EDWƐKƐ 9
EDWƐNE 51 Yɛyila Yɛ Nwo Zo Yɛmaa Nyamenle!
Mmakyɛ Wɔ Ɛzɔnenlɛ Nwo
“Na duzu a akee ɛlɛkendɛ a? Dwazo, maa bɛzɔne wɔ.”—GYI. 22:16.
BODANE
Saa ɛsuzu Samɛleama, Sɔɔlo mɔɔ vi Taasɛse, Kɔnileɛse nee Kɔlentema neazo ne anwo a, ɔbaboa wɔ yeamaa wɔanyia anyuhɔlɛ na bɛazɔne wɔ.
1. Duzu ati a ɔwɔ kɛ ɛmaa bɛsɔne wɔ a?
ƐKULO Gyihova Nyamenle, ahenle mɔɔ ɛva debie kpalɛ biala ɛmaa wɔ, na yemaa wɔ ngoane bɔbɔ la ɔ? Ɛkulo kɛ ɛda zɔhane ɛlɔlɛ ne ali ɔ? Adenle kpalɛ mɔɔ ɛbahola wɔalua zo wɔayɛ zɔ la a le kɛ ɛbayila ɛ nwo zo wɔamaa ye na akee wɔamaa bɛazɔne wɔ wɔava wɔali nwolɛ daselɛ. Saa ɛyɛ ye zɔ a, ɛbaraboka Gyihova abusua ne anwo. Ɛhye bamaa ɛ Ze nee ɛ Gɔnwo ne ahile wɔ adenle na yeanlea wɔ ɔluakɛ ɛbarayɛ ye ɛdeɛ. (Edw. 73:24; Aye. 43:1, 2) Bɛnwozoyilalɛ nee ɛzɔnenlɛ noko maa ɛnyia anyelazo kɛ ɛbadɛnla aze dahuu.—1 Pita 3:21.
2. Duzu a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?
2 Debie bie ati a ɛngola ɛmmaa bɛnzɔne wɔ ɔ? Saa zɔhane a ɔde a, ɛnee ɔtɛkale ɛ ngome. Ɛnee ɔhyia kɛ menli mgbe dɔɔnwo noko kakyi bɛ subane nee bɛ adwenle amaa bɛahola bɛafɛta kɛ bɛsɔne bɛ. Kɛkala bɛlɛfa anyelielɛ nee mɔdenlebɔlɛ bɛazonle Gyihova. Duzu a ɛbahola wɔazukoa wɔavi menli bie mɔ mɔɔ bɛzɔnenle bɛ wɔ alimoa Kilisienema mekɛ zo la ɛkɛ a? Maa yɛzuzu ngyegyelɛ mɔɔ bɛyiale la anwo na yɛnlea mɔɔ yɛbahola yɛazukoa yɛavi bɛ neazo ne anu la.
BƐZƆNENLE SAMƐLEAMA
3. Nzenzaleɛ boni mɔ a ɛnee ɔwɔ kɛ Samɛleama bie mɔ yɛ kolaa na bɛazɔne bɛ a?
3 Wɔ Gyisɛse mekɛ zo, ɛnee Samɛleama wɔ ɛzonlenlɛ eku bie anu. Ɛnee bɛ nuhua dɔɔnwo de tete suakpole Hyikɛm nee Samɛlea mɔɔ wɔ Dwudiya sɔlɔ la azo. Ɛnee Baebolo ne anu mbuluku nnu ne mɔɔ limoa, ɔvi Gyɛnɛsese kɔdwu Ditilɔnomi, yɛɛ bie a Dwɔhyua buluku ne ala a Samɛleama die to nu kɛ bɛvale Nyamenle sunsum ne bɛhɛlɛle a. Ɔti kolaa na bɛazɔne Samɛleama ne la, ɛnee ɔwɔ kɛ bɛdie Nyamenle Edwɛkɛ ne amuala bɛto nu na bɛsukoa dɔɔnwo bɛboka mɔɔ bɛze ye la anwo. Noko akee, ɛnee bɛ nye la kɛ Mɛzaya ne bara ɔlua ɛwɔkɛ mɔɔ Nyamenle bɔle ye wɔ Ditilɔnomi 18:18, 19 la ati. (Dwɔn 4:25) Ɔti amaa bɛazɔne bɛ la, ɛnee ɔwɔ kɛ bɛdie Gyisɛse bɛto nu kɛ ɔdaye a ɔle Mɛzaya ne mɔɔ bɛbɔle ɔ nwo ɛwɔkɛ la. Na zɔhane ala a “Samɛleama dɔɔnwo” yɛle a. (Dwɔn 4:39) Bie a ɛnee ɔwɔ kɛ bie mɔ noko ye menli nwo adwenletane mɔɔ ɛnee wɔ Samɛleama nee Dwuuma avinli la fi bɛ ti anu.—Luku 9:52-54.
4. Kɛ mɔɔ Gyima ne 8:5, 6, 14 kile la, duzu a Samɛleama bie mɔ yɛle ye wɔ Felepe edwɛkɛ ne anwo a?
4 Duzu a boale Samɛleama ɔmaanle bɛzɔnenle bɛ a? Mɔɔ edwɛkpakavolɛ Felepe hanle “Kelaese ne anwo edwɛkɛ” hilele Samɛleama la, bie mɔ ‘liele Nyamenle edwɛkɛ ne dole nu.’ (Kenga Gyima ne 8:5, 6, 14.) Ɛnee Felepe le Dwuunli, noko bɛdiele ye. Bie a bɛhakyele Baebolo mbuluku nnu mɔɔ limoa la anu ngyehyɛnu bie mɔ mɔɔ kile kɛ Nyamenle ɛnyɛ nyeyenu la. (Dit. 10:17-19) Kɛzi ɔde biala la, ‘bɛdiele Felepe’ wɔ mɔɔ ɔhanle ye wɔ Kelaese anwo la. Eza ɛnee ɔlɛyɛ nwanwane ninyɛne dɔɔnwo, bie a le kɛ ɔyɛle wuliravolɛma ayile yɛɛ ɔdudule sunsum ɛtane. (Gyi. 8:7) Ɛhye ati, bɛnwunle daselɛ wienyi mɔɔ kile kɛ ɛnee Nyamenle nee Felepe lua la.
5. Duzu a ɛbahola wɔazukoa wɔavi Samɛleama ne ɛkɛ a?
5 Anrɛɛ Samɛleama zɔhane mɔ bahola amaa menli nwo adwenletane anzɛɛ Nyamenle Edwɛkɛ ne anwo ndelebɛbo dɔɔnwo mɔɔ bɛnlɛ la azi bɛ anyuhɔlɛ nwo adenle. Noko bɛanyɛ ye zɔ. Mɔɔ Samɛleama ne nwunle ye wienyi kɛ Felepe ɛhilehile bɛ nɔhalɛ ne la, bɛmaanle bɛzɔnenle bɛ ndɛndɛ. Baebolo ne hanle kɛ: “Mɔɔ Felepe hanle Nyamenle Belemgbunlililɛ ne nee Gyisɛse Kelaese duma ne anwo edwɛkpa ne hilele bɛ, na bɛliele ye bɛlile la, mrenyia nee mraalɛ kɔsɔɔti maanle bɛzɔnenle bɛ.” (Gyi. 8:12) Ɛdie ɛdi bɔkɔɔ kɛ Nyamenle Edwɛkɛ ne le nɔhalɛ yɛɛ Gyihova Alasevolɛ ɛnlɛ menli nwo adwenletane, emomu bɛbɔ mɔdenle bɛda nɔhalɛ ɛlɔlɛ mɔɔ maa bɛnwu nɔhalɛ Kilisienema la ali bɛkile bɛ nwo ɔ? (Dwɔn 13:35) Ɛnee noko mmasulo kɛ ɛbamaa bɛazɔne wɔ. Nyia anwodozo kɛ Gyihova bayila wɔ.
6. Kɛzi Ruben anwubielɛ ne bahola aboa wɔ ɛ?
6 Bɛtetele Ruben mɔɔ vi Germany la wɔ abusua mɔɔ bɛ muala bɛle Alasevolɛ la anu. Noko wɔ ye ngakula nu, ɛnee ɔngola ɔnnwu ye saa Gyihova wɔ ɛkɛ a. Kɛzi ɔlile ye adwenle nu keseeyɛlɛ ne azo ɛ? Mɔɔ ɔnwunle kɛ ɔnze Nyamenle anwo edwɛkɛ dɔɔnwo la, ɔzile kpɔkɛ kɛ ɔbazukoa ɔ nwo debie. Ɔhanle kɛ: “Menyɛle me ti anwo debiezukoalɛ amaa meade edwɛkɛ ne abo kpalɛ. Ɛnee ɔwɔ kɛ mesukoa ngakyihakyililɛ nwo debie fane dɔɔnwo.” Ɔgengale Is There a Creator Who Cares About You? buluku ne. Zɔhane buluku ne boale Ruben kpole kpalɛ. Ɔhanle ye wɔ ɔ ti anu kɛ: ‘Eeii! Yemɔti Gyihova wɔ ɛkɛ.’ Yɛɛ mekɛ mɔɔ Ruben hɔnleɛnleanle ewiade amuala gyima ne ati la, akee ɔ nye liele ewiade amuala mediemayɛlɛ ne anwo kpalɛ. Mɔɔ Ruben ziale hɔle Germany la, bɛzɔnenle ye wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee yeli ɛvolɛ 17 la. Saa wɔ adwenle nu yɛ wɔ kesee wɔ mɔɔ wɔzukoa la anwo a, yɛ nwolɛ neɛnleanu wɔ yɛ mbuluku ne mɔ anu. “Nɔhalɛ ndelebɛbo” bahola aboa wɔ yeamaa wɔali adwenle nu keseeyɛlɛ zo. (Ɛfɛ. 4:13, 14) Bieko, saa ɛte ɛlɔlɛ nee koyɛlɛ mɔɔ wɔ Gyihova menli mɔɔ wɔ ewiade ɛleka gyɛne la avinli la anwo edwɛkɛ na ɛnwu subane ɛhye mɔ anwo daselɛ wɔ ɛdawɔ mumua ne wɔ asafo ne anu a, ɛbanyia ewiade amuala mediemayɛlɛ ne anwo ɛlɔlɛ kpole.
BƐZƆNENLE SƆƆLO MƆƆ VI TAASƐSE LA
7. Adwenle mɔɔ ɛdenrɛ la boni a ɛnee ɔwɔ kɛ Sɔɔlo di nwolɛ gyima a?
7 Suzu Sɔɔlo mɔɔ vi Taasɛse la neazo ne anwo. Ɛnee yezukoa Dwuuma Mɛla ne kpalɛ yɛɛ ɛnee ɔlɛnyia anyuhɔlɛ wɔ Dwuuma ɛzonlenlɛ nu. (Gal. 1:13, 14; Fel. 3:5) Mekɛ zɔhane ɛnee Dwuuma bu Kilisienema kɛ bɛle kpɔkyevolɛma na Sɔɔlo vale ɛya kpole yɛle bɛ kpɔdekpɔde. Ɔbule mɔɔ ɛnee ɔlɛyɛ la kɛ ɔle Nyamenle ɛhulolɛdeɛ. (Gyi. 8:3; 9:1, 2; 26:9-11) Ɔti amaa Sɔɔlo alie Gyisɛse ali na bɛazɔne ye la, ɛnee ɔwɔ kɛ ɔnyia ɛhulolɛ kɛ ɔbagyinla kpɔdekpɔdeyɛlɛ nloa.
8. (a) Duzu a boale Sɔɔlo maanle bɛzɔnenle ye a? (b) Kɛ mɔɔ Gyima ne 22:12-16 kile la, kɛzi Ananayase boale Sɔɔlo ɛ? (Eza nea nvoninli ne.)
8 Duzu a boale Sɔɔlo maanle bɛzɔnenle ye a? Mɔɔ Awulae Gyisɛse mɔɔ bɛwula ye anyunlunyia la yele ɔ nwo hilele Sɔɔlo la, ɔ nye zinle. (Gyi. 9:3-9) Yeanli aleɛ yɛɛ yeanlo nzule kenle nsa, na bie a ɔdwenledwenlenle mɔɔ ɛdo ye la anwo. Nɔhalɛ nu, Sɔɔlo ranwunle ye bɔkɔɔ kɛ Gyisɛse a le Mɛzaya ne a na ye ɛdoavolɛma ne a ɛlɛsonle Nyamenle nɔhalɛ nu a. Ye biala anu, ɔbayɛ Sɔɔlo nyane kɛ ɔboale ɔmaanle bɛhunle Sitivin la! (Gyi. 22:20) Wɔ kenle nsa ne anzi, ɛdoavolɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Ananayase la hɔle Sɔɔlo ɛkɛ, ɔmaanle ɔnwunle debie, na ɔmaanle ye anwosesebɛ kɛ ɔmaa bɛzɔne ye ndɛndɛ. (Kenga Gyima ne 22:12-16.) Sɔɔlo bɛlɛle ɔ nwo aze liele moalɛ ne dole nu na ɔrayɛle Kelaese ɛdoavolɛ.—Gyi. 22:12-16.
Saa bɛmaa wɔ anwosesebɛ kɛ ɛmaa bɛzɔne wɔ kɛ mɔɔ Pɔɔlo yɛle la a, asoo ɛbayɛ ɔ? (Nea ɛdendɛkpunli 8)
9. Duzu a yɛbahola yɛazukoa yeavi Sɔɔlo ɛkɛ a?
9 Yɛbahola yɛazukoa ninyɛne dɔɔnwo yɛavi Sɔɔlo ɛkɛ. Anrɛɛ ɔbahola yeamaa anwomemaazo anzɛɛ sonla nwo ɛzulolɛ azi ye adenle kɛ ɔbamaa bɛazɔne ye. Noko yeanyɛ ye zɔ. Mɔɔ Sɔɔlo liele Kelaese anwo nɔhalɛ ne dole nu la, ɔbɛlɛle ɔ nwo aze ɔhakyile kɛzi ɔbɔ ye ɛbɛla la. (Gyi. 26:14, 19) Ɛnee Sɔɔlo lɛ ɛhulolɛ kɛ ɔbayɛ Kilisienenli ɔnva nwo kɛ ɛnee ɔze kɛ bɛbayɛ ye kpɔdekpɔde la. (Gyi. 9:15, 16; 20:22, 23) Wɔ ye ɛzɔnenlɛ ne anzi, ɔhɔle zo ɔvale ɔ nwo ɔdole Gyihova anwo zo kɛ ɔboa ye ɔmaa ɔgyinla sɔnea ngakyile mɔɔ ɔbayia ye la anloa. (2 Kɔl. 4:7-10) Bie a bɛsɔne wɔ kɛ Gyihova Alasevolɛ ne mɔ anu ko a, ɛbayia wɔ diedi ne anwo sɔnea anzɛɛ ngyegyelɛ ngakyile ɛdeɛ, noko ɔbaboa wɔ. Ɛbahola wɔnyia anwodozo kɛ Nyamenle nee Kelaese baboa wɔ dahuu.—Fel. 4:13.
10. Kɛzi Anna neazo ne bahola aboa wɔ ɛ?
10 Bɛtetele Anna wɔ Europe Aduduleɛ wɔ abusua mɔɔ bɛka Kurd aneɛ la anu. Mɔɔ bɛzɔnenle Anna mame la anzi, Anna papa liele dole nu kɛ ɔbahola yeazukoa Baebolo ne, ɔti ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔsukoa Baebolo ne wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee yeli ɛvolɛ 9 la. Noko Anna mbusuafoɔ mɔɔ bɛ nee bɛ de awuke ko ne ala anu la dwazole tiale ye. Bɛnwunle kɛ ɔle anyiemgba kɛ awie bavi ye nenyia mɔ ɛzonlenlɛ nu ahɔ ɛzonlenlɛ gyɛne nu. Mɔɔ Anna lile ɛvolɛ 12 la, ɔzɛlɛle ye papa kɛ ɔmaa ye adenle ɔmaa bɛzɔne ye. Ɛnee Anna papa kulo kɛ ɔnwu ye saa Anna mumua ne a ɛzi zɔhane kpɔkɛ ne anzɛɛ awie a ɛlɛpiepia ye a. Ɔbuale ye papa kɛ, “Mekulo Gyihova.” Ye papa liele dole nu kɛ ɔmaa bɛzɔne ye. Mɔɔ bɛzɔnenle Anna la anzi, ye mbusuafoɔ hɔle zo nee ye lile wɔ adenle ɛtane zo. Ye nenyia hanle hilele ye kɛ: “Saa ɛbɔle adwɔmane ɛbɛla anzɛɛ ɛnlonle sigalɛte a, anrɛɛ ɔle kpalɛ ɔtɛla kɛ ɛbayɛ Gyihova Dasevolɛ.” Kɛzi Anna gyinlanle ɔ nloa ɛ? Ɔhanle kɛ, “Gyihova boale me maanle me nwo yɛle se, yɛɛ me papa nee me mame noko gyinlanle me nzi.” Saa Gyihova boa Anna wɔ mekɛ fɔɔnwo bie anu a, Anna kɛlɛ to ɛkɛ. Ɔyɛ a ɔneɛnlea ninyɛne ɛhye mɔ mɔɔ ɔkɛlɛ la anu amaa ɔ rɛle anvi kɛzi Gyihova ɛboa ye la. Saa ɛsulo kɛ bɛbadwazo bɛatia wɔ a, kakye kɛ Gyihova baboa ɛdawɔ noko.—Hib. 13:6.
BƐZƆNENLE KƆNILEƐSE
11. Duzu a anrɛɛ ɔbahola yeazi Kɔnileɛse ɛzɔnenlɛ nwo adenle a?
11 Eza Baebolo ne ka Kɔnileɛse neazo ne anwo edwɛkɛ. Ɛnee ɔle “Wulomu sogya kpanyinli” mɔɔ nea sogyama 100 anwo zo. (Gyi. 10:1, ɔbdw.) Ɛhye ati bie a ɛnee ɔle sonla titili wɔ ɛleka mɔɔ ɔde la nee sogya gyima ne anu. Ɛnee “ɔboa ehyiavolɛma.” (Gyi. 10:2) Gyihova zoanle ɛzoanvolɛ Pita ɔmaanle ɔhɔhanle edwɛkpa ne ɔhilele ye. Asoo Kɔnileɛse dibilɛ ne maanle ɔhwehwenle ɔ bo aze kɛ ɔbamaa bɛazɔne ye ɔ?
12. Duzu a boale Kɔnileɛse maanle bɛzɔnenle ye a?
12 Duzu a boale Kɔnileɛse ɔmaanle bɛzɔnenle ye a? Baebolo ne ka kɛ ɛnee “ɔsulo Nyamenle yɛɛ ɔ nee ye sua nu amra amuala sonle Nyamenle.” Yɛɛ ɛnee Kɔnileɛse bodo Nyamenle dahuu. (Gyi. 10:2) Mɔɔ Pita hanle edwɛkpa ne hilele Kɔnileɛse la, ɔ nee ye abusua ne nyianle Kelaese anu diedi na bɛmaanle bɛzɔnenle bɛ ndɛndɛ. (Gyi. 10:47, 48) Ɔda ali kɛ ɛnee Kɔnileɛse lɛ ɛhulolɛ kɛ ɔbayɛ nzenzaleɛ biala mɔɔ ɔhyia kɛ ɔyɛ la amaa ɔ nee ye abusua ne abɔ nu azonle Gyihova.—Dwɔh. 24:15; Gyi. 10:24, 33.
13. Duzu a ɛbahola wɔazukoa wɔavi Kɔnileɛse ɛkɛ a?
13 Kɛmɔ Sɔɔlo yɛle la, Kɔnileɛse noko ammaa gyinlabelɛ mɔɔ ɔlɛ la anzi ye adenle kɛ ɔbayɛ Kilisienenli. Asoo nɔhalɛ ne mɔɔ wɔranwu ye la bahyia kɛ ɛdawɔ noko ɛyɛ nzenzaleɛ wɔ wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu ɔ? Saa ɔwɔ kɛ ɛyɛ bie a, Gyihova baboa wɔ. Saa ɛbɔ kpɔkɛ kɛ ɛbava Baebolo ngyinlazo wɔayɛ gyima amaa wɔahola wɔazonle ye a, ɔbayila wɔ.
14. Kɛzi Tsuyoshi neazo ne bahola aboa wɔ ɛ?
14 Ɛnee ɔwɔ kɛ Tsuyoshi mɔɔ vi Japan la yɛ nzenzaleɛ bie wɔ gyima mɔɔ ɔyɛ la anu amaa yeafɛta ɛzɔnenlɛ. Ɛnee ɔyɛ gyima wɔ sukulu bie mɔɔ bɛkile menli kɛzi bɛhyehyɛ felawɔse la anu yɛɛ ɔle sukulu kpanyinli ne boavolɛ. Saa Budama nyia ɛzɛne na kpanyinli ne angola kɔ a, ɛnee ɔmaa Tsuyoshi kɔgyinla ɔ gyakɛ anu na ɔbu Budama ɛzɛne nwo amaamuo ne amuala. Noko mɔɔ Tsuyoshi zukoale nɔhalɛ ne mɔɔ fale mowuamra anwo la, ɔnwunle kɛ saa yeangyakyi ninyɛne ɛhye mɔ ɛyɛlɛ a, bɛnrɛhola bɛnrɛzɔne ye. Ɔzile kpɔkɛ kɛ ɔnrɛva ɔ nwo ɔnrɛwula Budama amaamuo nu bieko. (2 Kɔl. 6:15, 16) Tsuyoshi nee sukulu kpanyinli ne hanle nwolɛ edwɛkɛ. Duzu a vile nu rale a? Tsuyoshi hɔle zo yɛle ye gyima ne noko bɛammaa yeanva ɔ nwo yeanwulowula amaamuo ne mɔ anu bieko. Mɔɔ ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔsukoa Baebolo ne la, kɛyɛ ɛvolɛ ko anzi, bɛzɔnenle ye.a Saa ɔhyia kɛ ɛyɛ nzenzaleɛ wɔ gyima mɔɔ ɛyɛ la anu amaa wɔayɛ mɔɔ sɔ Nyamenle anye la a, nyia anwodozo kɛ ɔbava mɔɔ ɛ nee wɔ abusua ne hyia nwo la yeamaa bɛ.—Edw. 127:2; Mat. 6:33.
BƐZƆNENLE KƆLENTEMA NE
15. Duzu a ɔbayɛ kɛ ɛnee ɔsi Kɔlentema adenle kɛ bɛbamaa bɛazɔne bɛ a?
15 Ɛnee bɛze tete Kɔlentema kɛ bɛle menli mɔɔ kulo anwonyia yɛɛ bɛ ɛbɛlabɔlɛ ɛnle kpalɛ. Menli mɔɔ ɛnee de ɛkɛ ne la anu dɔɔnwo bɔle ɛbɛla mɔɔ ɛnzɔ Gyihova anye la. Ɔda ali kɛ, ɛhye bamaa ɛbɛlabɔlɛ ayɛ se amaa awie mɔɔ ɔbalie edwɛkpa ne yeali la. Noko mɔɔ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hɔle suakpole zɔhane azo na ɔhanle edwɛkpa ne ɔhilele bɛ la “Kɔlentema dɔɔnwo mɔɔ dele edwɛkpa ne la liele lile na bɛzɔnenle bɛ.” (Gyi. 18:7-11) Akee Awulae Gyisɛse Kelaese yele ɔ nwo hilele Pɔɔlo wɔ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ nu na ɔhanle kɛ: “Melɛ menli dɔɔnwo wɔ suakpole ɛhye azo.” Ɔti Pɔɔlo doale zo yɛle edwɛkɛhanlɛ gyima ne ɛvolɛ ko siane nsia wɔ ɛkɛ.
16. Duzu a boale Kɔlentema bie mɔ ɔmaanle bɛholale bɛzɔnenle bɛ ɛ? (2 Kɔlentema 10:4, 5)
16 Duzu a boale Kɔlentema ɔmaanle bɛzɔnenle bɛ a? (Kenga 2 Kɔlentema 10:4, 5.) Nyamenle Edwɛkɛ ne nee sunsum nwuanzanwuanza ne a boale bɛ ɔmaanle bɛyɛle nzenzaleɛ mgbole wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu a. (Hib. 4:12) Kɔlentema mɔɔ liele Gyisɛse anwo edwɛkpa ne dole nu la holale gyakyile subane nee nyɛleɛ ɛtane mɔɔ bie a le nzabolɛ, awuleyɛlɛ nee mrenyia mɔɔ fa bɛ gɔnwo mɔ mrenyia la.—1 Kɔl. 6:9-11.b
17. Duzu a ɛsukoa ɛfi Kɔlentema ne ɛkɛ a?
17 Yɛ ye nzonlɛ kɛ ɛnee Kɔlentema bie mɔ lɛ subane mɔɔ ɛsosɔ ndinli wɔ bɛ nu mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛgyakyi ɛdeɛ, noko yeamba bɛ adwenle nu ɛlɛ kɛ ɔbayɛ se somaa yeamaa bɛ kɛ bɛbahola bɛayɛ Kilisienema. Bɛbɔle mɔdenle ɛsesebɛ amaa bɛahola bɛava adenle ɛdenraa ne mɔɔ kɔ dahuu ngoane nu la azo. (Mat. 7:13, 14) Ɔnla aze ɔmmaa wɔ kɛ ɛbali subane anzɛɛ nyɛleɛ ɛtane bie azo amaa wɔafɛta ɛzɔnenlɛ ɔ? Mmamaa ɛ sa nu to! Sɛlɛ Gyihova kɛ ɔva ye sunsum nwuanzanwuanza ne ɔboa wɔ amaa wɔakpo debie biala mɔɔ ɔnle kpalɛ la.
18. Duzu a ɛsukoa ɛfi Monika neazo ne anu a?
18 Monika mɔɔ vi Georgia la bɔle mɔdenle ɛsesebɛ kɛ ɔbagyakyi ɛdendɛlɛ ɛtane nee anyelielɛ ninyɛne mgbane mgbane amaa yeafɛta ɛzɔnenlɛ. Ɔhanle kɛ: “Mekɛ mɔɔ mele kakula bɛlɛra la, debie mɔɔ boale me ɔmaanle menyɛle nzenzaleɛ la a le asɔneyɛlɛ. Ɛnee Gyihova ze kɛ mekulo kɛ meyɛ mɔɔ le kpalɛ la ɔti ɛnee dahuu ɔboa me na ɔkile me adenle.” Monika lile ɛvolɛ 16 la yɛɛ bɛzɔnenle ye a. Ɔwɔ kɛ ɛgyakyi nyɛleɛ ɛtane bie mɔ amaa Gyihova alie wɔ ɛzonlenlɛ ado nu ɔ? Kɔ zo sɛlɛ ye kɛ ɔmaa wɔ anwosesebɛ ɔmaa ɛyɛ nzenzaleɛ. Ɔfa ye sunsum nwuanzanwuanza ne ɔmaa awie biala mɔɔ kɛbiza ye la.—Dwɔn 3:34.
WƆ DIEDI NE BAHOLA ADUDU AWOKA
19. Duzu a baboa wɔ yeamaa wɔali ngyegyelɛ mgbole mɔɔ le kɛ awoka la azo a? (Eza nea nvoninli ne.)
19 Nyia anwodozo kɛ Gyihova kulo wɔ na ɔkulo kɛ ɛboka ye abusua ne anwo, saa bɔbɔ ɛwɔ tɛnlabelɛ mɔɔ maa ɔyɛ se kɛ bɛbazɔne wɔ la anu a. Gyisɛse hanle hilele ye ɛdoavolɛma ekpunli bie wɔ ɛvoya mɔɔ limoa la anu kɛ: “Saa bɛlɛ diedi mɔɔ ye kpole le kɛ mɛsetade ma bɔbɔ a, anrɛɛ bɛbahola bɛaha bɛahile boka ɛhye kɛ, ‘Tu kɔ nehane,’ na ɔkɛhɔ, na debie biala ɛnrɛyɛ se ɛnrɛmaa bɛ.” (Mat. 17:20) Ɛnee Gyisɛse nee menli mɔɔ ɔhanle edwɛkɛ ɛhye ɔhilele bɛ la ɛlua ɛvolɛ ekyii bie ala, ɔti ɛnee ɔhyia kɛ bɛmaa bɛ diedi ne kɔ zo nyi. Noko Gyisɛse bɔle bɛ ɛwɔkɛ kɛ saa bɛnyia diedi kpole a, Gyihova baboa bɛ yeamaa bɛali ngyegyelɛ mɔɔ le kɛ awoka la azo. Gyihova baboa ɛdawɔ noko yeamaa wɔayɛ zɔ!
Nyia anwodozo kɛ Gyihova kulo wɔ na ɔkpondɛ kɛ ɛbaboka ye abusua ne anwo (Nea ɛdendɛkpunli 19)c
20. Kɛzi alimoa Kilisienema nee yɛ mekɛ ye azo Kilisienema neazo ne mɔɔ yɛzuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu la ɛmaa wɔ anwosesebɛ ɛ?
20 Saa ɛnwu ninyɛne mɔɔ si wɔ ɛzɔnenlɛ nwo adenle la a, yɛ nwolɛ debie ndɛndɛ. Sukoa alimoa Kilisienema nee yɛ mekɛ ye azo Kilisienema neazo ne amaa yeakyekye ɛ rɛle na yeamaa wɔ anwosesebɛ. Ɔrɛla ye kɛ bɛ neazo ngakyile ne mɔ baboa wɔ na yeamaa wɔayila ɛ nwo zo wɔamaa Gyihova. Ɔle kpɔkɛzilɛ kpalɛ mɔɔ tɛla biala a!
EDWƐNE 38 Ɔbamaa Wɔayɛ Se
a Ɛbanwu Adiema Tsuyoshi Fujii ɛbɛlabɔlɛ nu edwɛkɛ wɔ August 8, 2005 Awake! ne m. 20-23.
b Nea ‘Duzu Ati A Ɛlɛtwehwe Ɛ Bo Aze Kɛ Ɛbazɔne A?’ vidio ne wɔ jw.org.
c NVONINLI NE ANWO NGILENU: Mediema ekpunli bie ɛlɛbɔ bɛ sa nu amaa mediema bie mɔɔ bɔ zo mɔɔ bɛzɔne bɛ la.