Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • w24 May m. 26-31
  • Kɛ Ɔkɛyɛ Na Bɛ Ɛdulɛ Ne Ahɔ Boɛ La

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Kɛ Ɔkɛyɛ Na Bɛ Ɛdulɛ Ne Ahɔ Boɛ La
  • Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2024
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • DEƐMƆTI BƐTU KOLAA NA BƐAGYA LA
  • BƐNWU BƐ NWO KPALƐ
  • NINYƐNE GYƐNE MƆƆ ƆWƆ KƐ BƐSUZU NWO
  • KƐ ƆKƐYƐ NA AWIE MƆ ABOA MENLI MƆƆ BƐLƐTU LA Ɛ?
  • Kɛ Ɔkɛyɛ Na Wɔanyia Awie Mɔɔ Ɛbahola Wɔagya Ye La
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2024
  • Bɛhɔ Zo Bɛmia Bɛ Agɔnwolɛvalɛ Ne Anu
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2026
  • Siezie Ɛ Nwo Maa Agyalɛ Kpalɛ
    Mɔɔ Fa Abusua Anyelielɛ Ba La
  • Sisi Kpɔkɛ Mɔɔ Sɔ Gyihova Anye La
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
Nea Dɔɔnwo
Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2024
w24 May m. 26-31

EDWƐKƐ 22

EDWƐNE 127 Sonla Holɛ Ko Mɔɔ Ɔwɔ Kɛ Meyɛ

Kɛ Ɔkɛyɛ Na Bɛ Ɛdulɛ Ne Ahɔ Boɛ La

‘Ahonle nu sonla mɔɔ vea la sonle bolɛ kpole.’—1 PITA 3:4.

BODANE

Mɔɔ menli mɔɔ bɛkulo kɛ bɛgya la bahola ayɛ amaa bɛ ɛdulɛ ne ahɔ boɛ, yɛɛ kɛzi mediema mɔɔ wɔ asafo ne anu la bahola aboa bɛ la.

1-2. Kɛzi bie mɔ te nganeɛ wɔ awie mɔɔ bɛ nee ye tu la anwo ɛ?

ƐDULƐ mɔɔ li agyalɛ nyunlu la kola yɛ anyelielɛ kpole. Saa ɛ nee awie ɛlɛtu kɛkala a, ye biala anu ɛkulo kɛ ninyɛne kɔ boɛ. Na zɔhane ala a menli dɔɔnwo ɛdeɛ ne kɔ ye a. Adiema raalɛ Tsiona mɔɔ vi Ethiopia la hanle kɛ: “Mekɛ mɔɔ me nye liele kpole kpalɛ wɔ me ɛbɛlabɔlɛ nu la anu ko a le mekɛ mɔɔ ɛnee me nee me hu ɛlɛtu la. Yɛzuzule ninyɛne mɔɔ anwo hyia la dɔɔnwo anwo, yɛɛ yɛzelele kpalɛ. Mɔɔ menwunle kɛ menyia awie mɔɔ mekulo ye na ɔdaye noko ɔkulo me la, me nye liele kpole.”

2 Noko adiema nrenyia Alessio mɔɔ vi Netherlands la hanle kɛ, “Mɔɔ menyiale me ye na melɛbɔ mɔdenle kɛ mebanwu ye kpalɛ la ɛnee ɔyɛ anyelielɛ, noko mɔɔ yɛbɔle ɔ bo kɛ yɛtu la, yɛyiale ngyegyelɛ bie mɔ.” Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazuzu ngyegyelɛ bie mɔ mɔɔ menli mɔɔ ɛlɛtu la bahola ayia nee Baebolo ngyinlazo mɔɔ bahola aboa la anwo. Eza yɛbazuzu kɛzi mediema mɔɔ wɔ asafo ne anu la bahola aboa bɛ la anwo.

DEƐMƆTI BƐTU KOLAA NA BƐAGYA LA

3. Duzu ati a awie mɔ kulo kɛ bɛgya a bɛdimoa bɛtu a? (Mrɛlɛbulɛ 20:25)

3 Saa bɛlɛtu a, ɔkola ɔyɛ anyelielɛ kpalɛ, noko ɔwɔ kɛ bɛsuzu nwolɛ kpalɛ ɔluakɛ ɔkola ɔkɔwie agyalɛ nu. Wɔ atɔfolɛlielɛ kenle ne, agyalɛma ne ka ndane wɔ Gyihova anyunlu kɛ bɛbala ɛlɔlɛ nee ɛbulɛ ali bɛahile bɛ nwo wɔ mekɛ ala mɔɔ bɛ mu nwiɔ bɛde aze la. Kolaa na yɛaha ndane bie la, ɔwɔ kɛ yɛsuzu edwɛkɛ ne anwo kpalɛ. (Kenga Mrɛlɛbulɛ 20:25.) Zɔhane ala a agyalɛ ndanehanlɛ ne noko de a. Saa bɛdimoa bɛtu a, ɔmaa bɛnwu bɛ nwo kpalɛ na bɛsi kpɔkɛ kpalɛ. Bie a bɛbazi kpɔkɛ kɛ bɛbagya anzɛɛ bɛbapɛ zo. Saa bɛpɛ zolɛ a, yemɔ ɛngile kɛ ninyɛne angɔ boɛ ammaa bɛ. Emomu, bɛ ɛdulɛ ne boale—ɔboale bɛ ɔmaanle bɛzile kpɔkɛ kpalɛ.

4. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛnyia ɛdulɛ mɔɔ li agyalɛ nyunlu la anwo adwenle kpalɛ a?

4 Ɔhyia kɛ menli mɔɔ bɛtɛgyale la kakye kɛ, menli nwiɔ bie tu amaa bɛanwu ye saa bɛkulo kɛ bɛgya bɛ nwo a. Saa menli mɔɔ bɛtɛgyale la nyia adwenle kpalɛ zɛhae a, ɔnrɛmaa bɛ nee awie mɔɔ ɔnle bɛ adwenle nu kɛ bɛbagya ye la ɛnrɛdu. Noko tɛ menli mɔɔ bɛtɛgyale la angomekye a ɔwɔ kɛ bɛnyia adwenle kpalɛ ɛhye a. Ɔwɔ kɛ yɛ muala yɛnyia bie. Kɛ neazo la, menli bie mɔ lɛ adwenle kɛ saa awie mɔ ɛlɛtu a, ye biala anu ɔwɔ kɛ bɛgya. Kɛzi nyɛleɛ ɛhye ka Kilisienema mɔɔ bɛtɛgyale la ɛ? Melissa, adiema raalɛ bie mɔɔ ɔtɛgyale mɔɔ wɔ United States la hanle kɛ: “Saa mediema bie mɔ ɛlɛtu a, ɔyɛ a awie mɔ anye la kɛ bɛbagya. Ɛhye ati, menli mɔɔ bɛlɛtu la bie mɔ nyia ye a anrɛɛ bɛpɛ zolɛ noko bɛngola. Bie mɔ noko nee awie ɛndu bɔbɔ fee. Kɛzi awie mɔ tinlitinli menli mɔɔ bɛlɛtu la anwo zo kɛ bɛgya la kola maa adwenleadwenle tɔ bɛ nwo.”

BƐNWU BƐ NWO KPALƐ

5-6. Duzu a ɔwɔ kɛ menli mɔɔ ɛlɛtu la anu biala nwu ye wɔ ɔ gɔnwo anwo a? (1 Pita 3:4)

5 Saa ɛ nee awie ɛlɛtu a, duzu a baboa bɛ yeamaa bɛazi kpɔkɛ kɛ bɛbagya anzɛɛ bɛbapɛ zo a? Bɛnwu bɛ nwo kpalɛ. Bie a kolaa na bɛabɔ ɔ bo kɛ bɛtu la, ɛnwunle ahenle anwo edwɛkɛ ekyi. Noko kɛkala ɛdeɛ, ɛbanyia nwolɛ adenle wɔanwu “ahonle nu sonla mɔɔ vea” la. (Kenga 1 Pita 3:4.) Ɛhye kile kɛ ɛbanwu ahenle mɔɔ ɛkulo kɛ ɛgya ye la sunsum nu gyinlabelɛ, ye subane nee kɛzi ɔdwenle ninyɛne nwo la kpalɛ. Mekɛ ɛlɛkɔ la, ɔwɔ kɛ ɛkola ɛbua kpuya ɛhye mɔ: ‘Saa megya ye a ɔbaboa me ɔ?’ (Mrɛ. 31:​26, 27, 30; Ɛfɛ. 5:33; 1 Tim. 5:8) ‘Asoo yɛ nuhua ko biala bahulo ɔ gɔnwo na yeanyia mekɛ yeamaa ye ɔ? Yɛ nuhua ko biala bahola abu ɔ nye agua ɔ gɔnwo sinlidɔlɛ ne mɔ azo ɔ?’b (Wlo. 3:23) Mekɛ mɔɔ bɛlɛnwu bɛ nwo la, kakye kɛ: Tɛ mɔɔ hyia kpalɛ la a le kɛzi bɛ mu nwiɔ bɛ nye die ninyɛne ko ne ala anwo la, emomu kɛzi bɛbahola bɛagyinla ninyɛne mɔɔ le ngakyile wɔ bɛ nuhua ko biala anwo la anloa la.

6 Saa ɛ nee awie ɛlɛtu a, ninyɛne boni bieko a ɔwɔ kɛ ɛnwu ye wɔ ahenle ne anwo a? Kolaa na wɔava wɔ ahonle amuala wɔawula nu la, bie a ɛbahulo kɛ ɛ nee ahenle ne suzu ninyɛne mɔɔ hyia kpalɛ, mɔɔ bie a le bodane mɔɔ gyi ɔ nye zo la anwo. Na ninyɛne mɔɔ le ɔfale ɔdaye mumua ne ɔ nwo mɔɔ le kɛ ye kpɔkɛdelɛ, ezukoa nwo ngyegyelɛ anzɛɛ ngyegyelɛ gyɛne mɔɔ dole ye la noko ɛ? Saa bɛlɛbɔ ɔ bo a, tɛ edwɛkɛ biala a ɔhyia kɛ bɛsuzu nwo a. (Fa toto Dwɔn 16:12 anwo.) Saa ɛte nganeɛ kɛ ɔwɔ kɛ ɛmaa mekɛ gua nu kolaa na wɔaha ninyɛne bie mɔ mɔɔ fale ɛ nwo la anwo edwɛkɛ a, maa ahenle ne ɛnwu ye. Noko ɔwɔ kɛ ahenle mɔɔ ɛkulo kɛ ɛgya ye la nwu edwɛkɛ ɛhye mɔ nzinlii amaa yeaboa ye yeamaa yeazi kpɔkɛ kpalɛ. Ɔti ɔdwu mekɛ bie wɔ bɛ ɛdulɛ ne anu a, ɔwɔ kɛ ɛbuke wɔ nu ɛka ninyɛne ɛhye mɔ anwo edwɛkɛ.

7. Kɛ ɔkɛyɛ na menli mɔɔ bɛlɛtu la anwu bɛ nwo kpalɛ ɛ? (Eza nea ɛlɛka, “Saa Menli Mɔɔ Bɛlɛtu La Anu Ko Wɔ Moamoa A.”) (Eza nea nvoninli ne mɔ.)

7 Kɛ ɔkɛyɛ na wɔahola wɔanwu kɛzi ahenle de kpalɛ kpalɛ la ɛ? Adenle kpalɛ ko a le kɛ bɛbavi bɛ ahonle nu bɛadendɛ na bɛaha nɔhalɛ bɛahile bɛ nwo, bɛbiza kpuya na bɛdie mɔɔ bɛ gɔnwo baha la kpalɛ. (Mrɛ. 20:5; Gye. 1:19) Amaa bɛayɛ ye zɔ la, bɛbahola bɛayɛ ninyɛne mɔɔ bamaa bɛanyia adenle bɛabɔ adawu, bie a le kɛ bɛbabɔ nu bɛali aleɛ, bɛakpɔsakpɔsa ɛleka mɔɔ menli dɔɔnwo wɔ la na bɛabɔ nu bɛahɔ daselɛlilɛ. Eza saa bɛ nee bɛ gɔnwo mɔ nee bɛ mbusuafoɔ bɔ nu yɛ ninyɛne a, bɛbahola bɛanwu bɛ nwo kpalɛ. Bieko, bɛyɛ ninyɛne mɔɔ bamaa bɛanwu kɛzi ahenle wɔ tɛnlabelɛ ngakyile nu anzɛɛ ɔ nee menli ngakyile wɔ a ɔbayɛ ye nyɛleɛ la. Nea mɔɔ Aschwin mɔɔ vi Netherlands la bɔle mɔdenle yɛle la. Ɔhanle ɔ nee Alicia ɛdulɛ ne anwo edwɛkɛ kɛ: “Yɛkpondɛle ninyɛne mɔɔ yɛyɛ a ɔbamaa yɛanwu yɛ nwo kpalɛ la. Fane dɔɔnwo ne ala, ɔle ninyɛne ngyikyi ngyikyi bie le kɛ yɛbɔ nu yɛado aleɛ anzɛɛ yɛayɛ sua nu gyima gyɛne. Ninyɛne ɛhye mɔ maanle yɛnwunle yɛ nuhua ko biala mɔdenlebɔlɛ nee ye sinlidɔlɛ.”

Nvoninli ngakyile: 1. Adiema nrenyia bie nee adiema raalɛ bie mɔɔ bɛlɛtu la de ɛleka mɔɔ bɛtɔne tii la bɛlɛbɔ adawu na bɛ nye ɛlie. 2. Adiema nrenyia bie nee adiema raalɛ gyɛne mɔɔ bɛlɛtu la ɛlɛbɔ nu ado aleɛ wɔ mekɛ mɔɔ bɛ nee awie mɔ ɛlɛdielie bɛ nye la. 3. Adiema nrenyia bie nee adiema raalɛ bie ɛlɛyɛ vidio call. Bɛlɛsukoa edwɛkɛ, “What Can I Expect From Marriage?—Part 1” wɔ jw.org. Adiema nrenyia ne ɛbuke Baebolo nu ɛdo ɔ nyunlu ɛkɛ.

Saa bɛbɔ nu bɛyɛ ninyɛne mɔɔ ɔbamaa bɛabɔ adawu la a, ɔbamaa bɛanwu bɛ nwo kpalɛ (Nea ɛdendɛkpunli 7-8)


Saa Menli Mɔɔ Bɛlɛtu La Anu Ko Wɔ Moamoa A

Saa ɛ nee ahenle mɔɔ ɛ nee ye ɛlɛtu la ɛnle ɛleka ko na ɔwɔ kɛ bɛdua vidio conference anzɛɛ fonu zo bɛdi adwelie a, bɛbahola bɛava ninyɛne mɔɔ yɛzuzu nwo la anu dɔɔnwo bɛali gyima. Bɛbahola bɛaha bɛ ahonle nu edwɛkɛ bɛahile bɛ nwo na bɛadie bɛ nuhua ko biala edwɛkɛ kpalɛ. Noko saa bɛambɔ nu bɛanyɛ ninyɛne bie mɔ a, ɔbayɛ se kɛ bɛbanwu ninyɛne bie mɔ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛnwu ye wɔ bɛ nwo la. Ɔti saa ɔbayɛ boɛ a bɛda bɛkpɔla bɛ nwo. Eza ɔwɔ kɛ ɛsuzu ninyɛne gyɛne bie mɔ anwo. Kɛ neazo la, Asoo ɛlɛ ɛhulolɛ ne yɛɛ ɛbahola wɔadu wɔavi wɔ sua zo na bɔbɔ wɔazukoa amaamuo anzɛɛ aneɛ fofolɛ ɔ? Asoo bɛbanyia ezukoa bɛakpɔla bɛ nwo wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛtu la na bɛakpɔla bɛ nuhua ko biala mbusuafoɔ nee ɔ gɔnwo mɔ wɔ bɛ agyalɛ ne anzi ɔ?—Luku 14:28.

8. Saa menli mɔɔ bɛlɛtu la bɔ nu sukoa debie a, kɛzi ɔbaboa bɛ ɛ?

8 Eza saa bɛbɔ nu bɛsukoa Baebolo ne a, ɔbamaa bɛanwu bɛ nwo kpalɛ. Saa bɛgya a, ɔwɔ kɛ bɛnyia mekɛ bɛyɛ abusua ɛzonlenlɛ, amaa Nyamenle aboka bɛ agyalɛ ne anwo dahuu. (Nol. 4:12) Ɔti duzu ati a bɛnye mekɛ bɛnzie ahane bɛmbɔ nu bɛnzukoa debie kɛkala a? Noko kɛmɔ bɛtɛgyale la ati, bɛtɛnyianle bɛtɛyɛle abusua, ɔti tɛ raalɛ ne ati a le nrenyia ne. Noko saa bɛbɔ nu bɛsukoa debie dahuu a, ɔbamaa bɛanwu bɛ sunsum nu gyinlabelɛ. Max nee Laysa, agyalɛma bie mɔɔ bɛwɔ United States la nyianle nvasoɛ gyɛne bie. Max hanle kɛ: “Mɔɔ yɛbɔle ɔ bo la, yɛzukoale mbuluku mɔɔ ka nrenyia nee raalɛ ɛdulɛ, agyalɛ nee abusua asetɛnla nwo edwɛkɛ la. Kɛmɔ yɛzukoale zɔhane mbuluku ne mɔ la ati, ɔmaanle yɛnyianle adenle yɛbɔle ninyɛne dɔɔnwo mɔɔ anwo hyia mɔɔ bie a anrɛɛ yɛnrɛha nwolɛ edwɛkɛ la anwo adawu.”

NINYƐNE GYƐNE MƆƆ ƆWƆ KƐ BƐSUZU NWO

9. Saa bɛlɛsi menli mɔɔ bɛkulo kɛ bɛka bɛ ɛdulɛ ne anwo edwɛkɛ bɛkile bɛ la anwo kpɔkɛ a, ninyɛne boni mɔ a ɔwɔ kɛ bɛsuzu nwo a?

9 Nwane mɔ a ɔwɔ kɛ bɛka nwolɛ edwɛkɛ bɛkile bɛ a? Bɛ mu nwiɔ a ɔwɔ kɛ bɛsi nwolɛ kpɔkɛ a. Saa bɛbɔ ɔ bo ala a, bɛbahola bɛaha nwolɛ edwɛkɛ bɛahile menli ekyi bie ala. (Mrɛ. 17:27) Saa bɛyɛ ye zɔ a, ɔnrɛmaa bɛnrɛbizebiza bɛ nwolɛ edwɛkɛ dɔɔnwo na ɔbamaa bɛame bɛ kominza ekyi. Noko saa bɛanga nwolɛ edwɛkɛ bɛangile awie fee a, bie a ɔbamaa bɛade bɛ nwo bɛavi awie mɔ anwo ɔluakɛ bɛsulo kɛ bɛbanwu ye. Ɛhye bahola ayɛ esiane. Ɔti nrɛlɛbɛ wɔ nu kɛ bɛbabɔ menli mɔɔ bɛbahola bɛadu bɛ folɛ kpalɛ na bɛaboa bɛ wɔ ndenle ngakyile zo la amaneɛ. (Mrɛ. 15:22) Kɛ neazo la, bɛbahola bɛaha nwolɛ edwɛkɛ bɛahile bɛ mbusuafoɔ bie mɔ, bɛ gɔnwo mɔ mɔɔ bɛnyi sunsum nu anzɛɛ asafo nu mgbanyima.

10. Duzu a bɛbahola bɛayɛ amaa bɛ ɛdulɛ ne azɔ Gyihova anye a? (Mrɛlɛbulɛ 22:3)

10 Kɛ ɔkɛyɛ na bɛamaa bɛ ɛdulɛ ne azɔ Gyihova anye ɛ? Mekɛ mɔɔ bɛ nye ɛlɛdie bɛ nwo kpalɛ la, ɔbamaa bɛabikye bɛ nwo kpalɛ. Duzu a bahola aboa bɛ amaa bɛanyɛ debie mɔɔ Gyihova kyi la ɛ? (1 Kɔl. 6:18) Bɛmmabɔ ɛbɛlatane nwo adawu, bɛ ngomekye bɛmmakɔfea ɛleka bie yɛɛ bɛmmano nza dɔɔnwo. (Ɛfɛ. 5:3) Ninyɛne ɛhye mɔ bahola amaa bɛ nganeɛdelɛ ne azɔ kɛ senle na ɔnrɛmaa bɛnrɛhola bɛ nwo sɔ. Duzu ati a bɛnda bɛmbɔ nu bɛnzuzu ninyɛne mɔɔ bɛbahola bɛayɛ amaa bɛ ɛdulɛ ne azɔ Gyihova anye la anwo a? (Kenga Mrɛlɛbulɛ 22:3.) Nea mɔɔ boale Dawit nee Almaz mɔɔ bɛvi Ethiopia la. Bɛhanle kɛ: “Ɛnee yɛkɔ ɛleka mɔɔ menli dɔɔnwo anzɛɛ yɛ gɔnwo mɔ gyɛne wɔ la. Yɛ ngomekye yɛandɛnla kale anzɛɛ sua nu ɛlɛ. Ɛhye ati, yeammaa edwɛkɛ ɛtane ando yɛ.”

11. Saa bɛkulo kɛ bɛda ɛlɔlɛ ali bɛkile bɛ nwo a, ninyɛne boni mɔ a ɔwɔ kɛ bɛsuzu nwo a?

11 Na saa bɛkulo kɛ bɛda ɛlɔlɛ ali bɛkile bɛ nwo noko ɛ? Mekɛ mɔɔ bɛ ɛdulɛ ne ɛlɛnyia anyuhɔlɛ la, bɛbahola bɛala ɛhulolɛ nwo nyɛleɛ bie mɔ ali bɛahile bɛ nwo. Noko saa ɔmaa bɛ nla nwo nganeɛdelɛ yɛ kpole a, bie a ɔnrɛmaa bɛnrɛhola bɛnrɛzi kpɔkɛ kpalɛ. (Sɔl. 1:2; 2:6) Eza bɛbahola bɛala ɛhulolɛ ali bɛamaa yeabo zo na yeamaa bɛabɔ ɛbɛla mɔɔ ɛnzɔ Gyihova anye la. (Mrɛ. 6:27) Ɔti wɔ bɛ ɛdulɛ ne mɔlebɛbo, bɛgyinla Baebolo ngyinlazo zo bɛzuzu ɛhulolɛ nwo nyɛleɛ mɔɔ bɛbala ye ali bɛahile bɛ nwo nee mɔɔ bɛnrɛyɛ la anwo.c (1 Tɛs. 4:​3-7) Bɛbiza bɛ nwo kɛ: ‘Kɛzi menli mɔɔ de ɛleka mɔɔ yɛwɔ la bu ɛlɔlɛ mɔɔ yɛbala ye ali yɛahile yɛ nwo la ɛ? Asoo nyɛleɛ ɛhye mɔ bahola amaa yɛ nuhua bie nla nwo nganeɛdelɛ ayɛ kpole ɔ?’

12. Saa menli mɔɔ ɛlɛtu la anloa ɛnzɛ bɛ nwo a, duzu a ɔwɔ kɛ bɛsuzu nwo a?

12 Kɛzi ɔwɔ kɛ bɛdi ngyegyelɛ nwo gyima ɛ? Na saa ɔdwu mekɛ ne bie a bɛ nloa ɛnzɛ bɛ nwo noko ɛ? Asoo ɛhye kile kɛ ninyɛne ɛnrɛyɛ boɛ ɔ? Kyɛkyɛ; ɔyɛ a agyalɛma kɔsɔɔti anloa ɛnzɛ bɛ nwo. Agyalɛ kpalɛ gyi menli nwiɔ mɔɔ bɛbu bɛ nwo na bɛlɛ ɛhulolɛ kɛ bɛbade bɛ nuhua ko biala edwɛkɛ bo la anwo zo. Ɔti kɛzi bɛdi ngyegyelɛ nwo gyima kɛkala la a bahile kɛ bɛ agyalɛ ne bayɛ kpalɛ a. Bɛbiza bɛ nwo kɛ: ‘Asoo yɛkola yɛfi ɛbulɛ nu yɛsuzu edwɛkɛ nwo bɛtɛɛ ɔ? Yɛdie yɛ nvonleɛ yɛto nu ndɛndɛ na yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbayɛ nzenzaleɛ ɔ? Yɛte yɛ nuhua ko biala edwɛkɛ bo ndɛndɛ, yɛkpa kyɛlɛ na yɛfa yɛkyɛ ɔ?’ (Ɛfɛ. 4:​31, 32) Noko saa bɛ adwenle ɛnda ɛnyia wɔ edwɛkɛ nwo anzɛɛ bɛta bɛsu kpolera wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛtu la a, wɔannea a bɛgya a ninyɛne ɛnrɛhɔ boɛ. Saa ɛnwu kɛ ɛgya ahenle ne a ɔnrɛboa wɔ a, bɛsi kpɔkɛ kɛ bɛbapɛ zo a ɔbaboa bɛ mu nwiɔ kpalɛ.d

13. Duzu a bahola aboa menli mɔɔ bɛlɛtu la yeamaa bɛanwu mekɛ tendenle mɔɔ bɛfa bɛadu la ɛ?

13 Mekɛ tendenle nyɛ a ɔwɔ kɛ bɛfa bɛtu a? Saa yɛpele yɛ nwo wɔ yɛ kpɔkɛzilɛ nu a, ninyɛne ɛnda ɛngɔ boɛ. (Mrɛ. 21:5) Ɔti ɔwɔ kɛ bɛtu ekyii mɔɔ ɔbamaa bɛahola bɛanwu bɛ nwo kpalɛ la. Noko ɔnle kɛ bɛmaa ɔkyɛ somaa. Baebolo ne noko hanle kɛ: “Anyelazo kyɛ a ɔmaa ahonle ne anwo to ye.” (Mrɛ. 13:12) Eza aleɛ ɛlɛkye dwo la, bie a ɔbayɛ se kɛ bɛbaho bɛatia nla nwo sɔnea. (1 Kɔl. 7:9) Kɛ anrɛɛ ɛbava wɔ adwenle wɔazie mekɛ tendenle mɔɔ bɛva bɛdu la azo la, ɛbahola wɔabiza ɛ nwo kɛ, ‘Duzu bieko a mekulo kɛ menwu ye wɔ ahenle ne anwo kolaa na meazi kpɔkɛ a?’

KƐ ƆKƐYƐ NA AWIE MƆ ABOA MENLI MƆƆ BƐLƐTU LA Ɛ?

14. Ndenle kpalɛ mɔɔ awie mɔ bahola alua zo aboa menli mɔɔ ɛlɛtu la a le boni mɔ? (Eza nea nvoninli ne.)

14 Saa yɛze menli mɔɔ ɛlɛtu la a, kɛ ɔkɛyɛ na yɛaboa bɛ ɛ? Yɛbahola yɛavɛlɛ bɛ yɛamaa bɛaraboka yɛ nwo yɛali aleɛ, yɛayɛ abusua ɛzonlenlɛ anzɛɛ yɛalielie yɛ nye. (Wlo. 12:13) Wɔ tɛnlabelɛ zɛhae mɔ anu, bie a eza ɔbamaa bɛanwu bɛ nwo kpalɛ. Bɛhyia awie mɔɔ ɔ nee bɛ balua, moalɛ mɔɔ bɛbava bɛadu adenle anzɛɛ ɛleka mɔɔ bɛ mu nwiɔ ala bɛbahola bɛadɛnla bɛabɔ adawu ɔ? Saa bɛhyia ninyɛne ɛhye mɔ a, yɛbahola yɛaboa bɛ ɔ? (Gal. 6:10) Alicia mɔɔ yɛhanle ɔ nwo edwɛkɛ la kakye mɔɔ ɔ nee Aschwin anye liele nwolɛ la. Ɔhanle kɛ, “Mɔɔ mediema bie mɔ hanle hilele yɛ kɛ saa yɛkpondɛ ɛleka yɛadɛnla yɛabɔ adawu noko yɛngulo kɛ yɛte yɛ nwo yɛfi menli nwo a yɛbahola yɛara bɛ ɛkɛ ne la, yɛ nye liele kpalɛ.” Saa bɛka kɛ ɛ nee bɛ ɛlua a, bu ye kɛ ɔle nwolɛ adenle mɔɔ wɔnyia a. Anrɛɛ mmagyakyi bɛ ngomekye bɔkɔɔ wɔ ɛleka mɔɔ awie biala ɛnle ɛkɛ la, noko fa nwunu di gyima na nwu mekɛ mɔɔ ɔhyia kɛ bɛ mu nwiɔ ala bɛbɔ bɛ adawu la.—Fel. 2:4.

Adiema nrenyia bie nee adiema raalɛ bie mɔɔ bɛlɛtu la de ɛleka ko wɔ mekɛ mɔɔ bɛ nee awie mɔ ɛlɛdielie bɛ nye la. Bɛde bɛ nwo na bɛlɛbɔ adawu.

Saa yɛze mediema bie mɔɔ bɛlɛtu la a, yɛbahola yɛakpondɛ ndenle kpalɛ yɛalua zo yɛaboa bɛ (Nea ɛdendɛkpunli 14-15)


15. Duzu bieko a agɔnwolɛma bahola ayɛ aboa bɛ a? (Mrɛlɛbulɛ 12:18)

15 Eza yɛbahola yɛalua edwɛkɛ mɔɔ yɛka nee mɔɔ yɛnga la azo yɛaboa menli mɔɔ bɛlɛtu la. Ɔyɛ a ɔwɔ kɛ yɛkomo yɛ nwo zo. (Kenga Mrɛlɛbulɛ 12:18.) Kɛ neazo la, bie a yɛ nwo bapele yɛ kɛ yɛbaha yɛahile awie mɔ kɛ asomasi nee asomasi ɛlɛtu kɛ bɛbagya, noko bie a anrɛɛ bɛdabɛ mumua ne bɛkulo kɛ bɛka bɛ debie. Ɔnle kɛ yɛye menli mɔɔ bɛlɛtu la anwo ndɛne anzɛɛ yɛtendɛ yɛtia bɛ wɔ ninyɛne mɔɔ ɔle bɛdabɛ mumua ne bɛ edwɛkɛ la anwo. (Mrɛ. 20:19; Wlo. 14:10; 1 Tɛs. 4:11) Eza ɔnle kɛ yɛka anzɛɛ yɛbiza bɛ edwɛkɛ mɔɔ bamaa bɛade nganeɛ kɛ ye biala anu ɔwɔ kɛ bɛgya la. Adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ Elise la nee ɔ hu hanle kɛ, “Mekɛ mɔɔ awie mɔ bizale yɛ yɛ atɔfolɛlielɛ ngyehyɛleɛ ne anwo edwɛkɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛdayɛ mumua ne yɛtɛsuzule nwolɛ la, yɛ nye anlie nwolɛ fee.”

16. Saa menli mɔɔ bɛlɛtu la pɛ bɛ ngyehyɛleɛ ne anu a, kɛzi ɔwɔ kɛ yɛyɛ yɛ nyɛleɛ ɛ?

16 Na saa bɛsi kpɔkɛ kɛ bɛpɛ bɛ ngyehyɛleɛ ne anu noko ɛ? Ɔnle kɛ yɛfa yɛ nloa yɛwulowula bɛ edwɛkɛ nu anzɛɛ yɛbɔ bie somolɛ. (1 Pita 4:15) Adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Lea la hanle kɛ: “Mendele kɛ awie mɔ ɛlɛbɔ bɛ ti anu aheha deɛmɔti me nee adiema nrenyia bie pɛle yɛ ngyehyɛleɛ ne anu la anwo edwɛkɛ. Ɔyɛle me nyane kpalɛ.” Kɛ mɔɔ yɛlimoale yɛhanle la, saa bɛpɛ ngyehyɛleɛ ne anu a, ɔngile kɛ ninyɛne angɔ boɛ ammaa bɛ. Fane dɔɔnwo ne ala, mɔɔ ɔkile la ala a le kɛ bɛ ɛdulɛ ne dwule ye bodane nwo—ɔboale bɛ ɔmaanle bɛzile kpɔkɛ kpalɛ. Noko bie a zɔhane kpɔkɛzilɛ ne ɛlɛmaa bɛali nyane na ɔmaa bɛte nganeɛ kɛ yeha bɛ ngome. Ɔti yɛbahola yɛakpondɛ ndenle yɛalua zo yɛaboa bɛ.—Mrɛ. 17:17.

17. Duzu a ɔwɔ kɛ menli mɔɔ bɛlɛtu la kɔ zo yɛ a?

17 Kɛ mɔɔ yɛnwu ye la, saa bɛlɛtu a bɛbahola bɛayia ngyegyelɛ, noko eza ɔbahola yeayɛ anyelielɛ. Jessica hanle kɛ: “Nɔhalɛ nu, mɔɔ yɛlɛtu la, ɛnee ɔle gyima ɛsesebɛ. Noko ɔle kpalɛ bɔkɔɔ kɛ yɛyɛle ye zɔ la.” Saa ɛ nee awie ɛlɛtu a, bɛhɔ zo bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbanwu bɛ nwo kpalɛ. Saa bɛyɛ ye zɔ a, bɛ ɛdulɛ ne bahɔ boɛ—na ɔbaboa bɛ yeamaa bɛasisi kpɔkɛ kpalɛ.

KƐZI ƐBAYE Ɔ NLOA Ɛ?

  • Duzu ati a bɛtu kolaa na bɛgya a?

  • Kɛ ɔkɛyɛ na bɛanwu bɛ nwo kpalɛ ɛ?

  • Kɛ ɔkɛyɛ na menli mɔɔ wɔ asafo ne anu la aboa bɛ ɛ?

EDWƐNE 49 Maa Gyihova Anye Ɛlie

a Bɛhakyi aluma bie mɔ.

b Saa ɛkpondɛ kpuya dɔɔnwo wɔazuzu nwo a, nea Questions Young People Ask—Answers That Work, Volume 2, m. 39-40.

c Awie awodeɛ mɔɔ bɛsosɔ nu la le adwɔmane ɛbɛla mɔɔ ɔhyia kɛ asafo nu mgbanyima te nwolɛ edwɛkɛlilɛ kɔmatii a. Eza bɛbahola bɛagyinla kɛzi tɛnlabelɛ ne de la azo bɛade edwɛkɛlilɛ kɔmatii wɔ awie anyɛfo mɔɔ bɛsosɔ nee nla nwo edwɛkɛ mɔɔ bɛfa bɛsɛnde wɔ fonu zo anzɛɛ bɛbɔ nwolɛ adawu la anwo.

d Saa ɛkpondɛ nwolɛ edwɛkɛ dɔɔnwo a, nea “Questions From Readers” wɔ August 15, 1999, The Watchtower ne anu.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie