TILE BULU NEE KO
Duzu Ati A Amaneɛnwunlɛ Ɛbu a?
1, 2. Kpuya boni a menli dɔɔnwo biza a?
NYEVILE mɔɔ tu ba sua zo la zɛkyele namule bie. Nrenyia bie totole etu wɔ asɔne sua bie anu maanle menli dɔɔnwo bodale na bie mɔ wule. Kansa hunle ngakula nnu bie mame.
2 Saa esiane anzɛɛ anwubɛnyunlu zɛhae mɔ bie si a, menli dɔɔnwo biza kɛ, “Duzu ati ɔ?” Menli dɔɔnwo noko biza kɛ, duzu ati a ɛkpɔlɛ nee amaneɛnwunlɛ ɛbu ewiade ye a? Wɔbiza kpuya ɛhye bie ɛlɛ ɔ?
3, 4. (a) Kpuya boni mɔ a Habakɛke bizale a? (b) Kɛzi Gyihova buale ye ɛ?
3 Menli mɔɔ lɛ Nyamenle anu diedi kpole la noko bizale kpuya ɛhye mɔ bie wɔ Baebolo ne anu. Kɛ neazo la, ngapezonli Habakɛke bizale Gyihova kɛ: “Duzu ati a ɛmaa menwu ɛtaneyɛlɛ a? Na duzu ati a ɛmaa nzisi nwo adenle a? Duzu ati a ɛmaa menwu ɛzɛkyelɛ nee basabasayɛlɛ ɛ? Na duzu ati a butule nee manzonle ɛbu a?”—Habakɛke 1:3.
4 Nyamenle buale Habakɛke kpuya ne wɔ Habakɛke 2:2, 3 na ɔbɔle ye ɛwɔkɛ kɛ ɔbali ngyegyelɛ ne anwo gyima. Gyihova kulo menli kpalɛ. Baebolo ne ka kɛ: “Ɔdwenle bɛ nwo.” (1 Pita 5:7) Nɔhalɛ nu, saa Nyamenle nwu kɛ menli ɛlɛnwu amaneɛ a, ɔyɛ ye nyane kpalɛ ɔtɛla yɛdayɛ mumua ne. (Ayezaya 55:8, 9) Yemɔti maa yɛzuzu kpuya ɛhye anwo, Duzu ati a amaneɛnwunlɛ ɛbu ewiade a?
DUZU ATI A AMANEƐNWUNLƐ ƐBU A?
5. Duzu a ɛsɔfo ne mɔ ka ye wɔ amaneɛnwunlɛ nwo a? Duzu a Baebolo ne kilehile a?
5 Saa menli ɛlɛnwu amaneɛ a, ɛsɔfoma nee ɛzonlenlɛ nu kilehilevolɛma ta ka kɛ ɔle Nyamenle ngyehyɛleɛ. Bie mɔ ka kɛ debie biala mɔɔ bazi sonla nwo zo la, Nyamenle ɛhyehyɛ ɛdo ɛkɛ dɛbadɛba na yɛnrɛhola yɛnrɛde ɔ bo ɛlɛ. Bie mɔ noko ka kɛ, ngakula nee mgbanyinli wu amaa bɛahola bɛahɔ Nyamenle anwo lɔ wɔ anwuma. Noko ɛhye ɛnle nɔhalɛ. Tɛ Gyihova a maa ninyɛndane sisi a. Baebolo ne ka kɛ: “Ɔnrɛra ye ɛlɛ kɛ nɔhalɛ Nyamenle ne kɛyɛ amumuyɛ, kɛ Tumivolɛ Bedevinli ne kɛyɛ ɛtane!”—Dwobu 34:10.
6. Duzu ati a menli dɔɔnwo fa amaneɛ mɔɔ yɛlɛnwu ye la anwo ɛzonle to Nyamenle anwo zo a?
6 Menli dɔɔnwo fa amaneɛ mɔɔ yɛlɛnwu la anwo ɛzonle to Nyamenle anwo zo ɔluakɛ bɛdwenle kɛ Nyamenle a nea ewiade ye azo a. Noko kɛ mɔɔ yɛzukoale ye wɔ Tile 3 ne anu la, Seetan Abɔnsam a nea ewiade ye azo a.
7, 8. Duzu ati a amaneɛnwunlɛ ɛbu ewiade a?
7 Baebolo ne ka kile yɛ kɛ “ewiade ye amuala wɔ amumuyɛnli ne tumi bo.” (1 Dwɔn 5:19) Seetan mɔɔ di ewiade ɛhye azo belemgbunli la ati yɛ se kpalɛ. Ɔlɛbɛlɛbɛla “azɛlɛ ye azo amra amuala.” (Yekile 12:9) Menli dɔɔnwo sukoa ye. Ɛhye boka nwolɛ bie a adalɛ, ɛkpɔlɛ nee atisesebɛ ɛyi ewiade ye la.
8 Ninyɛne gyɛne noko wɔ ɛkɛ mɔɔ ɔti amaneɛnwunlɛ ɛyi ewiade a. Mɔɔ Adam nee Yive dele atua la, bɛvale ɛtane bɛwole bɛ mra. Ɔlua ɛtane ti, alesama maa bɛ gɔnwo mɔ nwu amaneɛ. Dahuu bɛkpondɛ kɛ bɛkile kɛ bɛ nwo hyia tɛla awie mɔ. Bɛko, bɛkɔ konle yɛɛ bɛsisi awie mɔ. (Nolobɔvo 4:1; 8:9) Ɔdwu mekɛ ne bie a, menli nwu amaneɛ ɔlua “mekɛ nee edwɛkɛ mɔɔ bɛ nye ɛnla la” ati. (Nolobɔvo 9:11) Saa bɛkɔ ɛleka mɔɔ ɔnle kɛ bɛkɔ wɔ mekɛ mɔɔ ɛnle kpalɛ la anu a, esiane nee ngyegyelɛ gyɛne bahola ado bɛ.
9. Kɛzi yɛkola yɛka kɛ Gyihova lɛ adwenle kpalɛ bie mɔɔ ɔti yemaa amaneɛnwunlɛ ɛlɛkɔ zo ɛ?
9 Gyihova ɛmmaa yɛnnwu amaneɛ. Ɔnle kɛ yɛfa konle, ɛtanelilɛ nee awie mɔ mɔɔ bɛkile bɛ nyane la anwo ɛzonle yɛto ɔ nwo zo. Tɛ Nyamenle a maa esiane le kɛ azɛlɛkpusulɛ, ahumuakyima nee azuyilɛ sisi a. Noko bie a ɛbabiza ɛ nwo kɛ, ‘Saa Gyihova a lɛ tumi kpole wɔ ewiade ye a, duzu ati a ɔnzi ninyɛndane nwo adenle ɛ?’ Yɛze kɛ Nyamenle dwenle yɛ nwo kpalɛ, yemɔti bie a ɔlɛ adwenle kpalɛ bie mɔɔ ɔti yemaa adenle yemaa amaneɛnwunlɛ ɛlɛkɔ zo a.—1 Dwɔn 4:8.
DEƐMƆTI NYAMENLE MAA AMANEƐNWUNLƐ NWO ADENLE LA
10. Kɛzi Seetan dwazole tiale Gyihova ɛ?
10 Abɔnsam maanle Adam nee Yive yɛle ɛtane wɔ Yidɛn tola ne anu. Ɔdole Nyamenle ɛzonle kɛ ɔnle Tumivolɛ kpalɛ. Ɔhanle kɛ Nyamenle ɛlɛfa debie kpalɛ avea Adam nee Yive. Ɛnee Seetan kpondɛ kɛ bɛdie bɛdi kɛ ɔbayɛ tumivolɛ kpalɛ yeadɛla Gyihova yɛɛ bɛngyia Nyamenle anwo.—Gyɛnɛsese 3:2-5; nea Awieleɛdwɛkɛ 27.
11. Kpuya boni a ɔwɔ kɛ yɛsuzu nwo a?
11 Adam nee Yive andie Gyihova na bɛdele ɔ nwo atua. Ɛnee bɛdwenle kɛ bɛkola bɛsi bɛ ti anwo kpɔkɛ wɔ mɔɔ le kpalɛ nee mɔ le ɛtane la anwo. Kɛ ɔkɛyɛ na Gyihova ahile kɛ atuadelɛma ne adwenle ɛndenrɛ na emomu ɔdaye a ɔze mɔɔ le kpalɛ maa yɛ la ɛ?
12, 13. (a) Duzu ati a Gyihova anzɛkye atuadelɛma ne ɛkɛ ne ala ɛ? (b) Duzu ati a Gyihova ɛmaa Seetan adenle kɛ ɔli tumi wɔ ewiade ɛhye azo na alesama ɛnlea bɛ nwo ɛ?
12 Gyihova anzɛkye Adam nee Yive ɛkɛ ne ala. Emomu, ɔmaanle bɛwole mralɛ. Akee Gyihova maanle Adam nee Yive amra ne mɔ adenle kɛ bɛkpa awie mɔɔ bɛkulo kɛ ɔdi bɛ nwo zo tumi la. Ɛnee Gyihova bodane a le kɛ menli mɔɔ di munli la bayi azɛlɛ ye, na ɛhye bara nu ɔnva nwo mɔdenle biala mɔɔ Abɔnsam babɔ la.—Gyɛnɛsese 1:28; Ayezaya 55:10, 11.
13 Seetan dwazole tiale Gyihova wɔ anwumabɔvolɛma mgbe dɔɔnwo anyunlu. (Dwobu 38:7; Yekile 5:11) Yemɔti Gyihova maanle Seetan mekɛ kɛ ɔhile saa ye ɛzonledolɛ ne le nɔhalɛ a. Eza ɔmaanle menli mekɛ kɛ bɛhyehyɛ bɛdabɛ bɛ arane wɔ Seetan tumililɛ bo na bɛnlea saa ɔbawie bɛ boɛ mɔɔ bɛnrɛhyia Nyamenle moalɛ biala a.
14. Duzu a mekɛ mɔɔ Gyihova ɛmaa yegua nu la ɛmaa yela ali a?
14 Wɔ ɛvolɛ apenle dɔɔnwo anu, alesama ɛbɔ mɔdenle kɛ bɛnea bɛ nwo zo, noko ɔnyɛ boɛ. Yela ali kɛ Seetan le adalɛ. Alesama hyia Nyamenle moalɛ. Mɔɔ ngapezonli Gyɛlɛmaya hanle la le nɔhalɛ, ɔse: “O Gyihova, meze ye wienyi kɛ sonla adenle ɛnle ye ɛdeɛ. Ɔnle sonla mɔɔ ɛlɛtia la ɛdeɛ kɛ ɔbahile ɔ gyakɛ mɔɔ ɔtu bɔbɔ la adenle.”—Gyɛlɛmaya 10:23.
DUZU ATI A GYIHOVA ƐMAA YEHYƐ A?
15, 16. (a) Duzu ati a Gyihova ɛmaa amaneɛnwunlɛ ɛlɛkɔ zo a? (b) Duzu ati a Gyihova ɛtɛyɛle ninyɛne mɔɔ Seetan ɛzɛkye bɛ la boɛ ɛ?
15 Duzu ati a Gyihova ɛmaa amaneɛnwunlɛ ɛhɔ zo mekɛ tendenle a? Duzu ati a ɔnzi ninyɛndane adenle a? Ɔliele mekɛ na yeala ali kɛ Seetan tumililɛ ne ɛnle kpalɛ. Alesama ɛzɔ arane ngakyile ɛnlea, noko biala ɛnyɛ boɛ. Ɔwɔ nuhua kɛ bɛnyia anyuhɔlɛ wɔ abɔdeɛ nwo nrɛlɛbɛ nee ɛlɛtɔlɔneke ninyɛneyɛlɛ nu ɛdeɛ, noko nzisi, ehyia, ɛtanelilɛ nee konle ɛlie ebia ɛdɛla mekɛ biala. Saa Nyamenle amboa yɛ a, ɔnrɛwie yɛ boɛ ɛlɛ.
16 Noko Gyihova ɛtɛyɛle ninyɛne mɔɔ Seetan ɛzɛkye bɛ la boɛ. Saa ɔyɛ zɔ a, ɔbahile kɛ ɔlɛboa Seetan tumililɛ ne, na ɔnrɛyɛ zɔhane ɛlɛ. Eza anrɛɛ alesama balie ali kɛ bɛkola bɛnea bɛ nwo zo bɛmaa ɔwie bɛ boɛ. Noko ɛhye ɛnle nɔhalɛ, yɛɛ Gyihova ɛnlie ɛhye ɛndo nu. Ɔmbɔ adalɛ ɛlɛ.—Hibuluma 6:18.
17, 18. Duzu a Gyihova bayɛ ye wɔ ninyɛne mɔɔ Seetan ɛzɛkye bɛ la anwo a?
17 Asoo Gyihova bahola ayɛ ninyɛne mɔɔ Seetan nee alesama atuadelɛ ne ɛva ɛra la boɛ? Ɛhɛe. Nyamenle kola yɛ debie biala. Gyihova ze mekɛ mɔɔ ɔbabua Seetan ɛzonledolɛ ne kɔsɔɔti a. Akee ɔbamaa azɛlɛ ne amuala ayɛ paladaese kɛ mɔɔ ɛnee ɔkulo kɛ ɔyɛ ala la. Menli mɔɔ “bɛwɔ ngakyelɛ nla ne mɔ anu la” kɔsɔɔti badwazo. (Dwɔn 5:28, 29) Menli nwo ɛnrɛdo bɛ yɛɛ bɛnrɛwu bieko. Gyisɛse bayɛ ninyɛne mɔɔ Seetan ɛzɛkye bɛ la amuala boɛ. Gyihova balua Gyisɛse anwo zo ‘azɛkye Abɔnsam gyima.’ (1 Dwɔn 3:8) Yɛyɛ Gyihova mo kɛ mekɛ ɛhye anu yezi yɛ nwo abotane amaa yɛahola yɛanwu ye na yɛakpa ye kɛ yɛ Belemgbunli la. (Kenga 2 Pita 3:9, 10.) Saa yɛlɛnwu amaneɛ bɔbɔ a, ɔboa yɛ ɔmaa yɛgyinla ɔ nloa.—Dwɔn 4:23; kenga 1 Kɔlentema 10:13.
18 Gyihova ɛntinlitinli yɛ nwo zo kɛ yɛkpa ye kɛ yɛ Belemgbunli. Ɔmaanle alesama ahyɛlɛdeɛ mɔɔ bɛkola bɛkpa mɔɔ bɛkulo la. Maa yɛnlea mɔɔ ahyɛlɛdeɛ ɛhye kile maa yɛ la.
KƐZI ƐBAVA AHYƐLƐDEƐ ƐHYE WƆALI GYIMA Ɛ?
19. Ahyɛlɛdeɛ kɛnlɛma boni a Gyihova ɛva ɛmaa yɛ a? Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛkile nwolɛ anyezɔlɛ a?
19 Gyihova ahyɛlɛdeɛ mɔɔ maa yɛkola yɛkpa mɔɔ yɛkulo la maa yɛyɛ ngakyile yɛfi nane nwo. Nane gyinla kɛzi bɛte nganeɛ la azo ala a bɛyɛ bɛ ninyɛne a, noko yɛkola yɛkpa kɛzi yɛkpondɛ kɛ yɛbɔ yɛ ɛbɛla la na yɛsi kpɔkɛ kɛ yɛbayɛ mɔɔ sɔ Gyihova anye la anzɛɛ yɛnrɛyɛ. (Mrɛlɛbulɛ 30:24) Eza yɛnle kɛ milahyinli mɔɔ ɔyɛ ninyɛne mɔɔ bɛhyehyɛle ye kɛ ɔyɛ ala la. Yɛlɛ adenle yɛsi menli holɛ mɔɔ yɛkulo kɛ yɛyɛ la anwo kpɔkɛ, yɛkpa yɛ gɔnwo mɔ nee mɔɔ yɛkpondɛ kɛ yɛyɛ wɔ yɛ ɛbɛlabɔlɛ nu la. Gyihova kpondɛ kɛ yɛ nye die.
20, 21. Kpɔkɛ kpalɛ boni a ɛbahola wɔazi ye ɛnɛ a?
20 Gyihova kpondɛ kɛ yɛkulo ye. (Mateyu 22:37, 38) Ɔle kɛ selɛ mɔɔ saa ɔ ra fi ye ahonle nu ka kile ye kɛ “Mekulo wɔ edwɛkɛ” a, ɔ nye die la. Gyihova ɛmaa yɛ adenle kɛ yɛkpa kɛ yɛbazonle ye anzɛɛ yɛnrɛzonle ye. Seetan, Adam nee Yive kpale kɛ bɛnrɛdie Gyihova. Kɛzi ɛbava wɔ ahyɛlɛdeɛ ne wɔali gyima ɛ?
21 Fa nwolɛ adenle ɛhye mɔɔ ɛlɛ ɛkpa mɔɔ ɛkulo la sonle Gyihova. Menli mgbe dɔɔnwo ɛzi kpɔkɛ kɛ bɛbayɛ mɔɔ Gyihova kulo la na bɛnrɛdie Seetan. (Mrɛlɛbulɛ 27:11) Duzu a ɛbahola wɔayɛ ye ɛnɛ amaa wɔahɔ Nyamenle ewiade fofolɛ ne mɔɔ ɔbaye amaneɛnwunlɛ kɔsɔɔti yeavi nu la anu bie a? Tile bieko babua kpuya ɛhye.