EDWƐKƐ 12
Mekɛ Boni A Ɔfɛta Kɛ Yɛtendɛ A?
“Debie biala lɛ ye mekɛ, . . . mekɛ mɔɔ bɛyɛ koonwu yɛɛ mekɛ mɔɔ bɛtendɛ.”—NOL. 3:1, 7.
EDWƐNE 124 Di Nɔhalɛ Dahuu
MƆƆ YƐBAZUKOAa
1. Duzu a Nolobɔvo 3:1, 7 kilehile yɛ a?
YƐ NUHUA bie mɔ kulo ɛdendɛlɛ yɛɛ bie mɔ ɛngulo ɛdendɛlɛ. Kɛ mɔɔ yɛ edwɛkɛtile tɛkese ne maa yɛnwu ye la, yɛlɛ mekɛ mɔɔ bɛtendɛ yɛɛ mekɛ mɔɔ bɛyɛ koonwu. (Kenga Nolobɔvo 3:1, 7.) Noko, yɛ kunlu a anrɛɛ yɛ mediema bie mɔ tendɛ dɔɔnwo yɛɛ yɛ kunlu a anrɛɛ bie mɔ bade bɛ ɛdendɛlɛ ne azo ekyii.
2. Nwane a ɔfɛta kɛ ɔfa mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛtendɛ nee kɛzi ɔwɔ kɛ yɛtendɛ la anwo ngyinlazo ɔmaa yɛ a?
2 Ɛdendɛlɛ le ahyɛlɛdeɛ mɔɔ vi Gyihova ɛkɛ. (Ɛzɛ. 4:10, 11; Yek. 4:11) Ɔdua ye Edwɛkɛ ne azo ɔboa yɛ ɔmaa yɛnwu kɛzi yɛbava ahyɛlɛdeɛ ɛhye yɛali gyima kpalɛ la. Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazuzu Ngɛlɛlera nu neazo bie mɔ mɔɔ baboa yɛ amaa yɛanwu mekɛ mɔɔ ɔfɛta kɛ yɛyɛ koonwu yɛɛ mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛtendɛ la. Eza yɛbanwu kɛzi Gyihova te nganeɛ wɔ edwɛkɛ mɔɔ yɛka yɛkile awie mɔ anwo la. Bɛmaa yɛlimoa yɛzuzu mekɛ mɔɔ ɔfɛta kɛ yɛtendɛ la anwo.
MEKƐ BONI A ƆWƆ KƐ YƐTENDƐ A?
3. Kɛ mɔɔ Wulomuma 10:14 kile la, mekɛ boni a ɔwɔ kɛ yɛtendɛ a?
3 Ɔwɔ kɛ yɛsiezie yɛ nwo kɛ yɛbaha Gyihova nee Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkɛ dahuu. (Mat. 24:14; kenga Wulomuma 10:14.) Yɛyɛ ɛhye a, ɛnee yɛlɛsukoa Gyisɛse. Bodane mɔɔ ɔti Gyisɛse rale azɛlɛ ye azo la ko a le kɛ, ɔbaha ɔ Ze ne anwo nɔhalɛ edwɛkɛ yeahile awie mɔ. (Dwɔn 18:37) Noko ɔwɔ kɛ yɛkakye kɛ kɛzi yɛtendɛ la noko anwo hyia. Ɔti, saa yɛlɛka Gyihova anwo edwɛkɛ yɛahile awie mɔ a, ɔwɔ kɛ yɛfi “mɛlɛbɛnwoaze nee ɛbulɛ kpole nu” yɛyɛ zɔ, yɛɛ ɔwɔ kɛ yɛsuzu ahenle nganeɛdelɛ nee ye diedi nwo. (1 Pita 3:15) Ɛhye bamaa yɛ ngilehilelɛ aha ahenle ahonle.
4. Kɛ mɔɔ Mrɛlɛbulɛ 9:9 ka la, kɛ ɔkɛyɛ na yɛ ɛdendɛlɛ amaa awie mɔ anwosesebɛ ɛ?
4 Saa asafo nu mgbanyima nwu kɛ adiema nrenyia anzɛɛ raalɛ bie hyia folɛdulɛ a, ɔnle kɛ bɛtwenlehwenle bɛ bo aze. Nɔhalɛ nu, ɔwɔ kɛ bɛkpondɛ mekɛ kpalɛ amaa bɛanga edwɛkɛ mɔɔ bagyegye ahenle la. Bie a bɛbayɛ zɔ wɔ mekɛ mɔɔ awie gyɛne ɛnle ɛkɛ la. Asafo nu mgbanyima bɔ mɔdenle kɛ dahuu bɛbamaa kɛzi bɛtendɛ la amaa awie mɔ ade nganeɛ kɛ bɛbu bɛ. Noko bɛndwehwenle bɛ bo aze kɛ bɛbava Baebolo ngyinlazo mɔɔ fɛta la bɛaboa awie mɔ amaa bɛayɛ bɛ debie nrɛlɛbɛ nu. (Kenga Mrɛlɛbulɛ 9:9.) Kɛmɔti a ɔhyia kɛ yɛnyia akɛnrasesebɛ yɛtendɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔfɛta kɛ yɛyɛ zɔ la ɛ? Suzu neazo nwiɔ bie mɔɔ le ngakyile la anwo: Wɔ ko anu, ɛnee ɔwɔ kɛ nrenyia bie tenrɛdenrɛ ɔ mra mrenyia, yɛɛ wɔ ko noko anu, ɛnee ɔwɔ kɛ raalɛ bie kɔ nrenyia bie mɔɔ barayɛ belemgbunli la anyunlu.
5. Mekɛ boni a Ɛsɔfo Kpanyinli Yilae kpole kɛ ɔbadendɛ a?
5 Ɛnee Ɛsɔfo Kpanyinli Yilae lɛ mralɛ mrenyia nwiɔ mɔɔ ɔkulo bɛ kpalɛ. Noko ɛnee ngakula zɔhane mɔ ɛmbu Gyihova. Ɛnee bɛsonle kɛ ɛsɔfoma wɔ ndanlɛsua ne anu. Noko bɛanva bɛ tumi bɛanli gyima wɔ adenle kpalɛ zo, bɛangile ɛbulɛ bɛammaa ninyɛne mɔɔ bɛfa bɛbɔ afɔle bɛmaa Gyihova la yɛɛ bɛyele bɛ nyunlu bɛbɔle nla nu ɛbɛlatane. (1 Sa. 2:12-17, 22) Wɔ Mosisi Mɛla ne abo, ɛnee Yilae amra ne mɔ fɛta ewule, noko Yilae mɔɔ ɛhwee ɛnvale ɔ nwo la hwile bɛ nyunlu ekyii bie ala na ɔmaanle bɛhɔle zo bɛzonlenle wɔ ndanlɛsua ne anu. (Dit. 21:18-21) Kɛzi Gyihova dele nganeɛ wɔ mɔɔ Yilae yɛle la anwo ɛ? Ɔzele Yilae kɛ: “Duzu ati a ɛdi ɛ mra ne mɔ eni ɛtɛla me ɛ?” Akee Gyihova bɔle kpɔkɛ kɛ ɔbahu mrenyia amumuyɛ nwiɔ ɛhye mɔ.—1 Sa. 2:29, 34.
6. Duzu a yɛsukoa yɛfi Yilae edwɛkɛ ne anu a?
6 Yɛnyia ɛzukoalɛdeɛ mɔɔ anwo hyia la wɔ Yilae edwɛkɛ ne anu. Saa yɛnwu kɛ yɛ gɔnwo anzɛɛ yɛ busuanli bie ɛdo Nyamenle mɛla a, ɔnle kɛ yɛyɛ koonwu, ɔwɔ kɛ yɛkakye ye Gyihova ngyinlazo ne mɔ. Akee ɔwɔ kɛ yɛnea kɛ ɔbanyia moalɛ mɔɔ ɔhyia la yeavi Gyihova agyakɛ anu gyinlavolɛma ɛkɛ. (Gye. 5:14) Yɛngulo kɛ yɛyɛ kɛ Yilae la, yɛdi yɛ gɔnwo anzɛɛ busuanli bie eni yɛtɛla Gyihova. Ɔhyia akɛnrasesebɛ na yɛahola yɛadenrɛ awie mɔɔ ɛvo la, noko saa yɛyɛ zɔ a, nvasoɛ kpole vi nu bara. Nea ngakyile mɔɔ wɔ Yilae neazo ne nee mɔɔ Yizilayɛ raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ Abegɛle yɛle la anu.
Abegɛle yɛle mekɛ kpalɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛtendɛ la anwo neazo kɛnlɛma (Nea ɛdendɛkpunli 7-8)d
7. Kɛmɔti a Abegɛle nee Devidi dendɛle ɛ?
7 Ɛnee sukoavolɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Neebale la aye a le Abegɛle. Mɔɔ Devidi nee ye menli ne ɛlɛnriandi Belemgbunli Sɔɔlo la, bɛ nee Neebale mboaneneavolɛma dɛnlanle mekɛ ekyi na bɛbɔle ye mboane ne mɔ anwo bane bɛvile nwulema anwo. Neebale hilele nwolɛ anyezɔlɛ ɔ? Kyɛkyɛ. Mɔɔ Devidi zɛlɛle Neebale kɛ ɔmaa ye menli ne aleɛ nee nzule ekyi la, ɔvale ɛya na ɔbɔle bɛ aholoba. (1 Sa. 25:5-8, 10-12, 14) Ɛhye ati, Devidi bɔle kpɔkɛ kɛ ɔku nrenyia biala mɔɔ wɔ Neebale abusua nu la. (1 Sa. 25:13, 22) Kɛzi bɛlile tɛnlabelɛ ne anwo gyima ɛ? Abegɛle nwunle kɛ ɔfɛta kɛ ɔtendɛ, yemɔti ɔvile akɛnrasesebɛ nu ɔhɔyiale Devidi nee mrenyia 400 ne mɔɔ ɛhɔne ɛlɛku bɛ, bɛva ɛya na bɛdedɛ konle ninyɛne la na ɔ nee Devidi dendɛle.
8. Duzu a yɛsukoa yɛfi Abegɛle neazo ne anu a?
8 Mɔɔ Abegɛle yiale Devidi la, ɔvile akɛnrasesebɛ nu ɔ nee ye dendɛle wɔ ɛbulɛ nu, na ɔhanle ye ahonle. Ɛnee Abegɛle ɛnli mɔɔ ɔ hu ɛyɛ la anwo ɛzonle, noko ɔkpale Devidi kyɛlɛ. Ɔhanvole Devidi wɔ ye subane mgbalɛ ne mɔ anwo na ɔvale ɔ nwo ɔdole Gyihova anwo zo kɛ ɔboa ye. (1 Sa. 25:24, 26, 28, 33, 34) Kɛ mɔɔ Abegɛle yɛle la, saa yɛnwu kɛ awie lua adenle ɛtane zo a, ɔwɔ kɛ yɛnyia akɛnrasesebɛ yɛtendɛ na yɛboa ye. (Edw. 141:5) Ɔwɔ kɛ yɛfi ɛbulɛ nu yɛtendɛ, noko ɔwɔ kɛ yɛda akɛnrasesebɛ ali. Saa yɛfi ɛlɔlɛ nu yɛtu awie folɛ mɔɔ fɛta a, ɛnee yɛlɛkile kɛ yɛle agɔnwolɛ kpalɛ.—Mrɛ. 27:17.
9-10. Saa mgbanyima ɛlɛtu awie mɔ folɛ a, duzu a ɔwɔ kɛ bɛkakye a?
9 Ɔwɔ kɛ mgbanyima titili nyia akɛnrasesebɛ tendɛ kile asafo ne anu amra mɔɔ kɛvo la. (Gal. 6:1) Mgbanyima bɛlɛ bɛ nwo aze na bɛdie bɛto nu kɛ bɛdabɛ noko bɛnli munli, na kenle ko dedee bɛbahyia folɛdulɛ. Noko ɛhye ɛnzi mgbanyima adenle kɛ bɛbava ndeanlɛ bɛamaa awie mɔɔ hyia moalɛ la. (2 Tim. 4:2; Tae. 1:9) Saa bɛlɛtu awie folɛ a, bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbava ɛdendɛlɛ ahyɛlɛdeɛ ne bɛali gyima kpalɛ wɔ abotane adenle zo. Bɛkulo bɛ mediema, na zɔhane ɛlɔlɛ ne a bɛfa bɛyɛ gyima a. (Mrɛ. 13:24) Noko, bɛ bodane titili a le kɛ bɛdi Gyihova eni, bɛagyinla ye ngyinlazo ne mɔ anzi na bɛabɔ asafo ne anwo bane.—Gyi. 20:28.
10 Badwu ɛke, yɛnwu mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛtendɛ la. Noko, ɔdwu mekɛ ne bie a ɔle kpalɛ kɛ yɛnrɛdendɛ fee. Ngyegyelɛ boni mɔ a yɛbahola yɛayia wɔ tɛnlabelɛ zɔhane mɔ anu a?
MEKƐ BONI A ƆWƆ KƐ YƐYƐ KOONWU A?
11. Ndonwo boni a Gyemise vale lile gyima a, na kɛzi ɔfɛta ɛ?
11 Ɔyɛ a ɔnla aze kɛ yɛbahomo yɛ nwo zo na yɛayɛ koonwu. Baebolo kɛlɛvo Gyemise vale ndonwo bie mɔɔ fɛta la hilehilele edwɛkɛ ɛhye anu. Ɔhanle kɛ: “Saa awie ɛnvo wɔ edwɛkɛhanlɛ nu a, ɛnee ɔle sonla mɔɔ di munli, na ɔkola ɔkomo ye sonlabaka ne amuala azo.” (Gye. 3:2, 3) Wɔ aneɛ mɔɔ bɛvale bɛhɛlɛle Baebolo ne la anu, edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ bɛhile ɔ bo ɔkola ɔkomo la fale bulalɛ mɔɔ bɛfa bɛwula ɛkpɔnwɔ nloa anu la anwo. Awie mɔɔ ɛlɛka ɛkpɔnwɔ la fa nyɛma mɔɔ zɔ bulalɛ ne la kile ye adenle anzɛɛ ɔmaa ɔgyinla. Saa nyɛma ne fi ɔ sa a ɔkola ɔmaa ɛkpɔnwɔ ne yɛ ngoaseade boda ɔ nwo yɛɛ ahenle mɔɔ de zo la. Zɔhane ala a saa yɛangomo yɛ tafinlima azo kpalɛ a, ɔkola ɔsɛkye ninyɛne dɔɔnwo a. Bɛmaa yɛzuzu tɛnlabelɛ bie mɔ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛkomo yɛ nwo zo amaa yɛayɛ koonwu la anwo.
12. Mekɛ boni a ɔwɔ kɛ ‘yɛkomo’ yɛ nwo zo na yɛyɛ koonwu a?
12 Saa ɛnwu kɛ adiema bie ze fealera nu edwɛkɛ bie a, kɛzi ɛyɛ wɔ nyɛleɛ ɛ? Kɛ neazo la, saa ɛyia awie mɔɔ vi maanle mɔɔ bɛva bɛ sa bɛdo yɛ gyima ne azo la a, asoo ɛbɔ mɔdenle kɛ ɛbiza kɛzi bɛyɛ ɛzonlenlɛ gyima ne wɔ maanle ne anu la anwo edwɛkɛ? Nɔhalɛ nu, tɛ adwenle ɛtane a ɛfa ɛbiza a. Kɛ mɔɔ yɛkulo yɛ mediema ne mɔ la ati, yɛkulo kɛ yɛnwu mɔɔ ɛlɛsi bɛ nwo zo la. Eza yɛkulo kɛ yɛka bɛ nwo edwɛkɛ fɔɔnwo wɔ yɛ asɔneyɛlɛ nu. Noko mekɛ ɛhye a ɔwɔ kɛ ‘yɛkomo’ yɛ nwo zo na yɛyɛ koonwu a. Saa yɛtinlitinli awie mɔɔ wɔ maanle mɔɔ bɛva bɛ sa bɛdo yɛ gyima ne azo la anwo zo kɛ ɔha fealeranu edwɛkɛ bie ɔhile yɛ a, ɛnee ɔkile kɛ yɛngulo ahenle yɛɛ mediema gyɛne mɔɔ bɛ nwo wɔ edwɛkɛ ne anu la. Yɛ nuhua biala ɛngulo kɛ ɔmaa ngyegyelɛ mɔɔ yɛ mediema mɔɔ wɔ ɛleka zɛhae mɔ ɛlɛyia la yɛ kpole. Yɛɛ adiema biala ɛnle maanle zɛhae mɔ anu mɔɔ ɔbahulo kɛ ɔka kɛzi Alasevolɛ ne mɔ ɛlɛyɛ bɛ gyima ne la anwo edwɛkɛ ɔkile awie a.
13. Kɛ mɔɔ Mrɛlɛbulɛ 11:13 ka la, duzu a ɔwɔ kɛ mgbanyima yɛ a, na duzu ati ɔ?
13 Ɔwɔ kɛ asafo nu mgbanyima titili di folɛdulɛ mɔɔ wɔ Mrɛlɛbulɛ 11:13 la azo amaa awie ande fealera nu edwɛkɛ bie. (Kenga.) Ɛhye kola yɛ ngyegyelɛ, titili saa asafo nu kpanyinli ne ɛgya a. Amaa agɔnwolɛvalɛ mɔɔ wɔ agyalɛma avinli anu amia la, ɔwɔ kɛ bɛta bɛdi adwelie ɔlua bɛ nzuzulɛ, bɛ nganeɛdelɛ nee bɛ ngyegyelɛ mɔɔ bɛbaha bɛahile bɛ nwo la azo. Noko asafo nu kpanyinli ze kɛ ɔnle kɛ ɔmaa awie te asafo ne anu amra bie “fealeranu edwɛkɛ.” Saa ɔyɛ zɔ a, bɛnrɛnyia ye nu anwodozo bieko yɛɛ ɔbazɛkye duma kpalɛ mɔɔ ɔlɛ la. Menli mɔɔ bɛfa ɛzonlelilɛ zɛhae bɛwula bɛ sa wɔ asafo ne anu la ‘anloa ɛnle nwiɔ nwiɔ,’ anzɛɛ “bɛnle mɛlɛbɛla.” (1 Tim. 3:8, ɔbdw.) Kile kɛ, ɔnle kɛ bɛyɛ nwondomgbɔ anzɛɛ bɛye ndɛne. Saa asafo nu kpanyinli kulo ɔ ye a, ɔnrɛha edwɛkɛ mɔɔ ɔnle kɛ ɔte la ɔnrɛhile ye ɔnrɛva ɔnrɛgyegye ye.
14. Kɛzi asafo nu kpanyinli aye bahola aboa ɔ hu amaa duma kpalɛ mɔɔ yenyia la anzɛkye ɛ?
14 Yelɛ bahola aboa ɔ hu amaa duma kpalɛ mɔɔ yenyia la anzɛkye saa yeantinlitinli ɔ nwo zo kɛ ɔha fealera nu edwɛkɛ bie ɔhile ye a. Saa yelɛ di folɛdulɛ ɛhye azo a, ɔbaboa ɔ hu, eza ɔbahile kɛ ɔdi menli mɔɔ bɛha bɛ fealeranu edwɛkɛ bɛhile ɔ hu la eni. Na mɔɔ hyia kpalɛ la, ɔbamaa Gyihova anye alie ɔluakɛ ɔlɛboa yeamaa anzodwolɛ nee koyɛlɛ adɛnla asafo ne anu.—Wlo. 14:19.
KƐZI GYIHOVA TE NGANEƐ WƆ MƆƆ YƐKA LA ANWO Ɛ?
15. Kɛzi Gyihova dele nganeɛ wɔ Dwobu agɔnwo mɔ nsa ne anwo ɛ, na duzu ati ɔ?
15 Yɛbahola yɛanyia kɛzi ɔwɔ kɛ yɛtendɛ nee mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛtendɛ la anwo ɛzukoalɛdeɛ dɔɔnwo wɔ Dwobu buluku ne anu. Mɔɔ ngyegyelɛ mɔɔ anu yɛ se rale Dwobu anwo zo la anzi, mrenyia nna bie hɔle kɛ bɛkakyekye ɔ rɛle na bɛadu ye folɛ. Bɛyɛle koonwu mekɛ tendenle. Noko edwɛkɛ mɔɔ bɛ nuhua nsa—Ɛlaefaze, Beledade nee Zofaa hanle la kile kɛ, tɛ mɔɔ bɛka a ɔbaboa Dwobu la a ɛnee bɛlɛdwenle nwo a. Emomu, mɔɔ bɛka a Dwobu banwu kɛ yeyɛ ɛtane la a ɛnee bɛlɛdwenle nwo a. Bɛhanle nɔhalɛ edwɛkɛ bie mɔ, noko mɔɔ bɛhanle ye wɔ Dwobu nee Gyihova anwo la dɔɔnwo ɛnle nɔhalɛ yɛɛ ɔmmaa anwosesebɛ. Bɛbɔle Dwobu somolɛ kɛ ɔnle sonla kpalɛ. (Dwobu 32:1-3) Duzu a Gyihova yɛle ye wɔ nwo a? Ɔvale mrenyia nsa zɔhane anwo ɛya kpalɛ. Ɔvɛlɛle bɛ ahoasea, na ɔzele bɛ kɛ bɛzɛlɛ Dwobu bɛmaa ɔyɛ asɔne ɔmaa bɛ.—Dwobu 42:7-9.
16. Duzu a yɛsukoa yɛfi neazo ɛtane mɔɔ Ɛlaefaze, Beledade nee Zofaa yɛle la anu a?
16 Yɛnyia ɛzukoalɛdeɛ dɔɔnwo wɔ neazo ɛtane mɔɔ Ɛlaefaze, Beledade nee Zofaa yɛle la anu. Mɔɔ limoa, ɔnle kɛ yɛbua yɛ mediema ndɛne. (Mat. 7:1-5) Emomu, ɔwɔ kɛ yɛtie bɛ kpalɛ kolaa na yɛadendɛ. Saa yɛyɛ zɔ a, ɔbamaa yɛade bɛ tɛnlabelɛ ne abo. (1 Pita 3:8) Mɔɔ tɔ zo nwiɔ, ɔwɔ kɛ yɛnea kɛ edwɛkɛ mɔɔ yɛka la le nɔhalɛ yɛɛ ɔmaa anwosesebɛ. (Ɛfɛ. 4:25) Yɛɛ mɔɔ tɔ zo nsa, mɔɔ yɛka yɛkile awie mɔ la anwo hyia Gyihova kpalɛ.
17. Duzu a yɛsukoa yɛfi Ɛlaehu neazo ne anu a?
17 Awie mɔɔ tɔ zo nna mɔɔ hɔkpɔlale Dwobu la a le Ɛlaehu mɔɔ ɛnee le Ebileham busuanli la. Mɔɔ Dwobu nee mrenyia nsa ne ɛlɛtendɛ la ɛnee ɔlɛtie. Ɔdiele bɛ kpalɛ ɔluakɛ ɔholale ɔvile anwunvɔnezelɛ nu ɔvale folɛdulɛ mɔɔ boale Dwobu maanle ɔhakyile ye adwenle la ɔmaanle. (Dwobu 33:1, 6, 17) Ɛnee Ɛlaehu bodane titili a le kɛ ɔkanvo Gyihova, tɛ ɔdaye mumua ne anzɛɛ awie gyɛne biala. (Dwobu 32:21, 22; 37:23, 24) Ɛlaehu neazo ne maa yɛnwu kɛ yɛlɛ mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ koonwu yɛtie edwɛkɛ la. (Gye. 1:19) Eza yɛnwu kɛ saa yɛlɛtu folɛ a, ɔwɔ kɛ yɛfa yɛyɛ yɛ bodane kɛ yɛdi Gyihova eni na tɛ yɛdayɛ mumua ne.
18. Kɛzi yɛbahola yɛahile ɛdendɛlɛ ahyɛlɛdeɛ ne anwo anyezɔlɛ ɛ?
18 Yɛbahola yɛahile kɛ yɛbu ɛdendɛlɛ ahyɛlɛdeɛ ne saa yɛdi folɛdulɛ ngakyile mɔɔ Baebolo ne ɛva ɛmaa wɔ mekɛ nee kɛzi ɔwɔ kɛ yɛtendɛ la azo a. Sunsum ne hanle Belemgbunli Sɔlɔmɔn nrɛlɛbɛvolɛ maanle ɔhɛlɛle kɛ: “Edwɛkɛ mɔɔ bɛka ye mekɛ mɔɔ fɛta la le kɛ nvutuke ampolo mɔɔ gua dwɛtɛ fufule pɛlɛte nu la.” (Mrɛ. 25:11) Saa yɛtie mɔɔ awie mɔ ka la kpalɛ na yɛdwenle kolaa na yɛadendɛ a, yɛ edwɛkɛ bayɛ kɛ nvutuke ampolo—ɔsonle bolɛ yɛɛ ɔle kɛnlɛma. Akee saa yɛtendɛ ekyi o anzɛɛ dɔɔnwo o, yɛ edwɛkɛ bamaa awie mɔ anwosesebɛ na yeamaa Gyihova anye alie yɛ nwo. (Mrɛ. 23:15; Ɛfɛ. 4:29) Nea kɛzi ɛhye bayɛ adenle kɛnlɛma mɔɔ yɛbalua zo yɛahile Nyamenle ahyɛlɛdeɛ ɛhye anwo anyezɔlɛ a!
EDWƐNE 82 “Bɛmaa Bɛ Kɛnlaneɛ Ɛda”
a Ngyinlazo mɔɔ bahola aboa yɛ amaa yɛanwu mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛtendɛ nee mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ koonwu la wɔ Nyamenle Edwɛkɛ ne anu. Saa yɛnwu mɔɔ Baebolo ne ka la na yɛfa yɛyɛ gyima a, yɛ ɛdendɛlɛ bazɔ Gyihova anye.
b NVONINLI NWO EDWƐKƐ: Adiema raalɛ bie ɛnwu kɛ ɔwɔ kɛ ɔfa folɛdulɛ ɔmaa.
c NVONINLI NWO EDWƐKƐ: Adiema nrenyia bie ɛlɛfa bɔkɔbɔkɔyɛlɛ nwo nzuzulɛ amaa.
d NVONINLI NWO EDWƐKƐ: Abegɛle dendɛle hilele Devidi wɔ mekɛ kpalɛ nu, na debie kpalɛ vi nu rale.
e NVONINLI NWO EDWƐKƐ: Agyalɛma bie mɔɔ wɔ ɛleka mɔɔ bɛva bɛ sa bɛdo yɛ gyima ne azo la ɛngulo kɛ bɛka yɛ gyima ne anwo fealeranu edwɛkɛ.
f NVONINLI NWO EDWƐKƐ: Asafo nu kpanyinli bie ɛngulo kɛ awie te asafo ne anu fealera nu edwɛkɛ bie.