ƐZUKOALƐDEƐ 12
Bɛnwohehanlɛ Nee Bɛ Nyunlu Maanle
Ɛnee Gyisɛse nee ye alumua ɛdoavolɛma fa bɛ sonlabaka ne di gyima. Wɔ mekɛ bie anu, menli bie rahanle hilele Gyisɛse kɛ ɔ nli nee ɔ mediema ne mɔ ɛlɛkpondɛ ye. Gyisɛse buale bɛ kɛ: “Me nli a le nwane? Me mediema mrenya a le nwane ne mɔ?” Akee Baebolo ne toa zo kɛ: “Ɔdendenle ɔ sa wɔ ye ɛdoavolɛma ne mɔ anwo, na ɔhanle kɛ, ‘Bɛnlea, me nli nee me mediema ɛne.’” (Mat. 12:48, 49) Baebolo ne eza ka ye wɔ Gyima ne 12:17 nee 13:16 kɛ ɛzoanvolɛ Pita nee Pɔɔlo noko vale bɛ sonlabaka ne lile gyima wɔ bɛ ɛdendɛlɛ nu.
Tɛ yɛ ne angome a yɛfa yɛda adwenle nee nganeɛdelɛ ali a, emomu yɛ sonlabaka ne nee yɛ nyunlu noko. Saa tendɛvolɛ anva ɛhye mɔ anli gyima a, bie a ɔbahile kɛ ɔle anyetele. Noko saa ɛfa ndenle ɛhye mɔ mɔɔ bɛdua zo bɛdi adwelie la ɛdi gyima kpalɛ a, wɔ ɛdendɛlɛ ne banyia anyuhɔlɛ dɔɔnwo. Saa ɛlɛtendɛ telefuu zo bɔbɔ na ɛkeha ɛ nwo ɛfa ɛ nyunlu maanle ne ɛdi gyima kpalɛ a, ɛ ne bamaa kɛzi wɔ edwɛkɛ ne hyia nee kɛzi ɛte nganeɛ wɔ mɔɔ ɛlɛka anwo la ala ali. Ɛhye ati, saa ɛlɛtendɛ mɔɔ ɛnnea debie zo anzɛɛ ɛlɛkenga, saa wɔ tievolɛma ɛlɛnea wɔ anzɛɛ bɛ nye gyi bɛ Baebolo ne anu a, bɛnwohehanlɛ nee bɛ nyunlu maanle ne mɔɔ bɛfa bɛdi gyima la hyia.
Ɔnle kɛ wɔ sonlabaka ne nee ɛ nyunlu maanle ne mɔɔ ɛfa wɔali gyima la yɛ kɛ asɛɛ wɔzukoa wɔvi buluku nu. Wɔanzukoa kɛzi ɛsele anzɛɛ ɛfa ɛya la ɛlɛ. Yemɔti ɔwɔ kɛ kɛzi ɛkeha ɛ nwo la da kɛzi ɛte nganeɛ la ali. Saa ɛfi ahonle nu ɛkeha ɛ nwo a, yemɔ a le kpalɛ a.
Bɛnwohehanlɛ gua ye ngakyile nwiɔ: mɔɔ bɛfa bɛkile kɛzi debie de nee mɔɔ bɛfa bɛkile nganeɛdelɛ. Bɛnwohehanlɛ mɔɔ bɛfa bɛkile kɛzi debie de la maa yɛnwu nyɛleɛ anzɛɛ kɛzi debie kpole de nee ɛleka. Saa ɛlɛdi kɛzi bɛkeha bɛ nwo la anwo gyima wɔ sukulu ne anu a, mmafa ye kɛ ko anzɛɛ nwiɔ ala le kpalɛ. Bɔ mɔdenle kɛ ɛbaheha ɛ nwo kɛmɔ ɔfɛta la wɔ wɔ ɛdendɛlɛ ne amuala anu. Saa ɛhye ɛyɛlɛ yɛ se maa wɔ a, bie a saa ɛkpondɛ edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ kile adenle, kɛzi adenle bie tendenle de, debie kpole nee ɛleka mɔɔ ɛbanwu deɛ ne la a ɔbaboa. Noko, fane dɔɔnwo ne ala, mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ la ala a le kɛ ɛbava wɔ adwenle wɔazie wɔ ɛdendɛlɛ ne azo mɔɔ ɛmmaa mɔɔ ɛlɛyɛ la ɛngyegye wɔ, emomu ɛbaha na wɔayɛ wɔ ninyɛne kɛmɔ ɛyɛ ye dahuu la. Saa awie angyengye ɔ nwo a, ɔnyɛ se kɛ ɔbaheha ɔ nwo.
Bɛnwohehanlɛ da kɛzi ɛte nganeɛ anzɛɛ ɛlɛ anwodozo wɔ mɔɔ ɛlɛka anu la ali. Ɔmaa ɛdendɛlɛ yɛ kɛnlɛma, ɔsi edwɛkɛ zo yɛɛ ɔfoa nzuzulɛ zo. Nganeɛdelɛ mɔɔ bɛfa bɛkeha bɛ nwo la hyia. Noko nea boɛ! Nganeɛdelɛ mɔɔ bɛfa bɛkeha bɛ nwo la bahola ayɛ subane mɔɔ ɛnle kpalɛ. Saa adenle ko ala a ɛdua zo ɛkeha ɛ nwo a, ɔbahola yeahwe adwenle yeara ɛ nwo zo tɛla kɛ ɔbamaa wɔ ɛdendɛlɛ ne ayɛ anyelielɛ la. Saa wɔ sukulu zo neavolɛ ne ka kɛ ɛlɛ ɛhye anwo ngyegyelɛ a, bɔ mɔdenle kɛ ɛbava bɛnwohehanlɛ mɔɔ bɛfa bɛkilehile debie nu la ala wɔali gyima. Mekɛ ekyii gua nu a, bɔ ɔ bo fa nganeɛdelɛ mɔɔ bɛfa bɛkeha bɛ nwo la di gyima.
Saa ɛkpondɛ kɛ ɛnwu mekɛ mɔɔ ɛbava nganeɛdelɛ mɔɔ bɛfa bɛkeha bɛ nwo wɔali gyima nee bɛnwohehanlɛ mɔɔ fɛta la a, suzu menli mɔɔ ɛbadendɛ wɔahile bɛ la anwo. Bie a tievolɛma anye ɛnrɛlie nwolɛ kɛ ɛbadende ɛ sa wɔ bɛ nwo zo. Wɔ maandeɛ bie mɔ anu, saa nrenya keha ɔ nwo wɔ adenle bie azo le kɛ ɔfa ɔ sa yeado ɔ nloa yeahile kɛ debie yɛ ɛzulolɛ a, ɔkile kɛ ɔlɛyɛ mraalɛ ninyɛne. Wɔ ewiade ne ɛleka bie mɔ noko, bɛbu ye kɛ ɔnle kpalɛ kɛ raalɛ kɛtoto ɔ sa kɛha edwɛkɛ. Yemɔti wɔ ɛleka ɛhye mɔ, ɔwɔ kɛ mediema mraalɛ titile fa bɛ nyunlu maanle ne di gyima kpalɛ. Wɔ asɛɛ ewiade amuala, saa ɛkeha ɛ nwo ɛmaa ɔbo zolɛ wɔ menli ekpunli ekyi bie anyunlu a, bɛbu wɔ kɛ ɛ nwo yɛ ɛzelekɛ.
Mekɛ mɔɔ ɛlɛnyia anwubielɛ na ɛnvɛ wɔ ɛdendɛlɛ nwo la, nganeɛdelɛ biala mɔɔ ɛbava wɔaheha ɛ nwo la bamaa kɛzi ɛte nganeɛ la ala ali, na yeahile wɔ anwodozo nee wɔ nɔhalɛlilɛ. Bɛbamaa ndelebɛbo ara wɔ edwɛkɛ ne anu.
Ɛ Nyunlu Maanle Ne. Fane dɔɔnwo ne ala, kɛzi ɛte nganeɛ la da ali kpalɛ wɔ ɛ nyunlu tɛla wɔ sonlabaka ne nvɛyeba biala anu. Ɛ nye, kɛzi ɛyɛ ɛ nloa nee kɛzi ɛkyeɛhyea ɛ ti la noko boka nwo. Saa ɛtɛtendɛle bɔbɔ a, ɛ nyunlu bahola ala anyetele, ɛ nye mɔɔ ɛnlie debie nwo, basaayɛlɛ, azibɛnwo, anzɛɛ anyelielɛ ali. Kɛzi ɛbayɛ ɛ nyunlu wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛtendɛ la nyia menli mɔɔ bɛlɛnea ɛ nyunlu la nganeɛdelɛ zo tumi. Bɔvolɛ ne ɛyɛ ndinli dɔɔnwo wɔ ɛ nyunlu—ɔ muala bo 30. Saa ɛlɛsele a, asɛɛ foa ko yɛ gyima.
Saa ɛgyi bama zo anzɛɛ ɛlua daselɛlilɛ nu a, ɛlɛbɔ mɔdenle wɔaha edwɛkɛ mɔɔ yɛ anyelielɛ la wɔahile awie mɔ, edwɛkɛ mɔɔ bahola amaa bɛ nye alie. Ɛzelekɛ ekyi baboa. Noko, saa ɛ nyunlu ɛnde a, bie a ɔbamaa bɛade nganeɛ kɛ ɛnli nɔhalɛ.
Mɔɔ tɛla ɛhye la, saa ɛsele ekyi a, ɔmaa awie mɔ nwu ye kɛ ɛdwenle bɛ nwo. Ɛhye hyia titile wɔ mekɛ ɛhye mɔɔ menli sulo nyɛvolɛ la anu. Wɔ ɛzelekɛ ne bahola amaa menli ahonle adɔ bɛ azule nu na bɛadie mɔɔ ɛka la kpalɛ.