Tepetepet Manlapud Managbasa
Sanen kinan nen Eva, tan diad saginonor et si Adan so bunga na pakaamtaan na maong tan mauges, kasin sakey a mansanas so kinan da?
Agtayo amta. Iisipen na dakel a totoo a say ‘isesebel a bunga’ et sakey a mansanas, tan diad loob na dakel a siglo, mabetbet ya ontan so ipapanengneng na saray pintor. Balet ag-ibabaga na Biblia so ngaran na kiew odino say bunga to. Tinukoy lambengat nen Eva itan bilang “say bunga na kiew ya wala ed pegley na tanamanan.”—Genesis 3:3.
Makapainteres nipaakar ed saya so artikulon “Apple” a walad Insight on the Scriptures:
“Wala so dakel ya interpretasyon no nipaakar ed pakabidbiran ed kiew tan bunga ya ipapanengneng na Hebreon salita a tap·puʹach. Say salitan mismo so mangipapatnag ed sakey a bengatla ed angob, odino samyong to. Manlalapu itan ed lamot a salitan na·phachʹ, a kabaliksan toy ‘insibok; nabalang so bilay; manpanabos.’ (Ge 2:7; Job 31:39; Jer 15:9) Nipaakar ed saya, insulat nen M. C. Fisher: ‘Ompatnag a diad gapo et anggapoy antokaman a pisiglaotan [ed na·phachʹ] no nipaakar ed kabaliksan, balet saray ideya ya “engas” tan “manlinawa” so mantukoyan. Say segundaryon kabaliksan na salitan puah et kabaliksan toy namparan “isibok” (na dagem) tan “mangilinaway ambalingit ya angob, ontan met ed samyong.”’—Theological Wordbook of the Old Testament, inayos nen R. L. Harris, 1980, Tom. 2, p. 586.
“Dakel a bunga so insuheri a kasandi na mansanas, a pati say kahel, lokban, quince, tan say apricot. . . . Anggaman ontan, say mitukoyan ya Arabikon salita a tuffah so manunan mankabaliksan a ‘mansanas,’ tan satan so makatantanda ed Hebreo iran ngaran na pasen a singa say Tappuah tan Beth-tappuah (anganko ningaran ya ontan lapud dakel irayan prutas ed lugar da) so nipreserba ed saray kiparengan na Arabikon inkausar na sayan salita. (Jos 12:17; 15:34, 53; 16:8; 17:8) Sarayan pasen so agnaromog ed saray patar noag dia ed kapokdolan na bansa, a ditan et gendagendat a say klima et kabkaabigan. Niarum ni, say posibilidad a pigaran pananguman na klima ed apalabas so agsigpot a nipuera. Talagan ontutubo iray kiew na mansanas diad Israel natan tan singano mitukoyan a tuloy ed deskripsyon na Biblia. Si William Thomson, a nanayam ya abayag ed Syria tan Palestina ed apalabas a siglo, so angireport ni ingen ed impakalmo na hardin na mansanas ed pasen na Ashkelon ed saray Patar na Philistia.—The Land and the Book, nirebisa nen J. Grande, 1910, pp. 545, 546.
“Say kiew a mansanas (Pyrus malus) so asaglawin manuna diad Kanta nen Solomon, a ditan et saray balikas na panangaro na managpastol a kaiba na Sulamita so niyaliling ed saray marakep a siroman ed kiew a mansanas tan say samit na prutas to. (Ca 2:3, 5) Insan, impareng to so engas to ed samyong na saray mansanas. (Ca 7:8; nengnengen met so 8:5.) Diad Uliran (25:11) matukoy, say nipanpanaon a panagsalita so niyaliling ed saray ‘mansanas a balitok ed iket a pilak.’ Say mogmon reperensya ed mansanas et diad Joel 1:12. Say kaslakan a tradisyon ed mansanas a bilang isesebel a bunga ed Eden so andian na antokaman a Makasulatan a basiyan. Mipadpara, say balikas a ‘say mansanas na matam’ so naromog ed King James Version (Sal 17:8; Uli 7:2; tan arum niran kasulatan) balet satan so aliwan Hebreon balikas, say literal a patalos so ‘ugaw-ugaw na bukel na mata [na sakey].’”—Insight on the Scriptures, Tomo 1, pahina 131-2, impalapag nen 1988 na Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.