Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • w20 July m. 26-30
  • Mɔɔ Ɔwɔ Kɛ Meyɛ La A Meyɛ La

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Mɔɔ Ɔwɔ Kɛ Meyɛ La A Meyɛ La
  • Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2020
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • KƐZI MENWUNLE NƆHALƐ NE LA
  • STANLEY THEATER NE ANWO EDWƐKƐ
  • MEMBOALE WULIRAVOLƐMA MƆƆ BƐNGULO KƐ BƐDIE MOGYA LA
  • ME AGYALƐ NEE ME ABUSUA NWO EDWƐKƐ
  • NZENZALEƐ RALE ARƐLEVILƐ NU
  • Yɛko Yɛdie Fanwodi Yɛsonle
    Nyamenle Belemgbunlililɛ Di Tumi!
  • Belemgbunlililɛ Edwɛkɛhanlɛma Fa Bɛ Edwɛkɛ Kɔ Kɔɔto
    Nyamenle Belemgbunlililɛ Di Tumi!
  • “Konle Ne Le Gyihova Ɛdeɛ”
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2020
w20 July m. 26-30

ƐBƐLABƆLƐ NU EDWƐKƐ

Mɔɔ Ɔwɔ Kɛ Meyɛ La A Meyɛ La

DON RIDLEY ANLOA EDWƐKƐ

Don Ridley.

WƆ ƐVOLƐ mɔɔ bo 30 la anu, Donald Ridley ɛgyinla Gyihova Alasevolɛ agyakɛ anu wɔ kɔɔto. Ɔboale wuliravolɛma mɔɔ bɛngulo kɛ bɛdie mogya la kpalɛ. Ɔboale ɔmaanle bɛlile konim dɔɔnwo wɔ kɔɔto mgbole nu. Ɛnee ɔ gɔnwo mɔ fɛlɛ ye Don, na ɛnee ɔbɔ mɔdenle, ɔbɛlɛ ɔ nwo aze yɛɛ ɔtu ɔ nwo ɔmaa.

Wɔ 2019, bɛnwunle kɛ Don ɛnyia ewule ɛzulolɛ bie mɔɔ ɔnlɛ ye ayile la. Ewule ne hɔle ɔ nyunlu ndɛndɛ na ɔwule wɔ August 16, 2019. Ye ɛbɛlabɔlɛ nu edwɛkɛ ɛne.

Bɛwole me wɔ St. Paul, Minnesota, U.S.A. wɔ 1954, na me awovolɛ le Wulomu Katelekema. Yɛlua ngakula nnu na me tɔ zo nwiɔ. Ɛnee mekɔ Katelekema sukulu yɛɛ ɛnee meboa ɛsɔfo ne mɔ wɔ asɔne sua ne anu. Noko ɛnee menze Baebolo ne anu edwɛkɛ dɔɔnwo. Ɛnee medie medi kɛ Nyamenle wɔ ɛkɛ mɔɔ ɔbɔle debie biala a, noko ɛnee menlie mɔɔ asɔne ne ka la menli.

KƐZI MENWUNLE NƆHALƐ NE LA

Wɔ ɛvolɛ mɔɔ limoa mɔɔ mengɔle sukulu wɔ William Mitchell College of Law la yɛɛ Gyihova Alasevolɛ rale me sua nu a. Ɛnee me nye ɛbolo melɛkpo ninyɛne, ɔti agyalɛma ne hanle kɛ bɛbazia bɛara bieko. Mɔɔ bɛrale la, membizale bɛ kpuya nwiɔ: “Duzu ati a menli mgbalɛ ɛngɔ bɛ nyunlu wɔ ewiade ne anu a?” yɛɛ “Kɛ ɔkɛyɛ na awie anye alie kpalɛ ɛ?” Menliele The Truth That Leads to Eternal Life buluku ne yɛɛ Ngɛlɛlera Nwuanzanwuanza​—Ewiade Fofolɛ Ngilebɛbo ne mɔɔ ɔ nzi le green la. Eza menliele mendole nu kɛ bɛ nee me ɛzukoa Baebolo ne. Ɛhye maanle menwunle ninyɛne dɔɔnwo. Mɔɔ menwunle kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne ala a bali alesama ngyianlɛ nwo gyima la, me nye liele kpalɛ. Menwunle kɛ alesama tumililɛ ɛmmaa ninyɛne ɛngɔ boɛ, ɔfa nyanelilɛ, amaneɛnwunlɛ, nzisi yɛɛ ngyegyelɛ dɔɔnwo ɔba.

Menyilale me nwo zo memaanle Gyihova wɔ 1982 mɔlebɛbo, na nzinlii wɔ ɛvolɛ ko ne ala anu, bɛzɔnenle me wɔ “Kingdom Truth” Maanzinli nyianu mɔɔ bɛyɛle ye wɔ St. Paul Civic Center la abo. Wɔ dapɛne mɔɔ doa zo la anu, menziale mengɔle ɛleka ko ne ala mengɔngɛlɛle sɔnea mɔɔ ɔwɔ kɛ awie yɛ na yeahola yeayɛ lɔya la. Wɔ October mɔlebɛbo, mendele kɛ mepɛ kɛlata ne na mebahola meayɛ lɔya.

Wɔ “Kingdom Truth” Maanzinli nyianu zɔhane abo, menyiale Mike Richardson mɔɔ ɛnee wɔ Brooklyn Bɛtɛle la, na ɔhanle kɛ bɛde gyimalilɛleka fofolɛ mɔɔ bɛdi mɛla nwo edwɛkɛ la wɔ ewiade amuala gyima ne ati. Mengakyele Yiteyopeanli abɔlɔba ne edwɛkɛ ne mɔɔ wɔ Gyima ne 8:36 la, ɔti membizale me nwo kɛ: ‘Duzu a si me adenle kɛ mebayɛ gyima wɔ gyimalilɛleka ɛhye a?’ Ɔti membizale Bɛtɛle ɛzonlenlɛ nwo adenle.

Me awovolɛ anye anlie nwo kɛ merayɛ Gyihova Dasevolɛ la. Me papa bizale me kɛ, ‘Duzu a ɛbava wɔ lɔya gyima ne wɔayɛ ye wɔ Bɛtɛle ɛkɛ a.’ Mengilele nu kɛ ɔle tunwomaa gyima. Menganle mengilele ye kɛ, siane biala bɛbamaa me $75 kɛ mɔɔ ɛnee bɛfa bɛmaa Bɛtɛlema la.

Mɔɔ menyele me sa menvile gyima bie anwo la, membɔle Bɛtɛle ɛzonlenlɛ bo wɔ Brooklyn, New York, wɔ 1984. Bɛmaanle menyɛle gyima wɔ gyimalilɛleka ne mɔɔ bɛdi mɛla nwo edwɛkɛ la. Ɛnee ɔle mekɛ kpalɛ ɔmaa me.

STANLEY THEATER NE ANWO EDWƐKƐ

Stanley Theater ne wɔ 1983.

Mɔɔ bɛdɔle Stanley Theater ne la, kɛ ɛnee ɔde la ɛne

Bɛdɔle Stanley Theater ne mɔɔ wɔ Jersey City, New Jersey la wɔ November 1983. Mediema ne mɔ bizale nwolɛ adenle kɛ bɛkulo kɛ bɛsiezie sua ne. Mɔɔ bɛyiale sua ne azo mgbanyima ne mɔ la, mediema ne mɔ hilele nu hilele bɛ kɛ, Gyihova Alasevolɛ kulo kɛ bɛsiezie sua ne bɛfa bɛyɛ bɛ nyianu asalo. Ɛhye vale ngyegyelɛ rale. Mɛla mɔɔ ɛnee bɛli ye wɔ Jersey City la kile kɛ, ɔwɔ kɛ bɛsi ɛzonlenlɛ azua wɔ ɛleka mɔɔ menli de la ala. Ɛnee Stanley Theater ne te ɔ nwo, yemɔti ɛnee mgbanyima ne mɔ ɛngulo kɛ bɛdie bɛto nu. Mediema ne mɔ bizale nwolɛ adenle bieko, noko bɛanlie bɛando nu.

Wɔ dapɛne mɔɔ limoa mɔɔ mengɔle Bɛtɛle la anu, ahyehyɛdeɛ ne vale edwɛkɛ ne hɔle kɔɔto. Kɛmɔ ɛnee meyɛ gyima ɛvolɛ nwiɔ wɔ kɔɔto zɔhane ne anu wɔ St. Paul, Minnesota la ati, ɛnee meze edwɛkɛ ne anwo bie. Yɛ lɔya ne mɔ ko hanle kɛ, bɛva Stanley Theater ne bɛyɛ gyimalilɛ mgbole ngakyile, ɔti duzu ati a mɛla ɛmmaa adenle kɛ bɛbayɛ ɛzonlenlɛ nwo debie wɔ ɛkɛ a? Kɔɔto ne nleɛnleanle edwɛkɛ ne anu na ɔbuale kɛ, Jersey City mgbanyima ɛlɛtietia yɛ ɛzonlenlɛ nu fanwodi zo. Kɔɔto ne hanle kɛ mgbanyima ne mɔ ɛmaa yɛ nwolɛ adenle, na ɔmaanle menwunle kɛzi Gyihova ɛlɛyila mɛla adenle zo mɔɔ ye ahyehyɛdeɛ ne ɛlɛdua adɛlɛ ye gyima ne anu azo la. Me nye liele kɛ memboale la.

Mediema ne mɔ zieziele ɛkɛ ne kɛnlɛma kpalɛ, na yeandwu ɛvolɛ ko, bɛyɛle mediema mɔɔ ɛlɛwie Geleade sukulu mɔɔ tɔ zo 79 la gyimalilɛ ne wɔ Jersey City Nyianu Asalo ɛkɛ wɔ September 8, 1985. Mendele nganeɛ kɛ ɔle nwolɛ adenle kpole kɛ meboka gyimalilɛleka ɛhye anwo na yɛlɛboa Belemgbunlililɛ gyima ne la. Me nye liele kpalɛ dɛlale lɔya gyima biala mɔɔ menyɛle kolaa na meara Bɛtɛle la. Ɛnee menze kɛ Gyihova lɛ gyima dɔɔnwo zɛhae maa me.

MEMBOALE WULIRAVOLƐMA MƆƆ BƐNGULO KƐ BƐDIE MOGYA LA

Wɔ 1980 ne mɔ anu, ɛnee dɔketama nee menli mɔɔ yɛ gyima wɔ asopiti la ta tinlitinli Alasevolɛ mɔɔ bɛyɛ mgbanyinli mɔɔ bɛngulo kɛ bɛfa nyile mɔɔ mogya wɔ nu bɛyɛ bɛ ayile la fanwodi zo. Ɛnee mraalɛ mɔɔ ɛlɛnrenzɛ la ngyegyelɛ ɛdeɛ ne le kpole, ɔluakɛ ndɛnebuavolɛma hanle kɛ bɛnlɛ adenle bɛka kɛ bɛnrɛlie mogya. Bɛ adwenle a le kɛ, saa bɛanlie mogya a, bie a bɛbawu bɛagyakyi bɛ mra ne mɔ.

Wɔ December 29, 1988, mogya dule Adiema raalɛ Denise Nicoleau kpalɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔwole ɔ ra nrenyia ne ɔwiele la. Ye mogya zo dele rale 5.0, na ye dɔketa hanle kɛ ɔmaa bɛamaa ye mogya. Adiema raalɛ Nicoleau anlie ando nu. Ye alehyenlɛ nu, asopiti ne liele tumi kɛlata vile kɔɔto kɛ bɛmaa ye mogya. Ndɛnebuavolɛ ne andie adwenle mɔɔ Adiema raalɛ Nicoleau anzɛɛ ɔ hu lɛ la, na ɔhanle kɛ bɛmaa ye mogya.

Wɔ Yalɛ, December 30, asopiti ne maanle Adiema raalɛ Nicoleau mogya ɔnva nwo kɛ ɔ hu nee mbusuafoɔ gyɛne mɔɔ wɔ ɛkɛ anlie ando nu la. Ye nɔsolɛ nu, bɛhyele mbusuafoɔ dɔɔnwo yɛɛ asafo nu mgbanyima nwiɔ ɔluakɛ bɛdole bane wɔ ye ɛkpa ne anwo kɛ bɛnrɛmaa bɛnrɛmaa ye mogya la ati. Wɔ Folɛ nwonlomɔ wɔ December 31, bɛ ɛhyelɛ ne anwo edwɛkɛ vindele adwelie ngɛlata, TV nee riledio gyimalilɛ ngakyile zo wɔ New York City.

Don Ridley nee Philip Brumley.

Me nee Philip Brumley wɔ yɛ mgbavolɛ nu

Wɔ Kenlenzile nwonlomɔ, mengɔnwunle kɔɔto kpole ne ndɛnebuavolɛ Milton Mollen. Menganle mɔɔ zile la amuala mengilele ye, na menzile zo kɛ ndɛnebuavolɛ ne mɔɔ limoa la vale ɔ sa wulale kɛlata bo kɛ bɛmaa ye mogya wɔ mekɛ mɔɔ ɔ nee awie biala anzuzu nwolɛ la. Ndɛnebuavolɛ Mollen hanle kɛ membɛla ye ɔfese ɛkɛ ewiazo na yɛzuzu edwɛkɛ ne anwo. Philip Brumley mɔɔ ɛnee le gyimalilɛleka ne kpanyinli la hɔzɔhonle me wɔ Ndɛnebuavolɛ Mollen ɔfese ɛkɛ ne wɔ ye nɔsolɛ nu. Ndɛnebuavolɛ ne dole ɔ sa vɛlɛle asopiti ne lɔya ne kɛ ɔdaye noko ɔrɛla. Ɔyɛle kpolerazulɛ. Ɔdwule mekɛ bie la, Adiema Brumley hɛlɛle ye wɔ debie zo maanle me kɛ, “memaa ɔyɛ bɛtɛɛ.” Ɛnee ɔle folɛdulɛ kpalɛ, ɔluakɛ ɛnee lɔya ne ɛlɛmaa meava ɛya.

Richard Moake, Gregory Olds, Paul Polidoro, Philip Brumley, Don Ridley yɛɛ Mario Moreno gyi U.S. Kɔɔto Kpole ne anyunlu.

Ɔvi bɛne kɔdwu fema zo: Richard Moake, Gregory Olds, Paul Polidoro, Philip Brumley, medame, yɛɛ Mario Moreno​—yɛ lɔyama wɔ mekɛ mɔɔ bɛdi Watchtower v. Village of Stratton edwɛkɛ ne wɔ U.S. Kɔɔto Kpole ne anu la.—Nea January 8, 2003 Awake! mukelɛ 3, 4-5, 6-8 nee 9-11 la anu

Wɔ kɛyɛ dɔnehwele ko anzi, Ndɛnebuavolɛ Mollen hanle kɛ, aleɛ kye a, edwɛkɛ zɔhane a bɛbalimoa bɛali a. Mɔɔ yɛlɛfi ye ɔfese ɛkɛ ne la, Ndɛnebuavolɛ Mollen hanle kɛ, “asopiti ne lɔya ne anwo bahyele ye ɛhyema.” Kile kɛ, ɔbayɛ se kɛ lɔya ne bahola ahile nu kɛ asopiti ne lɛ adenle maa Adiema raalɛ Nicoleau mogya wɔ mekɛ mɔɔ ɔnlie ɔndo nu la. Ɔmaanle mendele nganeɛ kɛ Gyihova gyi yɛ nzi wɔ edwɛkɛ ne anu. Menvile mɛlɛbɛnwoaze nu menliele mendole nu kɛ Gyihova ɛlɛdua yɛ nwo zo ali ye bodane nwo gyima.

Yɛyɛle gyima nɔsolɛ ne anu yɛzieziele yɛ nwo yɛmaanle edwɛkɛ ne. Ɔvi Brooklyn Bɛtɛle mɔɔ kɔ kɔɔto ɛkɛ la anwa, yemɔti mediema dɔɔnwo mɔɔ wɔ yɛ gyimalilɛleka ne la diale hɔle ɛkɛ. Mɔɔ ndɛnebuavolɛma nna diele yɛ edwɛkɛ ne wiele la, bɛpɛle tumi kɛlata mɔɔ bɛvale bɛmaanle kɛ bɛmaa yɛ diema ne mogya la anu. Kɔɔto kpole ne lile edwɛkɛ ne maanle Adiema raalɛ Nicoleau na ɔhanle kɛ, tumi kɛlata mɔɔ bɛdie bɛfi kɔɔto bɛmaa awie mogya wɔ mekɛ mɔɔ ɔnlie ɔndo nu la tia mɛla.

New York kɔɔto kpole ne liele dole nu kɛ ɔfɛta kɛ bɛyɛ Adiema raalɛ Nicoleau ayile mɔɔ bɛmmaa ye mogya a. Ɔle mogya nwo edwɛkɛ nna mɔɔ kɔɔto kpole ne lile mɔɔ ɛnee meboka nwo la mɔɔ limoa. (Nea ɛlɛka, “Konimlilɛ Wɔ Kɔɔto Mgbole Nu.”) Eza me nee lɔyama gyɛne mɔɔ wɔ Bɛtɛle la ɛli edwɛkɛ mɔɔ fale ngakula, ewolebɔlɛ, azua nee azɛlɛ nwo la.

Konimlilɛ Wɔ Kɔɔto Mgbole Nu

In re E.G. (1989), Illinois Kɔɔto Kpole ne liele dole nu kɛ, ngakula mɔɔ bɛyɛ mgbanyinli ekyi la noko lɛ adenle si bɛ ti anwo kpɔkɛ na bɛkpo kɛ bɛbalie mogya.

Public Health Tr. of Dade County v. Wons (1989), Florida Kɔɔto Kpole ne hanle kɛ, kpanyinli mɔɔ ye adwenle nu la ɛkɛ la lɛ adenle si kpɔkɛ kɛ ɔnrɛlie mogya.

Fosmire v. Nicoleau (1990), New York Kɔɔto Kpole ne zile zo kɛ, kpanyinli mɔɔ ye adwenle nu la ɛkɛ la lɛ adenle kile kɛzi ɔkulo kɛ bɛyɛ ye ayile la na ɔkpo kɛ ɔbalie mogya.

Stamford Hospital v. Vega (1996), Connecticut Kɔɔto Kpole ne buale kɛ Gyihova Dasevolɛ ɛrɛladane bahola azi kɛzi ɔkulo kɛ bɛyɛ ye ayile la anwo kpɔkɛ na eza yeakpo kɛ ɔbalie mogya.

ME AGYALƐ NEE ME ABUSUA NWO EDWƐKƐ

Don Ridley nee ɔ ye, Dawn.

Me nee me ye Dawn

Mekɛ mɔɔ limoa mɔɔ menyiale me ye Dawn la, ɛnee bɛbɔ ye ewole na ɔlɛ ngakula nsa. Ɛnee ɔyɛ gyima yɛɛ ɔle adekpakyelɛnli. Ɛnee ɔ nwo kyele ye wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu, na me nye liele mɔdenlebɔlɛ mɔɔ ɔlɛfa yeazonle Gyihova la anwo kpalɛ. Wɔ 1992, yɛhɔle “Light Bearers,” Maanzinli Nyianu mɔɔ bɛyɛle ye wɔ New York City la, na menzele ye kɛ mekulo kɛ yɛnwu yɛ nwo kpalɛ. Ye ɛvolɛ ko anzi yɛgyale. Ɔle yelɛ mɔɔ sunsum nu ninyɛne hyia ye yɛɛ ɛ nee ye de a ɛ nye die; ɛhye le ahyɛlɛdeɛ mɔɔ vi Gyihova ɛkɛ. Dawn ɛva ninyɛne mgbalɛ ɛdua me kakɛ wɔ yɛ ngoane mekɛ kɔsɔɔti anu.​—Mrɛ. 31:12.

Mɔɔ yɛgyale la, ɛnee ngakula ne mɔ ɛli ɛvolɛ 11, 13 yɛɛ 16. Ɛnee mekulo kɛ meyɛ selɛ kpalɛ memaa bɛ, yemɔti menzukoale mɔɔ yɛ mbuluku ne mɔ ka fale wovolɛ mɔɔ lɛ dɔmaba anwo la na menvale menyɛle gyima. Mɔlebɛbo ne, ɛnee ɔnla aze, noko me nye liele kɛ ngakula ne mɔ liele me dole nu kɛ bɛ gɔnwo kpalɛ nee bɛ ze mɔɔ ɔkulo bɛ la. Ɛnee yɛmaa ngakula ne mɔ agɔnwo mɔ bakpɔla yɛ; na yɛ nye die kɛ yɛ nee bɛ babɔ nu alie yɛ nye.

Wɔ 2013, me nee Dawn dule hɔle Wisconsin hɔnleanle yɛ awovolɛ mɔɔ bɛlɛyɛ mgbanyinli la. Ɔzinle me nwo kɛ me Bɛtɛle ɛzonlenlɛ nwo adenle amba awieleɛ la. Bɛmaanle mengɔle zo menvale mekɛ ekyi memboale ahyehyɛdeɛ ne kɛ lɔya.

NZENZALEƐ RALE ARƐLEVILƐ NU

Wɔ September 2018, menwunle kɛ akee melɛye me kominza somaa. Yɛ dɔketa ne nleanle me, noko yeannwu ngyegyelɛ ne. Nzinlii, dɔketa fofolɛ zuzule kɛ mengɔnwu dɔketa mɔɔ neɛnlea ndinli nu la. Wɔ January 2019, dɔketa zɔhane nwunle kɛ menyia ewule ɛzulolɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye supranuclear palsy (PSP) la.

Ye kenle nsa anzi, mɔɔ melɛdi nwɔhoa bie mɔɔ me nye die nwo la, mendɔle aze membule me sa fema ne. Meli nwɔhoa ɛhye mehyɛ, yemɔti meze ɔ nye zo. Ɔti, yemɔ maanle menwunle kɛ ninyɛne ɛngɔ boɛ wɔ me sonlabaka ne anu. Kɛzi ewule ne hɔle ɔ nyunlu ndɛndɛ la zinli me nwo na ɔhanle me ɛdendɛlɛ nee me ɛdialɛ, na ɛnee meme debie bɔbɔ a, ɔyɛ se.

Ɔle nwolɛ adenle kpole kɛ meva anwubielɛ mɔɔ melɛ kɛ lɔya la meboa Belemgbunlililɛ ne ekyi la. Na menyia nwolɛ adenle mehɛlɛ magazine mɔɔ dɔketama, lɔyama nee ndɛnebuavolɛma kenga la. Eza memaanle ɛdendɛlɛ wɔ maanle ngakyile zo, mengyinlanle nwolɛ adenle mɔɔ Alasevolɛ lɛ kpa ayileyɛlɛ anzɛɛ apelehyɛne mɔɔ bɛnva mogya bɛnli gyima wɔ nu la anzi. Noko saa mebapɛ Luku 17:10 sikalɛ a, mebaha kɛ: ‘Mele akɛlɛ mɔɔ nvasoɛ ɛnle me nwo zo a. Mɔɔ ɔwɔ kɛ meyɛ la a meyɛ la.’

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie