EDWƐKƐ 34
EDWƐNE 107 Nyamenle Ɛyɛ Ɛlɔlɛ Nwo Neazo
Kɛzi Mgbanyima Da Ɛlɔlɛ Nee Anwunvɔnezelɛ Ali Kile Ɛtanevolɛma La
“Nyamenle ɛvi atiakunlukɛnlɛma nu ɛlɛbɔ mɔdenle ahile wɔ adenle ahɔ anlubɛnwo nu.”—WLO. 2:4.
BODANE
Kɛzi mgbanyima bɔ mɔdenle kɛ bɛboa asafo ne anu amra mɔɔ bɛyɛ ɛtane kpole la.
1. Saa awie yɛ ɛtane kpole bie a, duzu a bahola azi a?
WƆ EDWƐKƐ mɔɔ li ɛhye anyunlu la anu, yɛnwunle kɛzi ɛzoanvolɛ Pɔɔlo lile ɛtane kpole bie anwo gyima wɔ Kɔlente asafo ne anu la. Ɛtanevolɛ ne annu ɔ nwo na ɛnee ɔwɔ kɛ bɛye ye bɛfi asafo ne anu. Noko kɛ mɔɔ edwɛkɛtile tɛkese ne kile la, Nyamenle kola boa bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ ɛtane kpole la ɔmaa bɛnu bɛ nwo. (Wlo. 2:4) Kɛzi mgbanyima ne mɔ bahola aboa bɛ bɛamaa bɛanlu bɛ nwo ɛ?
2-3. Saa yɛnwu kɛ yɛ diema diedinli bie ɛyɛ ɛtane kpole bie a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a, na duzu ati ɔ?
2 Kolaa na mgbanyima ne mɔ ahola aboa awie la, ɔwɔ kɛ bɛnwu ɛtane holɛ ko mɔɔ yeyɛ la. Ɔti saa yɛnwu kɛ yɛ diema diedinli bie ɛyɛ ɛtane kpole—debie mɔɔ bahola amaa bɛaye ye bɛavi asafo ne anu la a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a? Ɔwɔ kɛ yɛmaa ɛtanevolɛ ne anwosesebɛ kɛ ɔhɔ mgbanyima ne mɔ ɛkɛ ɔmaa bɛboa ye.—Aye. 1:18; Gyi. 20:28; 1 Pita 5:2.
3 Na saa ɛtanevolɛ ne ɛngulo kɛ ɔka ɔkile mgbanyima ne mɔ ɛ? Yemɔ yɛdayɛ mumua ne yɛbaha yɛahile mgbanyima ne mɔ amaa ahenle anyia moalɛ mɔɔ fɛta la. Saa yɛyɛ ye zɔ a ɔkile kɛ yɛkulo yɛ diema ne ɔluakɛ yɛngulo kɛ yɛ diema ne fi yɛ sa. Saa ɛtanevolɛ ne angakyi ye subane a, akee ɔ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne bahɔ zo azɛkye. Eza ɔbahola yeazɛkye asafo ne duma. Kɛmɔ yɛkulo Gyihova nee yɛ diema ne mɔɔ yeyɛ ɛtane la ati, yɛfa akɛnrasesebɛ yɛka yɛkile mgbanyima ne mɔ.—Edw. 27:14.
KƐZI MGBANYIMA NE MƆ BOA BƐDABƐ MƆƆ BƐYƐ ƐTANE KPOLE LA
4. Saa mgbanyima ne mɔ yia awie mɔɔ ɛyɛ ɛtane kpole la a, bɛ bodane a le boni?
4 Saa awie mɔɔ wɔ asafo ne anu la yɛ ɛtane kpole a, mgbanyima eku ne kpa bɛ nuhua nsa mɔɔ bɛfɛta la bɛmaa bɛyɛ kɔmatii.a Ɔwɔ kɛ mrenyia ɛhye mɔ nwu ninyɛne mɔɔ bɛlɛ nwolɛ adenle bɛyɛ la na bɛbɛlɛ bɛ nwo aze. Bɛbahola bɛaboa awie mɔɔ ɛvo la bɛamaa yeanlu ɔ nwo ɛdeɛ, noko ɔwɔ kɛ bɛkakye kɛ bɛnrɛhola bɛnrɛtinlitinli awie anwo zo bɛnrɛmaa ɔnrɛhakyi. (Dit. 30:19) Mgbanyima ne mɔ te ɔ bo kɛ tɛ menli mɔɔ ɛyɛ ɛtane la amuala a balie moalɛ ado nu kɛ mɔɔ Belemgbunli Devidi yɛle la a. (2 Sa. 12:13) Bie a ɛtanevolɛma bie mɔ ɛnrɛva Gyihova folɛdulɛ ɛnrɛli gyima. (Gyn. 4:6-8) Noko mgbanyima ne mɔ bodane a le kɛ bɛyɛ biala mɔɔ bɛbahola la bɛaboa ɛtanevolɛ ne bɛamaa yeanlu ɔ nwo. Saa mgbanyima ne mɔ nee ɛtanevolɛ bie yia a, ngyinlazo boni mɔ a bɛfa bɛdi gyima a?
5. Saa mgbanyima ne mɔ nee ɛtanevolɛ bie yia a, subane boni a ɔwɔ kɛ bɛnyia a? (2 Timote 2:24-26) (Eza nea nvoninli ne.)
5 Mgbanyima ne mɔ nwu ɛtanevolɛ ne kɛ boane mɔɔ sonle bolɛ mɔɔ yeminli. (Luku 15:4, 6) Ɔti saa bɛyia ye a, bɛndendɛ ɛya zo bɛngile ye yɛɛ bɛ nee ye ɛnli wɔ atisesebɛ nu; anzɛɛ bɛmbu ayia ne kɛ ɔle mekɛ mɔɔ bɛfa bɛabizebiza kpuya ngakyile amaa bɛanwu edwɛkɛ ne anu ala. Emomu, bɛbala subane mɔɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ 2 Timote 2:24-26 la ali. (Kenga.) Mgbanyima ne mɔ kɔ zo da bɛtɛɛyɛlɛ nee atiakunlukɛnlɛma ali wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛbɔ mɔdenle kɛ bɛboa ɛtanevolɛ ne bɛamaa yeahakyi ye adwenle la.
Mgbanyima ne mɔ le kɛ tete mboaneneavolɛma la, bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbakpondɛ boane mɔɔ ɛminli la (Nea ɛdendɛkpunli 5)
6. Duzu a mgbanyima ne mɔ bahola ayɛ aziezie bɛdabɛ mumua ne bɛ ahonle kolaa na bɛ nee ɛtanevolɛ bie ayia a? (Wulomuma 2:4)
6 Mgbanyima ne mɔ siezie bɛdabɛ mumua ne bɛ ahonle. Saa bɛ nee ɛtanevolɛ bie yia a, bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbazukoa Gyihova wɔ debie biala mɔɔ bɛyɛ la anu, na bɛkakye Pɔɔlo edwɛkɛ ɛhye: “Nyamenle ɛvi atiakunlukɛnlɛma nu ɛlɛbɔ mɔdenle ahile wɔ adenle ahɔ anlubɛnwo nu.” (Kenga Wulomuma 2:4.) Ɔwɔ kɛ mgbanyima ne mɔ kakye kɛ bɛle mboaneneavolɛma mɔɔ Kelaese a kile bɛ adenle a. (Aye. 11:3, 4; Mat. 18:18-20) Kolaa na kɔmatii ne nee ɛtanevolɛ ne ayia la, bɛbava asɔneyɛlɛ bɛazuzu bɛ bodane ne, mɔɔ yemɔ a le kɛ bɛboa ɛtanevolɛ ne bɛamaa yeanlu ɔ nwo la anwo. Bɛbayɛ neɛnleanu wɔ Ngɛlɛlera ne nee yɛ mbuluku ne mɔ anu na bɛayɛ asɔne bɛazɛlɛ adwenlenunwunlɛ. Bɛbazuzu ninyɛne mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛnwu ye wɔ ahenle ne anwo, mɔɔ ɔbayɛ kɛ yemɔ a maanle ɔnyianle zɔhane adwenle ne anzɛɛ ɔlale zɔhane nyɛleɛ ne anzɛɛ subane ne ali la anwo.—Mrɛ. 20:5.
7-8. Saa mgbanyima ne mɔ nee ɛtanevolɛ bie yia a, kɛ ɔkɛyɛ na bɛazukoa Gyihova abotanezilɛ ne ɛ?
7 Mgbanyima ne mɔ sukoa Gyihova abotanezilɛ ne. Bɛkakye kɛzi Gyihova nee ɛtanevolɛma lile wɔ tete ne la. Kɛ neazo la, Gyihova zile abotane ɔ nee Keen zuzule edwɛkɛ nwo na ɔhanle mɔɔ saa yeangakyi ye subane a ɔbado ye nee nyilalɛ mɔɔ ɔkakyi ye subane a ɔbanyia la ɔhilele ye. (Gyn. 4:6, 7) Gyihova zoanle ngapezonli Neetan ɔmaanle ɔhɔdule Devidi folɛ. Neetan vale ndonwo mɔɔ maanle belemgbunli ne nlunle ɔ nwo la lile gyima. (2 Sa. 12:1-7) Yɛɛ Gyihova ‘hɔle zo zoanle’ ye ngapezoma ne mɔ “alehyenlɛ biala, fane dɔɔnwo kpalɛ” wɔ Yizilayɛ maanle ne mɔɔ bɛandie ye la ɛkɛ. (Gyɛ. 7:24, 25) Yeangendɛ yeammaa ye menli ne annu bɛ nwo kolaa na yeaboa bɛ. Emomu, ɔdaye mumua ne ɔlimoale ɔdudule nwolɛ agyakɛ na ɔmaanle bɛ anwosesebɛ kɛ bɛnlu bɛ nwo.
8 Mgbanyima ne mɔ di Gyihova neazo ne anzi wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛbɔ mɔdenle kɛ bɛboa menli mɔɔ bɛyɛ ɛtane kpole la. Kɛ mɔɔ 2 Timote 4:2 kile la, saa bɛ nee bɛ diema diedinli mɔɔ edwɛkɛ ɛdo ye la ɛlɛsuzu edwɛkɛ nwo a, bɛyɛ ye zɔ ‘wɔ abotane muala anu.’ Ɔti ɔwɔ kɛ dahuu kpanyinli sie ɔ nwo dii na ɔnyia abotane amaa yeahola yeaboa ɛtanevolɛ bie yeamaa yeanyia ɛhulolɛ kɛ ɔbayɛ mɔɔ le kpalɛ la. Saa kpanyinli ne fa ɛya anzɛɛ ɔmaa ɛtanevolɛ ne anwo yɛ ye ɛvɛlɛ a, bie a ɔnrɛhola ɔnrɛboa ye ɔnrɛmaa ɔnrɛnlu ɔ nwo.
9-10. Kɛzi mgbanyima ne mɔ bahola aboa ɛtanevolɛ bie bɛamaa yeazuzu mɔɔ ɔyɛle la anwo ɛ?
9 Mgbanyima ne mɔ bɔ mɔdenle kɛ bɛbanwu ninyɛne mɔɔ maanle ɔyɛle ɛtane ne la. Asoo kɛmɔ Kilisienenli ne gyakyile ɔ ti anwo debiezukoalɛ anzɛɛ daselɛlilɛ ɛhɔlɛ la ati a ngyikyi ngyikyi ɔyɛle bɛtɛɛ ɔ? Ɔnda ɔnyɛ asɔne ɔ? Ɔdi ye atiakunluwɔzo ɛtane nzi ɔ? Yeanzi kpɔkɛ kpalɛ wɔ ye agɔnwolɛvalɛ anzɛɛ ninyɛne mɔɔ ɔfa ɔdielie ɔ nye la anwo ɔ? Kɛzi zɔhane kpɔkɛzilɛ ne mɔ ɛha kɛzi ɔdwenle ninyɛne nwo nee mɔɔ ɔkulo la ɛ? Asoo ɔnwu kɛzi kpɔkɛ mɔɔ yesisi ye kenlensa ye la ɛha ɔ Ze Gyihova la ɔ?
10 Mgbanyima ne mɔ bahola abiza ɛtanevolɛ ne kpuya mɔɔ anwo hyia mɔɔ ɔbaboa ye yeamaa yeazuzu mɔɔ maanle ɔyɛle ɛtane ne la anwo, noko ɔnle kɛ bɛbiza ye ɛbɛlabɔlɛ nu kpuya mɔɔ nwolɛ ɛngyia la. (Mrɛ. 20:5) Eza bɛbahola bɛava ndonwo bɛali gyima bɛaboa ahenle bɛamaa yeazuzu edwɛkɛ nwo na yeanwu kɛ amgba mɔɔ ɔyɛle la ɛnle kpalɛ, kɛ mɔɔ Neetan yɛle wɔ ɔ nee Devidi edwɛkɛ ne anu la. Bie a wɔ ayia mɔɔ limoa la anu, ahenle babɔ ɔ bo kɛ ɔdi nyane wɔ kpɔkɛ mɔɔ ɔzile la anwo. Bie bɔbɔ a ɔbanlu ɔ nwo.
11. Kɛzi Gyisɛse nee ɛtanevolɛma lile ɛ?
11 Mgbanyima ne mɔ bɔ mɔdenle kɛ bɛbazukoa Gyisɛse. Gyisɛse mɔɔ ɛnee bɛdwazo ye la bizale Sɔɔlo mɔɔ vi Taasɛse la edwɛkɛ ɛhye mɔɔ nrɛlɛbɛ wɔ nu la: “Sɔɔlo, Sɔɔlo, duzu ati a ɛlɛyɛ me kpɔdekpɔde ɛ?” Gyisɛse luale kpuya ɛhye azo boale ye maanle ɔnwunle kɛ mɔɔ ɔlɛyɛ la ɛnle kpalɛ. (Gyi. 9:3-6) Yɛɛ wɔ “zɔhane raalɛ Gyɛzɛbɛle” edwɛkɛ ne anu, Gyisɛse hanle kɛ “memaanle ye mekɛ kɛ ɔnlu ɔ nwo.”—Yek. 2:20, 21.
12-13. Kɛzi mgbanyima ne mɔ bahola amaa ɛtanevolɛ bie mekɛ kɛ ɔnlu ɔ nwo ɛ? (Eza nea nvoninli ne.)
12 Mgbanyima ne mɔ sukoa Gyisɛse, bɛmpele bɛ nwo bɛnga kɛ awie ɛnrɛnlu ɔ nwo. Bie mɔ wɔ ɛkɛ a, wɔ mekɛ mɔɔ limoa mɔɔ bɛ nee bɛ bayia la, bie a bɛbanlu bɛ nwo, noko bie a bie mɔ bahyia mekɛ dɔɔnwo. Ɔti mgbanyima ne mɔ bahola ayɛ ngyehyɛleɛ bɛ nee ɛtanevolɛ ne ayia fane mɔɔ bo ko. Bie a wɔ mekɛ mɔɔ limoa mɔɔ bɛ nee Kilisienenli mɔɔ ɛvo la bayia la, ɔbabɔ ɔ bo kɛ ɔdwenle mɔɔ bɛhanle bɛhilele ye la anwo yeahɔ moa. Bie a ɔbabɛlɛ ɔ nwo aze na yeazɛlɛ Gyihova kɛ ɔva ye ɛtane ɔhyɛ ye. (Edw. 32:5; 38:18) Ɛhye ati, wɔ mekɛ bieko mɔɔ bɛ nee ɛtanevolɛ ne bayia la, bie a subane mɔɔ ɔbala ye ali la bayɛ ngakyile avi mɔɔ ɔlale ye ali wɔ ayia mɔɔ limoa la abo la anwo.
13 Amaa mgbanyima ne mɔ aboa ɛtanevolɛ ne bɛamaa yeanlu ɔ nwo la, bɛkile kɛ bɛte ye edwɛkɛ bo yɛɛ bɛda atiakunlukɛnlɛma ali bɛkile ye. Bɛlɛ anyelazo yɛɛ bɛyɛ asɔne kɛ Gyihova bayila bɛ mɔdenlebɔlɛ ne azo na bie a Kilisienenli ne mɔɔ ɛvo adenle la adwenle bara ɔ nwo zo na yeanlu ɔ nwo.—2 Tim. 2:25, 26.
Mgbanyima ne mɔ bahola ayia ɛtanevolɛ bie fane mɔɔ bo ko amaa bɛamaa ye mekɛ bɛamaa yeanlu ɔ nwo (Nea ɛdendɛkpuli 12)
14. Saa ɛtanevolɛ bie nu ɔ nwo a, nwane a ɔwɔ kɛ yɛfa nwolɛ nganvolɛ ne yɛmaa ye a, na duzu ati ɔ?
14 Saa ɛtanevolɛ bie nu ɔ nwo a, yɛ nye die kpole kpalɛ! (Luku 15:7, 10) Nwane a ɔwɔ kɛ yɛfa nwolɛ nganvolɛ ne yɛmaa ye a? Asoo yɛfa yɛmaa mgbanyima ne mɔ? Kakye edwɛkɛ mɔɔ Pɔɔlo hɛlɛle ye wɔ ɛtanevolɛma anwo la: “Bie a Nyamenle bamaa bɛanlu bɛ nwo.” (2 Tim. 2:25) Saa ɔba ye zɔhane a, yɛfa nwolɛ nganvolɛ ne yɛmaa Gyihova na tɛ sonla ɔ, ɔluakɛ Gyihova a ɛmaa ahenle ɛyɛ nzenzaleɛ kpole ɛhye a. Pɔɔlo toa zo la, ɔhanle ninyɛne mgbalɛ mɔɔ fi anlubɛnwo ɛhye anu ba la bie mɔ anwo edwɛkɛ. Ɔmaa ɛtanevolɛ ne nyia nɔhalɛ ne anwo nɔhalɛ ndelebɛbo, ɔ nye ba ɔ nwo zo na ɔkola ɔnriandi ɔfi Seetan ɛhane ne mɔ anu.—2 Tim. 2:26.
15. Kɛzi mgbanyima ne mɔ bahola ahɔ zo aboa ɛtanevolɛ mɔɔ ɛnlu ɔ nwo la ɛ?
15 Saa ɛtanevolɛ bie nu ɔ nwo a, kɔmatii ne bayɛ ɛkpɔlalɛ nwo ngyehyɛleɛ amaa ahenle ahɔ zo anyia moalɛ mɔɔ ɔhyia nwo na yeaho yeatia Seetan ngane ne mɔ na yeamaa ɔ gyakɛ abo adenle ayɛ fɔɔnwo la. (Hib. 12:12, 13) Nɔhalɛ nu, mgbanyima ne mɔ ɛnga debie holɛ ko mɔɔ ɛtanevolɛ ne yɛle la anwo edwɛkɛ ɛngile awie biala. Noko duzu a bie a ɔwɔ kɛ asafo ne te a?
‘TWI BƐ NYUNLU WƆ MENLI MƆƆ WƆ ƐKƐ NE LA KƆSƆƆTI ANYUNLU’
16. Kɛ mɔɔ 1 Timote 5:20 kile la, nwane mɔ a le “menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la kɔsɔɔti” mɔɔ ɛnee Pɔɔlo ɛlɛka bɛ nwo edwɛkɛ la a?
16 Kenga 1 Timote 5:20. Pɔɔlo hɛlɛle zɔhane edwɛkɛ ne hɔmaanle ɔ gɔnwo asafo nu kpanyinli Timote amaa yeanwu kɛzi ɔbali “menli mɔɔ kɔ zo yɛ ɛtane” la edwɛkɛ nwo gyima la. Duzu a ɛnee ɔlɛkile a? Ɛnee ɔngile kɛ “menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la kɔsɔɔti” gyi ɛkɛ ne maa asafo ne anu amra amuala. Emomu, ɛnee ɔlɛka menli ekyi ne mɔɔ bie a bɛde ɛtane mɔɔ ahenle yɛle la dɛba la anwo edwɛkɛ. Bɛbahola bɛayɛ menli mɔɔ bɛvale bɛ nye bɛnwunle ye anzɛɛ menli mɔɔ ɛtanevolɛ ne mumua ne hanle edwɛkɛ ne hilele bɛ la. Mgbanyima ne mɔ balua adenle kpalɛ zo aha ahile menli ɛhye mɔ kɛ bɛli tɛnlabelɛ ne anwo gyima yɛɛ bɛdenrɛ ɛtanevolɛ ne.
17. Saa asafo ne anu amra dɔɔnwo ɛde ɛtane kpole bie anwo edwɛkɛ anzɛɛ bie a bɛbade a, duzu nolo a bɛbabɔ a, na duzu ati ɔ?
17 Wɔ tɛnlabelɛ bie mɔ anu, bie a asafo ne anu amra dɔɔnwo ɛde ɛtane mɔɔ awie ɛyɛ la anzɛɛ bie a menli dɔɔnwo bade. Wɔ tɛnlabelɛ zɛhae anu, asafo ne boka “menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la kɔsɔɔti” anwo. Ɔti kpanyinli ko babɔ nolo wɔ asafo ne anu kɛ bɛhwi adiema nrenyia anzɛɛ raalɛ ne anyunlu. Duzu ati ɔ? Pɔɔlo buale kɛ: “Amaa yeayɛ kɔkɔbɔlɛ yeamaa menli mɔɔ ɛha la” amaa bɛanyɛ ɛtane kpole.
18. Saa kakula mɔɔ bɛzɔne ye la yɛ ɛtane kpole a, duzu a mgbanyima ne mɔ bayɛ a? (Eza nea nvoninli ne.)
18 Na ngakula mɔɔ bɛzɔne bɛ—bɛdabɛ mɔɔ bɛtɛdile ɛvolɛ 18—mɔɔ bɛbayɛ ɛtane kpole la noko ɛ? Mgbanyima eku ne bayɛ ngyehyɛleɛ bɛamaa mgbanyima nwiɔ ayia kakula ne nee ye Kilisiene awovolɛ.b Mgbanyima ne mɔ babiza awovolɛ ne mɔ ninyɛne mɔɔ bɛlimoa bɛyɛ bɛboa bɛ ra ne amaa yeanlu ɔ nwo la. Saa kakula ne ɛlɛda subane kpalɛ ali na awovolɛ ne mɔ ɛlɛboa ye bɛamaa yeanlu ɔ nwo a, bie a mgbanyima nwiɔ ne bazi kpɔkɛ kɛ ɔngyia kɛ bɛbamaa kɔmatii ayia ye nee ye awovolɛ. Ɔluakɛ mgbanyima ne mɔ ze kɛ Gyihova ɛmaa awovolɛ ɛnwu kɛ ɔle bɛ ɛzonlelilɛ kɛ bɛbavi ɛlɔlɛ nu bɛadenrɛdenrɛ bɛ mra. (Dit. 6:6, 7; Mrɛ. 6:20; 22:6; Ɛfɛ. 6:2-4) Ɛhye anzi, ɔyɛ a mgbanyima ne mɔ banlea kɛ saa awovolɛ ne mɔ ɛlɛfa moalɛ mɔɔ kakula ne hyia la amaa ye a. Na saa kakula mɔɔ bɛzɔne ye la kɔ zo yɛ ɛtane kpole na ɔnnu ɔ nwo ɛ? Yemɔ mgbanyima nsa bayia ye nee ye awovolɛ anzɛɛ ahenle mɔɔ nea ye la.
Saa kakula bie yɛ ɛtane kpole a, mgbanyima nwiɔ bayia kakula ne nee ye Kilisiene awovolɛ (Nea ɛdendɛkpunli 18)
“GYIHOVA LƐ AHUNLUYELƐYELALƐ YƐƐ ƆSE ANWUNVƆNE”
19. Saa mgbanyima ne mɔ nee ɛtanevolɛ bie yia a, kɛzi bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbazukoa Gyihova ɛ?
19 Mgbanyima mɔɔ bɛbakpa bɛ kɛ kɔmatii la lɛ ɛzonlelilɛ wɔ Gyihova anyunlu kɛ bɛbamaa asafo ne anwo ade. (1 Kɔl. 5:7) Eza bɛkulo kɛ saa ɔbayɛ boɛ a, bɛboa ɛtanevolɛma bɛmaa bɛnu bɛ nwo. Ɛhye ati, saa mgbanyima ɛlɛboa ɛtanevolɛ bie a, bɛnyia anyelazo kɛ ɔbahakyi. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ bɛkulo kɛ bɛsukoa Gyihova mɔɔ “lɛ ahunluyelɛyelalɛ yɛɛ ɔse anwunvɔne” la. (Gye. 5:11) Nea kɛzi ɛzoanvolɛ Dwɔn lale zɔhane subane ne bie ali la. Ɔhɛlɛle kɛ: “Me mra ngakula, melɛkɛlɛ bɛ ɛhye mɔ amaa bɛanyɛ ɛtane. Noko saa awie yɛ ɛtane a, yɛlɛ boavolɛ wɔ Selɛ ne anwo lɔ, Gyisɛse Kelaese, tenlenenli ne.”—1 Dwɔn 2:1.
20. Duzu a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ mɔɔ li awieleɛ la anu a?
20 Mɔɔ yɛ alɔbɔlɛ la a le kɛ, ɔdwu mekɛ ne bie a Kilisienenli bie ɛngulo kɛ ɔnu ɔ nwo. Saa ɔba ye zɛhae a, ɔwɔ kɛ bɛye ye bɛfi asafo ne anu. Kɛzi mgbanyima ne mɔ di edwɛkɛ mɔɔ anyebolo wɔ nu mɔɔ le kɛ ɛhye mɔ la anwo gyima ɛ? Yɛbazuzu zɔhane edwɛkɛ ne anwo wɔ edwɛkɛ mɔɔ li awieleɛ wɔ Ɛzinzalɛ Arane ɛhye anu la anu.
EDWƐNE 103 Neavolɛma Le Ahyɛlɛdeɛ
a Dɛba ne, ɛnee yɛfɛlɛ ekpunli ɛhye mɔ edwɛkɛlilɛ kɔmatii. Noko kɛmɔ ndɛnebualɛ le bɛ gyima ne foa ko ala la ati, yɛnrɛva zɔhane edwɛkɛ ne yɛnrɛli gyima bieko. Emomu, yɛbavɛlɛ ekpunli ɛhye sikalɛ kɛ mgbanyima mɔɔ bɔ nu yɛ kɔmatii.
b Mɔɔ bɛha ye wɔ awovolɛ anwo la fale bɛdabɛ mɔɔ mɛla maa bɛ adenle kɛ bɛnlea kakula bie anzɛɛ menli gyɛne mɔɔ bɛlɛtete kakula bie la anwo.