Asoo Hɛɛle Wɔ Ɛkɛ Ne Amgba? Duzu A Baebolo Ne Ka Ye Wɔ Hɛɛle Anwo A?
Baebolo ne bua kɛ
Nrelenza Baebolo Ngilebɛbo dɔɔnwo mɔɔ bie a le King James Version ne la fa edwɛkɛkpɔkɛ “hɛɛle” di gyima wɔ ngyehyɛnu bie mɔ anu. (Edwɛne 16:10; Gyima ne 2:27a) Kɛ mɔɔ nvoninli mɔɔ wɔ edwɛkɛ ɛhye anu kile la, menli dɔɔnwo die di kɛ hɛɛle le senle mɔɔ ɛnnu ɛlɛ mɔɔ bɛtwe ɛtanevolɛma anzo wɔ nu a. Noko asoo mɔɔ Baebolo ne kilehile la ɛne?
Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu
Na Gyisɛse ndonwo ne mɔɔ fale nrenyia sukoavolɛ ne nee Lazalɛse anwo la noko ɛ?
Aneɛ mɔɔ bɛlimoale bɛvale bɛhɛlɛle Baebolo ne la edwɛkɛ agbɔkɛ
Asoo hɛɛle le ɛleka mɔɔ bɛkile menli nyane dahuu?
Kyɛkyɛ. Edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛhile ɔ bo “hɛɛle” wɔ Baebolo ngilebɛbo dɛba bie mɔ anu la (Hibulu, “Sheol”; Giliki, “Hades”) kile “Nla,” mɔɔ le alesama nla la. Baebolo ne kilehile kɛ menli mɔɔ wɔ “Nla ne” anu la ɛnde ngoane nu.
Mowuamra ɛnze ɛhwee ɔti bɛnde nyane. “Gyima, anzɛɛ adwenle, anzɛɛ nrɛlɛbɛ, anzɛɛ ndelebɛbo, ɛnle hɛɛle.” (Nolobɔvo 9:10, Douay-Rheims Version) Hɛɛle ɛnle ɛleka mɔɔ menli nwu nyane na bɛteɛdea nu wɔ ɛkɛ a. Emomu Baebolo ne ka kɛ: “Maa amumuyɛma anyunlu ɛgua aze, na maa bɛyɛ koonwu wɔ nla ne anu [hɛɛle, Douay-Rheims].”—Edwɛne 31:17; King James Version (30:18, Douay-Rheims); Edwɛne 115:17.
Nyamenle se ɛtane nwo anzohwenlɛ a le ewule na tɛ kɛ bɛkile awie nyane wɔ hɛɛle (anzɛɛ abɔnsam) senle nu. Nyamenle hanle hilele sonla mɔɔ limoa, Adam, kɛ saa yeanli ye mɛla zo a, ye anzohwenlɛ bayɛ ewule. (Gyɛnɛsese 2:17) Yeanga kɛ bɛbahile ye nyane dahuu wɔ hɛɛle senle nu. Nzinlii mɔɔ Adam yɛle ɛtane la, Nyamenle maanle ɔnwunle ye anzohwenlɛ ne kɛ: “Ɛle ndɛtɛlɛ na ɛbazia wɔahɔ ndɛtɛlɛ nu.” (Gyɛnɛsese 3:19) Ɛnee ɔnrɛdɛnla ngoane nu bieko. Saa ɛnee Nyamenle bava Adam ado senle nu a, anrɛɛ ɔbaha. Nyamenle ɛtɛkakyile anzohwenlɛ mɔɔ ɔfa ɔmaa menli mɔɔ ɛnli ye mɛla zo la. Adam yɛle ɛtane na mekɛ guale nu la, Nyamenle vale ye sunsum ne hanle Baebolo kɛlɛvolɛ bie maanle ɔhɛlɛle kɛ: “Ɛtane ahatualɛ a le ewule.” (Wulomuma 6:23) Bɛndwe ahenle anzo bieko ɔluakɛ “mɔɔ ɛwu la bɛbua ye benle wɔ ye ɛtane nwo.”—Wulomuma 6:7.
Nyamenle anye ɛnlie awie mɔɔ bɛkile ye nyane dahuu la anwo fee. (Gyɛlɛmaya 32:35) Adwenle zɛhae nee mɔɔ Baebolo ne kilehile kɛ “Nyamenle le ɛlɔlɛ” la ɛnyia. (1 Dwɔn 4:8) Ɔkulo kɛ yɛsonle ye ɔluakɛ kɛ yɛkulo ye la ati na tɛ kɛ yɛsulo kɛ ɔbayɛ yɛ amumuyɛ la ati ɔ.—Mateyu 22:36-38.
Kpalɛma noko hɔle hɛɛle. Baebolo ngakyile mɔɔ fa edwɛkpɔkɛ “hɛɛle” di gyima la ka kɛ ɛnee mrenyia nɔhavoma le kɛ Gyekɔbo nee Dwobu anye la kɛ bɛbahɔ hɛɛle. (Gyɛnɛsese 37:35; Dwobu 14:13) Bɛhanle Gyisɛse Kelaese bɔbɔ anwo edwɛkɛ kɛ ɔhɔle hɛɛle ɔvi mekɛ mɔɔ ɔwule hɔdwule mekɛ mɔɔ bɛdwazole ye la. (Gyima ne 2:31, 32) Ɔti, “hɛɛle” mɔɔ bɛva bɛli gyima wɔ Baebolo ɛhye mɔ anu la kile Nla.b
Na Gyisɛse ndonwo ne mɔɔ fale nrenyia sukoavolɛ ne nee Lazalɛse anwo la noko ɛ?
Ndonwo ɛhye mɔɔ Gyisɛse yɛle la wɔ Luku 16:19-31. Ndonwo le neazo mɔɔ maa yɛnwu ɛbɛlabɔlɛ anzɛɛ sunsum nu nɔhalɛ edwɛkɛ bie la. Nrenyia sukoavolɛ ne nee Lazalɛse anwo ndonwo ne ɛnle edwɛkɛ mɔɔ zile amgba a. (Mateyu 13:34) Amaa wɔanwu ndonwo ɛhye anwo edwɛkɛ dɔɔnwo la, nea “Nwane A Le Nrenyia Sukoavolɛ Ne Nee Lazalɛse?”
Asoo hɛɛle kile kɛ awie ɛhwe ɔ nwo ɛ ɔvi Nyamenle anwo ɔ?
Kyɛkyɛ. Ngilehilelɛ mɔɔ kile kɛ mowuamra ze kɛ bɛhwe bɛ nwo bɛvi Nyamenle anwo la nee mɔɔ Baebolo ne kilehile kɛ mowuamra ɛnze ɛhwee la ɛnle ko.—Edwɛne 146:3, 4; Nolobɔvo 9:5.
Asoo bɛlie awie bɛvi hɛɛle ɛlɛ?
Ɛhɛe. Menli ngɔnla bie mɔɔ hɔle Nla ne anu (Baebolo bie mɔ kile ɔ bo “hɛɛle”) na bɛdwazole bɛ bɛmaanle bɛrale ngoane nu la anwo edwɛkɛ wɔ Baebolo ne anu.c Saa bɛnwunle tɛnlabelɛ mɔɔ ɛnee bɛwɔ nu wɔ hɛɛle la a, anrɛɛ bɛhanle mɔɔ hɔle zo la. Nɔhalɛ ne a le kɛ, bɛ nuhua biala anga kɛ bɛyɛle ye amumuyɛ anzɛɛ debie bie hɔle zo. Duzu ati ɔ? Kɛ mɔɔ Baebolo ne kilehile la, ɛnee bɛnze ɛhwee, ɛnee ɔle kɛ asɛɛ ‘bɛlafe’ botoo la—Dwɔn 11:11-14; 1 Kɔlentema 15:3-6.
a Adwuleso Nrelenza Baebolo ngilebɛbo dɔɔnwo ɛnva “hɛɛle” ɛnli gyima wɔ Gyima ne 2:27. Emomu, bie mɔ fa edwɛkɛ le kɛ “nla ne,” (New Century Version); “ɛleka mɔɔ mowuamra wɔ la,” (New International Version); “mowuamra” (The Passion Translation). Bie mɔ noko kile Giliki edwɛkɛkpɔkɛ ne abo kɛ “Hades.”—Holman Christian Standard Bible, NET Bible, New American Standard Bible, English Standard Version.