Ɛkola Ɛbɛlɛ Ɛ Nwo Aze Wɔ Sɔnea Nu
‘Fa mɛlɛbɛnwoaze ɛ nee Nyamenle ɛlua.’—MAEKA 6:8.
EDWƐNE: 48, 95
1-3. Duzu a Dwuda ngapezonli ne mɔɔ bɛambɔ ye duma la anyɛ a, na duzu a vi nu rale a? (Nea mɔlebɛbo nvoninli ne.)
BELEMGBUNLI GYƐLƆBOWAM ebialilɛ mekɛ ne anu, Gyihova maanle Dwuda ngapezonli bie hɔhanle ndɛnebualɛ nrɛlaleɛ hilele Yizilayɛ belemgbunli ɛhye mɔɔ ɛnee yekpɔkye la. Ngapezonli bɛlɛvo ɛhye hɔhanle Nyamenle nrɛlaleɛ ne, na Gyihova bɔle ɔ nwo bane wɔ ɛya mɔɔ ɛnee Gyɛlɔbowam ɛva la anwo.—1 Arl. 13:1-10.
2 Mɔɔ ngapezonli ne ɛlɛsia ahɔ sua nu la, nrenyia kpanyinli bie mɔɔ vi Bɛtɛle mɔɔ bikye ɛkɛ ne la hɔyiale ye. Nrenyia ne hanle kɛ ɔle Gyihova ngapezonli. Ɔbɛlɛbɛlale kpavolɛ ne yemɔti yeanli adehilelɛ ɛhye mɔɔ Gyihova vale maanle ye la azo: ‘Mmadi debie yɛɛ mmano nzule wɔ ɛleka mɔɔ ɛlɛkɔ la, eza mmasia ɛfa adenle ne mɔɔ ɛluale nu ɛhɔle la azo bieko.’ Gyihova anye anlie mɔɔ ɔyɛle la anwo. Mɔɔ Gyihova ngapezonli ɛhye ɛlɛkɔ sua nu la, awenade hɔyiale ye na ɔhunle ye.—1 Arl. 13:11-24.
3 Kɛmɔti a ngapezonli bɛlɛvo ɛhye yɛle mgbanyizonle doale nrenyia kpanyinli ne mɔɔ ɔle mɛlɛbɛla la ɛ? Baebolo ne anga. Noko ɔbayɛ kɛ ɔ rɛle vile ye bɔkɔɔ kɛ ɔwɔ kɛ ‘ɔbɛlɛ ɔ nwo aze ɔ nee Nyamenle dua.’ (Kenga Maeka 6:8.) Baebolo ne anu, Gyihova mɔɔ yɛ nee ye dua la kile kɛ yɛfa yɛ nwo yɛado ɔ nwo zo, yɛgyinla ye tumililɛ ne anzi, na yɛali ye adehilelɛ zo. Bɛlɛvo sonla ze ye wienyi kɛ ɔkola ɔ nee ye ɛlɔlɛ nee tumivolɛ Selɛ ne di adwelie dahuu yɛɛ ɔwɔ kɛ ɔyɛ zɔ. Anrɛɛ ngapezonli ne bahola abiza Gyihova, noko Ngɛlɛlera ne ɛnga kɛ ɔyɛle zɔ. Yɛdayɛ noko, ɔdwu mekɛ ne bie a ɔwɔ kɛ yɛsi kpɔkɛ mɔɔ anwo hyia la, noko bie a yɛnrɛnwu mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ a. Saa yɛbɛlɛ yɛ nwo aze yɛkpondɛ Gyihova adehilelɛ a, yɛnrɛyɛ nvonleɛ mgbole.
4. Duzu a yɛbazukoa ye wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?
4 Wɔ edwɛkɛ mɔɔ li ɛhye anyunlu la anu, yɛnwunle mɔɔ mɛlɛbɛnwoaze kile nee deɛmɔti ɔhyia ɔmaa Kilisienema la. Noko, tɛnlabelɛ boni mɔ a bahola azɔ yɛ mɛlɛbɛnwoaze anlea a? Na kɛ ɔkɛyɛ na yɛanyia subane kɛnlɛma ɛhye amaa yɛabɛlɛ yɛ nwo aze wɔ ngyegyelɛ mekɛ nu bɔbɔ ɛ? Maa yɛzuzu tɛnlabelɛ nsa mɔɔ kola sɔ yɛ mɛlɛbɛnwoaze nea la anwo, na yɛbanwu kɛzi yɛbahola yɛali biala anwo gyima wɔ adenle kpalɛ zo la.—Mrɛ. 11:2.
SAA YƐ TƐNLABELƐ KAKYI A
5, 6. Kɛzi Bazeleeyae lale mɛlɛbɛnwoaze ali ɛ?
5 Saa yɛ tɛnlabelɛ anzɛɛ yɛ gyimalilɛ kakyi a, ɔkola ɔsɔ yɛ mɛlɛbɛnwoaze ɔnea. Mɔɔ Devidi zele Bazeleeyae mɔɔ ɛnee yenyia ɛvolɛ 80 la kɛ ɔradɛnla ye belemgbunli sua nu ɛkɛ la, ɛnee ɔle enililɛ kpole ɔmaa Bazeleeyae. Saa ɔhɔle Devidi ɛvɛlɛlɛ ne a, anrɛɛ ɔ nee belemgbunli ne badɛnla dahuu. Noko Bazeleeyae angɔ. Duzu ati ɔ? Kɛmɔ ɛnee ɔ nye ɛvi la ati, ɔzele Devidi kɛ ɔngulo kɛ ɔyɛ adesoa ɔmaa ye. Ɔti Bazeleeyae hanle kɛ ɔva Kyemeham mɔɔ ɔbayɛ kɛ ɔle ɔ mra ne mɔ ko la ɔhɔ.—2 Sa. 19:31-37.
6 Mɛlɛbɛnwoaze maanle Bazeleeyae zile kpɔkɛ kpalɛ. Tɛ kɛ ɛnee ɔte nganeɛ kɛ ɔnfɛta ɛzonlelilɛ anzɛɛ ɔkulo kɛ ɔ nwo tɔ ye la ati a yeangɔ Devidi ɛvɛlɛlɛ ne a. Ɔnwunle kɛ ye tɛnlabelɛ ne ɛhakyi na ɔnrɛhola ninyɛne bie mɔ yɛ. Ɛnee ɔngulo kɛ ɔfa gyima dɔɔnwo mɔɔ ɔnrɛhola ye yɛ la ɔgua ɔ nwo zo. (Kenga Galeehyeama 6:4, 5.) Saa yɛfa yɛ adwenle yɛsie dibilɛ anzɛɛ dumalielɛ zo a, yɛbayɛ angomedi, yɛ nee awie mɔ bazu, na awieleɛ bɔkɔɔ ne, yɛ sa bazi aze. (Gal. 5:26) Noko, mɛlɛbɛnwoaze maa yɛ kɔsɔɔti yɛfa yɛ mɔdenlebɔlɛ yɛwula Nyamenle anyunlunyia na yɛyɛ mɔɔ fɛta la yɛboa awie mɔ.—1 Kɔl. 10:31.
7, 8. Kɛzi mɛlɛbɛnwoaze boa yɛ amaa yɛanva yɛ nwo yɛando yɛ nwo zo ɛ?
7 Ɛzonlelilɛ kpole nee tumi kpole a lua a, na ɛhye kola sɔ yɛ mɛlɛbɛnwoaze nea. Mɔɔ Nihɛmaya dele kɛ Gyɛlusalɛma ɛlɛdi nyane la, ɔvile ye ahonle nu ɔzɛlɛle Gyihova. (Nih. 1:4, 11) Gyihova yilale Nihɛmaya ɔmaanle Belemgbunli Atazɛzɛse kpale ye kɛ amɛnlado wɔ maanzinli ne anu. Nihɛmaya nyianle dibilɛ, anwonyia, nee tumi kpole ɛdeɛ, noko yeanva ɔ nwo yeando ye anwubielɛ nee ye mɔdenlebɔlɛ zo ɛlɛ. Ɔhɔle zo ɔ nee Nyamenle luale. Ɔgengale Nyamenle Mɛla ne dahuu ɔvale ɔkpondɛle Gyihova adehilelɛ. (Nih. 8:1, 8, 9) Nihɛmaya ansisi awie mɔ; emomu, ɔboale bɛ.—Nih. 5:14-19.
8 Nihɛmaya neazo ne maa yɛnwu kɛzi mɛlɛbɛnwoaze kola boa yɛ na yɛanva yɛ nwo yɛando yɛ nwo zo wɔ mekɛ mɔɔ bɛkɛhakyi yɛ gyimalilɛ anzɛɛ bɛkɛva bie bɛkɛboka nwolɛ la. Saa kpanyinli bie fa ɔ nwo to ye anwubielɛ zo a, ɔnrɛzɛlɛ Gyihova moalɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛdi ninyɛne nwo gyima wɔ asafo ne anu la. Bie mɔ dimoa si kpɔkɛ ne na bɛazɛlɛ Gyihova kɛ ɔyila zo. Asoo ɛhye kile mɛlɛbɛnwoaze ɔ? Bɛlɛvo sonla kakye gyinlabelɛ mɔɔ ɔlɛ ye wɔ Nyamenle anyunlu nee ye gyima wɔ Nyamenle asafo ne anu dahuu. Tɛ yɛ mɔdenlebɔlɛ a nwolɛ hyia kpalɛ a. Saa yɛkɔ tɛnlabelɛ anzɛɛ ngyegyelɛ mɔɔ yɛyia bie ɛlɛ la anu a, yɛɛ ɔwɔ kɛ yɛnea boɛ kpalɛ na yɛanva yɛ nwo yɛando yɛ nwo zo a. (Kenga Mrɛlɛbulɛ 3:5, 6.) Yɛ muala yɛle Nyamenle sua nu menli, yemɔti yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbali ɛzonlelilɛ mɔɔ yɛlɛ ye wɔ abusua anzɛɛ asafo ne anu la anwo gyima tɛla kɛ yɛbakpondɛ dibilɛ anzɛɛ duma.—1 Tem. 3:15.
SAA BƐTENDƐ BƐTIA YƐ ANZƐƐ BƐKANVO YƐ A
9, 10. Kɛzi mɛlɛbɛnwoaze boa yɛ maa yɛgyinla tendɛtia nloa ɛ?
9 Saa bɛtendɛ bɛtia yɛ a, ɔyɛ a ɔyɛ se kɛ yɛbahomo yɛ nwo zo. Ɛnee Hana ta su ɔluakɛ ɔ hola Pɛnena dendɛle tiale ye dahuu. Ɛnee Hana ahu ne kulo ye noko ɛnee ɔle mota. Mekɛ bie mɔɔ ɛnee ɔlɛyɛ asɔne wɔ ɛzonlenlɛ sua ne anu la, Ɛsɔfo Kpanyinli Yilae dole ye ɛzonle kɛ yebo nza. Dwenle nwolɛ nea! Noko, Hana mɔɔ bɛlɛ ɔ nwo aze la zɔle ɔ nwo na ɔbuale Yilae wɔ ɛbulɛ nu. Ye asɔneyɛlɛ kɛnlɛma ne wɔ Baebolo ne anu. Diedi, ayɛlɛyelɛ, nee anyezɔlɛ nwo edwɛkɛ wɔ nu.—1 Sa. 1:5-7, 12-16; 2:1-10.
10 Mɛlɛbɛnwoaze eza boa yɛ maa ‘yɛfa kpalɛyɛlɛ yɛdi ɛtane nwo zo konim.’ (Wlo. 12:21) Nzisi wɔ Seetan ewiade ɛhye anu, noko ɔwɔ kɛ yɛnea boɛ na ɛtanevolɛma nyɛleɛ anga yɛ ɛya. (Edw. 37:1) Saa edwɛkɛ ba yɛ nee yɛ mediema diedima avinli a, nyanelilɛ ne kola yɛ kpole kpalɛ. Sonla mɔɔ bɛlɛ ɔ nwo aze la bazukoa Gyisɛse. Baebolo ne ka kɛ: “Bɛbɔ ye aholoba la, yeambɔ bɛ bie, . . ɔvale ye anyelazo kɔsɔɔti ɔdole Nyamenle anwo zo kɛ yemɔ a ɔle pɛlepɛle Ndɛnebuavolɛ ne a.” (1 Pita 2:23) Ɛnee Gyisɛse ze kɛ nzenralɛ le Gyihova ɛdeɛ. (Wlo. 12:19) Bɛdu Kilisienema noko folɛ kɛ bɛbɛlɛ bɛ nwo aze na “bɛmmafa ɛtane bɛtua ɛtane kakɛ.”—1 Pita 3:8, 9.
11, 12. (a) Kɛzi mɛlɛbɛnwoaze boa yɛ maa yɛdi adalɛ nganvolɛ nwo gyima kpalɛ ɛ? (b) Kɛzi mɛlɛbɛnwoaze boa yɛ wɔ yɛ adɛladeɛ, yɛ anwoziezielɛ, nee yɛ subane nu ɛ?
11 Zɔhane ala noko a, adalɛ nganvolɛ kola sɔ yɛ mɛlɛbɛnwoaze nea a. Bɛhanvole Ɛseta dɔɔnwo. Ɛnee ɔ nwo yɛ fɛ kpalɛ yɛɛ bɛvale nyile kpalɛ bɛzieziele ye ɛvolɛ ko. Ɛnee ɔ nee mbɛlɛra mɔɔ bɛvi Pɛhyea Maanle ne anu amuala na bɛlɛsu kɛ bɛmaa belemgbunli ne anye alie bɛ nwo la a de a. Noko, ɔbule debie yɛɛ ɔziele ɔ nwo dii. Mɔɔ belemgbunli ne kpale ye kɛ ye belemgbunli raalɛ bɔbɔ la, yeanyɛ anwomemaazo.—Ɛst. 2:9, 12, 15, 17.
Asoo yɛ adɛladeɛ nee anwoziezielɛ kile kɛ yɛbu Gyihova nee awie mɔ, anzɛɛ ɔkile kɛ yɛmbɛlɛ yɛ nwo aze ɔ? (Nea ɛdendɛkpunli 12)
12 Mɛlɛbɛnwoaze maa yɛ adɛladeɛ, yɛ anwoziezielɛ, nee yɛ subane yɛ mɔɔ ɔfɛta. Yɛnwu kɛ tɛ yɛ nloa anu mɔɔ yɛtu, anzɛɛ menli adwenle mɔɔ yɛtwe yɛara yɛ nwo zo la a bamaa bɛ nye alie yɛ nwo a, emomu saa yɛda ‘bɛtɛɛyɛlɛ nee koonwuyɛlɛ subane ali a.’ (Kenga 1 Pita 3:3, 4; Gyɛ. 9:23, 24) Awieleɛ kolaa ne, nganeɛdelɛ ɛtane mɔɔ wɔ yɛ ahonle nu la bala ali wɔ yɛ nyɛleɛ nu. Kɛ neazo la, bie a yɛbamaa awie mɔ anyia adwenle kɛ yɛ nwo hyia ɔlua mɔɔ yɛyɛ anzɛɛ mɔɔ yɛze ye anzɛɛ menli mɔɔ yɛze bɛ la ati. Anzɛɛ bie a yɛbahile kɛ yɛ ngome yɛyɛ debie bie mɔɔ anwo hyia la wɔ mekɛ mɔɔ awie mɔ boka nwo a yɛyɛle la. Noko nea Gyisɛse. Edwɛkɛ mɔɔ ɔhanle la anu dɔɔnwo vi Hibulu Ngɛlɛlera ne anu. Ɔvi mɛlɛbɛnwoaze nu ɔdendɛle wɔ zɔhane adenle ne azo amaa ye tievolɛma anwu kɛ mɔɔ ɔhanle la vi Gyihova na ɔnvi ɔdaye mumua ne ye adwenle anzɛɛ ye nrɛlɛbɛ nu.—Dwɔn 8:28.
MEKƐ MƆƆ YƐLƐSI KPƆKƐ LA
13, 14. Kɛzi mɛlɛbɛnwoaze boa yɛ maa yɛsi kpɔkɛ kpalɛ ɛ?
13 Debie bieko mɔɔ sɔ yɛ mɛlɛbɛnwoaze nea la a le mekɛ mɔɔ yɛlɛsi kpɔkɛ la. Mɔɔ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo wɔ Sizalia la, ngapezonli Agabɛse zele ye kɛ saa ɔtoa zo ɔkɔ Gyɛlusalɛm a, bɛbahye ye. Bie a bɛbahu ye bɔbɔ. Ɛnee mediema ne mɔ sulo, yemɔti bɛkpale Pɔɔlo kyɛlɛ kɛ ɔmmakɔ. Noko Pɔɔlo angakyi ye adwenle. Yeanlie ɔ nwo yeanli somasoma noko yeanzulo. Ɔvale ɔ nwo ɔdole Gyihova anwo zo bɔkɔɔ na ɔzieziele ɔ nwo kɛ ɛleka biala mɔɔ Gyihova bamaa ye gyimalilɛ la ɔbahɔ. Mɔɔ mediema ne mɔ nwunle ɛhye la, mɛlɛbɛnwoaze maanle bɛgyakyile Pɔɔlo bɛmaanle ɔzile ye kpɔkɛ ɔhɔle Gyɛlusalɛm.—Gyi. 21:10-14.
14 Mɛlɛbɛnwoaze eza boa yɛ maa yɛsi kpɔkɛ kpalɛ saa yɛnze mɔɔ bazi anzɛɛ yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ mɔɔ ɔbazi la anwo ɛhwee bɔbɔ a. Kɛ neazo la, saa yɛfa yɛ nwo yɛwula dahuu ɛzonlenlɛ gyima ne anu na yɛ nwo to yɛ a, duzu a bazi a? Saa yɛ awovolɛ mɔɔ bɛ nye ɛvi la hyia yɛ moalɛ ɛ? Saa yɛyɛ mgbanyinli a, kɛ ɔkɛyɛ na yɛanlea yɛ nwo ɛ? Asɔneyɛlɛ anzɛɛ neɛnleanu biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ ɔbamaa yɛanyia kpuya ɛhye mɔ anwo mualɛ bɔkɔɔ a. (Nol. 8:16, 17) Gyihova anu anwodozo boa yɛ maa yɛnwu mɔɔ yɛbahola ye yɛ la na yɛdie yɛto nu. Saa yɛyɛ neɛnleanu, yɛbiza nwolɛ edwɛkɛ, na yɛyɛ asɔne yɛkpondɛ adehilelɛ a, ɔwɔ kɛ yɛyɛ mɔɔ Nyamenle sunsum ne kɛhile yɛ la. (Kenga Nolobɔvo ne 11:4-6.) Gyihova kola yila yɛ kpɔkɛzilɛ ne azo anzɛɛ ɔkola ɔmaa yɛkakyi yɛ bodane.—Mrɛ. 16:3, 9.
BƐLƐ Ɛ NWO AZE
15. Yɛdwenledwenle kɛzi Gyihova de la anwo a, kɛzi ɔbamaa yɛabɛlɛ yɛ nwo aze ɛ?
15 Nvasoɛ dɔɔnwo wɔ mɛlɛbɛnwoaze zo yemɔti kɛ ɔkɛyɛ na yɛabɛlɛ yɛ nwo aze kpalɛ ɛ? Maa yɛzuzu ndenle nna anwo. Mɔɔ limoa, ɔwɔ kɛ yɛdwenledwenle Gyihova anwo na yɛsuzu Nyamenle holɛ ko mɔɔ ɔde la anwo kpalɛ. (Aye. 8:13) Kakye kɛ Nyamenle Tumivolɛ Bedevinli ne a yɛ nee ye lua a, tɛ anwumabɔvolɛ bie anzɛɛ sonla ɔ. Ɛhye bamaa ‘yɛabɛlɛ yɛ nwo aze wɔ Nyamenle tumi kpole ne abo.’—1 Pita 5:6.
16. Yɛdwenledwenle Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo a, kɛzi ɔmaa yɛbɛlɛ yɛ nwo aze ɛ?
16 Mɔɔ tɔ zo nwiɔ, yɛdwenledwenle Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo a, ɔbamaa yɛabɛlɛ yɛ nwo aze. Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hɛlɛle kɛ Gyihova di sonlabaka ne nvɛyeba mɔɔ yɛnli bɛ eni la ‘eni kpalɛ.’ (1 Kɔl. 12:23, 24) Zɔhane ala a yɛ nuhua ko biala lɛ sinlidɔlɛ noko Gyihova nea yɛ boɛ a. Ɔnva yɛ ɔndo awie mɔ anwo anzɛɛ ɔnye ye ɛlɔlɛ ne wɔ mekɛ mɔɔ yɛkɛvo la. Gyihova ɛlɔlɛ ne ati, yɛlɛ banebɔlɛ wɔ ɛleka biala mɔɔ yɛlɛsonle wɔ ye sua nu la.
17. Saa yɛkpondɛ kpalɛ mɔɔ wɔ awie mɔ nu la a, kɛzi ɔbaboa yɛ ɛ?
17 Mɔɔ tɔ zo nsa, yɛsukoa Nyamenle yɛkpondɛ kpalɛ mɔɔ wɔ awie mɔ nu la a, yɛbahile gyimalilɛ mɔɔ yɛlɛ ye wɔ Gyihova ɛzonlenlɛ nu la anwo anyezɔlɛ kpalɛ. Kɛ anrɛɛ dahuu yɛbakpondɛ duma anzɛɛ yɛbahile menli mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛyɛ la, yɛbahola yɛabiza bɛ adwenle na yɛalie bɛ nzuzulɛ yɛado nu. (Mrɛ. 13:10) Saa bɛnyia nwolɛ adenle bie mɔ a, ɔbayɛ yɛ fɛ. Na saa yɛnwu kɛzi Gyihova ɛlɛyila “mediema diedima mɔɔ wɔ ewiade ye anu” la a, yɛbaye ye ayɛlɛ.—1 Pita 5:9.
18. Saa yɛtete yɛ adwenle ne a kɛzi ɔbamaa yɛabɛlɛ yɛ nwo aze ɛ?
18 Mɔɔ tɔ zo nna, saa yɛdua Baebolo ngyinlazo zo yɛtete yɛ adwenle ne a, yɛbabɛlɛ yɛ nwo aze kpalɛ. Yɛnwu Gyihova adwenle wɔ ninyɛne nwo a, ɔbamaa yɛazi kpɔkɛ kpalɛ. Yɛsukoa debie dahuu, yɛyɛ asɔne, na yɛfa mɔɔ yɛsukoa la yɛdi gyima a, ngyikyingyikyi yɛbanyia adwenle kpalɛ. (1 Tem. 1:5) Yɛmaa awie mɔ dimoa wɔ ninyɛne ɛyɛlɛ nu. Saa yɛyɛ yɛ afoa nu ɛdeɛ a, Gyihova ɛbɔ ɛwɔkɛ kɛ ‘ɔbawie yɛ ndetelɛ ne,’ ɔbamaa yɛabɛlɛ yɛ nwo aze na yɛanyia subane mgbalɛ.—1 Pita 5:10.
19. Duzu a bamaa yɛabɛlɛ yɛ nwo aze dahuu a?
19 Mgbanyizonle kokye maanle Dwuda ngapezonli ne mɔɔ bɛambɔ ye duma la ngoane nee agɔnwolɛvalɛ mɔɔ ɔ nee Nyamenle lɛ la bɔle ye. Noko yɛbahola yɛabɛlɛ yɛ nwo aze wɔ sɔnea nu. Tete nɔhavoma nee menli mɔɔ bɛlɛ bɛ nwo aze ɛnɛ la, ɛmaa yɛnwu kɛ yɛbahola yɛayɛ. Mekɛ mɔɔ yɛ nee Gyihova ɛlɛdua ahyɛ la, yɛɛ ɔwɔ kɛ yɛbɛlɛ yɛ nwo aze kpalɛ a. (Mrɛ. 8:13) Wɔ tɛnlabelɛ biala anu, Gyihova mɔɔ yɛ nee ye lua bɔbɔ la le nwolɛ adenle mɔɔ ɔtɛla biala. Maa ɛ nye ɛzɔ enililɛ zɔhane, na bɔ mɔdenle bɛlɛ ɛ nwo aze ɛ nee Gyihova ɛlua dahuu.