Bɛzonle Gyihova, Damɛnlangoate Belemgbunli Ne
‘Damɛnlangoate Belemgbunli ne, yemɔ yɛɛ enililɛ nee anyunlunyia ɛha ye dahuu a.’—1 TEM. 1:17.
1, 2. (a) Nwane a le ‘damɛnlangoate Belemgbunli ne a,’ na duzu ati a yɛkola yɛka ye zɔ ɛ? (Nea mɔlebɛbo nvoninli ne.) (b) Duzu a yɛ nye die nwolɛ kpalɛ wɔ Gyihova belemgbunlililɛ nwo a?
BELEMGBUNLI SOBHUZA II mɔɔ vi Swaziland la lile ebia ɛvolɛ 61. Ɔnva nwo kɛ Belemgbunli Sobhuza lile ebia mekɛ tendenle la, belemgbunli bie wɔ ɛkɛ mɔɔ ɔbava mekɛ tendenle kpalɛ yeali tumi a. Baebolo ne fɛlɛ ye ‘damɛnlangoate Belemgbunli.’ (1 Tem. 1:17) Edwɛndolɛnli ne hanle Tumivolɛ ɛhye anwo edwɛkɛ kɛ: ‘Gyihova le Belemgbunli dahuu.’—Edw. 10:16.
2 Mekɛ tendenle mɔɔ Nyamenle fa di tumi la maa ye tumililɛ yɛ ngakyile fi sonla biala tumililɛ nwo. Noko akee, adenle mɔɔ Gyihova fa zo di tumi la a twe yɛ bikye ye a. Belemgbunli bie mɔɔ lile ebia wɔ tete Yizilayɛ ɛvolɛ 40 la yele Nyamenle ayɛlɛ kɛ: ‘Gyihova le dovolɛ nee anwunvɔnezelɛnli, ɛhulolɛ kpundii ɛyi ye, ɔnva ɛya mgbane mgbane. Gyihova belemgbunli ebia ne wɔ anwuma, ɔdi debie biala anwo zo belemgbunli.’ (Edw. 103:8, 19) Gyihova le yɛ Belemgbunli, eza ɔle yɛ anwuma Selɛ mɔɔ ɔkulo yɛ. Kpuyia nwiɔ ba adwenle nu kɛ: Adenle boni azo a Gyihova le yɛ Ze ɛ? Kɛzi Gyihova ɛli belemgbunli ɔvi mekɛ mɔɔ atuadelɛ ne rale wɔ Yidɛn la ɛ? Kpuyia ɛhye mɔ anwo mualɛ bamaa yɛabikye Gyihova na yɛavi ahonle kɔsɔɔti anu yɛazonle ye.
DAMƐNLANGOATE BELEMGBUNLI NE NYIANLE ABUSUA
3. Nwane a lumua wɔ Gyihova abusua ne anu a, na nwane mɔ bieko a bɛbɔle bɛ kɛ “Nyamenle amra” a?
3 Nea kɛzi Gyihova anye balie wɔ mekɛ mɔɔ ɔbɔle ye belamunli Ralɛ ne la ɛ! Nyamenle ambu ye belamunli ralɛ ne kɛ ɔ nwo ɛngyia. Emomu, ɔhulole ɔ Ra ɛhye na ɔ nee ye bɔle ninyɛne gyɛne mɔɔ bɛdi munli la. (Kɔl. 1:15-17) Anwumabɔvolɛ mgbe mgbe ne mɔ boka nwo. Ɔhanle bɛ nwo edwɛkɛ kɛ “ye sonvolɛma mɔɔ yɛ mɔɔ ɔkpondɛ la,” anwumabɔvolɛ ne mɔ fa anyelielɛ sonle Nyamenle, na ɔdi bɛ eni ɔluakɛ ɔfɛlɛ bɛ ɔ ‘mra.’ Bɛboka Gyihova abusua ne anwo.—Edw. 103:20-22; Dwobu 38:7.
4. Kɛ ɔyɛle mɔɔ sonla rabokale Nyamenle abusua ne anwo ɛ?
4 Mekɛ mɔɔ Gyihova bɔle anwuma nee aze wiele la, ɔdɛlɛle ye abusua ne anu. Mɔɔ Gyihova zieziele azɛlɛ ne kɛnlɛma kɛ awuke mɔɔ debie biala wɔ nu la, ɔvale zolɛ gyimayɛlɛ ɔrale ye awieleɛ kɛnlɛma ɔlua sonla mɔɔ ɔlumua, Adam mɔɔ ɔbɔle ye wɔ Ye subane zo la azo. (Mɔl. 1:26-28) Kɛmɔ Gyihova a le yɛ Bɔvolɛ la ati, ɛnee ɔbahola yeanlea kɛ Adam bayɛ tieyɛ amaa ye. Gyihova le Selɛ, yemɔti ɔfa ye adehilelɛ kɔsɔɔti ɔmaa wɔ ɛlɔlɛ nee atiakunlukɛnlɛma nu. Debie biala ɛngile kɛ zɔhane adehilelɛ ne bazi sonla fanwodi adenle.—Bɛgenga Mɔlebɛbo 2:15-17.
5. Duzu ngyehyɛleɛ a Nyamenle yɛle amaa menli ayi azɛlɛ ye a?
5 Gyihova ɛnle kɛ dasanli la, ɔ nye die nwo kɛ ɔbava gyimalilɛ yeawulowula ye maanlema ne bie mɔ asa nu, ɔmaa bɛnwu kɛ bɛle ye abusua ne anu amra mɔɔ ɔdie bɛ ɔdi. Kɛ neazo la, ɔmanle Adam tumi wɔ abɔdeɛ mɔɔ ɛha la anwo zo, bɔbɔ ɔmanle ye gyima mɔɔ ɔyɛ anyelielɛ la kɛ ɔtoto nane ne mɔ aluma. (Mɔl. 1:26; 2:19, 20) Nyamenle ambɔ menli mgbe dɔɔnwo mɔɔ bɛdi munli la kɛ bɛdɛnla azɛlɛ ye azo. Emomu, ɔbɔle raalɛ ko mɔɔ di munli la, Yive ɔmanle Adam kɛ ye bokavolɛ. (Mɔl. 2:21, 22) Akee ɔmanle agyalɛma ɛhye adenle kɛ bɛwo bɛmaa azɛlɛ ne ɛyi. Ɔmanle bɛ asetɛnla kpalɛ, yemɔti, anrɛɛ bɛbahola bɛadɛlɛ Paladaese ne anu bɛahɔ azɛlɛ ye kɔsɔɔti azo. Anrɛɛ bɛ nee anwumabɔvolɛma babɔ nu kɛ abusua ko bɛazonle Gyihova dahuu. Nea anyelazo kɛnlɛma nee ɛlɔlɛ kpole mɔɔ Gyihova lale ye ali a!
ATUADELƐMA KPOLE NYAMENLE BELEMGBUNLILILƐ
6. (a) Kɛzi atuadelɛ bɔle ɔ bo wɔ Nyamenle abusua ne anu ɛ? (b) Duzu ati a atuadelɛ ɛngile kɛ Gyihova ɛvɛ mgbane ɛ?
6 Ɔyɛ nyane kɛ Adam nee Yive akunlu andwo bɛ nwo wɔ Gyihova tumililɛ bo la. Emomu, bɛhulole kɛ bɛbadoa Seetan, Nyamenle sunsum nu ralɛ bie mɔɔ ɔdele atua la. (Mɔl. 3:1-6) Nyamenle mɔɔ bɛvile ye tumililɛ bo la vale nyanelilɛ, amaneɛnwunlɛ, yɛɛ ewule rale bɛ nee bɛ bo zo amra anwo zo. (Mɔl. 3:16-19; Wulo. 5:12) Yemɔti, ɛnee Nyamenle ɛnlɛ mralɛ bieko mɔɔ bɛyɛ tieyɛ la wɔ azɛlɛ ye azo. Asoo ɛhye kile kɛ yevɛ mgbane, na yeye ye tumililɛ yevi azɛlɛ ye nee menli mɔɔ bɛde zo la anwo zo ɔ? Kyɛkyɛ! Ɔvale ye tumi ne ɔlile gyima ɔvoanle nrenya ne nee raalɛ ne ɔvile Yidɛn tola ne anu, yeammaa bɛanzia bɛammaa ɛkɛ bieko, ɔmanle kyɛlɔbema razinzale anlenkɛ ne. (Mɔl. 3:23, 24) Wɔ mekɛ ko ne ala, Nyamenle lale ɛlɔlɛ mɔɔ selɛ da ye ali kile ɔ mra la bie ali hilele bɛ. Ɔhanle kɛ ɔbamaa ye bodane mɔɔ ɔlɛ kɛ ye sunsum nu mralɛ nee alesama kɔsɔɔti abɔ nu azonle ye la ara nu. Ɔbɔle ɛwɔkɛ kɛ ɔbamaa abozonli bie arazɛkye Abɔnsam na yeayɛ mɔɔ Adam ɛtane ne ɛzɛkye ye la boɛ.—Bɛgenga Mɔlebɛbo 3:15.
7, 8. (a) Kɛzi ɛnee ninyɛne ɛzɛkye wɔ Nowa mekɛ zo ɛ? (b) Duzu ngyehyɛleɛ a Gyihova yɛle dele azɛlɛ ne azo na ɔbɔle alesama abusua ne anwo bane a?
7 Wɔ ɛvoya dɔɔnwo anzi, menli bie mɔ kpale kɛ bɛbali nɔhalɛ bɛamaa Gyihova. Bɛ nuhua bie mɔ a le Ebɛle nee Yinɔko. Noko akee, alesama dɔɔnwo anva Gyihova anyɛ bɛ Ze nee bɛ Belemgbunli. Ɔkadwu Nowa mekɛ zo la, ɛnee “basabasayɛlɛ ɛlie ebia” wɔ azɛlɛ ye azo. (Mɔl. 6:11) Asoo ɛhye kile kɛ Gyihova ɛnlɛ tumi bieko wɔ azɛlɛ ye azo ɔ? Duzu a tetedwɛkɛ maa ɔda ali a?
8 Fa Nowa edwɛkɛ ne kɛ neazo. Gyihova manle ye suazilɛ nwo adehilelɛ kɛ ɔbobɔ ɛlɛka kpole mɔɔ ɔbava yealie ɔ nwo nee ye abusua ne ngoane la. Eza Nyamenle lale ɛhulolɛ kpole ali hilele alesama abusua ne wɔ mekɛ mɔɔ ɔzele Nowa kɛ ɔbɔ “pɛlepɛlelilɛ nwo nolo” la. (2 Pita 2:5) Nowa bɔle menli ne kɔkɔ kɛ bɛnlu bɛ nwo na ɛzɛkyelɛ bie ɛlɛba, noko bɛampili. Nowa nee ye abusua ne dɛnlanle ewiade mɔɔ ɛnee basabasayɛlɛ nee ɛbɛla ɛtane ɛbu nu la anu ɛvolɛ dɔɔnwo. Kɛ Selɛ mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ la, Gyihova bɔle menli mɔtwɛ ne mɔɔ lile nɔhalɛ la anwo bane na ɔyilale bɛ. Gyihova luale Azuyilɛ ne mɔɔ ɔvale ɔrale la azo ɔlile menli mɔɔ dele atua la nee anwumabɔvolɛ atisesebɛma ne anwo zo konim. Ɛhɛe, ɛnee Gyihova lɛ debie biala azo tumi.—Mɔl. 7:17-24.
Gyihova ɛli belemgbunli mekɛ biala (Nea ɛdendɛkpunli 6, 8, 10, 12, 17)
GYIHOVA BELEMGBUNLILILƐ WƆ AZUYILƐ NE ANZI
9. Nwolɛ adenle boni a Gyihova vale manle alesama wɔ Azuyilɛ ne anzi a?
9 Mekɛ mɔɔ Nowa nee ye abusua ne vi ɛlɛne ne anu dwule aze na alie nwo anwoma ne vale bɛ nwo la, ɔda ali kɛ, kɛzi Gyihova nleanle bɛ nwo zo na ɔbɔle bɛ nwo bane la manle anyezɔlɛ yile bɛ ahonle. Ndɛndɛ ne ala, Nowa zile afɔlemokyea ɔbɔle afɔle ɔmanle Gyihova na ɔzonlenle ye. Nyamenle yilale Nowa nee ye abusua ne na ɔzele bɛ kɛ “bɛwo mralɛ dɔɔnwo na bɛ bo zo amra ɛyi azɛlɛ ye.” (Mɔl. 8:20–9:1) Eza alesama nyianle nwolɛ adenle bieko kɛ bɛbabɔ nu bɛazonle na bɛayi azɛlɛ ye.
10. (a) Wɔ Azuyilɛ ne anzi, nienwu a bɛdele atua bɛtiale Gyihova a, na kɛzi ɔrale ye ɛ? (b) Duzu a Gyihova yɛle na ye ɛhulolɛdeɛ ayɛ ɛkɛ a?
10 Noko akee, Azuyilɛ ne anye sinlidɔlɛ anvi ɛkɛ, yɛɛ ɛnee ɔwɔ kɛ alesama kɔ zo gyinla Seetan nee anwumabɔvolɛma mɔɔ ɛde atua la ngyegyelɛ nloa. Yeangyɛ yɛ bɛdwazole bɛtiale Gyihova tumililɛ kɛnlɛma ne bieko a. Kɛ neazo la, Nowa angabɛnzo Nemelɔdo dwazole tiale Gyihova tumililɛ. Bɛhanle Nemelɔdo anwo edwɛkɛ kɛ “ɔyɛle ɔ nwo bɔvolɛ kpole mɔɔ ɔdwazo ɔtia Gyihova.” Ɔkyekyele azuamgbole mɔɔ bie a le Babɛle la, na ɔziele ɔ nwo belemgbunli wɔ “Hyaenaa azɛlɛ ne azo.” (Mɔl. 10:8-12, NW) Duzu a damɛnlangoate Belemgbunli ne bayɛ ye wɔ belemgbunli ɛhye mɔɔ ɛde atua nee mɔdenle mɔɔ ɔlɛbɔ kɛ ɔsɛkye Nyamenle bodane ne mɔɔ se bɛwo mralɛ dɔɔnwo na bɛ bo zo amra “ɛyi azɛlɛ ye” la anwo a? Nyamenle manle bɛ aneɛ ne yɛle basabasa, yemɔti Nemelɔdo ɛlɔne ne kpondenle “azɛlɛ ye azo amuala.” Bɛvale bɛ adalɛ ɛzonlenlɛ nee ndenle mɔɔ menli dua zo di tumi la bɛhɔle.—Mɔl. 11:1-9.
11. Kɛzi Gyihova lale nɔhalɛlilɛ ali hilele ɔ gɔnwo Ebileham ɛ?
11 Ɔnva nwo kɛ menli dɔɔnwo zonlenle adalɛ nyamenle wɔ Azuyilɛ ne anzi la, bie mɔ lile nɔhalɛ manle Gyihova na bɛlile ye eni. Bɛ nuhua ko a le Ebileham mɔɔ ɔyɛle tieyɛ ɔgyakyile asetɛnla kpalɛ ne mɔɔ ɛnee ɔlɛ ye wɔ ye sua zo Yule na ɔhɔdɛnlanle ndanlɛ sua nu ɛvolɛ dɔɔnwo la. (Mɔl. 11:31; Hib. 11:8, 9) Mekɛ mɔɔ Ebileham di tutɛnla la, ɔ nee arelemgbunli mɔɔ ɛnee bɛ nuhua dɔɔnwo de azuamgbole mɔɔ bɛlie nwolɛ bane azo la dɛnlanle. Noko Gyihova bɔle Ebileham nee ye abusua ne anwo bane. Edwɛndovo ne hanle kɛzi Gyihova bɔle bɛ nwo bane kɛ selɛ la anwo edwɛkɛ kɛ: “[Nyamenle ammaa] awie adenle yeammaa yeansisi bɛ; bɛ ti, ɔdeanle arelemgbunli.” (Edw. 105:13, 14) Gyihova lile nɔhalɛ manle ɔ gɔnwo Ebileham na ɔbɔle ye ɛwɔkɛ kɛ: ‘Ɛ bo zo amra bie mɔ bayɛ arelemgbunli.’—Mɔl. 17:6; Gye. 2:23.
12. Kɛzi Gyihova lale ye tumi ne ali hilele Yigyibitima ɛ, na kɛzi ɛhye hanle ye menli ne ɛ?
12 Nyamenle dinle ɛwɔkɛ mɔɔ ɔbɔle kɛ ɔbayila Ebileham ara Ayezeke nee ye alɔnra Gyekɔbo la anu, na ɔhanle kɛ bɛ bo zo amra bie mɔ bɛayɛ arelemgbunli. (Mɔl. 26:3-5; 35:11) Noko, kolaa na bɛanyia arelemgbunli wɔ bɛ avinli la, Gyekɔbo abo zo amra hɔyɛle ahanra wɔ Yigyibiti. Asoo ɛhye kile kɛ Gyihova anli ye ɛwɔkɛ zo anzɛɛ ɔyele ye tumililɛ ɔvile azɛlɛ ye azo ɔ? Kyɛkyɛ! Mekɛ ne dwule la, Gyihova lale ye ali kɛ ye tumililɛ bo Falo mɔɔ ye ahonle ɛsolo la anwo zo. Yizilayɛma mɔɔ ɛnee le ahanra la nyianle diedi wɔ Gyihova anu, yemɔti ɔluale nwanwane adenle zo ɔliele bɛ wɔ Nyevile Kɔkɔlɛ ne anu. Ɔda ali wienyi kɛ, Gyihova tɛde Anwuma Nee Aze Belemgbunli, na kɛ Selɛ mɔɔ ɔdwenle ɔ mra nwo la, ɔvale ye tumi kpole ne ɔbɔle ye menli ne anwo bane.—Bɛgenga Adendulɛ 14:13, 14.
GYIHOVA LILE BELEMGBUNLI WƆ YIZILAYƐ
13, 14. (a) Duzu a Yizilayɛma hanle ye wɔ Gyihova belemgbunli nwo wɔ edwɛne bie anu a? (b) Belemgbunlililɛ nwo ɛwɔkɛ boni a Nyamenle bɔle Devidi a?
13 Mekɛ mɔɔ bɛliele Yizilayɛma bɛvile Yigyibiti la, ndɛndɛ ne ala bɛdole ayɛlɛyelɛ edwɛne bɛmanle Gyihova. Bɛhɛlɛ zɔhane edwɛne ne wɔ Adendulɛ ati 15, ye ngyɛnu 18 ne ka kɛ: “[Gyihova] bali belemgbunli wɔ melɛ mɔɔ ɛnlɛ awieleɛ.” Gyihova lile maanle fofolɛ ɛhye azo Belemgbunli. (Mɛla 33:5) Noko akee, menli ne akunlu andwo bɛ nwo kɛ Gyihova le bɛ Belemgbunli mɔɔ ɛnyelɛ ɛnnwu ye a. Mɔɔ bɛvile Yigyibiti la, ye ɛvolɛ kɛyɛ 400 anzi, bɛhanle bɛhilele Nyamenle kɛ ɔmaa bɛ awie ɔyɛ bɛ belemgbunli kɛmɔ maanle maanle mɔɔ ɛbɔ bɛ ɛyia mɔɔ bɛsonle awozonle la yɛle ye la. (1 Sam. 8:5) Ɛhye mɔ amuala anzi, ɛnee Gyihova tɛde bɛ Belemgbunli, ɛhye lale ali wɔ Yizilayɛ belemgbunli mɔɔ ɔtɔ zo nwiɔ, Devidi tumililɛ mekɛ ne anu.
14 Devidi hɔvale ngyekyeleɛ ɛlɛka nwuanzanwuanza ne rale Gyɛlusalɛm. Wɔ anyelielɛ mekɛ ɛhye anu, Livaema dole ayɛlɛyelɛ edwɛne na ɛnee edwɛkɛ titile ɛhye mɔɔ bɛhɛlɛ ye wɔ 1 Edwɛkɛsisilɛ 16:31 la wɔ nu: ‘Bɛha bɛhile maanle maanle kɔsɔɔti kɛ, “Gyihova ɛrayɛ belemgbunli!’” Bie a awie babiza kɛ, ‘Saa Gyihova le damɛnlangoate Belemgbunli a, ɛnee kɛzi ɔrayɛle Belemgbunli wɔ zɔhane mekɛ ne ɛ?’ Gyihova rayɛle Belemgbunli ɔlua tumililɛ bie mɔɔ ɔvale ɔziele ɛkɛ ɔmanle ɔlile tɛnlabelɛ fɔɔnwo bie anwo gyima la azo. Gyihova tumililɛ ɛhye mɔɔ yɛbade ɔ bo la anwo hyia kpalɛ. Kolaa na Devidi awu la, Gyihova bɔle ye ɛwɔkɛ kɛ ye belemgbunlililɛ ne abo ɛnrɛpɛ ɛlɛ: “Mebakpogya ɛ bo zo amra ne mɔ ko zo na meakyekye ye belemgbunli maanle ne kpundii meamaa ye.” (2 Sam. 7:12, 13) Mekɛ mɔɔ edwɛkɛ ɛhye anwo gyimalilɛ ɛlɛkɔ ye awieleɛ la, Devidi ‘abo zo amra ko ɛhye’ rale wɔ ɛvolɛ mɔɔ bo 1,000 anzi. Yemɔ a le nwane, na mekɛ boni a ɔrayɛle Belemgbunli a?
GYIHOVA KPALE BELEMGBUNLI FOFOLƐ
15, 16. Mekɛ boni a bɛkpokpale Gyisɛse kɛ ɔbali Belemgbunli a? Na mekɛ mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, ngyehyɛleɛ boni a ɔyɛle wɔ ye tumililɛ ne anwo a?
15 Dwɔn Sɔnevolɛ ne bɔle ɔ bo bɔle nolo wɔ 29 Y.M. anu kɛ: “Anwuma Belemgbunlililɛ ne ɛbikye!” (Mat. 3:2) Mɔɔ Dwɔn zɔnenle Gyisɛse la, Gyihova kpokpale Gyisɛse kɛ Mɛzaya mɔɔ bɛbɔ ɔ nwo ɛwɔkɛ na kenlebie ɔbayɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne azo Belemgbunli. Gyihova luale edwɛkɛ ɛhye mɔɔ ɔhanle la azo ɔlale selɛ ɛlɔlɛ ali ɔhilele Gyisɛse: “Ɛhye a le me Ra mɔɔ mekulo ye la. Me nye die ɔ nwo kpole.”—Mat. 3:17.
16 Gyisɛse wulale ɔ Ze anyunlunyia wɔ ye ɛzonlenlɛ gyima ne kɔsɔɔti anu. (Dwɔn 17:4) Ɔluale Nyamenle Belemgbunlililɛ ne mɔɔ ɔbɔle ye nolo la azo a ɔyɛle ɛhye a. (Luku 4:43) Ɔzele ye ɛdoavolɛ ne mɔ bɔbɔ kɛ bɛzɛlɛ kɛ zɔhane Belemgbunlililɛ ne ɛrɛla. (Mat. 6:10) Kɛmɔ Gyisɛse a le Belemgbunli ne mɔɔ bɛkpa ye la ati, ɔhanle ɔhilele ye kpɔvolɛma kɛ: ‘Nyamenle Belemgbunlililɛ ne wɔ bɛ avinli.’ (Luku 17:21) Wɔ nɔe ne mɔɔ aleɛ kye a bɛbahu ye la, ɔ nee ye ɛdoavolɛ ne mɔ yɛle belemgbunlililɛ nwo ngyekyeleɛ. Ɔmanle ye ɛdoavolɛ nɔhavoma ne bie mɔ nyianle anyelazo kɛ ɔ nee bɛ bɛali ebia wɔ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anu.—Bɛgenga Luku 22:28-30.
17. Kɛzi Gyisɛse bɔle ɔ bo lile tumi ekyii wɔ ɛvoya ne mɔɔ lumua la anu ɛ, noko duzu a ɛnee ɔwɔ kɛ ɔkendɛ a?
17 Mekɛ boni a Gyisɛse babɔ ɔ bo ali Belemgbunli wɔ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne azo a? Ɛnee ɔnrɛhola ɔnrɛyɛ zɔ ɛkɛ ne ala. Mɔɔ aleɛ hyenle la, bɛhunle Gyisɛse wɔ ye ewiazo na ye ɛdoavolɛma ne bɔle asande. (Dwɔn 16:32) Noko, Gyihova ɛhɔ zo ɛli tumi kɛmɔ ɔyɛle ye dɛba ne la. Ɔdwazole ɔ Ra ne wɔ ye kenle nsa ne azo, na wɔ Pɛntekɔso 33 Y.M., Gyisɛse bɔle ɔ bo lile tumi wɔ Keleseɛnema asafo ne azo. (Kɔl. 1:13) Noko, kɛ abozonli mɔɔ bɛbɔ ɔ nwo ɛwɔkɛ la, ɛnee ɔwɔ kɛ Gyisɛse kendɛ kɔkpula kɛ bɛbava azɛlɛ ye azo tumi kɔsɔɔti bamaa ye. Gyihova zele ɔ Ra ne kɛ: “Tɛnla me sa fema zo, kɔkpula kɛ menwɔva wɔ kpɔvolɛma amuala menwɔwula ɛ gyakɛ abo.”—Edw. 110:1.
BƐZONLE DAMƐNLANGOATE BELEMGBUNLI NE
18, 19. Duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a, na duzu a yɛbazukoa ye wɔ edwɛkɛ mɔɔ doa zo la anu a?
18 Bɛdwazo bɛtia Gyihova belemgbunlililɛ ɛvolɛ dɔɔnwo wɔ anwuma nee aze. Noko Gyihova tɛdi tumi; ɔ sa nu ɛtɛtole. Kɛ Selɛ mɔɔ ɔkulo ɔ mra la, ɔbɔle nɔhavoma mɔɔ bie a le Nowa, Ebileham, nee Devidi la anwo bane na ɔnleanle bɛ. Asoo ɛhye ɛnga yɛ ɛmmaa yɛmbɛlɛ yɛ nwo aze yɛmmaa yɛ belemgbunli ne na yɛndwe yɛmbikye ye ɔ?
19 Noko bie a yɛbabiza kɛ: Kɛzi Gyihova ɛrayɛ Belemgbunli wɔ yɛ mekɛ ye anu ɛ? Kɛzi yɛbahola yɛahile kɛ yɛle Gyihova Belemgbunlililɛ ne anu amra mɔɔ bɛdi nɔhalɛ na yɛayɛ mralɛ mɔɔ di munli wɔ ye abusua kpole ne anu ɛ? Saa yɛyɛ nzɛlɛlɛ kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne ɛrɛla a, ɔkile duzu? Yɛbabua kpuyia ɛhye mɔ wɔ edwɛkɛ mɔɔ doa zo la anu.