Kasin Aglan Balot Apanayaman so Juda?
IMPASAKBAY na Biblia a say dalin na panarian na Juda so deralen na saray taga-Babilonia tan mansiansian agnapanayaman anggad ipawil na saray adestieron Judio. (Jeremias 25:8-11) Say sankabiskegan a rason pian panisiaan ya agawa iyan propesiya et say impuyan a maawaran a salaysay a nirekord manga 75 taon kayari na impawil na saray inmunan grupo na adestiero dia ed dilin baley da. Inkuan na satan a say ari na Babilonia so ‘angiyakar ed saray akabatik manlapud kampilan dia ed Babilonia, tan nagmaliw ira ya ariripen ed sikato tan ed saray anak to angga ed impan-ari na nanarian na Persia.’ Tan nipaakar ed dalin na Juda, onia so nibaga: ‘Leleg a satan so nigaton a kibalatar, inunor na satan so sabaton.’ (2 Awaran 36:20, 21) Wala ta so antokaman ya ebidensya na arkeolohiya a manuporta ed saya?
Diad dyurnal a Biblical Archaeology Review, oniay impabitar nen Ephraim Stern, a propesor na arkeolohiya na Palestina diad Hebrew University: “Saray taga-Asirya tan taga-Babilonia so parehon aneral ed baleg a kabiangan na Israel nensaman, balet ta mandumaan a tuloy iray isasalaysay na ebidensya na arkeolohiya manlapud resulta na balang impangubkob da. Insalaysay to: “Anggaman angitilak iray taga-Asirya na malinew ya ebidensya na kiwawala ra ed Palestina, agmagenap a tuloy so ebidensya kayari na impaneral na Babilonia. . . . Anggapoy naromog min ebidensya na impanayam ya anggad peryodo na Persia . . . Talagan anggapo so ebidensya a mangipapatnag ed impanayam da. Diad loob na satan a panaon, amin a baley a dineral na saray taga-Babilonia so agla apanayaman.”
Miabobon si Propesor Lawrence E. Stager na Harvard University. Oniay inkuan to: “Lapu ed totontonen [na ari na Babilonia] a pamool ed dalin, say interon Filistia, tan diad saginonor et say interon Juda, so nagmaliw a peteg ya agnapanayaman a pasen ed sagur na Ilog Jordan.” Inyarum nen Stager: “Diad impanuley lambengat nen Ciro a Baleg, say Persianon sinmublay ed saray taga-Babilonia, so inggapo lamet na rekord na arkeolohiya . . . diad Jerusalem tan diad Juda, a no iner dakel ed saray adestieron Judio so pinmapawil ed dilin baley da.”
On, tinmua so salita nen Jehova nipaakar ed Juda a mansiansian agnapanayaman. Lawas nasusumpal so ipapasakbay nen Jehova a Dios. (Isaias 55: 10, 11) Sigpot itayon makapanmatalek ed si Jehova tan ed saray sipan to a nirekord ed Salita to, say Biblia.—2 Timoteo 3:16.