EDWƐKƐ 39
EDWƐNE 54 “Adenle Ne Ɛne”
“Bɛdabɛ Mɔɔ Bɛ Subane Kile Kɛ Bɛfɛta” La Badie
“Bɛdabɛ mɔɔ bɛ subane kile kɛ bɛfɛta dahuu ngoane la amuala rayɛle diedima.”—GYI. 13:48.
BODANE
Ɔbamaa yɛanwu mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛka Baebolo ɛzukoalɛ nwo edwɛkɛ yɛkile menli na yɛto ɛsalɛ yɛfɛlɛ bɛ kɛ bɛrɛla debiezukoalɛ la.
1. Duzu a menli yɛ wɔ edwɛkpa ne mɔɔ yɛka yɛkile bɛ la anwo a? (Gyima ne 13:47, 48; 16:14, 15)
MENLI dɔɔnwo mɔɔ ɛnee de aze wɔ alimoa Kilisienema mekɛ zo la liele nɔhalɛ ne dole nu ɛkɛ ne ala wɔ mekɛ mɔɔ Kilisienema ne hanle edwɛkpa ne hilele bɛ la. (Kenga Gyima ne 13:47, 48; 16:14, 15.) Zɔhane ala a ɛnɛ noko, mekɛ mɔɔ limoa mɔɔ menli bie mɔ bade edwɛkpa ne la, bɛdi nwolɛ fɛlɛko a. Bie a bɛdabɛ mɔɔ ɛnee bɛ nye ɛnlie edwɛkpa ne anwo bɔbɔ la balie ado nu nzinlii. Saa yɛyia menli mɔɔ “bɛ subane kile kɛ bɛfɛta” la wɔ daselɛlilɛ nu a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a?
2. Kɛzi yɛ ɛdoavolɛyɛlɛ gyima ne le kɛ ɛyazonlɛnli ɛdeɛ ne ɛ?
2 Maa yɛyɛ ndonwo bie. Yɛbahola yɛava yɛ ɛdoavolɛyɛlɛ gyima ne yɛatoto ɛyazonlɛnli ɛdeɛ ne anwo. Saa baka ko azo ma ne bolo a, ɛyazonlɛnli ne batete ɔnva nwo kɛ bie a ɔtɛyɛ azɛlɛ ne azo gyima anzɛɛ ɔlɛdua ma wɔ azɛlɛ ne ɛleka gyɛne la. Zɔhane ala a saa yɛyia sonla ko mɔɔ lɛ ɛhulolɛ kɛ ɔbazukoa nɔhalɛ ne la a, yɛkulo kɛ yɛboa ye yɛmaa ɔyɛ Kelaese ɛdoavolɛ ndɛndɛ a. Noko yɛkɔ zo yɛboa menli mɔɔ bɛtɛnyianle ɛhulolɛ ne la yɛmaa bɛnwu kɛzi ɔhyia kɛ bɛtie edwɛkpa ne la. (Dwɔn 4:35, 36) Adwenlenunwunlɛ baboa yɛ yeamaa yɛanwu adenle kpalɛ mɔɔ yɛbalua zo yɛaboa menli mɔɔ tie yɛ la. Akee maa yɛzuzu mɔɔ yɛbahola yɛayɛ amaa yɛaboa menli mɔɔ bɛlɛ ɛhulolɛ kɛ bɛbadie yɛ la wɔ yɛ adawubɔlɛ mɔɔ limoa la anu la anwo. Eza yɛbazuzu kɛzi yɛbaboa menli ɛhye mɔ yɛamaa bɛahɔ zo bɛanyia anyuhɔlɛ la anwo.
SAA MENLI LƐ ƐHULOLƐ KƐ BƐBADIE A
3. Saa yɛyia menli mɔɔ bɛ nye die edwɛkpa ne anwo la a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a? (1 Kɔlentema 9:26)
3 Saa yɛyia menli mɔɔ bɛ nye die edwɛkpa ne anwo la a, yɛkulo kɛ yɛboa bɛ yɛmaa bɛfa dahuu ngoane adenle ne azo ndɛndɛ. Wɔ yɛ adawubɔlɛ mɔɔ limoa la anu, ɔwɔ kɛ yɛ nee bɛ hyehyɛ Baebolo ɛzukoalɛ na yɛto ɛsalɛ yɛfɛlɛ bɛ kɛ bɛrɛla debiezukoalɛ.—Kenga 1 Kɔlentema 9:26.
4. Ka awie bie mɔɔ ɛnee ɔkulo kɛ bɛ nee ye sukoa Baebolo ne ɛkɛ ne ala la anwubielɛ ne.
4 Ka Baebolo ɛzukoalɛ nwo edwɛkɛ kile bɛ. Menli mɔɔ yɛ nee bɛ tendɛ la bie mɔ lɛ ɛhulolɛ kɛ bɛbamaa yɛ nee bɛ azukoa Baebolo ne ɛkɛ ne ala. Kɛ neazo la, kenle ko Kule bie, bɛlɛra bie mɔɔ wɔ Canada la hɔle daselɛlilɛ ehwili bie anwo na ɔyele Nyia Anyelielɛ Dahuu! brohyua ne ko. Adiema raalɛ ne mɔɔ gyi ehwili ne anwo la hanle hilele bɛlɛra ne kɛ bɛbahola bɛalua brohyua ne azo bɛazukoa Baebolo ne mɔɔ ɔnrɛdua ɛhwee a. Bɛlɛra ne anye liele nwolɛ na ɔvale ye nɔma ɔmaanle adiema raalɛ ne. Kenle ko zɔhane nɔsolɛ nu, bɛlɛra ne sɛndele adiema raalɛ ne mɛsegyi ɔbizale ye kenle mɔɔ bɛbahola bɛabɔ ɔ bo la. Mɔɔ adiema raalɛ ne hanle kɛ ɔbara dapɛne awieleɛ la, bɛlɛra ne bizale ye kɛ: “Na ɛhyema ɛ? Menrɛhɔ ɛleka biala.” Aleɛ hyenle Yalɛ la, bɛzukoale debie. Bɛlɛra ne hɔle ye debiezukoalɛ mɔɔ limoa la wɔ dapɛne zɔhane awieleɛ na ɔlɛnyia anyuhɔlɛ ndɛndɛ.
5. Saa yɛkulo kɛ yɛ nee awie hyehyɛ Baebolo ɛzukoalɛ a, kɛ ɔkɛyɛ na yɛala adwenlenunwunlɛ ali ɛ? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
5 Nɔhalɛ nu, yɛ nye ɛnla kɛ awie biala mɔɔ badie yɛ edwɛkɛ ne la banyia ɛhulolɛ kpole kɛ bɛlɛra ne la. Menli bie mɔ hyia mekɛ dɔɔnwo. Bie a ɔhyia kɛ yɛdimoa yɛfa edwɛkɛ mɔɔ ahenle anye die nwo la yɛbɔ yɛ adawubɔlɛ ne abo. Noko saa yɛkɔ zo yɛda subane kpalɛ ali na yɛmaa ahenle nwu ye kɛ yɛkulo ye edwɛkɛ a, bie a ɔnrɛhyɛ, yɛbahola yɛabɔ Baebolo ɛzukoalɛ bo. Saa yɛkulo kɛ yɛ nee awie hyehyɛ Baebolo ɛzukoalɛ a, edwɛkɛ boni a yɛbahola yɛaha a? Bɛbizale mediema mɔɔ kola hyehyɛ Baebolo ɛzukoalɛ ndɛndɛ la zɔhane kpuya ne.
Duzu edwɛkɛ a yɛka yɛkile menli ɛhye mɔ a ɛsuzu kɛ ɔbamaa bɛazukoa Baebolo ne a? (Nea ɛdendɛkpunli 5)a
6. Saa yɛkulo kɛ yɛ nee awie mɔɔ anye liele edwɛkɛ ne anwo la sukoa Baebolo ne a, duzu a yɛbahola yɛaha a?
6 Nolobɔlɛma nee adekpakyelɛma mɔɔ bɛbizale bɛ kɛzi bɛbɔ Baebolo ɛzukoalɛ bo la hanle kɛ, wɔ ɛleka bie mɔ, saa ɛkulo kɛ ɛ nee awie sukoa Baebolo ne a, ɔnle kɛ ɛka edwɛkɛ le kɛ “yɛbazukoa debie,” “yɛbayɛ Baebolo ɛzukoalɛ” anzɛɛ “mebahilehile wɔ.” Bɛnwu kɛ mɔɔ boa kpalɛ la a le kɛ ɛbaha kɛ “yɛbabɔ adawu,” “yɛbazuzu nwo” anzɛɛ “yɛbanlea mɔɔ Baebolo ne ka la.” Saa ɛkulo kɛ ɛ nee ahenle sukoa Baebolo ne a, ɛbahola wɔaha kɛ, “Ɔyɛ nwanwane kɛ Baebolo ne kola bua ɛbɛlabɔlɛ nu kpuya mɔɔ anwo hyia la,” anzɛɛ “Baebolo ne ɛnle asɔne buluku bie; nuhua edwɛkɛ ne boa yɛ wɔ ndenle dɔɔnwo azo.” Akee ɛbahola wɔaha kɛ: “Ɔnlie mekɛ dɔɔnwo; ɛbahola wɔava mitini 10 kɔdwu 15 ala wɔazukoa debie mɔɔ sonle bolɛ kpalɛ la.” Saa yɛka edwɛkɛ zɔhane a, ɔnrɛhyia kɛ yɛbaha kɛ “kenlenzu a yɛrɛla a?” anzɛɛ “yɛbara dapɛne biala,” mɔɔ ɔbahola yeamaa ahenle anyia adwenle kɛ ɔwɔ kɛ ɔmaa ɛbato ye dahuu la.
7. Mekɛ boni mɔ anu a menli bie mɔ limoale nwunle Baebolo nu nɔhalɛ ne a? (1 Kɔlentema 14:23-25)
7 To ɛsalɛ fɛlɛ bɛ maa bɛrɛla debiezukoalɛ. Ɔzɔho kɛ wɔ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo mekɛ zo, menli bie mɔ limoale nwunle Baebolo nu nɔhalɛ ne wɔ mekɛ mɔɔ bɛhɔle Kilisienema ayia ne mɔ bie abo la. (Kenga 1 Kɔlentema 14:23-25.) Zɔhane a ɔde ye ɛnɛ a. Menli dɔɔnwo bɔ ɔ bo kɛ bɛba yɛ debiezukoalɛ ne mɔ bie a, bɛnyia anyuhɔlɛ ndɛndɛ. Mekɛ boni a ɔwɔ kɛ ɛto ɛsalɛ ɛfɛlɛ bɛ a? Ɛsalɛdolɛ ne bie wɔ Nyia Anyelielɛ Dahuu! buluku ne ɛzukoalɛdeɛ 10 ne, noko ɔngyia kɛ ɛkendɛ too bɛdwu ɛkɛ kolaa na wɔaha kɛ ɔrɛla debiezukoalɛ. Mekɛ mɔɔ limoa la ala anu, ɛbahola wɔaha wɔahile ye kɛ ɔrɛla dapɛne awieleɛ debiezukoalɛ ne bie, bie a ɛbahola wɔaha bagua nu ɛdendɛlɛ ne edwɛkɛtile ne anzɛɛ Ɛzinzalɛ Arane Debiezukoalɛ ne anu edwɛkɛ ne bie wɔahile ye.
8. Saa yɛlɛto ɛsalɛ yɛavɛlɛ awie kɛ ɔrɛla debiezukoalɛ a, duzu a yɛbahola yɛaha a? (Ayezaya 54:13)
8 Saa yɛlɛto ɛsalɛ yɛavɛlɛ awie mɔɔ ɔ nye liele edwɛkɛ ne anwo la yɛamaa yeara debiezukoalɛ a, ɔwɔ kɛ yɛmaa ɔnwu kɛzi yɛ debiezukoalɛ ne mɔ le ngakyile fi ɛzonlenlɛ mɔɔ ɛha la ɛdeɛ ne anwo la. Mekɛ mɔɔ limoa mɔɔ Baebolo sukoavo bie rale Ɛzinzalɛ Arane Debiezukoalɛ ne bie la, ɔbizale adiema raalɛ ne mɔɔ nee ye sukoa debie la kɛ, “Ahenle mɔɔ ɛlɛnea debiezukoalɛ ne azo la ze awie biala duma ɔ?” Adiema raalɛ ne hanle hilele ye kɛ yɛ muala yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbanwu yɛ asafo ne anu amra aluma kɛ mɔɔ yɛze yɛ mbusuafoɔ kɔsɔɔti aluma la. Sukoavo ne nwunle kɛ ɛhye le ngakyile fi ye asɔne ne anwo. Zɔhane ala a menli dɔɔnwo ɛnze bodane mɔɔ yɛ debiezukoalɛ ne mɔ gyi zo la a. (Kenga Ayezaya 54:13.) Yɛyia yɛsonle Gyihova, yɛmaa ɔkilehile yɛ na yɛmaa yɛ nwo anwosesebɛ ngoko. (Hib. 2:12; 10:24, 25) Ɛhye ati a bɛhyehyɛ yɛ debiezukoalɛ ne mɔ wɔ adenle mɔɔ ɔboa yɛ ɔmaa yɛsukoa debie la azo la, na ɔnle amaamuo bie mɔɔ yɛlɛdi ɔ nzi ala. (1 Kɔl. 14:40) Eza bɛnyɛ yɛ Belemgbunlililɛ Asalo ne mɔ hyeleenyi, emomu, bɛyɛ ye wɔ adenle mɔɔ ɔmmaa ɔnyɛ se kɛ yɛbadɛnla ɛkɛ yɛazukoa debie la azo. Eza kɛmɔ yɛngyi afoa biala la ati, yɛnga maanyɛlɛ nu edwɛkɛ wɔ ɛkɛ yɛɛ yɛnzu adwenle nzuzulɛ nwo kpolera. Ɔbayɛ kpalɛ kɛ ɛbaye Duzu A Bɛyɛ Ye Wɔ Belemgbunlililɛ Asalo Ɛkɛ A? vidio ne wɔahile sukoavo ne kolaa na yeara debiezukoalɛ. Yemɔ bamaa yeanwu mɔɔ ɔbahɔ zo wɔ ɛkɛ ne la.
9-10. Saa yɛlɛto ɛsalɛ yɛavɛlɛ awie wɔ debiezukoalɛ bo a, duzu a yɛbaha amaa ye ahonle andu kɛ ɔbara a? (Eza nea nvoninli ne.)
9 Menli bie mɔ ɛngulo kɛ bɛba debiezukoalɛ ɔluakɛ bɛsulo kɛ bie a yɛbaha yɛahile bɛ kɛ bɛrayɛ Gyihova Alasevolɛ. Maa ɔnwu ye kɛ yɛ nye die nwo kɛ yɛbado ɛsalɛ yɛavɛlɛ awie mɔ noko yɛntinlitinli bɛ nwo zo kɛ bɛraboka yɛ nwo anzɛɛ bɛba na yɛlɛsukoa debie a anrɛɛ bɛdabɛ noko bɛha bie. Mbusua mɔɔ bɛlɛ ngakula ngyikyi bɔbɔ la bahola ara bie. Yɛkɔ ɛkɛ a, bɛnde ngakula ne mɔ bɛnvi mgbanyinli ne mɔ anwo. Emomu, awovolɛ nee bɛ mra amuala bɔ nu tɛnla ɛleka ko na bɛsukoa debie ko ne ala. Ɛhye maa awovolɛ nwu ɛleka mɔɔ bɛ mra ne mɔ wɔ yɛɛ debie mɔɔ bɛlɛkilehile bɛ la. (Dit. 31:12) Yɛnlielie ezukoa wɔ ɛkɛ. Emomu, yɛdi Gyisɛse mɛla ɛhye azo: “Bɛnyianle ye mgbane, bɛva bɛmaa mgbane.” (Mat. 10:8) Eza ɛbahola wɔaha kɛ ɔngyia kɛ ɔnyia tɛladeɛ mɔɔ ye bolɛ yɛ se la na yeahola yeara. Nyamenle nea ahonle nu, na tɛ kɛzi ahenle ɛziezie ɔ nwo la ɔ.—1 Sa. 16:7.
10 Saa ahenle ba a, yɛ biala mɔɔ ɛbahola la die ye kɛnlɛma. Fa ye kile mgbanyima ne mɔ yɛɛ nolobɔlɛma gyɛne. Saa ɔnwu kɛ mediema ne mɔ kulo menli yɛɛ bɛdwenle ɔ nwo a, ɔnrɛmaa ɔnrɛyɛ se kɛ ɔbara bieko. Saa ɔ nee Baebolo amba a, anrɛɛ maa ɔnlea wɔ ɛdeɛ ne anu na boa ye maa ɔde ɛdendɛlɛ ne mɔɔ bɛlɛmaa anzɛɛ debie mɔɔ yɛlɛsukoa la abo.
Saa awie bɔ ɔ bo ndɛ kɛ ɔba debiezukoalɛ a, ɔbamaa yeanyia anyuhɔlɛ ndɛndɛ (Nea ɛdendɛkpunli 9-10)
MEKƐ MƆƆ BƐBƆ BAEBOLO ƐZUKOALƐ BO LA
11. Kɛ ɔkɛyɛ na wɔahile kɛ ɛdi wɔ tievolɛ ne mekɛ nee ye ngyehyɛleɛ zo ɛ?
11 Saa yɛ nee awie ɛlɛsukoa Baebolo ne a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛkakye a? Di suamenle ne mekɛ nee ye ngyehyɛleɛ zo. Kɛ neazo la, saa ɛkile ye mekɛ mɔɔ ɛbara la a, di wɔ mekɛ zo, ɔnva nwo kɛ bie a menli mɔɔ wɔ ɛleka mɔɔ ɛde la ɛnli bɛ mekɛ zo la. Eza ɔbayɛ kpalɛ kɛ kenle mɔɔ bɛbabɔ debiezukoalɛ ne abo la, ɛnrɛmaa ɔnrɛwa. Nolobɔlɛma mɔɔ bɔ mɔdenle la bie mɔ se saa ahenle kulo kɛ bɛtoa zo bɔbɔ a, ɔnle kɛ ɛkyɛ. Mmatendɛ dɔɔnwo. Maa suamenle ne mekɛ dɔɔnwo maa ɔdendɛ.—Mrɛ. 10:19.
12. Saa yɛ nee awie ɛlɛbɔ Baebolo ɛzukoalɛ bo ala a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛfa yɛyɛ yɛ bodane a?
12 Mɔlebɛbo ne ala, ɔwɔ kɛ ɛfa ɛyɛ wɔ bodane kɛ ɛboa wɔ tievolɛ ne wɔamaa yearanwu Gyihova nee Gyisɛse na yeanyia bɛ nwo ɛlɔlɛ. Amaa wɔayɛ ɛhye la, ɔwɔ kɛ ɛtwe ahenle adwenle ɛsie Nyamenle Edwɛkɛ ne azo na tɛ ɛdawɔ anzɛɛ mɔɔ ɛze wɔ Baebolo ne anu la azo. (Gyi. 10:25, 26) Ɛnee ɛzoanvolɛ Pɔɔlo ta twe adwenle kɔ Gyisɛse Kelaese, ahenle mɔɔ Gyihova zoanle ye kɛ ɔraboa yɛ ɔmaa yɛnwu Ye na yɛhulo Ye la anwo azo wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛkilehile awie mɔ la. (1 Kɔl. 2:1, 2) Eza Pɔɔlo maanle yɛnwunle kɛzi ɔhyia kɛ yɛboa ɛdoavolɛma fofolɛ yɛmaa bɛnyia subane ngɛnlɛma mɔɔ sonle bolɛ kɛ nvutuke, dwɛtɛ fufule nee ezukoa awolɛ ngakyile la. (1 Kɔl. 3:11-15) Subane ngɛnlɛma ɛhye mɔ bie a le diedi, nrɛlɛbɛ, adwenlenunwunlɛ yɛɛ Gyihova ɛzulolɛ. (Edw. 19:9, 10; Mrɛ. 3:13-15; 1 Pita 1:7) Sukoa adenle mɔɔ Pɔɔlo luale zo hilehilele la na boa wɔ Baebolo sukoavoma maa bɛnyia diedi mɔɔ anu yɛ se na bɛ nee bɛ anwuma Selɛ ne mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ la ɛnyia agɔnwolɛvalɛ kpalɛ.—2 Kɔl. 1:24.
13. Saa yɛlɛboa menli mɔɔ anye die nɔhalɛ ne anwo la a, duzu a yɛbayɛ yɛahile kɛ yɛlɛ bɛ nwo abotane yɛɛ yɛte bɛ edwɛkɛ bo a? (2 Kɔlentema 10:4, 5) (Eza nea nvoninli ne.)
13 Kile kɛ ɛlɛ menli nwo abotane yɛɛ ɛte bɛ edwɛkɛ bo fa sukoa adenle mɔɔ Gyisɛse luale zo hilehilele la. Mmabiza kpuya mɔɔ ɔbamaa ahenle ati azi aze la. Saa ɔyɛ se kɛ ɔbade edwɛkɛ bie abo a, bɛbahola bɛagyakyi na bɛadoa zo na nzinlii bɛazia bɛara zo. Mmabɔ mɔdenle kɛ ɛmaa yealie edwɛkɛ bie mɔɔ ɛlɛkilehile ye la yeado nu wɔ mekɛ mɔɔ ɔtɛsieziele ye adwenle kɛ ɔyɛ zɔ la, emomu maa ye mekɛ maa nɔhalɛ ne ɛsosɔ ndinli wɔ ye ahonle nu. (Dwɔn 16:12; Kɔl. 2:6, 7) Baebolo ne fa adalɛ ngilehilelɛ mɔɔ yɛbɔ mɔdenle yɛaho yɛatia ye la toto aranemgbole nwo. (Kenga 2 Kɔlentema 10:4, 5.) Kɛ anrɛɛ ɛbabɔ mɔdenle kɛ ɛmaa wɔ sukoavo ne agyakyi debie mɔɔ yelie yeli mekɛ tendenle la, boa ye maa ɔva Gyihova ɔyɛ ye Ɛvealeka, kile kɛ ɛmaa yeava ɔ nwo yeado Gyihova anwo zo.—Edw. 91:9.
Maa wɔ sukoavo ne mekɛ maa nɔhalɛ ne ɛsosɔ ndinli wɔ ye ahonle nu (Nea ɛdendɛkpunli 13)
SAA MENLI MƆƆ BƐLE FOFOLƐ LA BA DEBIEZUKOALƐ A
14. Saa menli mɔɔ bɛle fofolɛ la ba yɛ debiezukoalɛ ne mɔ bie a, kɛzi ɔwɔ kɛ yɛyɛ bɛ ɛ?
14 Gyihova ɛngulo kɛ yɛyɛ nyeyenu wɔ menli mɔɔ bɛle fofolɛ la anu ɔnva nwo bɛ amaamuo, bɛ ezukoa gyinlabelɛ anzɛɛ ɛleka mɔɔ bɛvi la. (Gye. 2:1-4, 9) Ɔti kɛ ɔkɛyɛ na yɛala ɛlɔlɛ ali yɛahile menli mɔɔ ba yɛ debiezukoalɛ ne mɔ bie la ɛ?
15-16. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛalie menli mɔɔ le fofolɛ mɔɔ ba yɛ debiezukoalɛ ne mɔ bie la kɛnlɛma ɛ?
15 Menli bie mɔ ba yɛ debiezukoalɛ ne mɔ bie ɔluakɛ bɛkulo kɛ bɛnwu mɔɔ kɔ zo wɔ ɛkɛ la anzɛɛ bie a awie mɔɔ ɔnde sua ne azo la a hanle hilele bɛ kɛ bɛrɛla bie a. Ɔti saa menli ɛhye mɔ bie ba a, ɔwɔ kɛ yɛbikye bɛ. Die bɛ kɛnlɛma, noko mmayɛ ninyɛne ɛmaa ɔbo zo. Maa bɛdɛnla ɛ nwo ɛkɛ. Maa bɛnlea wɔ Baebolo ne nee deɛ ne mɔɔ bɛlɛsukoa la anu anzɛɛ maa bɛdabɛ noko bie. Eza suzu kɛzi bɛte nganeɛ la anwo. Nrenyia bie mɔɔ hɔle debiezukoalɛ ne bie la hanle hilele adiema ne mɔɔ liele ye la kɛ ye ahonle ɛdu ekyi ɔluakɛ ye anwoziezielɛ ne ɛnle kɛnlɛma kɛ menli mɔɔ ɛha la ɛdeɛ ne la. Adiema nrenyia ne hanle ye ahonle dole ye azule nu na ɔmaanle ɔnwunle kɛ Gyihova Alasevolɛ le kɛ awie biala la. Nzinlii, nrenyia ne nyianle anyuhɔlɛ na bɛzɔnenle ye, na ɔ rɛle anvi edwɛkɛ mɔɔ adiema nrenyia ne hanle hilele ye la ɛlɛ. Noko nea ɛhye boɛ: Saa ɛ nee nyɛvolɛ ne mɔ di adwelie kolaa na bɛabɔ debiezukoalɛ ne abo anzɛɛ wɔ mekɛ mɔɔ bɛkpɔne la a, kile kɛ ɛ nye die bɛ nwo, noko mmafedefede bɛ edwɛkɛ nu.—1 Pita 4:15.
16 Eza saa yɛ adawubɔlɛ, yɛ edwɛkɛhanlɛ nee yɛ gyimalilɛ ne fale menli mɔɔ bɛnle Alasevolɛ anzɛɛ bɛ diedi ne anwo a, ɔwɔ kɛ yɛkile kɛ yɛbu bɛ, na yemɔ bamaa bɛ nye alie. Mmaka edwɛkɛ mɔɔ bamaa bɛava ɛya anzɛɛ ɔbamaa bɛade nganeɛ kɛ ɛlɛbɔ bɛ aholoba la. (Tae. 2:8; 3:2) Kɛ neazo la, ɔnle kɛ yɛka bɛ diedi ne anwo edwɛkɛ ɛtane. (2 Kɔl. 6:3) Ɔwɔ kɛ mediema mrenyia mɔɔ maa bagua nu ɛdendɛlɛ la nea boɛ kpalɛ wɔ ɛhye anwo. Eza bɛkilehile edwɛkɛ agbɔkɛ nee ninyɛne gyɛne mɔɔ bɛnrɛde ɔ bo la anu bɛfa bɛkile kɛ bɛdwenle bɛ nwo.
17. Saa yɛyia “bɛdabɛ mɔɔ bɛ subane kile kɛ bɛfɛta” la wɔ daselɛlilɛ nu a, duzu a ɔwɔ kɛ ɔyɛ yɛ bodane a?
17 Ɔhyia kɛ yɛyɛ ɛdoavolɛyɛlɛ gyima ne ndɛndɛ kenle ko biala, na yɛkɔ zo yɛyia “bɛdabɛ mɔɔ bɛ subane kile kɛ bɛfɛta dahuu ngoane la.” (Gyi. 13:48) Saa yɛyia bie a, ɔwɔ kɛ yɛka Baebolo ɛzukoalɛ nwo edwɛkɛ yɛkile bɛ ndɛndɛ anzɛɛ yɛto ɛsalɛ yɛfɛlɛ bɛ kɛ bɛrɛla debiezukoalɛ. Saa yɛyɛ ye zɔ a, yɛbaboa bɛ yɛamaa bɛadudu agyakɛ mɔɔ limoa la bɛava adenle ne mɔɔ “kɔ ngoane nu” la azo.—Mat. 7:14.
EDWƐNE 64 Fa Anyelielɛ Te Bie
a NVONINLI NE ANWO NGILENU: Mediema mrenyia nwiɔ ɛhɔ sogyanli bie mɔɔ yehɔ pɛnhyɛne mɔɔ de ye sua nyunlu la ɛkɛ; mediema mraalɛ nwiɔ ɛlɛdi ɛrɛladane bie mɔɔ ɔnlɛ alagye la daselɛ sikalɛ.