Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • w21 November m. 8-13
  • Bɛhɔ Zo Bɛla Ɛlɔlɛ Kpundii Ali Bɛhile Bɛ Nwo

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Bɛhɔ Zo Bɛla Ɛlɔlɛ Kpundii Ali Bɛhile Bɛ Nwo
  • Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2021
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • NWANE MƆ A ƆWƆ KƐ YƐDA ƐLƆLƐ KPUNDII ALI YƐKILE BƐ A?
  • KƐZI BƐDA ƐLƆLƐ KPUNDII ALI LA ANWO DEBIE BONI A YƐSUKOA YƐFI WULUTU BULUKU NE ANU A?
  • KƐ ƆKƐYƐ NA YƐALA ƐLƆLƐ KPUNDII ALI ƐNƐ Ɛ?
  • NVASOƐ BONI A MENLI MƆƆ DA ƐLƆLƐ KPUNDII ALI LA NYIA A?
  • “Me Nee Wɔ Yɛkɔ Ɛleka Mɔɔ Ɛlɛkɔ La”
    Sukoa Bɛ Diedi
  • “Raalɛ Mɔɔ Lɛ Subane”
    Sukoa Bɛ Diedi
  • Wulutu Nee Nawome
    Sukoa Debie Fi Baebolo Ne Anu
  • Bɛboale Bɛ Nwo Wɔ Esiane Mekɛ Nu
    Fa Akɛnrasesebɛ Sonle Nyamenle
Nea Dɔɔnwo
Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2021
w21 November m. 8-13

EDWƐKƐ 45

Bɛhɔ Zo Bɛla Ɛlɔlɛ Kpundii Ali Bɛhile Bɛ Nwo

“Bɛ nee bɛ gɔnwo mɔ ɛli ye wɔ ɛlɔlɛ kpundii nee anwunvɔnezelɛ nu.”​—ZƐK. 7:9.

EDWƐNE 107 Nyamenle Ɛyɛ Ɛlɔlɛ Nwo Neazo

MƆƆ YƐBAZUKOAa

1-2. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali yɛkile yɛ nwo a?

ƆWƆ kɛ yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali yɛkile yɛ nwo. Duzu ati ɔ? Baebolo ne anu mrɛlɛ ɛhye mɔ boa yɛ maa yɛnyia kpuya zɔhane anwo mualɛ. “Mmagyakyi ɛlɔlɛ kpundii nee nɔhalɛlilɛ. . . . Ɛhye bamaa wɔanyia ɛlolɛ nee nwunu kpalɛ wɔ Nyamenle nee menli nyunlu.” “Sonla mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ kpundii la nyia zolɛ nvasoɛ.” “Awie biala mɔɔ di tenleneyɛlɛ nee ɛlɔlɛ kpundii nzi la banyia ngoane.”​—Mrɛ. 3:3, 4; 11:17, ɔbdw.; 21:21.

2 Mrɛlɛ ɛhye mɔ maa yɛnwu ninyɛne nsa mɔɔ ɔti ɔwɔ kɛ yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali la. Mɔɔ limoa, saa yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali a, ɔmaa yɛbayɛ menli mɔɔ yɛsonle bolɛ wɔ Nyamenle anye zo a. Mɔɔ tɔ zo nwiɔ, saa yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali a yɛnyia zolɛ nvasoɛ. Kɛ neazo la, ɔmaa yɛfa awie mɔ agɔnwolɛ na ɔtɛnla ɛkɛ ne dahuu. Mɔɔ tɔ zo nsa, saa yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali a yɛbanyia nyilalɛ kenle bie, bie a le dahuu ngoane. Ɛhye ati ɔle kpalɛ kɛ yɛbali Gyihova edwɛkɛ ɛhye azo: “Bɛ nee bɛ gɔnwo mɔ ɛli ye wɔ ɛlɔlɛ kpundii nee anwunvɔnezelɛ nu.”​—Zɛk. 7:9.

3. Kpuya boni mɔ a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?

3 Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbabua kpuya nna bie. Nwane mɔ a ɔwɔ kɛ yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali yɛkile bɛ a? Kɛzi bɛda ɛlɔlɛ kpundii ali la anwo debie boni a yɛsukoa yɛfi Wulutu buluku ne anu a? Kɛ ɔkɛyɛ na yɛala ɛlɔlɛ kpundii ali ɛnɛ ɛ? Nvasoɛ boni a menli mɔɔ da ɛlɔlɛ kpundii ali la nyia a?

NWANE MƆ A ƆWƆ KƐ YƐDA ƐLƆLƐ KPUNDII ALI YƐKILE BƐ A?

4. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛazukoa Gyihova na yɛala ɛlɔlɛ kpundii ali ɛ? (Maake 10:29, 30)

4 Kɛ mɔɔ yɛzukoale ye wɔ edwɛkɛ mɔɔ li ɛhye anyunlu la anu la, Gyihova da ye ɛlɔlɛ kpundii ne​—ye ɛlɔlɛ ne mɔɔ maa ɔfa ɔ nwo ɔbeta awie kyengye dahuu la​—ali kile bɛdabɛ mɔɔ bɛkulo ye na bɛsonle ye la ala. (Dan. 9:4) Yɛkulo kɛ yɛsukoa Nyamenle “kɛ mralɛ kulovolɛma.” (Ɛfɛ. 5:1) Ɛhye ati yɛkulo kɛ yɛda ɛlɔlɛ kpundii​—ɛlɔlɛ kpole mɔɔ maa yɛfa yɛ nwo yɛbeta awie anwo dahuu la​—ali yɛkile yɛ mediema diedima.​—Kenga Maake 10:29, 30.

5-6. Kɛzi ɛlɔlɛ mɔɔ yɛda ye ali yɛkile menli kɔsɔɔti la le ngakyile fi ɛlɔlɛ kpundii nwo ɛ?

5 Saa yɛte mɔɔ ɛlɔlɛ kpundii kile la abo kpalɛ a, ɔbamaa yɛahola yɛala ye ali kpalɛ yɛahile yɛ mediema diedima. Amaa yɛade mɔɔ ɛlɔlɛ kpundii kile la abo kpalɛ la, maa yɛnlea kɛzi ɔle ngakyile ɔfi ɛlɔlɛ mɔɔ yɛda ye ali yɛkile menli kɔsɔɔti anwo la. Suzu neazo ɛhye anwo.

6 Ɛlɔlɛ mɔɔ yɛda ye ali yɛkile menli kɔsɔɔti la anwo neazo ko a le mɔɔ dole menli ekpunli bie mɔɔ bɛ nee ɛzoanvolɛ Pɔɔlo butule nyevile nu la. Bɛweɛle bɛhɔle bɔra bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Mɔleta la azo. Ɛnee Mɔletama ɛnze adendulɛma ne mɔɔ bɛ nye zo ɛda bɛ la anzɛɛ bɛ nee bɛ ɛnlɛ agɔnwolɛvalɛ dɛba ɛdeɛ, noko bɛliele bɛ kɛnlɛma na bɛlale ɛlɔlɛ kpole ali bɛhilele bɛ. (Gyi. 28:2, 7) Bɛlale atiakunlukɛnlɛma ali noko tɛnlabelɛ ne mɔɔ menli ne hɔle nu la a maanle bɛyɛle ye zɔ a yɛɛ ɛnee bɛle nyɛvolɛ. Ɔti ɔle ɛlɔlɛ mɔɔ bɛda ye ali bɛkile menli kɔsɔɔti la. Ɔnle ɛlɔlɛ kpundii.

7-8. (a) Duzu a ka awie maa ɔda ɛlɔlɛ kpundii ali a? (b) Duzu ati a yɛbazuzu Wulutu buluku ne anu edwɛkɛ bie mɔ anwo a?

7 Debie mɔɔ maa ɛlɔlɛ mɔɔ yɛda ye ali yɛkile menli kɔsɔɔti kɛ mɔɔ yɛzuzu nwo wɔ ɛdendɛkpunli 6 la yɛ ngakyile fi ɛlɔlɛ kpundii anwo la a le adwenle mɔɔ ahenle lɛ la. Duzu a maanle Nyamenle azonvolɛ lale ɛlɔlɛ kpundii ali wɔ tete ne a? Tɛ kɛ ɛnee ɔwɔ kɛ bɛda ɛlɔlɛ kpundii ali la ati a bɛyɛle zɔ a, emomu ɛnee bɛkulo kɛ bɛyɛ zɔ la ati ɔ. Suzu Devidi neazo ne anwo nea. Ɔnyianle ɛhulolɛ kɛ ɔbala ɛlɔlɛ kpundii ali yeahile ɔ gɔnwo kpalɛ Dwɔnatan ɔnva nwo kɛ ɛnee Dwɔnatan papa kulo kɛ ɔku ye la. Dwɔnatan wule la ɔ nzi ɛvolɛ dɔɔnwo, Devidi hɔle zo lale ɛlɔlɛ kpundii ali hilele Dwɔnatan ara Mɛfebɔhyɛte.​—1 Sa. 20:9, 14, 15; 2 Sa. 4:4; 8:15; 9:1, 6, 7.

8 Yɛbahola yɛazukoa ɛlɔlɛ kpundii nwo ninyɛne dɔɔnwo yɛavi edwɛkɛ bie mɔ mɔɔ wɔ Wulutu buluku ne anu la anu. Ɛlɔlɛ kpundii nwo debie boni a yɛbahola yɛazukoa yɛavi menli mɔɔ bɛha bɛ nwo edwɛkɛ wɔ buluku zɔhane anu la ɛkɛ a? Kɛzi yɛbahola yɛava mɔɔ yɛsukoa la yɛali gyima wɔ yɛ asafo ne anu ɛ?b

KƐZI BƐDA ƐLƆLƐ KPUNDII ALI LA ANWO DEBIE BONI A YƐSUKOA YƐFI WULUTU BULUKU NE ANU A?

9. Duzu ati a Nawome dele nganeɛ kɛ Gyihova ɛlɛdwazo atia ye a?

9 Wulutu buluku ne ka Nawome, ye ase Wulutu, yɛɛ Nawome ahu busuanli bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Bowaze mɔɔ sulo Nyamenle la anwo edwɛkɛ. Ɛhɔne bie mɔɔ zile Yizilayɛ la maanle Nawome, ɔ hu, yɛɛ bɛ mra mrenyia nwiɔ dule hɔle Mowabe. Mɔɔ bɛhɔle la, Nawome ahu wule. Ɔ mra mrenyia nwiɔ ne gyale, noko alɔbɔlɛ edwɛkɛ ne a le kɛ bɛdabɛ noko bɛwule. (Wut. 1:3-5; 2:1) Ngyegyelɛ zɔhane mɔ maanle Nawome asa anu dole kpole kpalɛ. Nyanelilɛ ngome maanle ɔdele nganeɛ kɛ Gyihova ɛlɛdwazo atia ye. Tie mɔɔ ɔhanle ye wɔ Nyamenle anwo la: “Gyihova nee me anli ye boɛ.” “Tumivolɛ Bedevinli ne ɛmaa ɛbɛlabɔlɛ ɛyɛ ɛnwonle kpalɛ ɛmaa me.” Eza ɔhanle kɛ: “Gyihova . . . ɛdwazo ɛtia me na Tumivolɛ Bedevinli ne ɛmaa esiane ɛdo me.”​—Wut. 1:13, 20, 21.

10. Duzu a Gyihova yɛle ye wɔ edwɛkɛ mɔɔ Nawome hanle la anwo a?

10 Duzu a Gyihova yɛle ye wɔ edwɛkɛ mɔɔ Nawome hanle la anwo a? Yeamkpo ye sonvolɛ ne mɔɔ ɔ rɛle ɛbɔ la. Emomu ɔzele ye anwunvɔne. Gyihova ze kɛ “nzisi kola maa nrɛlɛbɛvolɛ yɛ ɛzɛlɛde.” (Nol. 7:7) Noko ɛnee Nawome hyia moalɛ amaa yɛanwu kɛ Gyihova ɛtɛkpole ye. Kɛzi Nyamenle boale ye ɛ? (1 Sa. 2:8) Ɔhanle Wulutu ahonle ɔmaanle ɔlale ɛlɔlɛ kpundii ali ɔhilele Nawome. Wulutu vile ye ɛhulolɛ nu lale atiakunlukɛnlɛma ali hilele ye ase ne na ɔboale ye ɔmaanle ɔnyianle anwosesebɛ na ɔgyinlanle ɔ gyakɛ azo bieko wɔ sunsum nu. Duzu a yɛsukoa yɛfi Wulutu neazo ne anu a?

11. Duzu ati a mediema mɔɔ bɛle atiakunlukɛnlɛma la bɔ mɔdenle kɛ bɛbaboa bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ ngyegyelɛ nu la ɛ?

11 Ɛlɔlɛ kpundii ka yɛ maa yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbaboa bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ ngyegyelɛ nu la. Kɛ mɔɔ Wulutu betanle Nawome la, zɔhane ala a ɛnɛ, mediema mɔɔ bɛle atiakunlukɛnlɛma la fi bɛ ɛhulolɛ nu fa bɛ nwo beta bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ asafo ne anu mɔɔ bɛlɛdi nyane anzɛɛ bɛ rɛle ɛbɔ la a. Bɛkulo bɛ mediema mrenyia nee mraalɛ na bɛkulo kɛ bɛyɛ biala mɔɔ bɛbahola la bɛboa bɛ. (Mrɛ. 12:25, ɔbdw.; 24:10) Ɛhye nee ɛzoanvolɛ Pɔɔlo folɛdulɛ ne yia: “Bɛkyekye menli mɔɔ arɛle ɛbɔ la arɛle, bɛboa mɔɔ ɛyɛ bɛtɛɛ la, bɛnyia awie biala anwo abotane.”​—1 Tɛs. 5:14.

Adiema nrenyia bie ɛlɛtie edwɛkɛ mɔɔ adiema nrenyia gyɛne ɛlɛka la kpalɛ.

Saa yɛtie adiema bie mɔɔ asa anu ɛdo la kpalɛ a, yɛbahola yɛaboa ye (Nea ɛdendɛkpunli 12)

12. Fane dɔɔnwo ne ala, adenle kpalɛ mɔɔ yɛdua zo yɛboa adiema bie mɔɔ asa anu ɛdo la a le boni?

12 Fane dɔɔnwo ne ala, adenle kpalɛ mɔɔ ɛbahola wɔalua zo wɔaboa adiema bie mɔɔ asa anu ɛdo la a le kɛ ɛbadie ye edwɛkɛ na wɔamaa yeanwu kɛ ɛkulo ye. Gyihova anye sɔ biala mɔɔ ɛlɛyɛ wɔaboa ye azonvolɛ mɔɔ sonle bolɛ maa ye la. (Edw. 41:1) Mrɛlɛbulɛ 19:17 ka kɛ: “Sonla mɔɔ kɛlo koahweabane la bɔ Gyihova bosea, na Ɔbadua ye kakɛ wɔ mɔɔ ɔyɛ la anwo.”

Wulutu hale ye ase Nawome anwo ɛkɛ, noko Ɔpa ziale hɔle Mowabe. Wulutu hanle hilele Nawome kɛ: “Ɛleka mɔɔ ɛbahɔ la ɛkɛ ne a mebahɔ a” (Nea ɛdendɛkpunli 13)

13. Ngakyile boni a wɔ Wulutu nee Ɔpa avinli a, na duzu ati a kpɔkɛ mɔɔ Wulutu zile la kile kɛ ɔlale ɛlɔlɛ kpundii ali ɛ? (Nea ɔ nyunlu nvoninli ne.)

13 Saa yɛsuzu mɔɔ dole Nawome wɔ mekɛ mɔɔ ɔ hu nee ɔ mra nwiɔ ne wule la anwo a, eza ɔboa yɛ ɔmaa yɛte mɔɔ ɛlɔlɛ kpundii kile la abo kpalɛ. Mɔɔ Nawome dele kɛ “Gyihova ɛhakye ye menli ne na yemaa bɛ aleɛ” la, ɔzile kpɔkɛ kɛ ɔsia yeahɔ ye sua zo. (Wut. 1:6) Nawome nee ye ase mɔ nwiɔ ne zile nuhua kɛ bɛkɔ. Noko mɔɔ bɛlua adenle nu la, Nawome hanle ye fane nsa hilele ye ase mɔ kɛ bɛzia bɛhɔ Mowabe. Duzu a zile a? Yɛkenga kɛ: “Ɔpa vole ye ase ne anloa anwo na ɔziale. Noko Wulutu amkponle kɛ ɔkɛzia.” (Wut. 1:7-14) Ɔpa yɛle mɔɔ Nawome hanle hilele ye kɛ ɔyɛ la na ɔziale ɔhɔle Mowabe. Noko Wulutu yɛle debie mɔɔ tɛla mɔɔ Nawome hanle la. Anrɛɛ ɔdaye noko ɔbahola yeazia yeahɔ ye sua zo, noko ɛlɔlɛ kpundii maanle ɔzile kpɔkɛ kɛ ɔ nee Nawome bahɔ na yeaboa ye. (Wut. 1:16, 17) Wulutu zile kpɔkɛ kɛ ɔbabeta Nawome, tɛ kɛ ɔwɔ kɛ ɔyɛ zɔ la ati ɔ, emomu kɛ mɔɔ ɔkulo kɛ ɔyɛ zɔ la ati ɔ. Kpɔkɛ mɔɔ Wulutu zile la kile kɛ ɛnee ɔlɛda nɔhalɛ ɛlɔlɛ kpundii ali. Duzu a yɛsukoa yɛfi edwɛkɛ ɛhye anu a?

14. (a) Duzu yɛ mediema bie mɔ ɛkpa kɛ bɛbayɛ ye ɛnɛ a? (b) Kɛ mɔɔ Hibuluma 13:16 kile la, afɔlebɔlɛ boni mɔ a sɔ Gyihova anye a?

14 Ɛlɔlɛ kpundii maa yɛyɛ dɔɔnwo yɛtɛla mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ la. Kɛ mɔɔ ɛnee ɔde wɔ tete ne la, ɛnɛ, yɛ mediema dɔɔnwo ɛkpa kɛ bɛbala ɛlɔlɛ kpundii ali bɛahile bɛ mediema diedima, bɔbɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛtɛyiale bɛ ɛlɛ la. Kɛ neazo la, saa bɛte kɛ esiane bie ɛzi a, ndɛndɛ ne ala bɛkulo kɛ bɛnwu kɛzi bɛbahola bɛaboa la. Saa awie mɔɔ wɔ asafo ne anu la anwo kyele ye wɔ ezukoa afoa nu a, ndɛndɛ ne ala bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbaboa ye wɔ ndenle ngakyile zo. Bɛyɛ dɔɔnwo bɛtɛla mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛyɛ la kɛ mɔɔ alimoa Kilisienema mɔɔ wɔ Masidonea la yɛle la. Bɛfa ninyɛne bɛbɔ afɔle, ‘bɛyɛ bɛmaa ɔbo zolɛ’ bɔbɔ amaa bɛaboa bɛ mediema mɔɔ wɔ anwongyelelɛ nu la. (2 Kɔl. 8:3) Saa bɛda ɛlɔlɛ kpundii zɛhae ali a, Gyihova anye die nwo kpalɛ!​—Kenga Hibuluma 13:16.

KƐ ƆKƐYƐ NA YƐALA ƐLƆLƐ KPUNDII ALI ƐNƐ Ɛ?

15-16. Kɛzi Wulutu lale ye ali kɛ ɔnrɛmaa ɔ sa nu ɛnrɛdo ɛ?

15 Yɛbahola yɛazukoa ninyɛne ngɛnlɛma dɔɔnwo yɛavi kɛzi Wulutu boale Nawome la anu. Maa yɛzuzu bie mɔ anwo.

16 Mmamaa ɛ sa nu to. Mɔɔ Wulutu hanle kɛ ɔ nee ye ase Nawome kɔ Dwuda la, mɔlebɛbo ne Nawome anlie ando nu. Noko Wulutu ammaa ɔ sa nu ando. Duzu a vile nu rale? “Mɔɔ Nawome nwunle kɛ Wulutu anye ɛbolo kɛ ɔ nee ye kɔ la, yeanga ye bieko kɛ ɔzia.”​—Wut. 1:15-18.

17. Duzu a baboa yɛ amaa yɛ sa nu ando ndɛndɛ a?

17 Mɔɔ yɛsukoa yɛfi nu la: Ɔhyia abotane na yɛahola yɛaboa bɛdabɛ mɔɔ bɛ rɛle ɛbɔ la, noko ɔnle kɛ yɛmaa yɛ sa nu to. Bie a mɔlebɛbo ne, adiema raalɛ bie mɔɔ hyia moalɛ la ɛnrɛlie mɔdenle mɔɔ yɛbabɔ kɛ yɛboa ye la ɛnrɛdo nu.c Noko ɛlɔlɛ kpundii baha yɛ yeamaa yɛayɛ biala mɔɔ yɛbahola la yɛaboa ye. (Gal. 6:2) Yɛ nye la kɛ nzinlii ɔbamaa yɛ adenle yeamaa yɛaboa ye na yɛakyekye ɔ rɛle.

18. Duzu a anrɛɛ ɔbahola yeamaa Wulutu ava ɛya a?

18 Mmafa ɔ nwo ɛya. Mɔɔ Nawome nee Wulutu hɔdwule Bɛtelɛhɛm la, ɔyiale menli mɔɔ ɛnee ɔ nee bɛ de ɛkɛ ne dɛba la. Ɔhanle ɔhilele bɛ kɛ: “Mekɔ la ɛnee me sa ɛyi, noko Gyihova ɛmaa meva me sa mgbane mezia.” (Wut. 1:21) Nea kɛzi Wulutu bade nganeɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔdele kɛ Nawome ɛlɛka zɔhane edwɛkɛ ne la! Wulutu yɛle biala mɔɔ ɔbahola la ɔboale Nawome. Wulutu nee ye zunle, ɔkyekyele ɔ rɛle na ɔ nee ye diale kenle dɔɔnwo na bɛaradwu ɛkɛ. Noko ɛhye amuala anzi, Nawome hanle kɛ: “Gyihova ɛmaa meva me sa mgbane mezia.” Edwɛkɛ zɔhane mɔɔ Nawome hanle la maanle ɔyɛle kɛ yeannwu moalɛ mɔɔ Wulutu mɔɔ ɛnee gyi ɔ nwo ɛkɛ ne la vale maanle ye la. Ɔbayɛ kɛ ɛhye yɛle Wulutu nyane kpalɛ! Noko ɔhɔle zo ɔbetanle Nawome.

19. Duzu a baboa yɛ yeamaa yɛabeta awie mɔɔ wɔ ngyegyelɛ nu la anwo a?

19 Mɔɔ yɛsukoa yɛfi nu la: Ɛnɛ, bie a yɛbayɛ ninyɛne dɔɔnwo yɛaboa adiema raalɛ bie mɔɔ wɔ ngyegyelɛ nu la, noko mɔlebɛbo ne ɔbahola yeaha edwɛkɛ mɔɔ ɔbayɛ yɛ nyane la. Noko yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛnrɛva ɔ nwo ɛya. Yɛkɔ zo yɛbeta yɛ diema raalɛ ne mɔɔ hyia moalɛ la na yɛsɛlɛ Gyihova kɛ ɔboa yɛ ɔmaa yɛnwu adenle mɔɔ yɛbahola yɛalua zo yɛakyekye ɔ rɛle la.​—Mrɛ. 17:17.

Nvoninli: 1. Bowaze nee Wulutu ɛlɛtendɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛsesa ma bo zo la. 2. Asafo nu kpanyinli bie nee adiema bie ɛlɛtendɛ wɔ Belemgbunlililɛ Asalo ɛkɛ.

Kɛ ɔkɛyɛ na asafo nu mgbanyima azukoa Bowaze ɛnɛ ɛ? (Nea ɛdendɛkpunli 20-21)

20. Duzu a maanle Wulutu nyianle anwosesebɛ hɔle zo boale Nawome a?

20 Maa awie mɔ anwosesebɛ wɔ mekɛ kpalɛ nu. Ɛnee Wulutu ɛla ɛlɔlɛ kpundii ali ɛhile Nawome, noko kɛkala ɔdaye mumua ne ɔhyia anwosesebɛmaanlɛ. Na Gyihova hanle Bowaze ahonle maanle ɔmaanle ye anwosesebɛ. Bowaze hanle hilele Wulutu kɛ: “Gyihova ɛyila wɔ wɔ mɔɔ wɔyɛ la anwo, eza Gyihova, Yizilayɛma Nyamenle ne mɔɔ wɔarakpondɛ ɛvealeka wɔ ɔ ndɛba abo la ɛmaa wɔ ahatualɛ mɔɔ di munli la.” Edwɛkɛ ɛhye mɔɔ ka ahonle la kyekyele Wulutu arɛle kpalɛ. Wulutu noko hanle hilele Bowaze kɛ: “Wɔkyekye me rɛle na wɔha edwɛkɛ kpalɛ wɔhile wɔ sonvolɛ.” (Wut. 2:12, 13) Edwɛkɛ mɔɔ Bowaze hanle hilele Wulutu wɔ mekɛ kpalɛ nu la maanle ye anwosesebɛ maanle ɔhɔle zo ɔboale Nawome.

21. Kɛ mɔɔ bɛhilehile nu wɔ Ayezaya 32:1, 2 la, duzu a asafo nu mgbanyima mɔɔ le atiakunlukɛnlɛma la bayɛ a?

21 Mɔɔ yɛsukoa yɛfi nu la: Ɔdwu mekɛ ne bie a bɛdabɛ mɔɔ bɛda ɛlɔlɛ kpundii ali bɛkile awie mɔ la noko hyia anwosesebɛmaanlɛ. Kɛ mɔɔ Bowaze maanle Wulutu nwunle kɛ awie mɔ nwu atiakunlukɛnlɛma mɔɔ ɔda ye ali la, zɔhane ala a saa mgbanyima nwu kɛ mediema mɔɔ wɔ asafo ne anu la ɛlɛboa awie mɔ a bɛkanvo bɛ a. Nganvolɛ ɛhye mɔɔ bɛfa bɛmaa mediema wɔ mekɛ kpalɛ nu la maa bɛnyia anwosesebɛ bɛkɔ zo bɛyɛ bɛ gyima.​—Kenga Ayezaya 32:1, 2.

NVASOƐ BONI A MENLI MƆƆ DA ƐLƆLƐ KPUNDII ALI LA NYIA A?

22-23. Kɛzi yɛkola yɛnwu kɛ Nawome subane hakyile ɛ, na duzu a maanle ɔhakyile a? (Edwɛne 136:23, 26)

22 Mekɛ ekyi guale nu la, Bowaze lale ahunlunyele ali hilele Wulutu nee Nawome na ɔmaanle bɛ aleɛ. (Wut. 2:14-18) Duzu a Nawome yɛle ye wɔ Bowaze nyele ne anwo a? Ɔhanle kɛ: “Gyihova mɔɔ da ɛlɔlɛ kpundii ali kile anyewɔzoamra nee mowuamra la ɛyila ye.” (Wut. 2:20a) Akee Nawome hakyile bɔkɔɔ! Ɛnee yelimoa yeha kɛ: “Gyihova . . . ɛdwazo ɛtia me,” noko kɛkala ɔlɛfa anyelielɛ yeaha kɛ: “Gyihova . . . da ɛlɔlɛ kpundii ali.” Duzu a ɔbayɛ kɛ ɔmaanle Nawome hakyile a?

23 Akee Nawome bɔle ɔ bo kɛ ɔnwu Gyihova asa wɔ ye ɛbɛlabɔlɛ nu. Mɔɔ bɛlɛkɔ Dwuda la, Gyihova luale Wulutu anwo zo boale Nawome. (Wut. 1:16) Eza Nawome nwunle Gyihova asa wɔ ye ɛbɛlabɔlɛ nu wɔ mekɛ mɔɔ Bowaze mɔɔ boka bɛ “koliagyama” ne anwo la lale nyele ali na ɔmaanle mraalɛ nwiɔ ne aleɛ la.d (Wut. 2:19, 20b) Bie a ɔhanle kɛ, ‘Akee mede ɔ bo, amuanrɛɛ Gyihova amkpo me. Ɛnee ɔ nee me lua dahuu.’ (Kenga Edwɛne 136:23, 26.) Nea kɛzi Nawome anye balie kɛ Wulutu nee Bowaze angyakyi ye zɔ la! Mɔɔ Nawome nyianle anwosesebɛ gyinlanle ɔ gyakɛ azo bieko la, bɛ muala bɛ nye liele.

24. Duzu ati a yɛkulo kɛ yɛkɔ zo yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali yɛkile yɛ mediema diedima a?

24 Kɛzi bɛda ɛlɔlɛ kpundii ali la anwo debie boni a yɛzukoa yɛvi Wulutu buluku ne anu a? Ɛlɔlɛ kpundii ɛmmaa yɛ sa nu ɛndo ndɛndɛ kɛ yɛbaboa mediema mɔɔ wɔ ngyegyelɛ nu la. Eza ɔka yɛ ɔmaa yɛfa ninyɛne yɛbɔ afɔle amaa yɛaboa bɛ. Ɔwɔ kɛ asafo nu mgbanyima maa bɛdabɛ mɔɔ bɛda ɛlɔlɛ kpundii ali bɛkile awie mɔ la anwosesebɛ wɔ mekɛ kpalɛ nu. Saa yɛnwu kɛzi bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ ngyegyelɛ nu la ɛnyia anwosesebɛ bieko la a, ɔmaa yɛdi fɛlɛko kpole. (Gyi. 20:35) Noko debie titili boni ati a yɛkɔ zo yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali a? Yemɔ a le kɛ yɛkulo kɛ yɛsukoa Gyihova mɔɔ “ɛlɔlɛ kpundii . . . ɛyi ye tɛkɛɛ” la na yɛnyia ɔ nyunlu ɛlolɛ.​—Ɛzɛ. 34:6; Edw. 33:22.

ASOO ƐKAKYE?

  • Ngakyile boni a wɔ ɛlɔlɛ kpundii nee ɛlɔlɛ mɔɔ yɛda ye ali yɛkile menli kɔsɔɔti la anu a?

  • Kɛ ɔkɛyɛ na yɛazukoa Bowaze nee Wulutu neazo ne na yɛala ɛlɔlɛ kpundii ali yɛahile awie mɔ ɛ?

  • Saa yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali a, kɛzi ɔboa yɛ ɛ?

EDWƐNE 130 Fa Ɛtane Kyɛ

a Gyihova kulo kɛ yɛda ɛlɔlɛ kpundii ali yɛkile yɛ mediema mɔɔ wɔ asafo ne anu la. Saa yɛsuzu kɛzi Nyamenle azonvolɛ bie mɔ lale ɛlɔlɛ kpundii ali wɔ tete ne la anwo a, ɔbamaa yɛade mɔɔ ɛlɔlɛ kpundii kile la abo kpalɛ. Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazuzu mɔɔ yɛbahola yɛazukoa yɛavi Wulutu, Nawome nee Bowaze neazo ne anu la anwo.

b Amaa wɔade edwɛkɛ ɛhye abo kpalɛ la, yɛsɛlɛ wɔ kɛ ɛdawɔ mumua ne kenga Wulutu buluku ne tile 1 nee 2.

c Kɛmɔ yɛlɛsuzu Nawome neazo ne anwo la ati, mediema mraalɛ mɔɔ bɛhyia moalɛ la anwo edwɛkɛ a yɛlɛka a. Noko edwɛkɛ ne fale mediema mrenyia noko anwo.

d Saa ɛkpondɛ ninyɛne mɔɔ Bowaze yɛle kɛ koliagya la anwo edwɛkɛ dɔɔnwo a, nea edwɛkɛ “Raalɛ Mɔɔ Lɛ Subane” mɔɔ wɔ Sukoa Bɛ Diedi buluku ne tile 5 anu la.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie