APRIL 13-19, 2026
EDWƐNE 52 Kilisienema Anwozoyilalɛ
Mɔɔ Ɛzɔnenlɛ Kile Nee Deɛmɔti Ɔhyia La
‘Bɛyɛ menli me ɛdoavolɛma, bɛzɔne bɛ.’—MAT. 28:19.
BODANE
Mɔɔ ɛzɔnenlɛ kile, kɛzi nwolɛ hyia nee kɛzi bɛsɔne menli la.
1. Duzu a kile kɛ ɛzɔnenlɛ le Baebolo nu ngilehilelɛ mɔɔ anwo hyia a?
SAA bɛsɔne awie mɔ a yɛ nye die kpalɛ! Asoo ɛze kɛ anyelielɛ edwɛkɛ zɛhae bie zile wɔ Kilisiene asafo ne ayia mɔɔ bɛlimoale bɛyɛle la abo ɔ? Mekɛ zɔhane ɛzoanvolɛ Pita maanle ɛdendɛlɛ bie na ɔhilehilele deɛmɔti ɔwɔ kɛ bɛmaa bɛsɔne bɛ la anu. (Gyi. 2:38, 40, 41) Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hɛlɛle kɛ “ɛzɔnenlɛ ngakyile nwo ngilehilelɛ” ne boka “Kelaese anwo mɔlebɛbo ngilehilelɛ ne” anwo. (Hib. 6:1, 2) Ɔti ɛzɔnenlɛ boka Baebolo nu ngilehilelɛ mɔɔ yɛdimoa yɛsukoa la anwo ɛdeɛ, noko ɔhyia kɛ yɛte ɔ bo kpalɛ. Duzu ati ɔ?
2. Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛte ɛzɔnenlɛ bo kpalɛ a?
2 Kɛ mɔɔ adiabo mɔɔ gyi ye kpundii maa sua nwo yɛ se la, zɔhane ala a yɛte ɛzɔnenlɛ bo kpalɛ a ɔbamaa yɛ diedi nu ayɛ se kpalɛ a. Saa bɔ zo mɔɔ bɛbazɔne yɛ o, saa bɛzɔnenle yɛ la ɛhyɛ o, ɔhyia kɛ yɛte ɔ bo kpalɛ. Ɔti wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbabua kpuya ɛhye mɔ: Duzu a ɛzɔnenlɛ kile a? Kɛzi ɔwɔ kɛ bɛsɔne Kilisienema ɛ? Na duzu ati a yɛmaa bɛsɔne yɛ wɔ Selɛ ne, Ralɛ ne yɛɛ sunsum nwuanzanwuanza ne duma nu a?
MƆƆ WƆ ƐZƆNENLƐ NE ABO KILE LA
3. Saa bɛsɔne wɔ a, ɔkile duzu?
3 Saa bɛsɔne wɔ a ɔkile kɛ ɛlɛda ye ali wɔ bagua nu kɛ ɛdie debie biala mɔɔ wɔzukoa ye wɔ Baebolo ne anu mɔɔ fale Gyihova Nyamenle nee Kelaese Gyisɛse anwo la ɛdi. Eza wɔnlu ɛ nwo wɔ wɔ ɛtane ne mɔ anwo yɛɛ wɔhakyi wɔ subane amaa wɔazonle Gyihova. Bieko, ɛdie ɛto nu kɛ Nyamenle balua Gyisɛse anwo zo alie menli ngoane yɛɛ wɔha wɔhile Nyamenle wɔ asɔneyɛlɛ nu kɛ ɛkulo kɛ ɛ nee Ye ahyehyɛdeɛ ne bɔ nu yɛ mɔɔ sɔ Ɔ nye la. Saa ɛbɔ ɛwɔkɛ zɔhane anzɛɛ ɛyila ɛ nwo zo na ɛmaa bɛsɔne wɔ a, ɛnee wɔbɔ ɔ bo kɛ ɛdua dahuu ngoane adenle ne azo.
4. Saa bɛfa wɔ bɛwula nzule bo bɛfinde a, ɔkile duzu? (Eza nea nvoninli ne.)
4 Saa bɛlɛsɔne wɔ a, bɛfa wɔ bɛwula nzule bo bɛfinde,a kɛ asɛɛ wɔwu bɛzie wɔ na akee bɛdwazo wɔ la. (Fa toto Kɔlɔsaema 2:12 anwo.) Duzu ati a ndotonwo ɛhye fɛta a? Saa bɛfa wɔ bɛwula nzule ne abo a ɔkile kɛ wɔgyakyi wɔ ɛbɛlabɔlɛ dɛba ne. Saa bɛye wɔ bɛfi nzule ne abo bɛfinde a, ɔkile kɛ wɔbɔ ɛbɛlabɔlɛ fofolɛ bo na ɔvi mekɛ zɔhane, mɔɔ hyia wɔ kpalɛ la a le kɛ ɛbayɛ Nyamenle ɛhulolɛdeɛ.
Saa bɛsɔne wɔ a, ɔkile kɛ wɔgyakyi wɔ ɛbɛla dɛba ne na wɔbɔ ɛbɛlabɔlɛ fofolɛ bo kɛ ɛbayɛ Nyamenle ɛhulolɛdeɛ (Nea ɛdendɛkpunli 4)
5. Duzu a yɛbahola yɛava gyima mɔɔ yɛyɛ yɛsiezie yɛ nwo kolaa na bɛazɔne yɛ la yɛatoto nwo a, na duzu ati ɔ? (1 Pita 3:18-21)
5 Kenga 1 Pita 3:18-21. Wɔ adenle bie azo, yɛbahola yɛava gyima mɔɔ ɛyɛ ɛfa ɛsiezie ɛ nwo ɛmaa ɛzɔnenlɛ la yɛatoto gyima mɔɔ Nowa yɛle bobɔle ɛlɛne ne la anwo. Saa bɔ zo mɔɔ wɔbɔ ɔ bo kɛ ɛsukoa Gyihova anwo debie a, bie a gyima mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la bayɛ ɛ nye zo kpole bie, kɛ asɛɛ bɛse ɛbobɔ Nowa ɛlɛne ne bɔbɔ la. Noko asoo ɔhyia kɛ ɛyɛ gyima ɛhye mɔ amuala ɔ? Ɛhɛe, kɛ Nowa noko nwunle ye la ɛne. Nyamenle mumua ne a hilele kɛzi ɔwɔ kɛ Nowa bobɔ ɛlɛne ne a, na ɛnee ɔwɔ kɛ ɔyɛ ye kɛ mɔɔ Nyamenle hilele ye la amaa yealie menli ngoane wɔ Azuyilɛ ne anu. Kɛmɔ Nowa nyianle diedi wɔ Gyihova anu la ati ɔyɛle tieyɛ na Nyamenle boale ye maanle ɔbobɔle ɛlɛne ne. Kɛ mɔɔ Nowa yɛle la, ɛdawɔ noko ɛbahola wɔayɛ ‘mɔɔ Nyamenle ɛha ɛhile wɔ la kɔsɔɔti.’—Gyn. 6:22.
6. Adenle boni azo a ɛzɔnenlɛ bahola alie wɔ ngoane a?
6 Wɔ 1 Pita 3:21, ɛzoanvolɛ Pita hɛlɛle kɛ ɛzɔnenlɛ “ɛlɛdie bɛ ngoane.” Nɔhalɛ nu, nzule mɔɔ bɛfa wɔ bɛawula ɔ bo bɛavinde la ɛnrɛhola ɛnrɛlie wɔ ngoane anzɛɛ ɔnrɛhola ɔnrɛwowo wɔ ɛtane ne mɔ ɔnrɛvi ɛkɛ. Gyisɛse mogya ne ala a bahola ade ɛ nwo avi wɔ ɛtane nwo a. (1 Dwɔn 1:7) Noko ɛzɔnenlɛ boka ninyɛne mɔɔ Nyamenle ɛha ɛhile yɛ kɛ yɛyɛ la anwo, na nwolɛ hyia kpalɛ yɛɛ ɔle ‘Nyamenle anyunlu modolɛ kɛ ɔmaa wɔ adwenle kpalɛ.’ Gyihova anye balie nwolɛ kɛ ɔbayɛ mɔɔ wɔzɛlɛ ye la yeamaa wɔ. Wɔ adenle zɛhae azo, ɛzɔnenlɛ ‘ɛlɛdie wɔ ngoane’ anzɛɛ ɔlɛboa wɔ yeamaa wɔalua ngoane adenle ne azo.
KƐZI BƐSƆNE KILISIENEMA LA
7. Kɛzi ɔwɔ kɛ bɛsɔne awie ɛ?
7 Baebolo ne ka kɛ saa bɛlɛsɔne awie a ɔwɔ kɛ bɛfa ye bɛwula nzule bo, noko ɔnga kɛzi ɔwɔ kɛ bɛsɔne awie la anwo edwɛkɛ gyɛne dɔɔnwo. Noko akee Ngɛlɛlera ne boa yɛ maa yɛnwu mɔɔ ɔle kpalɛ kɛ bɛyɛ wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛsɔne awie la. Kɛ neazo la, Baebolo ngyinlazo boa bɛdabɛ mɔɔ bɛkazɔne bɛ la ɔmaa bɛnwu kɛzi ɔwɔ kɛ bɛsiezie bɛ nwo la yɛɛ eza ɔboa menli mɔɔ bɛlɛnea bɛ la ɔmaa bɛnwu kɛzi ɔwɔ kɛ bɛyɛ bɛ nyɛleɛ la. (1 Kɔl. 14:40; 1 Tim. 2:9) Ɛnɛ, asafo nu kpanyinli a ta sɔne menli mɔɔ bɛlɛsɔne bɛ la a, noko yɛnva nganvolɛ yɛmmaa menli mɔɔ nyia nwolɛ adenle ɛhye la. (1 Kɔl. 1:14, 15) Saa bɛlɛsɔne awie na menli dɔɔnwo nwu ye o, anzɛɛ menli dɔɔnwo annwu ye o, tɛ yemɔ a hyia a.—Gyi. 8:36.
8. Kpuya boni mɔ a bɛbiza menli mɔɔ bɛkazɔne bɛ la a, na duzu ati ɔ? (Gyima ne 2:38-42) (Eza nea nvoninli ne.)
8 Baebolo ne maa yɛnwu kɛ ‘saa yɛbanyia ngoane a ɔwɔ kɛ yɛfa yɛ nloa yɛka ye wɔ bagua nu,’ mɔɔ kile kɛ yɛka yɛ diedi ne anwo edwɛkɛ. (Wlo. 10:9, 10) Yemɔti, ɔhyia kpalɛ kɛ yɛbayɛ ye zɔ wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛsɔne yɛ la, ɔluakɛ ɛhye a bamaa yɛanyia ngoane a! Ɔlua ɛhye ati, bɛbiza menli mɔɔ bɛkazɔne bɛ la kpuya nwiɔ bie. Mɔɔ limoa la se, “Asoo wɔnlu ɛ nwo wɔvi wɔ ɛtane nwo, wɔyila ɛ nwo zo wɔmaa Gyihova na wɔlie wɔdo nu kɛ ɔbalua Gyisɛse Kelaese anwo zo a yealie wɔ ngoane ɔ?” Kpuya ɛhye twe adwenle kɔ kɛzi ahenle ɛziezie ɔ nwo ɛmaa ɛzɔnenlɛ la azo, na ɔle kɛ edwɛkɛ mɔɔ Pita hanle hilele menli ekpunli kpole bie wɔ Pɛntekɔso kenle ne la. Kpuya mɔɔ tɔ zo nwiɔ la se, “Asoo ɛte ɔ bo kɛ wɔ ɛzɔnenlɛ ne da ye ali kɛ ɛle Gyihova Alasevolɛ ne mɔ mɔɔ nee Gyihova ahyehyɛdeɛ ne a tu la anu ko ɔ?” Kpuya ɛhye kakye yɛ kɛ ɔwɔ kɛ yɛdi yɛ nwo zo ɛyilalɛ ɛwɔkɛ ne azo ɔlua adehilelɛ mɔɔ Gyihova ahyehyɛdeɛ ne fa maa yɛ mɔɔ yɛbali zo na yɛ nee yɛ mediema diedima abɔ nu azonle Nyamenle kɛ mɔɔ alimoa Kilisienema yɛle la. (Kenga Gyima ne 2:38-42.) Menli mɔɔ bɛbahola bɛavi bɛ ɛhulolɛ nu bɛabua kpuya nwiɔ ne kɛ ɛhɛe la fɛta kɛ bɛsɔne bɛ.
Saa bɛlɛsɔne wɔ a, ɛfa ‘ɛ nloa ɛka ye bagua nu amaa wɔanyia ngoane’ (Nea ɛdendɛkpunli 8)d
9. Duzu a ɔwɔ kɛ awie biala yɛ na Nyamenle anye alie ɔ nwo a?
9 Bie a kolaa na wɔabɔ ɔ bo kɛ ɛsukoa nɔhalɛ ne la, ɛbɔle ɛbɛla kpalɛ yɛɛ wɔanyɛ ɛtane kpole biala. Anzɛɛ awovolɛ mɔɔ bɛle Kilisienema la a tetele wɔ a, na bɛboale wɔ bɛmaanle ɛhulole Gyihova. Asoo ɔdaye noko ɔwɔ kɛ ɛnu ɛ nwo, ɛmaa bɛsɔne wɔ na wɔanyia Nyamenle anyunlu ɛlolɛ ɔ? Ɛhɛe. Ɔnva nwo menli mɔɔ bɛtetele yɛ la, ɔwɔ kɛ yɛ muala yɛte ɔ bo kɛ bɛvale ɛtane bɛwole yɛ na ɛhye ɛmmaa yɛngola yɛnyɛ Nyamenle agɔnwo mɔ. (Edw. 51:5) Noko saa yɛsukoa Gyihova anwo ninyɛne dɔɔnwo a, ɔmaa yɛkpa kɛ yɛbava ye ɛhulolɛdeɛ yɛalimoa yɛ ɛdeɛ nyunlu. Saa yɛyɛ ye zɔ a, ɔbahola yeamaa yɛanlu yɛ nwo wɔ ɛbɛla mɔɔ yɛbɔle ye dɛba la anwo na yɛahakyi yɛ subane—ɔbamaa yɛabɔ ɔ bo yɛabɔ ɛbɛla mɔɔ sɔ yɛ anwuma Selɛ ne anye la. Akee bɛbahola bɛazɔne yɛ.—Gyi. 3:19.
10. Saa bɛzɔnenle wɔ wɔ ɛzonlenlɛ gyɛne bie anu dɛba a, duzu a ɔwɔ kɛ ɛyɛ a?
10 Saa bɛzɔnenle wɔ wɔ ɛzonlenlɛ gyɛne bie anu dɛba a, eza ɔwɔ kɛ bɛsɔne wɔ kɛ Gyihova Dasevolɛ. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ wɔ zɔhane mekɛ ne, wɔande nɔhalɛ ne mɔɔ fale Gyihova Nyamenle nee Gyisɛse anwo la abo kpalɛ. Yɛɛ saa ɛyɛle asɔne ɛyilale ɛ nwo zo ɛmaanle Nyamenle bɔbɔ a, bie a ɛyɛle ye zɔ noko akee ɛnee ɛnde ye ɛhulolɛdeɛyɛlɛ ne abo kpalɛ. Mɔɔ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo yiale Ɛfɛsɛse mrenyia mɔɔ ɛnee bɛzɔne bɛ dɛba noko bɛnde Kilisienema ngilehilelɛ ne abo kpalɛ la, ɔyɛle ngyehyɛleɛ ɔmaanle bɛzɔnenle bɛ bieko.b (Gyi. 19:1-5) Zɔhane ala a ɛnɛ noko, saa awie ɛzɔnenlɛ bali munli a, kyesɛ ɔte Nyamenle ɛhulolɛdeɛ ne abo kpalɛ a.
“WƆ SELƐ NE, RALƐ NE NEE SUNSUM NWUANZANWUANZA NE DUMA NU”
11. Saa bɛka kɛ bɛzɔne awie “wɔ Selɛ ne, Ralɛ ne nee sunsum nwuanzanwuanza ne duma nu” a, ɔkile duzu? (Mateyu 28:18-20)
11 Gyisɛse hanle kɛ ɔwɔ kɛ bɛsɔne ɛdoavolɛma mɔɔ bɛle fofolɛ la “wɔ Selɛ ne, Ralɛ ne nee sunsum nwuanzanwuanza ne duma nu.” (Kenga Mateyu 28:18-20.) Duzu a ɛnee ɔlɛkile a? Wɔ Baebolo ne anu, “duma” ta maa bɛnwu kɛzi awie de la. Eza ɔkola ɔkile ahenle ne gyinlabelɛ nee tumi mɔɔ ɔlɛ la. Ɔti saa yɛyɛ debie wɔ awie anzɛɛ debie bie “duma nu” a, ɔkile kɛ yɛze tumi mɔɔ zɔhane duma ne lɛ la. (Fa toto Mateyu 10:41 anwo.) Eza saa bɛsɔne yɛ wɔ Selɛ ne nee Ralɛ ne duma nu a, ɔkile kɛ yɛze kɛ bɛlɛ adenle nee tumi bɛkile yɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ la. Yɛɛ bɛsɔne yɛ wɔ sunsum nwuanzanwuanza ne duma nu a, ɔkile kɛ yɛdi ye adehilelɛ zo. Maa yɛnlea kɛzi yɛbahola yɛayɛ ye zɔ la.
12. Saa bɛsɔne yɛ wɔ Selɛ ne duma nu a, ɔkile duzu? (Yekile 4:11) (Eza nea nvoninli ne .)
12 Wɔ Selɛ ne duma nu. Ɛhye kile kɛ yɛdie Gyihova yɛto nu kɛ ɔle yɛ anwuma Selɛ anzɛɛ yɛ Ngoane Maavolɛ. Ɔdaye a ɔle Nyamenle tumivolɛ bedevinli ne mɔɔ bɔle ninyɛne kɔsɔɔti a. (Kenga Yekile 4:11.) Yɛdie ye yɛto nu kɛ ɔdaye a ɔle asɔneyɛlɛ Tievolɛ ne, yɛɛ saa yɛlɛyɛ asɔne anzɛɛ yɛlɛka ɔ nwo edwɛkɛ yɛahile awie mɔ a, yɛfa ye duma mumua ne yɛdi gyima wɔ adenle mɔɔ kile kɛ yɛbu ye la azo mɔɔ yɛnzulo a. (Edw. 65:2) Noko saa bɛsɔne yɛ wɔ Selɛ ne duma nu a, ɛnee yɛtɛwiele. Menli mɔɔ diele Pita wɔ Pɛntekɔso kenle ne la ɛnee ze Gyihova anwo edwɛkɛ dɛba, noko ɛnee ɔwɔ kɛ bɛdie bɛto nu kɛ Gyihova balua Gyisɛse Kelaese anwo zo a yeamaa bɛanyia dahuu ngoane a.—Wlo. 5:8.
Saa bɛsɔne wɔ bɛwie a, kɔ zo maa Selɛ ne ɛhile wɔ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la (Nea ɛdendɛkpunli 12)
13. Saa bɛsɔne yɛ wɔ Ralɛ ne duma nu a, ɔkile duzu? (Eza nea nvoninli ne..)
13 Wɔ Ralɛ ne duma nu. Ɛhye kile kɛ yɛdie yɛdi kɛ Gyisɛse a le Nyamenle Ara kokye ne a. Yɛdie yɛto nu kɛ Gyisɛse a le “adenle ne” a, ɔ ngomekye a yɛbahola yɛalua ɔ nwo zo yɛ nee Gyihova anyia agɔnwolɛvalɛ kpalɛ a. (Dwɔn 14:6) Eza yɛdie yɛdi kɛ Gyisɛse le yɛ Kpɔnevolɛ, ahenle mɔɔ wule maanle yɛ amaa yɛanyia ngoane la. Ɛhye ati a yɛkulo kɛ yɛdi ye neazo ne anzi kenle ko biala la, na tɛ kenle mɔɔ bɛbazɔne yɛ la ala. (1 Dwɔn 2:6) Ɔti kɛ mɔɔ Gyisɛse yɛle la, yɛmmaa debie biala ɛnzi yɛ adenle kɛ yɛbabɔ edwɛkpa ne nolo. (Luku 4:43) Yɛlɛ ɛhulolɛ bɔbɔ kɛ saa kɛmɔ yɛlɛfa nɔhalɛlilɛ yɛazonle Nyamenle la ati yɛyia kpɔdekpɔdeyɛlɛ a, yɛbagyinla kpundii. (2 Tim. 3:12) Yɛdie yɛto nu kɛ Gyisɛse a le “asafo ne ati” a, ɔti yɛfi yɛ ahonle nu yɛdi bɛdabɛ mɔɔ yekpa bɛ kɛ bɛli ye ɛdoavolɛma ne anyunlu na bɛnlea bɛ la adehilelɛ zo.—Ɛfɛ. 4:8, 11, 12; 5:23.
Saa bɛsɔne wɔ bɛwie a, kɔ zo maa Ralɛ ne ɛhile wɔ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la (Nea ɛdendɛkpunli 13)
14. (a) Saa bɛsɔne yɛ wɔ sunsum nwuanzanwuanza ne duma nu a, ɔkile duzu? (Eza nea nvoninli ne.) (b) Ɛzɔnenlɛ gyɛne boni mɔ a wɔ ɛkɛ maa menli mɔɔ bɛkpokpa bɛ la a? (Nea ɛlɛka, “Menli Mɔɔ Bɛkpokpa Bɛ La Ɛzɔnenlɛ Ngakyile.”)
14 Wɔ sunsum nwuanzanwuanza ne duma nu. Ɛhye kile kɛ yɛdie nɔhalɛ ne mɔɔ fale sunsum nwuanzanwuanza ne anwo la yɛto nu. Ɔnle sonla anzɛɛ Nsa-Ko Nyamenle bie foa, emomu ɔle Nyamenle gyimayɛlɛ tumi. Eza yɛdie yɛdi kɛ Nyamenle luale sunsum nwuanzanwuanza ne azo a hilele ngapezoma ne nee Baebolo kɛlɛvolɛma ne adenle a, ɔti yɛkenga Baebolo ne dahuu yɛɛ yɛdi mɔɔ ɔkilehile la azo. (2 Pita 1:20, 21) Yɛɛ yɛnyɛ ɛtane mgbole ɔluakɛ ɛhye ɛnrɛmaa yɛdayɛ nee asafo ne bɔbɔ ɛnrɛnyia Nyamenle sunsum ne.—Ɛfɛ. 4:30.
Saa bɛsɔne wɔ bɛwie a, kɔ zo di sunsum nwuanzanwuanza ne adehilelɛ zo (Nea ɛdendɛkpunli 14)
15. Duzu a ɔwɔ kɛ yɛbɔ kpɔkɛ kɛ yɛbayɛ a?
15 Saa ɛle Kilisienenli mɔɔ bɛzɔne wɔ a, bɔ kpɔkɛ kɛ ɛbade “ɛzɔnenlɛ ngakyile nwo ngilehilelɛ”c ne abo na di ɛwɔkɛ mɔɔ ɛbɔle Gyihova wɔ mekɛ mɔɔ ɛyilale ɛ nwo zo na bɛzɔnenle wɔ la azo. Na saa bɛtɛsɔnenle wɔ ɛ? Debie bie ɛlɛsi wɔ adenle ɔ? Edwɛkɛ bieko bahilehile mɔɔ ɛbahola wɔayɛ amaa wɔafɛta ɛzɔnenlɛ la anu.
EDWƐNE 161 Mebayɛ Mɔɔ Ɛkulo La
a Giliki edwɛkɛkpɔkɛ ba’pti-sma mɔɔ bɛhile ɔ bo “ɛzɔnenlɛ” la abo kile kɛ “bɛwula ye nzule bo” anzɛɛ “bɛnloma ye.” Ɔti ɛzɔnenlɛ kile kɛ bɛwula awie wɔ nzule bo na bɛmkponde nzule wɔ ɔ nwo kɛ mɔɔ asɔne bie mɔ kilehile la.
b Ɛnee bɛzɔne Ɛfɛsɛse mrenyia ɛhye mɔ kɛ mɔɔ “Dwɔn ɛzɔnenlɛ” ɛdeɛ ne de la. (Gyi. 19:3) Dwɔn Sɔnevolɛ ne maanle Dwuuma anwosesebɛ kɛ bɛnlu bɛ nwo wɔ ɛtane mɔɔ bɛyɛ bɛtia Mosisi Mɛla ne la anwo, na Dwɔn zɔnenle menli mɔɔ bɛnlunle bɛ nwo la. (Maake 1:4, 5) Noko mɔɔ Mɛla ne rale awieleɛ la, Dwɔn ɛzɔnenlɛ ne rale awieleɛ. Ɔvi mekɛ zɔhane, “ɛzɔnenlɛ ko” mɔɔ maa bɛnyia ngoane la ala a Nyamenle die to nu a.—Ɛfɛ. 4:5.
c Nea edwɛkɛ, “What Is Baptism?” wɔ “Bible Questions Answered” abo wɔ jw.org nee JW Library®.
d NVONINLI NE ANWO NGILENU: Wɔ nyianu bie abo, menli mɔɔ bɛkazɔne bɛ lɛ ɛdwazo kɛ bɛda bɛ diedi ne ali wɔ bagua nu.