Kɛzi Yɛbaboa Menli Mɔɔ Bɛngola Kenga Kpalɛ La
1. Saa yɛlɛkilehile menli mɔɔ bɛngola kenga kpalɛ la a, ngyegyelɛ boni a yɛyia a?
1 Bie a suamenlema mɔɔ bɛngola kenga kpalɛ la anye balie sunsum nu ninyɛne nwo, noko Baebolo ne nee mbuluku gyɛne bahola aha bɛ ɛzulolɛ. Saa yɛfa Baebolo ne Kilehile buluku ne yɛmaa menli ɛhye mɔ wɔ mekɛ mɔɔ lumua la anu a, bie a ɔnrɛboa. Kɛzi yɛbaboa bɛ wɔ sunsum nu ɛ? Yɛbizebizale nolobɔlɛma mɔɔ bɛbe mɔɔ bɛvi maanle mɔɔ bo 20 anu la kɛzi bɛyɛ bɛ ɛdeɛ ne la. Bɛ nzuzulɛ ne mɔ a doa zo la.
2. Mbuluku boni mɔ a boa awie mɔɔ ɔngola kenga kpalɛ la a?
2 Saa sukoavo ne ɛngola kenga kpalɛ anzɛɛ ɔngola kenga fee a, bie a ɛbahola wɔava Tie Nyamenle anzɛɛ Tie Nyamenle Na Nyia Dahuu Ngoane brohyua ne wɔabɔ ɔ bo. Adekpakyelɛnli ko mɔɔ vi United States la fa brohyua nwiɔ ne kile bɛ na ɔbiza bɛ mɔɔ bɛ nye die nwolɛ la. Kenya ɔfese ne bɔ amaneɛ kɛ mbuluku ɛhye mɔ ɛboa kpalɛ wɔ bɛ ɛkɛ ne ɔluakɛ wɔ Africama anu, fane dɔɔnwo ne ala bɛkile menli debie a, bɛbɔ edwɛkɛ ne adawu bɛtɛla kpuyia nee mualɛ mɔɔ bɛfa bɛdi gyima la. Awie mɔɔ ze nwoma la anye balie kpuyia nee mualɛ debiezukoalɛ nwo, noko bie a awie mɔɔ yeangɔ sukulu yeandwu moa la anye ɛnrɛlie ɛhye anwo. Saa sukoavo ne kola kenga ekyi a, nolobɔlɛma dɔɔnwo anye die nwo kɛ bɛbava Edwɛkpa Mɔɔ Vi Nyamenle Ɛkɛ! anzɛɛ Ɛbahola Wɔayɛ Nyamenle Agɔnwo! anzɛɛ bie a Me Buluku Mɔɔ Ɔka Baebolo nu Edwɛkɛ buluku ne bɛabɔ ɔ bo.
3. Nzɔne a saa yɛnwu ye wɔ menli mɔɔ bɛngola kenga la anwo a ɔbaboa yeamaa yɛahilehile bɛ kpalɛ a?
3 Kanvo Bɛ: Bie a menli mɔɔ bɛnze kenga la ati bazi aze, na bɛ nuhua dɔɔnwo te nganeɛ kɛ bɛnfɛta. Saa ɛkilehile bɛ nɔhalɛ ne a, fane dɔɔnwo ne ala ɔwɔ kɛ ɛdumua ɛmaa bɛ nye die nwo. Menli dɔɔnwo mɔɔ bɛngola kenga la adwenle nu ɛbuke na bɛkola bɛsukoa. Di bɛ eni. (1 Pita 3:15, 16) Saa bɛte nganeɛ kɛ bɛlɛbɔ mɔdenle yɛɛ bɛlɛnyia sunsum nu anyuhɔlɛ a, bɛ nye balie kɛ bɛbadoa debiezukoalɛ ne azo. Yemɔti kanvo bɛ wɔ adenle kpalɛ zo.
Bie a menli mɔɔ bɛnze kenga la ati bazi aze, na bɛ nuhua dɔɔnwo te nganeɛ kɛ bɛnfɛta. Saa ɛkilehile bɛ nɔhalɛ ne a, fane dɔɔnwo ne ala ɔwɔ kɛ ɛdumua ɛmaa bɛ nye die nwo
4. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛazi menli mɔɔ bɛngola kenga kpalɛ la adua yɛamaa bɛaziezie bɛ nwo bɛamaa debiezukoalɛ ne ɛ?
4 Saa sukoavo ne ɛngola kenga kpalɛ bɔbɔ a, si ye adua maa ɔziezie ɔ nwo ɔmaa debiezukoalɛ ne. South Africa nolobɔlɛma bie mɔ si bɛ sukoavoma adua kɛ bɛmaa abusua ne anu sonla anzɛɛ bɛ gɔnwo mɔɔ kola kenga kpalɛ la ɛboa bɛ. Nolobɔlɛnli bie mɔɔ wɔ Britain la si ye sukoavoma adua kɛ bɛziezie bɛ nwo bɛmaa debiezukoalɛ ne, saa bɛlɛsukoa debie a, ɔfa ye buluku ɛdeɛ ne ɔmaa bɛ ɔmaa bɛnea ɛdendɛkpunli bie mɔ anu amaa bɛanwu kɛzi ɔnyɛ se kɛ bɛbanwu mualɛ ne wɔ mekɛ mɔɔ bɛpepɛ ɔ bo la. Adiema nrenya ko mɔɔ wɔ India la si ye sukoavoma adua kɛ bɛnlea nvoninli ne mɔɔ wɔ dapɛne mɔɔ doa zo debiezukoalɛ ne anu la na bɛlumua bɛdwenledwenle nwolɛ.
5. Duzu a baboa yɛ yeamaa yɛanyia abotane wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛyɛ debiezukoalɛ la ɛ?
5 Nyia Abotane: Ɔnva nwo buluku biala mɔɔ ɛbava wɔali gyima la, fa wɔ adwenle sie edwɛkɛ titile ne mɔ azo na boa wɔ sukoavo ne maa ɔde ɔ bo kpalɛ. Bie a bɛfa mitini 10 mɔɔ kɔ 15 bɛbɔ adawu wɔ mɔlebɛbo ne a, ɔbaboa kpalɛ. Mmabɔ mɔdenle kɛ ɛmaa bɛazukoa ninyɛne dɔɔnwo, bɛbahola bɛazukoa ɛdendɛkpunli ekyi wɔ foa biala anu. Saa sukoavo ne ɛngola ɛngenga ndɛndɛ a, nyia abotane. Mekɛ mɔɔ ɔ nye ɛlɛdie Gyihova anwo la, ɔbaha ye yeamaa yeamia ɔ nwo wɔ ye ɛgengalɛ ne anu. Amaa wɔaboa wɔ sukoavo ne wɔamaa yeanyia anyuhɔlɛ la, ɔle kpalɛ kɛ ɛbado ɛ sa wɔavɛlɛ ye wɔ mɔlebɛbo ne ala kɛ ɔrɛla debiezukoalɛ.
6. Kɛzi yɛbahola yɛaboa awie mɔ yɛamaa bɛanwu kenga ɛ?
6 Saa Baebolo sukoavoma nwu kenga a, bɛbanyia sunsum nu anyuhɔlɛ ndɛndɛ. (Edw. 1:1-3) Menli dɔɔnwo nee bɛ sukoavoma sukoa debie wie a, bɛfa mekɛ ekyii bɛfa Sukoa Ɛgengalɛ Nee Ɛhɛlɛlɛ buluku ne bɛboa bɛ. Saa sukoavo ne asa nu to a, ɛbahola wɔamaa ye anwosesebɛ ɔlua ninyɛne mɔɔ ɛnee ɔkola ɔyɛ mɔɔ ɛbahwe ye adwenle wɔahɔ zo la azo. Maa ye anwosesebɛ kɛ Gyihova bayila ye mɔdenlebɔlɛ ne azo, na si ye adua kɛ ɔyɛ nzɛlɛlɛ ɔkpondɛ moalɛ. (Mrɛ. 16:3; 1 Dwɔn 5:14, 15) Britain nolobɔlɛma bie mɔ si bɛ sukoavoma adua kɛ bɛva bodane mɔɔ bɛbadwu nwo la bɛzie bɛ nye zo—bie a bɛbalumua bɛazukoa ngɛlɛleramgbɔkɛ ne mɔ, bɛakpondɛ ngɛlɛlera ne mɔ bie na bɛagenga, na awieleɛ kolaa ne bɛagenga Baebolo nwo mbuluku mɔɔ nuhua ɛnyɛ se la. Fane dɔɔnwo ne ala, saa ɛboa menli wɔamaa bɛanwu kenga a, ɔwɔ kɛ ɛmaa bɛnyia ɛhulolɛ kɛ bɛbayɛ, na tɛ kɛ ɛkile bɛ kɛzi bɛyɛ ye la ala.
7. Duzu ati a ɔnle kɛ yɛtwenlehwenle yɛ bo aze kɛ yɛbaha nɔhalɛ ne anwo edwɛkɛ yɛahile menli mɔɔ bɛngola kenga la ɛ?
7 Gyihova ɛmbu ɔ nye ɛngua menli mɔɔ bɛangɔ sukulu bɛandwu moa la anwo zo. (Dwobu 34:19) Ahenle ne ahonle nu a Gyihova nea a. (1 Edk. 28:9) Yemɔti mmatwenlehwenle ɛ bo aze kɛ ɛbaha nɔhalɛ ne anwo edwɛkɛ wɔahile menli mɔɔ bɛngola kenga la. Ɛlɛ mbuluku mgbalɛ dɔɔnwo mɔɔ ɛbahola wɔava wɔabɔ ɔ bo a. Awieleɛ kolaa ne, ɛbahola wɔahakyi debiezukoalɛ ne wɔahɔ Baebolo ne Kilehile buluku ne anu na wɔamaa yeade Ngɛlɛlera ne mɔ abo kpalɛ.