Nanlalabanan so “Masanton” Pasen
NEN Hulyo 15, 1099, akapet la na Inmunan Krusada, ya inautorisaay papa na Roma, so kalat ton kontroley Jerusalem. Makapakebbiew so impampapatey! Saray akaliktar labat a manaayam et say gobernador tan say bataan to, lapud baleg ya impamasuksok. Diad libro ton The Crusades, inreport na klerigon si Antony Bridge so agawa ed arum nin Muslim tan saray Judion manaayam diman: “Sanen pinaulyan iray Managkrusada a gawaey labalabay da ed loob na syudad, sikaray pirmi tan teriblin nanpirawat ed pamatedter na dala. . . . Pinapatey day amin a naromog dan laki, bii tan ugaw ed syudad . . . Sanen anggapo lay napatey da, nanlibot iray nambiktorya ed saray lansangan na syudad . . . ya anggad Church of Holy Sepulchre pian misalamat ed Dios.”
Nanlapulad impangubkob na managkrusada, say kiwawala na Kakristianoan diad Jerusalem so pakatandaan na panlalaban na Romano Katoliko, say Eastern Orthodox, tan arum nin tatawagen a Kristianon relihyon. Nen 1850 say pankokolkol na nanduruman papangulo na relihyon nipaakar ed saray masanton pasen diad Jerusalem tan ed kaliberliber to so manunan a sengegay Crimean War. Lapud impamakal na Inglatera, Pransya, tan Estado na Ottoman sumpad Russia et atigway so kapalduay milyon a bilay.
Ag-angangga iray irangan lapud bakal na Kakristianoan ed Jerusalem tan ed saray masanton pasen to. Sinali na saray Ottoman, ya angontrol ed bansa ed saman a panaon ya itarok so kareenan diad impangiketegketeg ed saray masanton pasen ed limog na nanduruman relihyon. Impaliwawa nen Dr. Menashe Har-el diad libro ton This Is Jerusalem, “sayan totontonen so inawat . . . na Nasyones Unidas tekep na Partition Resolution nen Nobyembre 1947. Kanian kabiangan itan na internasyonal a ley.” Bilang resulta, say Church of Holy Sepulchre so kinetegketeg ed limog na saray Romano Katoliko, Greek Orthodox, Armenian, Syrian, tan Copt. Diad kaunoran, pinekderan na saray Etiope so kanepegan da ed sayan simbaan diad inkiwalay pigaran membro ran manaayam ed saray alolong a walad atep. Momoriaen na dakel so Church of Holy Sepulchre bilang say sankasantosan a pasen na Kakristianoan. Napno itan na saray ermita, imahen, tan talintao. Sakey nin tatawagen a masanton pasen et say Gordon’s Calvary, a pinagalangan na arum a Protestanti bilang say nikuan a pasen a ditan inatey tan niponpon si Jesus.
Abayag lan imbaga nen Jesus ed sakey a bii a manisia ed saray masanton pasen: “Say oras onsabi, sano anggan dia ed sayan palandey nisay dia ed Jerusalem, agyo igalang so Ama. . . . Saray mangigalang ed sikato nepeg dan igalang ed espiritu tan katuaan.” (Juan 4:21-24) Kanian, agdadayewen na saray tuan Kristiano iray masanton pasen. Say inkaderal na agmatoor a Jerusalem panamegley na saray armada na Romano nen 70 K.P. so onkanan pasakbay ed Kakristianoan. Say panagtalintao, inkaapag-apag, tan impankasalanan to’d dala so kontra ed ibabaga ton sikatoy Kristiano. Sirin, sagmaken toy desyang unong ed impasakbay na Dios parad amin a relihyon a tugyopen na Babilonia a Baleg.—Apocalipsis 18:2-8.