Relihyon—Akin a Mankulang na Interes?
“SAY sakey a toon andian na interes so singa abung ya andian na saray bentana.” Ontan so impangibalikas na sakey a Hapon a laki ed pankaukolan na relihyoson inkaligligwa ed anak ton laki, si Mitsuo. Anggaman ontan, si Mitsuo et agto sineryoso iray salita nen ama to. Tan sakey ya ombabaleg a bilang na totoo ed Hapon, a singa inerman, so ompatnag a manlikna na mipadpara. Sikaray kontento a magmaliw ‘ya abuabung ya andian na saray bentana’ tekep na daiset ya interes ed pangiyabuloy ed relihyoson liwawa ya onsinag ed saray bilay da.
Kanian, sanen say Hapon so nanggawa na sakey a Nasyonal a Panagaral na Ugali, 69-porsiento na saray mibabaley to so mankuan ya agda ipasen so inkasikaran relihyoso. Diad limog na tobonbalo, say porsiento so mas atagtagey. Mipadpara, ed say datin debotadon Budistan bansa a Thailand, 75-porsiento na saramay manaayam ed munisipyo iran pasen so agla onaatendi ed Budista iran templo. Diad Inglatera, ngalngali kakawalo na Anglikano iran iglesia so walan akaputan ed apalabas lan 30 taon lapud agla nauusar.
Diad Hapon, anggaman ontan, saray relihyoson arkos so siansia nin nagkalalon mapatnag. Balet singa ankabli iran piraso na tsina, sikaray nitarok lambengat ed mataltalag iran okasyon—a singa saray kasalan tan pangiponpon. Say relihyon so nababalor a lalo ed pasen ton panangipreserba ed lokal a kultura tan tawir na pamilya nen parad espiritual ya inkaligliwa. Moriaen na dakel so relihyon a bilang tambal lambengat parad maletey tan naaburido; onsaew iran onnengneng ed antokaman a nanengneng iran gungguna a nagamor manlapud satan. ‘Say relihyon so maabig no walaan ka na panaon parad satan odino naliknam a nakaukolan itan,’ so ikuan na arum, ‘balet nepeg mo so manmatalek ed inkasika pian mantrabaho tan manbayar na saray utang.’
Anto so walad benegan na sayan inkaindeperente? Dakel iran rason so niiter. Ununa, say sosyal a kalibeliber. Dakel a kalangweran so walan akawat na daiset odino andian na relihyoson panangipasal. Agpankelawan, sirin, a dakel ed saramay manbibilay ed sosyodad a mangipasen na atagey a kablian ed materyal iran babatiken so ombaleg a materyalistikon totoo.
Diad pigaran bansa say makapabaing ya awawey na inkaagum tan imoral iran TV ebanghelisador tan arum a bantog a relihyoson papangulo so walan amarawi ed totoo a manlapud relihyon, a singa pibabali na relihyon ed politiko iran pamaakaran tan saray gunaet ed bakal. Saya so niilustra no antoy agawa nipaakar ed relihyon a Shinto ed Hapon. “Diad say bakal [Guerra Mundial II] a nansampot ed impakatalo nen Agosto 1945, saray templo na Shinto so nidunget ed mairap a krisis,” so naimano na say Encyclopædia of the Japanese Religions. Say Shinto, ya amabiskeg ed talek ed bakal tan angisipan na pananalo, so anismaya ed totoo. Say pilosopya ya anggapo so Dios odino Buda so tamtampol a tinmayak.
Anggaman ontan, kasin peteg tayon magmaliw a kontento a tekep na masiblet, antikey iran punto de-vista—say dia tan natan? Kaslakan a totoo so walaan na sakey a maupapet ya isip. Labay dan kabaten no iner so nanlapuan da, no iner so lalaen da, akin a manbibilay ira, tan panon so panbilay. Sikaray onbiskeg ed ilalo. Ipuepuera iray tepet nipaakar ed bilay, odino patundaen ira ed ideya a “sarayan bengabengatla so agkabkabat,” so aliwan makapenek. Anggano say ateistan Bertrand Russell so nansalita nipaakar ed pakawala na “sakey a maupapet a gunaet—sakey a panusisa ed bengatlan labas na kakargaen na mundo.” Say tuan relihyon so manampot ed satan a panusisa. Balet panon? Anto so prueba ya antokaman a relihyon so makanepegan a seryosoen?