Duzu A Baebolo Ne Ka Ye Wɔ Belamunli Mɛle Anwo A?
Baebolo ne bua kɛ
Baebolo ne ka kɛ, Mɛle mɔɔ le Gyisɛse ɛ mame la nyianle nwolɛ adenle titili wole ye wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee ɔnze nrenyia la. Baebolo ne hanle nwanwane debie ɛhye anwo edwɛkɛ wɔ Ayezaya buluku ne anu na Mateyu nee Luku Edwɛkpa ne hanle kɛzi ɔrale nu la anwo edwɛkɛ.
Wɔ ngapezo mɔɔ fale Mɛzaya ne awolɛ nwo la anu, Ayezaya hanle kɛ: “Bɛnlea, kakula bɛlɛra banrenzɛ yeawo ralɛ nrenya.” (Ayezaya 7:14) Nyamenle sunsum ne maanle Mateyu mɔɔ hɛlɛle edwɛkpa ne bie la hanle kɛ Ayezaya ngapezo ne fale Gyisɛse mɔɔ Mɛle banrenzɛ ye la anwo. Mɔɔ Mateyu hanle kɛ Mɛle nrenzɛle wɔ nwanwane adenle zo la, ɔvale ɔbokale nwo kɛ: “Ɛhye mɔ amuala yɛle zɔ amaa mɔɔ Gyihova luale ye ngapezonli ne anwo zo hanle la ara nu kɛ: “Nea! Bɛlɛra mɔɔ ɛnze nrenyie laa banrenzɛ na yeawo ralɛ nrenyia, na bɛbado ye duma Yemanoɛle,” ɔ bo kile kɛ, ‘Nyamenle Nee Yɛ De.’”—Mateyu 1:22, 23, ɔbdw.
Edwɛkpa kɛlɛvo Luku noko hanle Mɛle nwanwane adenle zo ɛnrenzɛlɛ ne anwo edwɛkɛ. Ɔhɛlɛle kɛ Nyamenle zoanle anwumabɔvolɛ Geebeleɛle “kɛ ɔhɔ bɛlɛra bie mɔɔ bɛbɔ ye ɛwɔkɛ kɛ nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Dwosefi mɔɔ vi Devidi abusua nu bagya ye la ɛkɛ, bɛlɛra ne duma a le Mɛle.” (Luku 1:26, 27) Mɛle maanle ɔlale ali kɛ ɔnze nrenyia. Mekɛ mɔɔ ɔdele kɛ ɔbawo Gyisɛse, Mɛzaya ne la, Mɛle bizale kɛ: “Kɛ ɔkɛyɛ na ɛhye ayɛ zɔ wɔ mekɛ mɔɔ me nee nrenyia ɛtɛdale ɛlɛ la ɛ?”—Luku 1:34.
Kɛ ɔyɛle mɔɔ raalɛ mɔɔ ɛnze nrenyia la holale nrenzɛle ɛ?
Sunsum nwuanzanwuanza ne mɔɔ le Nyamenle tumi mɔɔ ɔfa ɔyɛ gyima la a maanle Mɛle nrenzɛle a. (Mateyu 1:18) Anwumabɔvolɛ ne hanle hilele Mɛle kɛ: “Sunsum nwuanzanwuanza ne bara ɛ nwo zo, na Anwuma Anwumanli ne tumi ne baheda ɛ nwo zo. Ɛhye ati bɛbavɛlɛ mɔɔ ɛbawo ye la nwuanzanwuanza, Nyamenle Ara.”b (Luku 1:35) Nyamenle vale ɔ Ra ne ngoane dole Mɛle awodeɛ nu wɔ nwanwane adenle zo, ɔmaanle ɔnrenzɛle.
Bodane boni ati a raalɛ mɔɔ ɛnze nrenyia la nrenzɛle a?
Nyamenle maanle raalɛ mɔɔ ɛnze nrenyia la wole Gyisɛse amaa Gyisɛse anyia sonlabaka mɔɔ di munli na yeahola yealie alesama yeavi ɛtane nee ewule nu. (Dwɔn 3:16; Hibuluma 10:5) Nyamenle vale Gyisɛse ngoane dole Mɛle awodeɛ nu. Yemɔ anzi, Nyamenle sunsum nwuanzanwuanza ne bɔle mogya ɛdɔkɛ ne mɔɔ ɛlɛnyi la anwo bane amaa yeanyia sinlidɔlɛ biala.—Luku 1:35.
Ɔti bɛwole Gyisɛse kɛ awie mɔɔ di munli kɛ mɔɔ ɛnee Adam de kolaa na yeayɛ ɛtane la. Baebolo ne ka Gyisɛse anwo edwɛkɛ kɛ: “Yeanyɛ ɛtane biala.” (1 Pita 2:22) Kɛmɔ Gyisɛse le sonla mɔɔ di munli la ati, ɔbahola yeadua ɛkpɔnedeɛ ne yeava yealie alesama yeavi ɛtane nee ewule nu.—1 Kɔlentema 15:21, 22; 1 Timote 2:5, 6.
Asoo Mɛle hɔle zo yɛle belamunli?
Baebolo ne ɛngilehile kɛ Mɛle angya nrenyia ɛlɛ anzɛɛ ɔyɛle awie mɔɔ ɛnze nrenyia ɛlɛ wɔ ye ngoane mekɛ kɔsɔɔti anu. Emomu, ɔmaa ɔda ali kɛ Mɛle wole mralɛ gyɛne.—Mateyu 12:46; Maake 6:3; Luku 2:7; Dwɔn 7:5.
Baebolo ne kilehile kɛ ɛnee Gyisɛse lɛ ɔ mediema dɔɔnwo
Asoo Gyisɛse mɔɔ raalɛ mɔɔ ɛnze nrenyia wole ye la kile kɛ ɛnee Mɛle le “Nwuanzanwuanza” ɔ?
Kyɛkyɛ. New Catholic Encyclopedia ne ka kɛ, Mɛle mɔɔ le Nwuanzanwuanza ngilehilelɛ ne le “diedi mɔɔ kile kɛ ɛnee ƐTANE BIALA ɛnle Mɛle Mɔɔ Ɛnze Nrenyia la anwo ɔvi ye ngoane mɔlebɛbo kile kɛ ɔvi mekɛ mɔɔ bɛnrenzɛle ye la. Ɛtane wɔ alesama mɔɔ ɛha la anwo . . . Noko Mɛle ɛdeɛ, ɔlua ƐLOLƐ titili bie ati ɔnyianle anwobanebɔlɛ ɔvile ɛtane nwo.”c
Mɔɔ nee ɛhye ɛnle ko la, Baebolo ne ɛngilehile ye wɔ ɛleka biala kɛ ɛnee ɛtane ɛnle Mɛle anwo. (Edwɛndolɛ 51:5; Wulomuma 5:12) Nɔhalɛ nu, Mɛle maanle ɔlale ali kɛ ɛtane wɔ ɔ nwo wɔ mekɛ mɔɔ ɔvale ɛtane nwo mgbɔdalɛ afɔlebɔlɛ ne mɔɔ Mosisi Mɛla vale maanle mrɛladane la hɔle la. (Sɛlɛvolɛma 12:2-8; Luku 2:21-24) New Catholic Encyclopedia ne ka kɛ: “Mɛle mɔɔ le Nwuanzanwuanza ngilehilelɛ ne ɛnle Ngɛlɛlera ne anu . . . [Ɔle] Asɔne ne ngilehilelɛ.”
Kɛzi ɔwɔ kɛ yɛbu Mɛle ɛ?
Mɛle yɛle diedi, tieyɛ, mɛlɛbɛnwoaze, nee ɛlɔlɛ kpole mɔɔ bɛnyia bɛmaa Nyamenle la anwo neazo kpalɛ. Ɔboka nɔhavoma mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛsukoa bɛ la anwo.—Hibuluma 6:12.
Noko akee, ɔnva nwo kɛ ɔnyianle nwolɛ adenle titili kɛ Gyisɛse ɛ mame la, Baebolo ne ɛngilehile kɛ ɔwɔ kɛ yɛsonle Mɛle anzɛɛ yɛyɛ asɔne yɛmaa ye. Gyisɛse ammaa ye mame enililɛ titili biala yɛɛ yeanga yeangile ye ɛdoavolɛma kɛ bɛyɛ zɔ. Nɔhalɛ nu, saa ɛye Edwɛkpa mbuluku ne ɛsie ahane a bɛhanle Mɛle anwo edwɛkɛ ko pɛ wɔ Gyima Ne anu, bɛanga Mɛle anwo edwɛkɛ wɔ mbuluku 22 mɔɔ boka Ngyekyeleɛ Fofolɛ ne anwo la anu.—Gyima ne 1:14.
Daselɛ biala ɛnle Ngɛlɛlera ne anu mɔɔ maa ɔda ali kɛ alimoa Kilisienema ne maanle Mɛle nwolɛ adenle titili bie—na bɔbɔ bɛzonlenle ye. Emomu, Baebolo ne kilehile Kilisienema kɛ bɛzonle Nyamenle angomekye.—Mateyu 4:10.
a Hibulu edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ bɛhile ɔ bo “bɛlɛra” wɔ Ayezaya ngapezo ne anu la a le ʽal·mah,ʹ ɔkola ɔkile bɛlɛra mɔɔ ze nrenyia anzɛɛ mɔɔ ɛnze nrenyia la. Noko mɔɔ Nyamenle sunsum ne hanle Mateyu la ɔvale Giliki edwɛkɛkpɔkɛ par·theʹnos mɔɔ kile “raalɛ mɔɔ ɛnze nrenyia” la ɔlile gyima.
b Bie mɔ ɛnlie edwɛkɛkpɔkɛ “Nyamenle Ara” ɛndo nu, bɛdie bɛdi kɛ ɔkile kɛ Nyamenle nee raalɛ bie lale. Noko akee, nzuzulɛ zɛhae ɛnle Ngɛlɛlera ne anu. Emomu, Baebolo ne fɛlɛ Gyisɛse “Nyamenle Ara” yɛɛ “abɔdeɛ muala anu belamunli ralɛ” ɔluakɛ ɔdaye a Nyamenle limoa bɔle ye a yɛɛ ɔdaye ala a Nyamenle angomekye bɔle ye a. (Kɔlɔsaema 1:13-15) Baebolo ne eza fɛlɛ sonla mɔɔ limoa, Adam, kɛ “Nyamenle ara.” (Luku 3:38) Ɛhye le zɔ ɔluakɛ Nyamenle a bɔle Adam a.
c Second Edition, Volume 7, mukelɛ 331.