Ora Ciencia Ta Papia—Con Bo Ta Scucha?
MALESANAN nobo i tambe esnan bieu cu ta bolbe lanta cabes ta presentá un desafio pa ciencia. Hende desesperá pa haña un cura ta scucha ora ciencia ta papia. Miedu di muri ta haci hopi hende ansioso pa purba lo mas último den remedi milagroso, i hopi bes den un clima asina, hende no ta pensa mashá riba consecuencianan a largu plaso.
Den hopi caso ciencia a yuda esnan cu ta sufri pa disfrutá di un mihó calidad di bida. Notabel ta e proceduranan kirúrgico cu ta eliminá e uso di transfusion di sanger, loke tin su rísiconan cuné. Ciencia i tecnologia a duna humanidad e poder di haci cos cu ta asombrá e imaginacion. Loke un tempu tabata ciencia ficcion awor ta realidad di tur dia. Tog, no tur loke ta ciencia ta altruista, impulsá dor di un deseo di satisfacé e necesidadnan desesperá di humanidad.
Ken Ta Papiando?
Hopi di loke ta sosodé riba tereno di ciencia ta motivá pa ganashi material i, manera a ser remarcá anteriormente, nan ta ser apoyá dor di hende poderoso cu ta lobi. P’esei, promé cu saca conclusion of bira excitá tocante un of otro descubrimentu científico nobo, puntra bo mes: ‘Ken realmente ta papiando?’ Siña reconocé intencionnan scondí. No ta un secreto cu medionan di prensa ta gusta un sensacionalismo. Algun hende di prensa lo haci casi cualkier cos pa bende nan korant. I tin biaha asta algun dje revistanan mas respetá ta permití un grado di sensacionalismo.
Hopi bes sa sosodé cu ciencia i medionan di prensa no por biba sin otro i tog tin biaha ta odia otro. Medionan por haci ciencia keda bon, pero, na otro un banda, “hopi bes científiconan ta purba controlá e cobertura di prensa dor di nenga di duna entrevista a ménos cu nan por repasá i corigí e artículo promé cu publicacion. Reporteronan, teniendo miedu di censura pa motibunan egoista, hopi bes no kier mustra nan artículonan n’e fuentenan, aunke hopi bes nan ta confirmá exactitud dje detayenan cu nan.” Asina Dorothy Nelkin ta skirbi, den su buki Selling Science (Ciencia na Benta).
Despues e ta cita ehempelnan cu ta proba su punto: “Informenan di prensa tocante avancenan científico nobo tin tendencia di lanta e speransa di hende desesperá. . . . Pashentnan ta drenta oficina di nan dokter wayando e ehemplar mas recien [di un revista popular] i exigiendo lo último den cura.” Tambe tin e ehempel, citá dor di Dorothy Nelkin, di un reportero cu a puntra e presidente dje Task Force Internacional Riba Salú i Poder Laboral Mundial “si e ta pensa cu curanderonan por administrá remedi eficasmente na Africa.” El a contestá: “Probablemente sí, pasobra nan tin gran credibilidad cerca e poblacion.” Pero kico tabata e titular di noticia e siguiente dia? El a bisa: “Experto di Nacionnan Uní Ta Pidi pa Mas Curandero”!
Desafortunadamente, ta parce cu un tendencia moderno ta cu mas i mas hende ta confia den korant i revista pa haña informacion tocante ciencia coriente, Nelkin ta bisa. I pa hopi hende, cu no ta gusta of kisas no por lesa, television ta bira e fuente principal di informacion.
Manteniendo un Punto di Bista Balansá di Ciencia
Maske cuantu triunfo ciencia tin riba su nomber p’e beneficio di humanidad, nos no mester lubidá cu ta hende científiconan ta. Nan no ta inmuno pa tentacion i corupcion. No semper nan motibunan ta noble. Berdad, ciencia tin su lugá den sociedad, pero e no ta un lus guiador infalibel den un mundu cu ta birando mas i mas scur.
E revista Speculations in Science and Technology ta comentá: “E historia di ciencia ta mustra cu maske con mahestuoso e lidernan di ciencia . . . por parce, tog nan por cometé eror.” Eigenlijk, algun di nan ta cometé mas cu eror.
P’e motibunan mencioná den e artículonan aki, lo no ta sabí pa cristiannan enbolbé nan mes den controversianan científico of promové teorianan científico cu no a ser probá. Por ehempel, algun hende lo por bira obsesioná cu miedu pa electromagnetismo. Anto, cu e mihó intencion, nan lo por cuminsá animá otronan pa deshací di nan microwave, dekennan eléctrico i cosnan por estilo. Naturalmente, tur hende ta liber pa scoge, sin cu otronan criticá nan. Pero esnan cu scoge un opcion diferente mester por spera e mésun consideracion. Pues, ta sabí pa evitá di plama sensacionalismo. Cu hopi dje afirmacionnan inusual ta cierto of no lo mester ser probá ainda. Si finalmente resultá cu algun dje afirmacionnan aki ta infundá of asta robes, esnan cu a boga pa nan no solamente ta keda laf, sino tambe nan lo por a causa daño na otronan inintencionalmente.
E Necesidad pa Ta Prudente
Con un cristian mester reaccioná na informenan científico cu medionan ta sensacionalisá? Di promé, examiná e parcialidad. Kico ta e motivacion dje artículo of informe di noticia? Di dos, lesa henter e artículo. Kisas e titular sensacionalista no ta cuadra cu e detayenan den e artículo mes. Di tres, i mas importante, chek kico esnan na palabra a logra den pasado. Nan ta papia berdad? Nan tin intencionnan scondí?—Romanonan 3:4.
Por bisa cu si algun hende ta mira científiconan cu skepticismo, ta pasobra e científiconan mes a busca esei. E credibilidad di algun científico como buscadó neutral dje berdad a bira hopi manchá. Ciencia a habri panoramanan excitante di conocimentu di nos mundu i universo. Sin embargo, algun prediccion tocante un mihó mundu basá riba ciencia ta inspirá temor i preocupacion mas bien cu speransa.
Algun experto ta spiertando hende tocante e menasa di posibel futuro desasternan. E físico británico i ganadó di e Premio Nobel di Pas, Joseph Rotblat, a expresá su preocupacion dje manera aki: “Mi preocupacion ta cu otro avancenan den ciencia lo por resultá den otro medionan mas di destruccion masal, kisas asta mas fácil disponibel cu armanan nuclear. Tin hopi posibilidad cu ingenieria genético ta un área asina, pa motibu dje desaroyonan temibel cu ta tumando lugá eiden.” Ben Selinger, profesor dje Universidad Nacional Australiano, a papia dje problemanan cu e por premirá: “Den mi punto di bista, e próximo crísis mas probablemente lo sosodé den e área di ingenieria genético, pero mi no sa kico, ni con, ni na ki tempu.”
Na otro un banda, Bijbel, e Palabra di Dios, ta un ‘lus pa nos caminda’ sigur i confiabel cu ta hiba na un futuro sigur di pas, bon salú i unidad mundial, riba un tera limpi bou dje gobernacion dje Reino di Dios.—Salmo 119:105; Revelacion 11:18; 21:1-4.
[Boxna página 11]
“E Supremacia Dominante dje Mito”
Den añanan recien algun científico a lanta dudanan serio tocante e sobrebibencia dje teoria di evolucion manera Charles Darwin a describié. Esaki ta foral cierto di biólogonan molecular.
Den su buki Evolution: A Theory in Crisis, Michael Denton, un investigadó biológico, a skirbi: “E echo cu a elevá e teoria di Darwin na e státus di un axioma cu ta duna evidencia di su mes tabatin como consecuencia cu e problema i obhecionnan hopi real cu Darwin a lucha asina dolorosamente cuné den e buki Origin a bira completamente invisibel. Prácticamente nunca ta papia di problemanan crucial manera e ausencia di eslabonnan conectivo of e dificultad pa visualisá formanan intermedio, i e creacion di e adaptacionnan asta mas complicá ta ser atribuí na seleccion natural sin ni un chispa di duda.”
E ta continuá: “E supremacia dominante dje mito a crea e ilusion prevalente cu shen aña pasá e teoria di evolucion tabata casi-casi probá . . . Nada ta ménos berdad.”—Página 77.
“Si por ser demostrá cu a existí un órgano complicá, cu di ningun manera por a forma mediante un cantidad di modificacion chikitu sucesivo, mi teoria lo cai completamente den otro.”—Origin of Species, Charles Darwin, página 154.
“Segun cu e cantidad di sistemanan biológico ireduciblemente complicá i inexplicabel ta aumentá,a nos ta haña tur confiansa cu, te con leu cu ciencia por proba esei, Darwin su criterio di fracaso a cumpli.” (Darwin’s Black Box—The Biochemical Challenge to Evolution, Michael J. Behe, página 39-40) Cu otro palabra, hayasgonan recien riba tereno di biologia molecular ta lanta dudanan serio tocante e teoria di Darwin.
“E resultado di [e] esfuersonan cumulativo di investigá e cel—di investigá bida na nivel molecular—ta un gritu fuerte, claro i penetrante di ‘diseño!’ E resultado ta asina cla i asina significativo cu lo mester clasifik’é como un dje logronan mas importante den e historia di ciencia. E descubrimentu ta un rival di esnan di Newton i Einstein, Lavoisier i Schrödinger, Pasteur i Darwin. E observacion dje diseño inteligente di bida ta mes trasedental cu e observacion cu tera ta drei rond di solo.”—Darwin’s Black Box, página 232-3.
[Nota]
a Pa un consideracion detayá di evolucion i biologia molecular, mira Spierta!, 8 di mei, 1997, página 3-17, publicá dor di Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.
[Plachinan na página 10]
Ta sabí pa cristiannan evitá disputa tocante posibel bida riba otro planeta of e supuesto efectonan di electromagnetismo
[Rekonosementu]
NASA photo/JPL
NASA photo/JPL