Maanyɛlɛ Nu Ngyegyelɛ Le Baebolo Ngapezo Mɔɔ Ɛra Nu
Ɛnɛ, menli dɔɔnwo adwenle ɛnyia wɔ maanyɛlɛ edwɛkɛ nwo fee. Bɛnlie mɛla biala mɔɔ kile bɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛyɛ la bɛndo nu, yɛɛ bɛka adwenle ngakyile mɔɔ bɛlɛ ye wɔ maanyɛlɛ nwo la anwo edwɛkɛ anyebolo zo. Wɔ arane nu, mɛlalilɛma nee mgbanyima gyɛne adwenle ɛnda ɛnyia yɛɛ bɛnlie adwenle mɔɔ awie mɔ lɛ la bɛndo nu. Adwenle ngakyile ɛhye mɔ fa maanyɛlɛ nu ngyegyelɛ ba na ɔmaa ɔyɛ se kɛ arane ne bahola ayɛ ye gyima.
Noko mɔɔ hyia kpalɛ la a le maanyɛlɛ nu ngyegyelɛ mɔɔ ɛlɛkɔ zo wɔ United States yɛɛ Britain (mɔɔ bɛta bɛfɛlɛ ye United Kingdom) la. Duzu ati a ɔhyia a? Ɔluakɛ Baebolo ne hanle dole ɛkɛ ne kɛ ngyegyelɛ zɛhae bahɔ zo wɔ maanle nwiɔ ɛhye anu, na mekɛ zɔhane arane bie mɔɔ Nyamenle ɛva ɛzie ɛkɛ wɔ anwuma la bamaa nzenzaleɛ ara azɛlɛ ye azo.
Maanyɛlɛ nu ngyegyelɛ “wɔ mekɛ mɔɔ li awieleɛ la anu”
Ngapezo bie mɔɔ ɔyɛ anyelielɛ la wɔ Daneɛle buluku ne anu. Wɔ zɔhane ngapezo ne anu, Nyamenle hilele “mɔɔ bazi wɔ mekɛ mɔɔ li awieleɛ la anu.” Ɛnee Daneɛle ɛlɛka mekɛ fɔɔnwo mɔɔ bara kenle bie mɔɔ ninyɛne bahakyi wɔ alesama ɛbɛlabɔlɛ nu la anwo edwɛkɛ.—Daneɛle 2:28.
Nyamenle maanle Babelɔn belemgbunli ne hanle ngapezo ɛhye anwo ɛlalɛ. Belemgbunli ne nwunle ananze kpole bie wɔ ɛlalɛ nu. Nzinlii, ngapezonli Daneɛle hilehilele nu kɛ ananze ne ati kɔdwu ɔ gyakɛ taboa ne azo gyi ɛkɛ ne maa ewiade tumililɛ ngakyile mɔɔ bara na bɛavi ɛkɛ la.a Akee bolɛ bie mɔɔ gyi ɛkɛ maa Belemgbunlililɛ anzɛɛ arane bie mɔɔ Nyamenle bava azie ɛkɛ la barazɛkye ananze ne bɔkɔɔ.—Daneɛle 2:36-45.
Ngapezo ne kile kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne bazɛkye sonla arane kɔsɔɔti. Belemgbunlililɛ ɛhye ala a Gyisɛse hanle kɛ ye ɛdoavolɛma ɛyɛ nwolɛ asɔne kɛ: “Wɔ Belemgbunlililɛ ɛrɛla” la.—Mateyu 6:10.
Noko ngapezo ne ɛleka boni a ka kɛ maanyɛlɛ nu ngyegyelɛ bara a? Yɛ ye nzonlɛ kɛ ananze ne ‘agyakɛ taboa ne mɔ foa bie le bulalɛ yɛɛ foa bie le ndɛtɛlɛ.’ (Daneɛle 2:33) Foa zɔhane le ngakyile fi ananze ne foa mɔɔ ɛha la anwo, ɛhye kile kɛ ewiade tumi ko bie bayɛ ngakyile avi gyɛne mɔɔ ɛha la anwo. Adenle boni azo? Daneɛle ngapezo ne kilehile nu kɛ:
Ngapezo ne kile kɛ maanyɛlɛ nu ngyegyelɛ bahɔ zo wɔ ewiade tumililɛ ne mɔɔ ananze ne agyakɛ taboa ne gyi ɛkɛ maa ye la anu. Menli mɔɔ ɔnea bɛ nwo zo la bamaa ye tumi ne aha aze.
Daneɛle ngapezo ne ɛra nu ɛnɛ
Ananze ne agyakɛ taboa ne gyi ɛkɛ maa arane mɔɔ ɔlɛ tumi kpole wɔ yɛ mekɛ ye azo, mɔɔ ɔle United States nee Britain mɔɔ bɛlɛbɔ nu bɛayɛ gyima la. Duzu a ɛlɛkɔ zo ɛnɛ mɔɔ kile zɔ a?
Ananze ne agyakɛ taboa ne ‘foa bie le bulalɛ yɛɛ foa bie le ndɛtɛlɛ,’ ɔti ɔmmaa ɔ nwo ɛnyɛ se kpalɛ. (Daneɛle 2:42) Ɛnɛ, tumi mɔɔ United States nee Britain lɛ la ɛha aze ɔluakɛ menli mɔɔ wɔ maanle ɛhye mɔ anu la anloa ɛnzɛ bɛ nwo. Kɛ neazo la, wɔ maanle nwiɔ ɛhye anu, menli mɔɔ wɔ ko biala anu la ko tia bɛ nwo. Menli yɛ basabasa ɔlua mɔɔ bɛkpondɛ la ati. Menli mɔɔ bɛto ɛra bɛye bɛ la adwenle ɛnyia wɔ edwɛkɛ bie mɔ anwo. Kɛmɔ bɛ menli ne adwenle ɛnyia la ati, ɔyɛ a arane ne mɔ ɛngola ɛnyɛ mɔɔ bɛkulo kɛ bɛyɛ la.
Tumililɛ mɔɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ Daneɛle tile 2
Maa yɛzuzu ninyɛne bie mɔ mɔɔ wɔ Daneɛle ngapezo ne anu la anwo na yɛnlea kɛzi bɛlɛba nu ɛnɛ la:
Ngapezo: ‘Belemgbunlililɛ ne anu bahyɛ, noko bulalɛ ne ɛsesebɛ ne bie baha nu.’—Daneɛle 2:41.
Mɔɔ ɔkile: United States nee Britain yia maanyɛlɛ nu ngyegyelɛ ɛdeɛ, noko bɛdabɛ a bɛlɛ sogyama mɔɔ bɛ nwo yɛ se kpalɛ a. Ɔlua ɛhye ati, bɛkola bɛfa anwosesebɛ kpole bɛyɛ debie mɔɔ kola ka ewiade ne amuala la.
Kɛzi yera nu la
Wɔ 2023 anu, United States nee United Kingdom zɛkyele ezukoa dɔɔnwo wɔ bɛ sogyama anwo dɛlale maanle 12 mɔɔ bɛta bɛbɔ bɛ sogyama anwo kakɛ la amuala.—Stockholm International Peace Research Institute.
“Gyima mɔɔ United States nee United Kingdom ɛlɛyɛ abɔ nu abɔ bɛ maanle ne anwo bane la ɛnyia anyuhɔlɛ na bɛ agɔnwolɛvalɛ ne anu ɛyɛ se ɛdɛla maanle biala ɛdeɛ. . . . Yɛbɔ nu yɛyɛ gyima, yɛboa yɛ nwo yɛɛ yɛbɔ nu yɛko.”—Strategic Command, U.K. Ministry of Defence, April 2024.
Ngapezo: “Kɛ mɔɔ ɔ gyakɛ taboa ne mrɛlɛsɛka ne mɔ foa bie le bulalɛ na foa bie le ndɛtɛlɛ la, zɔhane ala a belemgbunlililɛ ne foa bie bayɛ se na foa bie ayɛ bɛtɛɛ a.”—Daneɛle 2:42.
Mɔɔ ɔkile: Ɔnva nwo kɛ United States nee Britain sogyama anwo yɛ se la, kɛzi bɛ arane ngyehyɛleɛ ne de la ɛmmaa bɛngola bɛnyɛ debie biala mɔɔ bɛkulo kɛ bɛyɛ la. Saa menli dɔɔnwo anlie bɛ kpɔkɛzilɛ ne ando nu a, ɔmaa ɔyɛ se kɛ arane ɛhye mɔ bayɛ mɔɔ bɛkulo kɛ bɛyɛ la.
Kɛzi yera nu la
“Mbɔlɔba bie mɔ kile kɛ mgbakyemgbakyenu mɔɔ wɔ America maanyɛlɛ edwɛkɛ nu la ɛmmaa [United States] ɛngola ɛnyɛ debie mɔɔ ɔka kɛ ɔbayɛ yeamaa ewiade ne wɔ banebɔlɛ nee gualilɛ nwo la.”—“The Wall Street Journal.”
“Maanyɛlɛ nu ngyegyelɛ dɔɔnwo mɔɔ ɛhɔ zo wɔ Britain la ɛmmaa maanyɛlɛma ɛnnwu mɔɔ bɛyɛ a, ɛhye ati arane gyimayɛvoma ɛngola ɛnli nzenzaleɛ mɔɔ arane ne kɛyɛ la anwo gyima ɛmmaa maanlema.”—Institute for Government.
Ngapezo: “Bɛ [belemgbunlililɛ ne] nee menli ne bɛali afonla; noko bɛnrɛbeta nwo.”—Daneɛle 2:43.
Mɔɔ ɔkile: Menli bahola ahile bɛ adwenle wɔ mɔɔ ɔwɔ kɛ arane ne yɛ la anwo, noko menli mɔɔ to ɛra la nee mgbanyima ne mɔ amuala akunlu ɛndwo mɔɔ kɔ zo la anwo.
Kɛzi yera nu la
“Ɛnɛ, adwenle mɔɔ Americama lɛ ye wɔ maanyɛlɛma nee mgbanyima mɔɔ bɛto ɛra bɛye bɛ anwo la ɛnle kpalɛ.”—Pew Research Center.
“Ɛnɛ, anwodozo mɔɔ menli lɛ ye wɔ arane ngakyile nee maanyɛlɛma anu la ɛha aze kpalɛ ɛdɛla kɛ mɔɔ ɛnee ɔde ye wɔ ɛvolɛ abulanlu mɔɔ ɛze ɛhɔ la.”—“National Centre for Social Research.”
Kɛzi Daneɛle ngapezo ne bara nu kenle bie la
Kɛ mɔɔ Daneɛle ngapezo ne kile la, mekɛ mɔɔ United States nee Britain arane ne ɛlɛdi tumi la yɛɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne barazɛkye sonla arane kɔsɔɔti a.—Daneɛle 2:44.
Ngapezo mɔɔ le kɛ ɛhye mɔɔ wɔ Yekile buluku ne anu la kile kɛ “arelemgbunli mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo amuala” bɛaboɔboa bɛ nloa kɛ bɛko bɛatia Gyihovab Nyamenle wɔ Amagɛdɔn konle ne mɔɔ ɔle “Nyamenle, Tumivolɛ Bedevinli ne kenle kpole ne anu konle ne” la. (Yekile 16:14, 16; 19:19-21) Gyihova bazɛkye sonla arane kɔsɔɔti wɔ konle ɛhye anu, na eza yeaye tumililɛ kɔsɔɔti mɔɔ ananze ne mɔɔ wɔ Daneɛle ngapezo ne anu gyi ɛkɛ maa la mɔɔ ɛha la yeavi ɛkɛ.
Saa ɛkpondɛ nwolɛ edwɛkɛ dɔɔnwo a, nea edwɛkɛ “Duzu A Le Amagɛdɔn Konle Ne?”
Kɛzi Daneɛle ngapezo ne baboa wɔ la
Baebolo ne hanle maanyɛlɛ nu ngyegyelɛ mɔɔ ɛlɛkɔ zo wɔ United States nee Britain la anwo edwɛkɛ mɔɔ le nɔhalɛ la, na saa ɛsukoa nwolɛ debie a ɔbamaa wɔanyia mɔɔ ɛlɛkɔ zo ɛnɛ la anwo adwenle kpalɛ.
Ɛbade deɛmɔti Gyisɛse ɛngulo kɛ ye ɛdoavolɛma gyinla afoa biala wɔ ewiade ɛhye maanyɛlɛ nu la abo. (Dwɔn 17:16) Eza ɛbade deɛmɔti Gyisɛse mɔɔ Nyamenle ɛkpa ye kɛ ye Belemgbunlililɛ ne azo belemgbunli la hanle kɛ “me Belemgbunlililɛ ɛnvi ewiade ɛhye anu” la abo.—Dwɔn 18:36.
Ɛbanyia anyelazo kɛ ɔnrɛhyɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne bara, na alesama banyia nyilalɛ mɔɔ Nyamenle ɛva ɛbɔ bɛ ɛwɔkɛ la.—Yekile 21:3, 4.
Ɛbanyia anwodozo kɛ kenle bie ngyegyelɛ mɔɔ kɔ zo wɔ maanle maanle avinli la ɛnrɛzɛkye ewiade.—Edwɛne 37:11, 29.
Daneɛle ngapezo ne maa yɛnwu kɛ United States nee Britain tumililɛ ne mɔɔ ananze ne agyakɛ taboa ne gyi ɛkɛ ne maa ye la a bayɛ ewiade tumililɛ mɔɔ li awieleɛ a. Saa yemɔ fi ɛkɛ ne a, Nyamenle Belemgbunlililɛ ne mɔɔ le anwuma arane mɔɔ di munli la a bali tumi a!
Saa ɛkpondɛ nwolɛ edwɛkɛ dɔɔnwo a nea Duzu A Le Nyamenle Belemgbunlililɛ Ne? vidio ne
b Nyamenle duma a le Gyihova. (Edwɛne 83:18) Nea edwɛkɛ “Gyihova A Le Nwane?”