EDWƐKƐ 49
EDWƐNE 44 Anwunvɔnenli Asɔneyɛlɛ
Dwobu Buluku Ne Bahola Aboa Wɔ Wɔ Mekɛ Mɔɔ Ɛlɛtu Folɛ La
“Kɛkala Dwobu, mesɛlɛ wɔ tie me edwɛkɛ ne.”—DWOBU 33:1.
BODANE
Kɛzi Dwobu buluku ne kilehile yɛ ɔmaa yɛnwu kɛzi yɛbadu folɛ kpalɛ la.
1-2. Ngyegyelɛ boni a Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne nee Ɛlaehu yiale a?
MƆƆ Dwobu debie biala vile ɔ sa la, yeandwu bie yɛɛ menli mɔɔ wɔ Aduduleɛ nehane la dele edwɛkɛ ɛhye a. Ɛnee bɛze ye wɔ Aduduleɛ nehane amuala kɛ ɔle sukoavolɛ kpole. Mɔɔ Dwobu agɔnwo mɔ nsa—Ɛlaefaze, Beledade nee Zofaa dele mɔɔ ɛdo Dwobu la, bɛpɛle adenle bɛhɔle Ɛɛze kɛ bɛkakyekye ɔ rɛle. Noko mɔɔ bɛhɔnwunle ye la zinle bɛ nwo kpole.
2 Pɛ edwɛkɛ ne anwo nvoninli nea. Ɛnee debie biala mɔɔ Dwobu lɛ la ɛvi ɔ sa. Ye mboane, nlankɛ, afunlumu yɛɛ asoaso bebelebe ne amuala abo zo ɛminli. Ɔ mra ne mɔ amuala nee ye azonvolɛ ne mɔ anu dɔɔnwo ɛwu, yɛɛ sua ne mɔɔ bule hunle ɔ mra ne mɔ la ɛzɛkye bɔkɔɔ. Ɛhye mɔ amuala anzi, Dwobu noko anwo ɛdo ye. Nyila mɔɔ fofo la ɛnwunwu ɔ nwo amuala. Mɔɔ mrenyia nsa ne lua moamoa la, bɛnwunle kɛ Dwobu de nzonle nu na ɔ rɛle ɛbɔ. Duzu a bɛyɛle a? Kɛyɛ kenle nsuu ɛnee bɛtɛkanle edwɛkɛ biala bɛtɛkilele nrenyia ɛhye mɔɔ ɛlɛdi nyane kpole la. (Dwobu 2:12, 13) Nzinlii, kpavolɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Ɛlaehu la rale ɛkɛ na ɔdɛnlanle ahane. Akee Dwobu dendɛle, ɔwale kenle mɔɔ bɛwole ye la amonle na ɔhanle kɛ ɔ kunlu anu a anrɛɛ yewu. (Dwobu 3:1-3, 11) Ɔda ali wienyi kɛ ɛnee Dwobu hyia moalɛ na ɛnee ɛhye le ngyegyelɛ maa ɔ gɔnwo mɔ! Edwɛkɛ mɔɔ mrenyia ɛhye mɔ baha nee kɛzi bɛbadendɛ la bala ye ali kɛ saa amgba bɛle Dwobu agɔnwo mɔ yɛɛ bɛdwenle ye boɛyɛlɛ nwo anzɛɛ tɛ zɔhane a ɔde a.
3. Duzu a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?
3 Gyihova maanle Mosisi hɛlɛle edwɛkɛ mɔɔ Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne nee Ɛlaehu hanle yɛɛ mɔɔ bɛyɛle la dole ɛkɛ. Ɔwɔ kɛ yɛnwu kɛ sunsum ɛtane bie a maanle Ɛlaefaze hanle edwɛkɛ bie mɔ a. Noko Ɛlaehu edwɛkɛ ɛdeɛ ne vi Gyihova ɛkɛ. (Dwobu 4:12-16; 33:24, 25) Ɔti ɔnyɛ nwanwane kɛ folɛdulɛ kpalɛ dɔɔnwo wɔ Dwobu buluku ne anu yɛɛ folɛdulɛ bie mɔ mɔɔ ɛnle kpalɛ la noko wɔ nu la. Nvasoɛ titili mɔɔ yɛbanyia yɛavi Dwobu buluku ne anu la a le kɛzi ɔbaboa yɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔhyia kɛ yɛtu awie folɛ la. Mɔɔ limoa, yɛbazuzu neazo ɛtane mɔɔ Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne yɛle la anwo. Akee yɛbazuzu Ɛlaehu neazo kpalɛ ne anwo. Wɔ biala anu, yɛbazukoa kɛzi anrɛɛ Dwobu buluku ne bahola aboa Yizilayɛma nee kɛzi ɔbahola yeaboa yɛdayɛ noko ɛnɛ la.
KƐZI DWOBU AGƆNWO MƆ NSA NE DULE YE FOLƐ LA
4. Duzu ati a Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne angola ankyekye ɔ rɛle a? (Eza nea nvoninli ne.)
4 Baebolo ne hanle kɛ mɔɔ Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne dele mɔɔ ɛdo ye la, bɛhɔle ye ɛkɛ ne kɛ ‘bɛ nee ye kali nyane na bɛakyekye ɔ rɛle.’ (Dwobu 2:11) Noko bɛangola bɛankyekye ɔ rɛle. Duzu ati ɔ? Yeanyɛ boɛ fee la ninyɛne nsa bie ati ɔ. Mɔɔ limoa, bɛpelele bɛ nwo bɛbuale ye ndɛne. Kɛ neazo la, bɛnyianle adwenle mɔɔ ɛndenrɛ la kɛ Dwobu ɛtane ne mɔ ati a Nyamenle ɛlɛtwe ɔ nzo a.a (Dwobu 4:7; 11:14) Mɔɔ tɔ zo nwiɔ, folɛ mɔɔ mrenyia ɛhye mɔ dule Dwobu la anu dɔɔnwo amboa ye, ɛnee ɔnle kpalɛ yɛɛ ɔmaanle ɔlile nyane. Kɛ neazo la, menli nsa ne amuala hanle edwɛkɛ mɔɔ ɔzɔho kɛ nrɛlɛbɛ wɔ nu noko ɛnee ɔngyi kpɔkɛ biala azo. (Dwobu 13:12) Beledade hanle ye fane nwiɔ hilele Dwobu kɛ ɔtendɛ somaa. (Dwobu 8:2; 18:2) Na Zofaa luale nrɛlɛbɛ adenle zo hanle ye nyane nyane nu hilele Dwobu kɛ ɔle “koasea.” (Dwobu 11:12) Mɔɔ tɔ zo nsa, bie a bɛammaa bɛ ne zo wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛtendɛ la ɛdeɛ, noko ɔbayɛ kɛ kɛzi bɛdendɛle la kile kɛ bɛambu Dwobu, bɛgolole ɔ nwo yɛɛ bɛbɔle ye somolɛ. (Dwobu 15:7-11) Edwɛkɛ ne a le kɛ, mɔɔ ɛnee mrenyia ɛhye mɔ kpondɛ kɛ bɛyɛ la ala a le kɛ bɛmaa Dwobu anwu kɛ ye edwɛkɛ ɛnyɛ fɛ na tɛ kɛ bɛboa ye bɛamaa ɔ nwo adɔ ye anzɛɛ bɛmaa ye diedi nu amia.
Saa ɛlɛtu awie folɛ a, mmamaa ɔte nganeɛ kɛ ɛmbu ye. Ɔwɔ kɛ ɛfa ɛyɛ wɔ bodane kɛ ɛboa ye (Nea ɛdendɛkpunli 4)
5. Duzu a vile Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne folɛdulɛ ne anu rale a?
5 Ɔnyɛ nwanwane kɛ debie kpalɛ biala anvi bɛ folɛdulɛ ne anu amba la. Bɛ edwɛkɛ ne maanle Dwobu anwo bubule ye. (Dwobu 19:2) Ɛbahola wɔade deɛmɔti ɛnee ɔdaye noko ɔkulo kɛ ɔbua ɔ nwo benle la abo. Ɔmaanle ɔdwenlenle ɔ nwo somaa na ɔhanle edwɛkɛ mɔɔ anrɛɛ ɔnle kɛ ɔka la. (Dwobu 6:3, 26) Adwenle mɔɔ ɛnee ɔ gɔnwo mɔ lɛ la nee Gyihova adwenle ɛnyia, yɛɛ bɛanla ahunluyelɛyelalɛ ali bɛangile Dwobu. Ɛhye ati bɛmaanle Seetan vale bɛ lile gyima. (Dwobu 2:4, 6) Kɛzi anrɛɛ kɛlɛtokɛ ɛhye bahola aboa bɛdabɛ mɔɔ bɛdɛnlanle aze wɔ tete ne la ɛ, na kɛzi ɔbaboa yɛdayɛ noko ɛnɛ ɛ?
6. Duzu a anrɛɛ Yizilayɛ mgbanyima bahola azukoa avi Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne neazo ɛtane ne anu a?
6 Kɛzi anrɛɛ ɔbahola yeaboa Yizilayɛma la. Mɔɔ Gyihova kyekyele Yizilayɛ maanle ne la, ɔkpale mrenyia mɔɔ bɛfɛta la ɔyɛle bɛ mgbanyima kɛ bɛgyinla ye ngyinlazo ne mɔ azo bɛbua menli ne ndɛne. (Dit. 1:15-18; 27:1) Ɛnee ɔwɔ kɛ mrenyia ɛhye mɔ tie awie edwɛkɛ kpalɛ kolaa na bɛadu ye folɛ anzɛɛ bɛabua ye ndɛne. (2 Ek. 19:6) Eza noko ɛnee ɔhyia kɛ bɛbiza kpuya ngakyile amaa bɛade edwɛkɛ ne abo na ɛnee ɔnle kɛ bɛfa bɛ adwenle bɛbu kɛ bɛze edwɛkɛ ne anu amuala. (Dit. 19:18) Ɛnee ɔnle kɛ Yizilayɛ folɛtuvolɛma ɛhye mɔ tendɛ ɛya zo kile menli mɔɔ bara bɛ ɛkɛ ne kɛ bɛboa bɛ la. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ saa mgbanyima ne mɔ fa ɛya a, ɔnrɛmaa menli ne ɛnrɛhola ɛnrɛha edwɛkɛ mɔɔ wɔ bɛ ahonle nu la ɛnrɛhile bɛ. (Ɛzɛ. 22:22-24) Anrɛɛ Yizilayɛ mgbanyima mɔɔ bɛzuzule Dwobu edwɛkɛ ne anwo la bahola azukoa debie avi nu.
7. Saa ɛye Yizilayɛ mgbanyima ɛsie ahane a, nwane mɔ bieko a ɛnee kola tu folɛ a, na kɛzi anrɛɛ Dwobu edwɛkɛ ne bahola aboa bɛ ɛ? (Mrɛlɛbulɛ 27:9)
7 Noko, ɛnee tɛ Yizilayɛ mgbanyima angomekye a kola tu folɛ a. Nɔhalɛ nu, ɛnee Yizilayɛnli biala—kakula anzɛɛ kpanyinli, nrenyia anzɛɛ raalɛ—bahola adu ɔ gɔnwo bie folɛ amaa yeahola yeazonle Gyihova kpalɛ anzɛɛ yeahakyi ye subane. (Edw. 141:5) Folɛdulɛ kpalɛ ɛhye da ye ali kɛ awie le agɔnwolɛ kpalɛ. (Kenga Mrɛlɛbulɛ 27:9.) Anrɛɛ Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne neazo ɛtane ne bahola aboa Yizilayɛma yeamaa bɛanwu edwɛkɛ mɔɔ ɔnle kɛ bɛka yɛɛ debie mɔɔ ɔnle kɛ bɛ bɛyɛ wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛtu folɛ la.
8. Duzu a ɔnle kɛ yɛyɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛtu awie folɛ la ɛ? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
8 Kɛzi ɔbahola yeaboa yɛ la. Saa yɛ mediema ɛlɛyia ngyegyelɛ a, yɛkulo kɛ yɛboa bɛ. Noko amaa yɛahola yɛayɛ zɔ la, ɔnle kɛ yɛyɛ mɔɔ Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne yɛle la bie. Mɔɔ limoa, ɔnle kɛ yɛbɔ yɛ adwenle nu yɛka edwɛkɛ biala, emomu ɔwɔ kɛ yɛnea kɛ edwɛkɛ biala mɔɔ yɛbaha la le nɔhalɛ. Mɔɔ tɔ zo nwiɔ, ɔnle kɛ yɛgyinla anwubielɛ mɔɔ yɛdayɛ mumua ne yɛnyia la azo yɛtu folɛ kɛ mɔɔ ɛnee Ɛlaefaze ta yɛ la, emomu ɔwɔ kɛ yɛ folɛdulɛ gyinla nɔhalɛ ne mɔɔ wɔ Nyamenle Edwɛkɛ ne anu la azo. (Dwobu 4:8; 5:3, 27) Mɔɔ tɔ zo nsa, ɔnle kɛ yɛtendɛ ɛya zo anzɛɛ yɛka edwɛkɛ mɔɔ yɛ nyane la. Kakye kɛ Ɛlaefaze nee ɔ gɔnwo mɔ hanle ninyɛne bie mɔ mɔɔ le nɔhalɛ la anwo edwɛkɛ; Baebolo kɛlɛvolɛ gyɛne bie bɔbɔ hwenle adwenle hɔle bɛ edwɛkɛ ne bie azo. (Fa Dwobu 5:13 toto 1 Kɔlentema 3:19 anwo.) Noko edwɛkɛ dɔɔnwo mɔɔ bɛhanle ye wɔ Nyamenle anwo la ɛnle nɔhalɛ na ɔmaanle Dwobu lile nyane, ɔti Gyihova hanle hilele bɛ kɛ bɛbɔle adalɛ. (Dwobu 42:7, 8) Folɛdulɛ biala mɔɔ le kpalɛ la ɛnrɛmaa awie ɛnrɛde nganeɛ kɛ Gyihova le kyengye anzɛɛ ɔngulo ye azonvolɛ. Akee maa yɛzuzu mɔɔ yɛbahola yɛazukoa yɛavi Ɛlaehu neazo ne anu la anwo.
Saa ɛlɛtu folɛ a, (1) nea kɛ edwɛkɛ biala mɔɔ ɛbaha la le nɔhalɛ, (2) fa Nyamenle Edwɛkɛ ne di gyima, yɛɛ (3) tendɛ ɛlɔlɛ nu (Nea ɛdendɛkpunli 8)
KƐZI ƐLAEHU DULE DWOBU FOLƐ LA
9. Duzu ati a ɛnee Dwobu hyia moalɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔ gɔnwo mɔ gyakyile ɛdendɛlɛ la ɛ, na duzu a Gyihova yɛle boale ye a?
9 Mɔɔ Dwobu nee ɔ gɔnwo mɔ kagyakyi kpolerazulɛ ne la, ɔbayɛ kɛ ɛnee awie biala ɛva ɛya. Bɛ kpolerazulɛ ne angomekye vale Dwobu buluku ne adile 28, na bɛvale ɛya nee ahyi a bɛhehanle bɛ edwɛkɛ ne mɔ anu dɔɔnwo a. Ɔnyɛ nwanwane kɛ Dwobu hɔle zo lile nyane la! Ɛnee ɔtɛkyia arɛlekyekyelɛ nee ɛdenrɛdenrɛlɛ. Duzu a Gyihova yɛle boale Dwobu a? Ɔluale Ɛlaehu anwo zo ɔdule ye folɛ. Noko duzu ati a Ɛlaehu maanle bɛdendɛle bɛwiele kolaa na yeadendɛ a? Ɔhanle kɛ: “Mele kpavolɛ na bɛmɛ bɛle mgbanyinli. Ɔti menvile ɛbulɛ nu mengendɛle.” (Dwobu 32:6, 7) Ɛnee kpavolɛ Ɛlaehu ze mɔɔ menli dɔɔnwo noko ze ye ɛnɛ la: Mgbanyinli ɛdɛnla aze ɛhyɛ na bɛzukoa ninyɛne dɔɔnwo, ɔti bɛze nrɛlɛbɛ yɛɛ bɛlɛ ɛbɛlabɔlɛ nu anwubielɛ dɔɔnwo mɔɔ mgbavolɛ ɛnlɛ bie a. Noko mɔɔ Ɛlaehu zile abotane diele Dwobu nee ɔ gɔnwo mɔ too la, ɛnee akee ɔwɔ kɛ ɔtendɛ. Ɔhanle kɛ: “Ɛvolɛ ngome ɛmmaa sonla ɛnnwu nrɛlɛbɛ, yɛɛ tɛ mrelera angome a te mɔɔ le fɔɔnwo la abo a.” (Dwobu 32:9) Edwɛkɛ boni bieko a Ɛlaehu hanle a, na kɛzi ɔdendɛle ɛ?
10. Kolaa na Ɛlaehu adu Dwobu folɛ la, duzu a ɔyɛle a? (Dwobu 33:6, 7)
10 Kolaa na Ɛlaehu adu Dwobu folɛ la, ɔhanle ye ahonle ɔdole ye azule nu. Kɛzi ɔyɛle ye ɛ? Mɔɔ limoa, ɔziele ɔ nwo dii. Yɛkola yɛka ye zɔ ɔluakɛ Baebolo ne ka kɛ mɔlebɛbo ne Ɛlaehu vale ɛya. (Dwobu 32:2-5) Noko yeanga edwɛkɛ mɔɔ wowɔ anzɛɛ ɔyɛ nyane la yeangile Dwobu ɛlɛ. Emomu ye ɛdendɛlɛ maanle Dwobu arɛle kyekyele. Kɛ neazo la, ɔhanle ɔhilele Dwobu kɛ: “Nea! Mele kɛ ɛdawɔ ala la wɔ nɔhalɛ Nyamenle ne anyunlu.” (Kenga Dwobu 33:6, 7.) Akee ɔmaanle Dwobu nwunle ye wienyi kɛ ɔdiele ye kpalɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛtendɛ la. Dwobu dendɛle fane nsia, na Ɛlaehu pɛle edwɛkɛ titili mɔɔ ɛnee wɔ ye edwɛkɛ ne amuala anu la sikalɛ. (Dwobu 32:11; 33:8-11) Na ɔyɛle debie ko ne ala bie wɔ mekɛ gyɛne mɔɔ ɔlɛtu Dwobu folɛ la.—Dwobu 34:5, 6, 9; 35:1-4.
11. Kɛzi Ɛlaehu dule Dwobu folɛ ɛ? (Dwobu 33:1)
11 Mɔɔ Ɛlaehu tu Dwobu folɛ la, ɔyɛle ye wɔ adenle mɔɔ kile kɛ ɔdi nrenyia nɔhavo ɛhye eni kpole la azo. Kɛ neazo la, ɔ nee Dwobu tendɛ la ɔbɔle ye duma, noko ɔbayɛ kɛ menli nsa ne anyɛ ye zɔ. (Kenga Dwobu 33:1.) Bie a eza Ɛlaehu hakyele mekɛ mɔɔ Dwobu nee ɔ gɔnwo mɔ ɛlɛsu kpolera la; ɛnee ɔ kunlu anu a anrɛɛ yenyia adenle yedendɛ, ɛhye ati ɔmaanle Dwobu noko nyianle adenle dendɛle wɔ mekɛ mɔɔ ɔtu ye folɛ la. (Dwobu 32:4; 33:32) Eza Ɛlaehu bɔle Dwobu kɔkɔ kɛ esiane wɔ adwenle mɔɔ ɔlɛ la bie mɔ anwo na ɔhakyele ye Gyihova nrɛlɛbɛ, ye tumi, ye pɛlepɛlelilɛ yɛɛ ye ɛlɔlɛ kpundii ne. (Dwobu 36:18, 21-26; 37:23, 24) Ɔbayɛ kɛ Ɛlaehu folɛdulɛ kpalɛ ne boale Dwobu maanle ɔzieziele ye adwenle ɔmaanle folɛ mɔɔ ye Bɔvolɛ ne dule ye nzinlii la. (Dwobu 38:1-3) Kɛzi anrɛɛ Ɛlaehu neazo ne baboa bɛdabɛ mɔɔ bɛdɛnlanle aze wɔ tete ne la ɛ, na kɛzi ɔbahola yeaboa yɛ ɛnɛ ɛ?
12. Kɛzi Gyihova luale ngapezoma nwo zo boale ye menli ne ɛ, na kɛzi anrɛɛ Ɛlaehu neazo kpalɛ ne bahola aboa Yizilayɛma ɛ?
12 Kɛzi anrɛɛ ɔbahola yeaboa Yizilayɛma la. Wɔ Yizilayɛma tetedwɛkɛ nu amuala, Gyihova kpale ngapezoma ɔluale bɛ nwo zo ɔhilehilele Yizilayɛma na ɔdenrɛdenrɛle bɛ. Kɛ neazo la, wɔ ngapezoma ne mekɛ zo, Gyihova luale Dɛbola anwo zo hilele Ye maanle ne adenle. Eza ɔluale Samoɛle anwo zo ɔdendɛle ɔhilele Yizilayɛma wɔ mekɛ bɔbɔ mɔɔ ɛnee ɔle kakula la. (Ndɛ. 4:4-7; 5:7; 1 Sa. 3:19, 20) Eza wɔ arelemgbunli ne mɔ mekɛ zo, Gyihova luale ngapezoma ngakyile dɔɔnwo anwo zo boale Yizilayɛma amaa bɛahɔ zo bɛazonle Ye wɔ adenle kpalɛ zo yɛɛ saa bɛfo adenle noko a, bɛadenrɛdenrɛ bɛ. (2 Sa. 12:1-4; Gyi. 3:24) Anrɛɛ Ɛlaehu neazo kpalɛ ne mɔɔ wɔ Dwobu buluku ne anu la bahola aboa mrenyia nee mraalɛ nɔhavoma yeamaa bɛanwu edwɛkɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛka wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛtu awie mɔ folɛ nee adenle kpalɛ mɔɔ bɛbalua zo bɛaha ye la.
13. Duzu a Kilisienema bahola ayɛ amaa bɛ mediema Kilisienema anwosesebɛ ɛnɛ a?
13 Kɛzi ɔbahola yeaboa yɛ la. Kɛ Kilisienema la, yɛdayɛ noko yɛbɔ edwɛkɛ mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la nolo yɛmaa menli nwu Nyamenle ɛhulolɛdeɛ. Adenle bieko mɔɔ yɛdua zo yɛyɛ zɔ la a le kɛ yɛbava edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ maa yɛ mediema diedima anwosesebɛ la yɛali gyima. (1 Kɔl. 14:3) Asafo nu mgbanyima titili a ɔwɔ kɛ bɛnea boɛ kɛ ‘bɛbakyekye’ bɛ mediema arɛle a, bɔbɔ bɛdabɛ mɔɔ bie a bɛ adwenle ɛdu ɛfonyia anzɛɛ bɛ “edwɛkɛ wowɔ” la.—1 Tɛs. 5:14; Dwobu 6:3.
14-15. Maa kɛzi asafo nu kpanyinli bie bahola azukoa Ɛlaehu la anwo neazo.
14 Fa tɛnlabelɛ ɛhye kɛ neazo. Asafo nu kpanyinli bie nwunle kɛ adwenleadwenle ɛdɔ adiema raalɛ bie mɔɔ wɔ ye asafo ne anu la anwo. Ɔbɔle mɔdenle, ɔ nee kpanyinli gyɛne hɔle ye ɛkɛ kɛ bɛkamaa ye anwosesebɛ. Mɔɔ bɛhɔle la, ɛnee adiema raalɛ ne adwenle ɛdu ɛfonyia. Ɔhanle ɔhilele bɛ kɛ, ɔkɔ debiezukoalɛ nee daselɛlilɛ ɛdeɛ, noko ɔ nye ɛnlie kpalɛ. Duzu a kpanyinli ne mɔɔ nwunle ye tɛnlabelɛ ne la bayɛ a?
15 Mɔɔ limoa, ɔbabɔ mɔdenle kɛ ɔbade adiema raalɛ ne edwɛkɛ ne abo kpalɛ. Amaa yeahola yeayɛ ye zɔ la, ɔwɔ kɛ ɔsi abotane ɔtie adiema raalɛ ne kpalɛ. Asoo ɔte nganeɛ kɛ Nyamenle ɛngulo ye ɔ? “Ɛbɛlabɔlɛ nu adwenleadwenle” a ɛlɛbu ɔ kɔme ɔ? (Luku 21:34) Mɔɔ tɔ zo nwiɔ, asafo nu kpanyinli ne bakpondɛ adenle alua zo ahanvo adiema raalɛ ne. Ɔbahola yeahanvo ye kɛ ɔnva nwo kɛ ɔnla aze ɔmmaa ye wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu la, ɔkɔ debiezukoalɛ nee daselɛlilɛ dahuu la. Yɛɛ mɔɔ tɔ zo nsa, saa kpanyinli ne te ye edwɛkɛ ne nee deɛmɔti ɔ sa nu to la abo kpalɛ a, ɔbagyinla Baebolo ne azo yeaboa ye yeamaa yeanyia anwodozo kɛ Nyamenle kulo ye.—Gal. 2:20.
KƆ ZO NYIA DWOBU BULUKU NE AZO NVASOƐ
16. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛahɔ zo yɛanyia Dwobu buluku ne azo nvasoɛ ɛ?
16 Saa yɛneɛnlea Dwobu buluku ne anu a, yɛnyia nvasoɛ dɔɔnwo! Kɛ mɔɔ yɛzukoale ye wɔ edwɛkɛ mɔɔ li ɛhye anyunlu anu la, Dwobu buluku ne maa yɛnwu deɛmɔti Nyamenle maa amaneɛnwunlɛ nwo adenle nee kɛzi yɛbahola yɛagyinla ɔ nloa la. Eza kɛ mɔɔ yɛnwu ye wɔ edwɛkɛ ɛhye anu la, yɛ muala yɛbahola yɛazukoa Ɛlaehu neazo kpalɛ ne amaa yɛadu folɛ kpalɛ na yɛnrɛzukoa Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne neazo ɛtane ne. Duzu ati a ɛnzuzu ɛzukoalɛdeɛ mɔɔ yɛnyia ye wɔ Dwobu buluku ne anu la anwo bieko na wɔahola wɔava wɔadu awie mɔ folɛ kenle bie ɛ? Eza saa ɛgengale Dwobu buluku ne la ɛhyɛ ekyi a, fa yɛ wɔ bodane kɛ ɛbagenga buluku kɛnlɛma ɛhye bieko. Saa ɛyɛ ye zɔ a, ɛbanyia zolɛ nvasoɛ dɔɔnwo.
EDWƐNE 125 “Anyelielɛ A Le Anwunvɔnezelɛma”
a Ɔbayɛ kɛ sunsum ɛtane bie a maanle Ɛlaefaze hanle kɛ Gyihova ɛmbu sonla dasanli biala kɛ ɔle tenlenenli ɔti awie biala ɛnrɛhola ɛnrɛzɔ Nyamenle anye ɛlɛ a. Ɛlaefaze liele adwenle ɛhye mɔɔ ɛndenrɛ la lile. Na ɔzile adalɛ edwɛkɛ ɛhye azo wɔ fane nsa mɔɔ ɔdendɛle la anu ko biala anu.—Dwobu 4:17; 15:15, 16; 22:2.