Siensia tan say Salaysay na Genesis
Ibabaga na dakel a totoo a papaneknekan kuno na siensia ya aliwan tua so salaysay na Biblia nipaakar ed impamalsa. Balet diad katuaan to, agmankontraan so siensia tan Biblia. Say talagan mankontraan et say siensia tan say opinyon na saray “Kristianon” Fundamentalist. Unong ed arum ed sarayan grupo, nabasa kuno ed Biblia ya amin a nanengneng a palsa et linmesa ed literal ya anemiran agew ya asan-24 oras, manga 10,000 taon labat lay apalabas.
Balet, aliwan ontan so ibabangat na Biblia. Ta no ontan, papaneknekan sirin na saray adiskobre ed siensia ya aliwa so ibabaga na Biblia. No aralen a maong balet so Biblia, ag-itan misumlangan ed saray apruebaan lan katuaan ed siensia. Satan so rason no akin ya agmiabobon iray Tasi nen Jehova ed saray Fundamentalist tan dakel a creationist. Pantongtongan tayo pa no anton talagay ibabangat na Biblia.
Ag-ibabangat na Genesis a say dalin tan uniberso et pinalsa ed anemiran agew ya asan-24 oras, manga 10,000 taon labat so apalabas
Kapigan so “Gapo”?
Say introduksion na Genesis et simpli balet ta mapuersa: “Sanen gapo say Dios pinalsa to so saray tawen tan say dalin.” (Genesis 1:1) Dakel a Bible scholar so mipakna a say dedeskribien na satan a teksto et midumaan ed saray agew na impamalsa ya insalaysay manlapu la’d bersikulo 3. Antoy labay ya ibaga na saya? Unong ed satan ya introduksion na Biblia, say uniberso, pati say planeta tayon Dalin et abaybayag lan wala antis nin ginmapo iray agew na impamalsa.
Unong ed tantiya na saray geologist, say dalin et 4 bilyon taon la, tan kuan na saray astronomer a say uniberso et nayarin 15 bilyon taon la. Kasin sayan adiskobre ra odino saray nadiskobre da ni ed arapen et mikontraan ed Genesis 1:1? Andi. Agmet espisipikon imbaga na Biblia no kaunongan lan kabayag so “tawen tan say dalin.” Kanian agmisumlangan so siensia ed ibabagay Biblia.
Kaunongan Kabayag Iray Agew na Impamalsa?
Literal kasin asan-24 oras so kada agew na impamalsa? Ibabaga na arum ya literal ya asan-24 oras ta impara nen Moises (say angisulat ed Genesis) so sinimban Sabaton ed samay agew kayari na anemiran agew na impamalsa. (Exodo 20:11) Ontan kasin talagay ibabaga na Genesis?
Andi. Diad tua, samay Hebreon salita a nipatalos ya “agew” et nayarin nandurumay karukey to, aliwa labat a 24 oras. Alimbawa, tinukoy nen Moises so interon anemiran agew na impamalsa na Dios bilang sakey ya agew. (Genesis 2:4) Ontan met, diad samay unonan agew na impamalsa, “say Dios inngaran to so liwawa ya Agew, tan say bilunget inngaran to a Labi.” (Genesis 1:5) Diad saya, say natutukoy ya “agew” et kabiangan labat na 24 oras. Kanian, aliwan base ed Biblia sirin so ibabaga ra ya asan-24 oras so kada agew na impamalsa.
Kaunongan kabayag sirin iramay agew na impamalsa? Anggapoy ibabaga na Biblia nipaakar ed satan. Balet, ipapanengneng na Genesis kapitulo 1 tan 2 ya andukey iratan a panaon.
Anemiran Panaon na Impamalsa
Insulat nen Moises so Genesis diad lenguahen Hebreo, tan insulat to itan unong ed pakatalos na sakey a toon wadiad dalin. Saya tan say pakaamtan wala lay uniberso antis nin ginmapo iray “agew” odino panaon na impamalsa et makatulong pian napakepa lay kontrobersia nipaakar ed salaysay na impamalsa. Akin ey?
Saray agawgawa a ginmapo ed sakey ya “agew” et nantultuloy ni ed sinmusublay iran “agew”
No aralen tayon maong so salaysay na Genesis, naamtaan tayon saray agawgawa a ginmapo ed sakey ya “agew” et nantultuloy ni ed sinmusublay iran “agew.” Singa bilang, antis a ginmapo so unonan “agew” na impamalsa, agni makatanek ed dalin so liwawa na agew odino banwa, lapu lagi’d makapakapal iran lurem. (Job 38:9) Kaleganay unonan “agew,” kalkalna lan naaandi irayan lurem kanian anggan panon et ontalos lay liwawa ed atmospera.a
Diad komaduan “agew,” nababawasan lan nababawasan so lurem ed atmospera kanian wala lay baetan na makapal a lurelurem tan kadayatan. Diad komapat ya “agew,” tuloy-tuloy ni so ililiwawa ed atmospera ya anggad nanengneng lay banwa tan bulan diad tawen. (Genesis 1:14-16) Satan ya deskripsion et unong ed pakanengneng na toon wadiad dalin. Kalkalna so inkagawa na saraya.
Isasalaysay met na Genesis a diad komaliman “agew,” legan ya onliliwawa so atmospera et ginmapon linmesa iray “manok”—a diad Hebreon lenguahe et nayarin ontutukoy met ed saray ontitikyab ya insekto tan arum nin nampayak a pinalsa.
Napatnagan ed impangisalaysay na Biblia a posiblin arum ed saray agawgawa ed kada agew odino panaon na impamalsa et aliwan biglaan, noagta nantultuloy ni ed sinmusublay iran “agew” na impamalsa.b
Unong ed Klase Ra
Kasin ipapanengneng na sayan tuloy-tuloy ya inlesa na tantanaman tan ayayep ya inusar na Dios so ebolusyon pian napawala so dakerakel tan nanduruman mabilay a pinalsa? Andi. Malinew ya ibabaga na Biblia a pinalsa na Dios so amin a “nengneng” odino klase na tantanaman tan ayayep. (Genesis 1:11, 12, 20-25) Kasin indesinyo irayan klase na tanaman tan ayayep a makaadapta ed manguman-uman iran kaliberliber? Antoy pakapangibiigan ed sakey a klase? Anggapoy ibabaga na Biblia nipaakar ed satan. Balet ta inkuan ton saray mabilay a pinalsa et linmesa “unong ed nengneng da.” (Genesis 1:21) Labay ton ibaga sirin ya walay limitasyon na pandurumaan ed sakey a klase na ayep odino tanaman. Papaneknekan na saray adiskobren fossil tan agano nin impanresearch ya saray manunan klase na tanaman tan ayayep et ngalngali ag-anguman diad inlabas na dakel a panaon.
Papaneknekan na agano ni ran impanresearch ya amin a mabilay a bengatla et mamaparakel “unong ed nengneng da”
Ibabaga na arum a Fundamentalist a say uniberso, pati say dalin tan amin a klase na bilay dia, et agangganon pinalsa manga pigan libon taon labat lay apalabas. Balet aliwan ontan so ibabangat na Genesis. Say salaysay na Genesis nipaakar ed impamalsa ed uniberso tan inlesay bilay diad dalin et mitunosan ed agano niran adiskobre na siensia.
Agnaawat na dakel a sientista so ibabaga na Biblia a pinalsa na Dios so amin a bengatla ta wala la ray sisisiaen da. Balet, diad datdaan lan libro na Genesis, insulat nen Moises a walay gapoan na uniberso tan tuloy-tuloy a linmesa so nanduruman klase na bilay diad andukey a panaon. Saratan ya impormasyon et mipakna ed ibabangat na siensia. Say tepet balet et, panon ya naamtaan iratan nen Moises anta insulat toy Genesis manga 3,500 taon lay apalabas? Sakey labat so makatunongan ya eksplinasyon ed satan. Seguradon samay walaan na pakayari tan karunongan a mamalsa na tawen tan dalin so angiter ed si Moises na ontan a suston kakabatan. Paneknek itan a tua imay ibabaga na Biblia a say Biblia et “impuyan na Dios.”c—2 Timoteo 3:16.
Ompan iisipen mo balet no talaga kasin importantin panisiaan mo odino andi so salaysay na Biblia nipaakar ed impamalsa. Amtaen tayo pay pigaran makakombinsin rason no akin ya importante itan.
a Sanen indeskribe imay agawa ed unonan “agew,” say inusar ya salitan Hebreo parad liwawa et ‘ohr, ya ontutukoy labat ed antokaman a sinag na liwawa. Balet, diad samay komapat ya “agew,” say inusar ya salita et ma·’ohrʹ, ya ontutukoy ed mismon panlalapuay liwawa.
b Alimbawa, legan na komanem ya agew, ingganggan na Dios iray totoo a ‘manparakel tan makmakan day dalin.’ (Genesis 1:28, 31) Balet, say impakagawa na saya et dia ni’d sinmublay ya “agew.”—Genesis 2:2.
c Parad kaaruman ya impormasyon, bantayan so antikey a video ya Panon Tayon Naseguro ya Tua so Biblia? ya available ed jw.org/pag