Ɔhulole Menli
“Me nye die menli nwo.”—MRƐLƐBULƐ 8:31.
1, 2. Kɛzi Gyisɛse ɛhile kɛ ɔkulo alesama kpalɛ ɛ?
NYAMENLE belamunli Ralɛ ne maa yɛnwu kɛ Gyihova ze nrɛlɛbɛ kpole kpalɛ, na ɛnee ɔle ɔ Ze ‘dwinvolɛ mɔɔ ɛbe’ a. Nea kɛzi Gyisɛse anye liele wɔ mekɛ mɔɔ ɔ Ze ‘bɔ anwumaneamra’ na ‘yeawula azɛlɛ ye adiabo aze la.’ Noko wɔ ninyɛne mɔɔ ɔ Ze bɔle la amuala anu, ɛnee Gyisɛse anye “die menli nwo” kpalɛ. (Mrɛlɛbulɛ 8:22-31) Mɔlebɛbo ne amuala ɛnee ɔkulo menli.
2 Amozi, Gyisɛse lale ye nɔhalɛlilɛ nee ɛlɔlɛ kpole mɔɔ ɔlɛ ɔmaa ɔ Ze nee alesama la ali wɔ mekɛ mɔɔ ɔvi anwuma ɔrale azɛlɛ ye azo kɛ dasanli la. Gyisɛse vile ɛlɔlɛ nu yɛle ɛhye amaa ‘yeava ye ngoane yeayɛ ɛkpɔnedeɛ yeamaa menli dɔɔnwo.’ (Mateyu 20:28; Felepaema 2:5-8) Mɔɔ ɛnee Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, Nyamenle maanle ye tumi ɔmaanle ɔyɛle nwanwane ninyɛne. Ninyɛne ɛhye mɔ maa yɛnwu kɛzi Gyisɛse kulo menli nee mɔɔ ɔnrɛhyɛ ɔbayɛ yeamaa alesama la.
3. Nzɔne a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?
3 Mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, ɔbɔle “Edwɛkpa ne mɔɔ fane Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo la nolo.” (Luku 4:43) Ɛnee ɔze kɛ Belemgbunlililɛ ɛhye bade ɔ Ze duma nwo na yeamaa alesama anwo adɔ bɛ dahuu. Gyisɛse yɛle nwanwane ninyɛne wɔ mekɛ mɔɔ ɔbɔ edwɛkpa ne nolo la. Ninyɛne ɛhye mɔ hilele kɛ ɔdwenle menli nwo. Kɛzi ɛhye boa yɛ ɛ? Mɔɔ ɔyɛle la maa yɛnyia anyelazo na yɛfa anwodozo yɛnea kenle bie ade. Yemɔti bɛmaa yɛzuzu Gyisɛse nwanwane ninyɛne ne anu nna anwo.
‘TUMI NE RALE Ɔ NWO ZO NA ƆYƐLE AYILE’
4. Mɔɔ Gyisɛse yiale nrenyia bie mɔɔ kokobɛ ɛgua ye la, nzɔne a zile a?
4 Gyisɛse yɛ ye ɛzonlenlɛ gyima ne la, ɔhɔle Galeli. Wɔ sua ne ko azo, ɔyiale nrenyia bie mɔɔ ɛnee kokobɛ ɛgua ye la. (Maake 1:39, 40) Kɛzi ɛnee ewule ne ɛyɛ nrenyia ne la maanle Luku mɔɔ le dɔketa la hanle kɛ, “ɛnee kokobɛ ɛgua ɔ nwo amuala.” (Luku 5:12) Baebolo ne se mekɛ mɔɔ nrenyia ne nwunle Gyisɛse la, “ɔdule ɔdɔle ɔ gyakɛ anu na ɔbodole ye kɛ, “Awulae, saa ɔyɛ wɔ ɛhulolɛ a, ɛkola ɛmaa me nwo sa.”” Ɛnee nrenyia ne ze kɛ Gyisɛse bahola ayɛ ye ayile, noko ɛnee ɔkpondɛ kɛ ɔnwu ye kɛ saa Gyisɛse kulo kɛ ɔyɛ ye ayile a. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ ɛnee nrenyia ne ze kɛ Falasiima ne bu bɛ nye gua awie mɔɔ kokobɛ ɛgua ye la anwo zo. Noko ɛnee Gyisɛse adwenle a le boni? Kɛ ɔkɛyɛ na yeayɛ nrenyia ɛhye mɔɔ bie a ɛnee ewule ne ɛdidi ye la ayile ɛ? Ɛdawɔ a anrɛɛ nzɔne a ɛbayɛ a?
5. Nzɔne ati a ɛnee Gyisɛse kulo kɛ ɔyɛ kokobɛvolɛ ne ayile a?
5 Ɔda ali kɛ nrenyia ne andeɛdea nu kɛ “Me nwo ɛnde o, me nwo ɛnde!” kɛmɔ ɛnee Mosisi Mɛla ne se bɛyɛ la. (Sɛlɛvolɛma 13:43-46) Noko Gyisɛse anva ɛya. Emomu, ɛnee ɔdwenle nrenyia ne anwo na ɔkpondɛ kɛ ɔboa ye. Yɛnze debie titili mɔɔ ɛnee Gyisɛse ɛlɛdwenle nwo a, noko yɛze kɛzi ɔdele nganeɛ la. Nrenyia ne anwo yɛle ye alɔbɔlɛ yemɔti ɔyɛle nwanwane debie. Ɔzɔle nrenyia ne, debie mɔɔ awie biala ɛnrɛyɛ la. Gyisɛse vale anwodozo nee anwunvɔnezelɛ hanle kɛ: “Mekulo! Ɛ nwo ɛza!” Na “ɔ nwo zale.” (Luku 5:13) Ɔda ali kɛ Gyihova a maanle Gyisɛse tumi ɔmaanle ɔyɛle nwanwane deɛ ɛhye ɔhilele kɛzi ɔkulo menli la a.—Luku 5:17.
6. Nzɔne a yɛ anyelielɛ wɔ nwanwane ninyɛne mɔɔ Gyisɛse yɛle la anwo a, na duzu a bɛda ye ali a?
6 Ɔlua Nyamenle tumi zo, Gyisɛse holale yɛle nwanwane ninyɛne mgbole. Tɛ kokobɛvolɛma angome a ɔyɛle bɛ ayile a. Eza ɔyɛle menli mɔɔ lɛ ewule ngakyile la ayile. Baebolo ne ka kɛ, “Mɔɔ menli ne nwunle kɛ mumule ɛlɛtendɛ, abubura ɛlɛtia, mɔɔ ɛdwidwe la anwo ɛza, na anyenzinliravolɛ nwu debie la,” ɔzinle bɛ nwo. (Mateyu 15:31) Saa Gyisɛse bayɛ awie ayile a, ɔnlie awie mɔɔ te kpɔkɛ la nvɛyeba ne bie. Kyɛkyɛ, ɛnee Gyisɛse lɛ tumi yɛ sonlabaka ne nvɛyeba mɔɔ ɛzɛkye la ayile. Ɔyɛle menli ayile ndɛndɛ, bɔbɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛnle ɔ nwo ɛkɛ la. (Dwɔn 4:46-54) Nzɔne a neazo ɛhye mɔ mɔɔ yɛ azibɛnwo la kile a? Ɔkile kɛ yɛ Belemgbunli Gyisɛse Kelaese lɛ tumi na ɔkulo kɛ ɔye anwodolɛ biala ɔfi ɛkɛ bɔkɔɔ. Saa yɛsukoa kɛzi Gyisɛse nee menli lile la anwo debie a, ɔmaa yɛnyia anwodozo kɛ wɔ ewiade fofolɛ ne anu, ɔbanwu “mɔɔ ɛnlɛ anwosesebɛ nee mɔɔ ɛnlɛ bie la anwunvɔne.” (Edwɛndolɛ 72:13) Kɛmɔ Gyisɛse kulo la ati, ɔbayɛ menli mɔɔ ɛlɛnwu amaneɛ la amuala ayile.
“DWAZO, FA WƆ ƐKPA NE NA KƆ”
7, 8. Ka mɔɔ zile kolaa na Gyisɛse ayia nrenyia ne mɔɔ ɛnde kpɔkɛ wɔ Bɛtezata la anwo edwɛkɛ.
7 Gyisɛse yɛle kokobɛvolɛ ne ayile la, nzinlii ɔvile Galeli ɔhɔle Dwudiya na ɔhɔle zo ɔbɔle edwɛkpa ne mɔɔ fane Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo la nolo wɔ ɛkɛ. Bie a menli dɔɔnwo dele Gyisɛse edwɛkɛ ne yɛɛ ɛlɔlɛ mɔɔ ɛnee ɔlɛ ɔmaa bɛ la hanle bɛ ahonle. Ɛnee Gyisɛse kulo kɛ ɔkyekye ehyiavolɛma nee menli mɔɔ bɛsisi bɛ la arɛle na ɔmaa bɛnyia anyelazo.—Ayezaya 61:1, 2; Luku 4:18-21.
8 Wɔ Naesan siane ne anu, Gyisɛse hɔle Gyɛlusalɛm kɛ ɔkali Akpabɛnwo Ɛvoyia ne. Kɛmɔ ɛnee menli dɔɔnwo ɛlɛba ɛvoyia titili ne abo la ati, ɛnee alagye ɛnle ɛkɛ. Ɛnee nzubula bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Bɛtezata wɔ ɛzonlenlɛ sua ne sɔlɔ, na ɛkɛ ne a Gyisɛse yiale nrenyia bie mɔɔ ɔngola tia la a.
9, 10. (a) Nzɔne ati a menli hɔle Bɛtezata nzubula ne anwo a? (b) Nzɔne a Gyisɛse yɛle ye wɔ nzubula ne anwo a, na boni a yɛsukoa yɛfi nu a? (Nea mɔlebɛbo nvoninli ne.)
9 Ɛnee menli dɔɔnwo mɔɔ ɛnde kpɔkɛ la kɔ Bɛtezata ɛkɛ. Nzɔne ati ɔ? Ɔluakɛ ɛnee bɛdie bɛdi kɛ, saa nzubula ne ɛlɛse na wuleravolɛ bie kɔtɔ nu a, ɔbade kpɔkɛ. Nea kɛzi ɔbayɛ kɛ ɛnee menli mɔɔ bɛkpondɛ ayileyɛlɛ mɔɔ bɛ nwo ɛlɛmemenle bɛ, na bɛnlɛ anyelazo la anye zo bada bɛ a. Ɛnee Gyisɛse di munli na ɔngyia ayileyɛlɛ biala, yemɔti nzɔne ati a ɔhɔle ɛkɛ a? Ɛlɔlɛ mɔɔ ɔlɛ ɔmaa menli la ati ɔ. Ɛke a ɔyiale nrenyia bie mɔɔ ɔ nwo dole ye kolaa na bɛawo ɔdaye Gyisɛse la a.—Kenga Dwɔn 5:5-9.
Gyisɛse kpondɛle menli mɔɔ bɛhyia moalɛ la
10 Gyisɛse bizale nrenyia ne saa ɔkulo kɛ ɔtia bieko a. Nea kɛzi alɔbɔlɛ baha nrenyia ne wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛka yeahile Gyisɛse kɛ ɔkulo kɛ ɔte kpɔkɛ noko ɔnlɛ awie biala mɔɔ ɔbaboa ye yeamaa yeahɔdɔ nzubula ne anu la. Akee Gyisɛse zele nrenyia ne kɛ ɔyɛ debie mɔɔ ɔnrɛhola ye yɛ la. Ɔhanle ɔhilele ye kɛ ɔva ye ɛkpa ne na ɔdia. Yemɔti ɔvale ye ɛkpa ne na ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔtia! Nwanwane deɛ ɛhye di mɔɔ Gyisɛse bayɛ wɔ ewiade fofolɛ ne anu la anwo daselɛ. Eza ɔkile kɛzi Gyisɛse kulo menli kpole la. Ɔkpondɛle menli mɔɔ bɛhyia moalɛ la. Ɔwɔ kɛ ye neazo ne boa yɛ maa yɛkɔ zo yɛkpondɛ menli mɔɔ ninyɛne mɔɔ ɛlɛkɔ zo wɔ ewiade ɛhye anu ɛmaa bɛ rɛle ɛbɔ la.
“NWANE A VALE Ɔ SA HANLE ME TƐLADEƐ NE A?”
11. Kɛzi Maake 5:25-34 maa yɛnwu kɛ Gyisɛse kulo menli mɔɔ bɛnde kpɔkɛ la ɛ?
11 Kenga Maake 5:25-34. Ewule bie mɔɔ yɛ nyiane la hanle raalɛ bie ɛvolɛ 12. Ye anwodolɛ ne hanle ye ɛbɛlabɔlɛ kɔsɔɔti mɔɔ ye ɛzonlenlɛ bɔbɔ boka nwo a. Ɔhɔle dɔketama dɔɔnwo ɛkɛ na ɔzɛkyele ye ezukoa muala kɛ ɔkpondɛ ayileyɛlɛ, noko ye ewule ne akee hɔle ɔ anyunlu. Kenle ko, raalɛ ne nyianle adwenle bie mɔɔ bamaa yeade kpɔkɛ la yemɔti ɔvale menli dɔɔnwo bie avinli ɔhɔzɔle Gyisɛse tɛladeɛ ne anu. (Sɛlɛvolɛma 15:19, 25) Mɔɔ Gyisɛse nwunle kɛ tumi ɛvi ye nu la, ɔbizale bɛ ahenle mɔɔ vale ɔ sa hanle ye tɛladeɛ ne la. Raalɛ ne vale “ɛzulolɛ nee anwowozolɛ ɔrahotole Gyisɛse agyakɛ anu, na ɔhanle ye edwɛkɛ nɔhalɛ nu ɔhilele ye.” Ɛnee Gyisɛse ze kɛ Gyihova a ɛyɛ raalɛ ne ayile a, ɔti ɔhanle kɛ: “Me ra raalɛ, wɔ diedi ɛlie wɔ ngoane. Fa anzonudwolɛ kɔ na wɔ ewule ne ɛhɔ bɔkɔɔ.”
Gyisɛse nwanwane ninyɛne ne maa yɛnwu kɛ ɔdwenle yɛ nee yɛ ngyegyelɛ ne mɔ anwo (Nea ɛdendɛkpunli 11, 12)
12. (a) Kɛzi ɛbalua mɔɔ yɛzukoa la azo wɔaha Gyisɛse anwo edwɛkɛ ɛ? (b) Neazo boni a Gyisɛse ɛyɛ ɛmaa yɛ a?
12 Kɛzi Gyisɛse kulo menli, titili bɛdabɛ mɔɔ bɛnde kpɔkɛ la maa yɛ nye die kpole. Noko Seetan ɛnle zɔ fee, ɔkpondɛ kɛ yɛte nganeɛ kɛ yɛ nwo ɛngyia, na awie biala ɛngulo yɛ edwɛkɛ. Gyisɛse nwanwane ninyɛne ne maa yɛnwu kɛ amgba ɔdwenle yɛ nee yɛ ngyegyelɛ ne mɔ anwo. Yɛ nye die kɛ yɛlɛ Belemgbunli nee Ɛsɔfo Kpanyinli mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ zɛhae la! (Hibuluma 4:15) Ɔbahola yeayɛ se yeamaa yɛ kɛ yɛbade awie mɔɔ ɔ nwo ɛdo ye ɛhyɛ la nganeɛdelɛ bo, titili saa yɛ nwo ɛtɛtole yɛ a. Noko dwenle Gyisɛse anwo nea. Ɛnee ɔte menli mɔɔ bɛnde kpɔkɛ la nganeɛdelɛ bo ɔnva nwo kɛ ɔ nwo ando ye ɛlɛ la. Bɛmaa yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbazukoa kɛzi ɔkulo menli la.—1 Pita 3:8.
“GYISƐSE ZUNLE”
13. Nzɔne a Lazalɛse ewudwazo ne maa yɛnwu ye wɔ Gyisɛse anwo a?
13 Kɛzi ɛnee menli ɛlɛdi nyane la hanle Gyisɛse kpalɛ. Kɛ neazo la, mekɛ mɔɔ ɔ gɔnwo Lazalɛse wule na ɔnwunle kɛzi ye mbusuafoɔ nee ɔ gɔnwo mɔ ɛlɛsu la, “nyane kpole” hanle ye ɔmaanle “alɔbɔlɛ hunle ye.” (Kenga Dwɔn 11:33-36.) Ɔnva nwo kɛ ɛnee ɔze kɛ ɔbadwazo Lazalɛse la, ɔzunle. Yeanze nyiane kɛ ɔbamaa awie mɔ anwu kɛzi ɔte nganeɛ la. Ɛnee ɔkulo Lazalɛse nee ye abusua ne kpalɛ yemɔti a ɔvale Nyamenle tumi ne ɔdwazole ye a!—Dwɔn 11:43, 44.
14, 15. (a) Nzɔne a kile kɛ Gyihova kulo kɛ ɔye alesama nyanelilɛ ɔfi ɛkɛ a? (b) Nzɔne a yɛsukoa yɛfi edwɛkɛ ‘ngakyelɛ nla’ anu a?
14 Baebolo ne se Gyisɛse nee ɔ Ze Gyihova le ko. (Hibuluma 1:3) Nwanwane ninyɛne mɔɔ Gyisɛse yɛle la maa yɛnwu ye kɛ Gyihova noko kpondɛ kɛ ɔye anwodolɛ, nyane nee ewule ɔfi ɛkɛ. Ɔnrɛhyɛ, Gyihova nee Gyisɛse badwazo menli dɔɔnwo ara ngoane nu. Gyisɛse hanle kɛ: “Mekɛ ɛlɛba mɔɔ mɔwuamra amuala bade ɔ ne wɔ bɛ [ngakyelɛ] nla ne mɔ anu, na bɛvi bɛ nla ne mɔ anu bɛbavinde.”—Dwɔn 5:28, 29.
15 Gyisɛse vale edwɛkɛ ‘ngakyelɛ nla’ lile gyima, na ɛhye kile kɛ Nyamenle bahakye bɛ. Nyamenle Tumivolɛ Bedevinli ne, anwuma nee aze Bɔvolɛ ne, bahakye yɛ alɔvolɛ subane nee bɛ nwo edwɛkɛ biala. (Ayezaya 40:26) Tɛ kɛ Gyihova kola kakye bɛ ala, emomu ɔkulo kɛ ɔkakye bɛ. Ewudwazo ne mɔ mɔɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ Baebolo ne anu la le mɔɔ ɔbahɔ zo wɔ ewiade fofolɛ ne anu la anwo neazo kɛnlɛma.
MƆƆ YƐSUKOA YƐFI GYISƐSE NWANWANE NINYƐNE NE MƆ ANU LA
16. Nwolɛ adenle boni a Nyamenle menli dɔɔnwo banyia a?
16 Saa yɛdi nɔhalɛ a, yɛbanwu nwanwane debie mɔɔ tɛla biala mɔɔ yemɔ a le anwongyelelɛ kpole ne mɔɔ yɛbapɛ la! Wɔ Amagɛdɔn ne anzi, yɛbanwu nwanwane ninyɛne dɔɔnwo. Zɔhane mekɛ ne, dasanli biala bade kpɔkɛ bɔkɔɔ. (Ayezaya 33:24; 35:5, 6; Yekile 21:4) Ɛbanwu kɛ menli ɛlɛfuandi bɛ ɛhwɛleɛ, kpɔma, abuburama ebia nee ninyɛne mɔɔ maa bɛte edwɛkɛ la agua bɛ lɔ la. Gyihova ze kɛ ɔwɔ kɛ awie biala mɔɔ bapɛ Amagɛdɔn la anwo yɛ se na ɔte kpɔkɛ ɔluakɛ bɛbayɛ gyima dɔɔnwo. Bɛdabɛ a bɛbamaa yɛ azɛlɛ kɛnlɛma ne ahakyi paladaese a.—Edwɛndolɛ 115:16.
17, 18. (a) Nzɔne ati a Gyisɛse yɛle nwanwane ninyɛne a? (b) Nzɔne ati a ɔwɔ kɛ ɛbɔ mɔdenle biala kɛ ɛbahɔ Nyamenle ewiade fofolɛ ne anu bie ɛ?
17 Saa ‘menli dɔɔnwo’ ne kenga kɛzi Gyisɛse yɛle wuleravolɛma ayile la anwo debie a, ɔmaa bɛ anwosesebɛ. (Yekile 7:9) Nwanwane ninyɛne zɔhane mɔ maa anyelazo mɔɔ yɛlɛ kɛ kenle bie yɛbade kpɔkɛ bɔkɔɔ la anu mia. Eza bɛmaa yɛnwu kɛzi Gyisɛse kulo menli la. (Dwɔn 10:11; 15:12, 13) Kɛzi ɛnee Gyisɛse te menli nganeɛdelɛ bo la maa yɛnwu kɛzi Gyihova kulo ye sonvolɛ ko biala kpole la.—Dwɔn 5:19.
18 Nyane, amaneɛnwunlɛ nee ewule ɛbu ewiade. (Wulomuma 8:22) Yemɔti a yɛhyia Nyamenle ewiade fofolɛ ne la. Ɛkɛ ne, yɛ muala yɛbade kpɔkɛ bɔkɔɔ kɛmɔ Nyamenle ɛha la. Malakae 4:2 maa yɛnyia anyelazo kɛ ‘yɛbawuluwulu kɛ nlankɛ mralɛ,’ yɛ nye balie ɔluakɛ yɛbali munli. Bɛmaa anyezɔlɛ mɔɔ yɛlɛ yɛmaa Gyihova nee ye ɛwɔkɛ ne mɔ anu diedi mɔɔ yɛlɛ la ɛmaa yɛbɔ mɔdenle biala kɛ yɛbahɔ ewiade fofolɛ ne anu bie. Nwanwane ninyɛne mɔɔ Gyisɛse yɛle la le neazo mɔɔ maa yɛnwu kɛ ɔnrɛhyɛ alesama anwo badɔ bɛ bɔkɔɔ wɔ ye tumililɛ bo, na ɛhye maa yɛ anwosesebɛ!