi otronan a muri algun dia despues. Di mi parti, mi a pasa e mayor parti dje biahe sintá riba un cadáver.
Un paso nobo
Despues di mi liberacion, nada a parce mas natural cu apoyá activamente e partido comunista francés, siendo cu mi tabata asociá estrechamente cu hopi miembro di dje—incluyendo algun prominente—den Buchenwald. Mi a bira secretario asistente dje cel den Grenoble i tabata animá pa tuma un curso di entrenamento pa ehecutivo den París.
Sin embargo, pronto mi a keda desilusioná. Dia 11 di November di 1945 nos tabata invitá pa participa den un procesion den París. E camarada na mando di nos grupo a recibi un cierto suma di placa pa nos posada, pero e no a parce dispuesto di usé pa nos. Nos a keda obligá di hacié corda principio di onradez i amistad cu supuestamente a unínos. Además, mi a yega di sa cu hopi homber prominente cu mi a conoce simplemente no tabatin e solucion pa problema di mundo. Además, en general, nan tabata ateísta, i mi a kere den Dios.
Despues mi a bai biba den Lyon, unda mi a sigi mi trabao como tegenar. Na 1954, dos Testigo di Jehova a bishitámi, i mi a abona pe revista Despertad!. Dos dia despues, un homber a bini pa bishitámi cu un señora cu a bishitámi promé. Mi esposa i mi a tuma na cuenta un bez cu nos dos tabata interesá den cosnan spiritual.
Durante e conbersacion cu a sigi, mi a corda Bibelforscher den Buchenwald cu a keda tanto fiel na nan fe. Solamente ne momento ei mi a comprende cu tal Bibelforscher i Testigo di Jehova tabata e mesun pueblo. Gracias na un estudio bíblico, mi esposa i mi a tuma nos decision pa Jehova Dios i tabata bautizá den April di 1955.
Mi memoria ta keda tanto bibo como si tur esei a sosode ayera. Mi no tin duele di mi experencia penoso di antes. Nan a fortalecémi i a yudámi mira cu gobierno di mundo tin poco pa ofrece. Aunque experencia personal por yuda otro hende te na un cierto grado, lo mi keda contentu si mi experencia por solamente yuda hovenan djawe comprende e falsedad dje mundo aki, anto busca balornan bon i husto den e berdadero cristianismo cu Jesús a siña.
Awe, sufrimento i inhusticia ta un parti di bida diario. Mescos cu Bibelforscher den e concentrasicamp, ami també ta spera un mihor mundo binidero, unda amor fraternal i husticia lo prevalece en bez di violencia i idealismo fanático. Entretanto, mi ta purba di sirbi Dios i Cristo lo mihor posibel como anciano den e congregacion cristian, hunto cu mi esposa, yiunan, i nietonan. (Salmo 112:7, 8)—Segun cu René Séglat a conté.
[Plachi na página 27]
Ariba: Yamamento di nomber riba e lista
Links: Porta di entrada di Buchenwald. E skirbimento ta bisa: “Loke cada un ta merece”
[Plachi na página 28]
Ariba: Fornu pa kima cadáver den Buchenwald
Links: Dieseis prisionero na cada nivel