Kaunongan Karukey so Pambilay Tayo?
Andukdukey so bilay na totoo ed inkalapagan, a sengegay panuumameng na dakel, ‘Kaunongan karukey so pambilay tayo?’
UNONG ed The New Encyclopædia Britannica (1995), diad apalabas, si Pierre Joubert so inkalapagan a sinisian sankadukeyay impambilay to. Nen 1814 et sikatoy inatey diad edad a 113. Tua, walaray ibabagan nambilay na mas andukey, balet ta agnapamintuan iray edad da. Anggaman ontan, lapud suston rekord et apaneknekan a walaray totoon nambilay na mas andukey nen say si Pierre Joubert.
Nianak si Jeanne Louise Calment ed Arles, abalaten-bukig na Pransya, nen Pebrero 21, 1875. Say impatey to nen Agosto 4, 1997—masulok a 122 a taon ed saginonor—so nibalitan maong. Nen 1986, si Shigechiyo Izumi na Hapon so inatey diad edad a 120. Inlista na say Guinness Book of Records 1999 si Sarah Knauss, a manedad na 118, bilang sankatakkenan a too diad panaon na inkisulat na satan. Sikatoy nianak nen Setyembre 24, 1880, diad Pennsylvania, E.U.A. Sanen si Marie-Louise Febronie Meilleur na Quebec, Canada, so inatey nen 1998 diad edad a 118, sikato so mas matakken na 26 agew nen say si Sarah.
On, say bilang na saray maedad la so biglan inmatagey. Say bilang na saray sentenaryo so akalkulan onatagey na anggad masulok a 2.2 milyon legan na unonan kapaldua na ontumbok a siglo! Mipadpara, say bilang na totoon man-edad na 80 a patagey ni so dinmaak manlapud 26.7 milyon nen 1970 anggad 66 milyon nen 1998. Satan so 147-porsienton indaak, no ikompara ed 60-porsienton indaak ed dagup na populasyon ed mundo.
Tan aglabat manbilay na andukdukey iray totoo. Dakel met so makakasumpal na saray bengatlan agnagawaan na maslak a mantaon na 20. Nen 1990, sinumpal nen John Kelly a man-edad na 82 so marathon—42.195 a kilometro a lumba—ed loob na limay oras tan limaran minuto. Nen 1991, akobrian nen bai la’d pueg a si Mavis Lindgren a manedad na 84 itan a distansya ed loob na pitoy oras tan siameran minuto. Tan agano ni, sakey a masiken a manedad na 91 so akapangisumpal ed New York City Marathon!
Aglabay ya ibaga na saya a saray maedad nensaman et andiay makapakelaw iran agawaan. Diad edad a 99, say patriarkan si Abraham ed Biblia so “binmatik ya inmabet” ed saray sankaili to. Diad edad ya 85, inkelyaw nen Caleb: “Singa say biskeg ko nensaman [45 taon lay apalabas], ontan so biskeg ko ni natan, nipaakar ed bakal, tan ompaway tan onloob.” Tan ibabaga na Biblia a si Moises sanen sikatoy manedad na 120, “say mata to ag-akulabaan, nisay abawasan so gendat a kasil to.”—Genesis 18:2; Josue 14:10, 11; Deuteronomio 34:7.
Sinalambit nen Jesu-Kristo so inmunan too, si Adan, tan say managpaalagey na biong a si Noe bilang maawaran a totoo. (Mateo 19:4-6; 24:37-39) Ibabaga na Genesis a nambilay si Adan na 930, tan si Noe et 950. (Genesis 5:5; 9:29) Talaga ta a nambilay so totoo na ontan karukey? Kasin makapambilay itayo na mas andukey ni, anganko et diad ando lan ando? Ipangasin usisaen so paneknek ed ontumbok ya artikulo.