ƐZUKOALƐDEƐ 51
Di Mekɛ Zo, Kyehyɛ Nu Kpalɛ
ƆWƆ kɛ ɛmaa kɛzi wɔ ngilehilelɛ ne banyia anyuhɔlɛ la kyia wɔ, noko eza ɔwɔ kɛ ɛnea wɔ mekɛ ne. Yɛlɛ mekɛ titile mɔɔ yɛfa yɛbɔ yɛ nyianu ne mɔ abo nee mekɛ mɔɔ yɛfa yɛkpɔne a. Saa yɛbahola yɛali ɛhye anwo gyima a, ɔwɔ kɛ awie biala mɔɔ lɛ gyimalilɛ la di ye mekɛ zo.
Wɔ tete ne, ɛnee adwenle mɔɔ menli lɛ ye wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu la le ngakyile fi mɔɔ menli lɛ ye ɛnɛ la anwo. Ɛnee bɛfa “nwonlomɔ,” “ewia zo,” nee “nɔsolɛ” a bɛbu mekɛ a. (Mɔl. 24:11; 43:16; 1 Arl. 18:26; Dwɔn 1:39) Ɛnee menli ɛnda ɛndwenle mekɛ titile mɔɔ bɛvale bɛyɛle debie wɔ alehyenlɛ ne anu la anwo. Wɔ ewiade ne ɛleka bie mɔ, zɔhane ala a bɛbu mekɛ a.
Noko ɔnva nwo kɛ amaamuo anzɛɛ ninyɛne mɔɔ awie anye die nwo la ɛnrɛmaa bɛnrɛva mekɛ anyebolo zo la, saa yɛsukoa kɛ yɛbamaa mekɛ ahyia yɛ a, ɔbaboa yɛ. Saa menli dɔɔnwo a lɛ gyimalilɛ wɔ ngyehyɛleɛ ne azo a, ɔwɔ kɛ bɛnea mekɛ mɔɔ bɛva bɛmaa kɛ bɛva bɛli foa biala anwo gyima la. Yɛbahola yɛava ngyinlazo mɔɔ se “bɛlua ndenle kpalɛ nee ngɛnlɛma zo bɛyɛ debie biala pɛpɛ” la yɛali gyima wɔ mekɛ mɔɔ yɛfa yɛyɛ yɛ gyimalilɛ wɔ debiezukoalɛ bo la anu.—1 Kɔl. 14:40.
Kɛzi Bɛdi Mekɛ Zo La. Nwolɛ ayile ne ala a le kɛ ɛbaziezie ɛ nwo. Fane dɔɔnwo ne ala, tendɛvolɛma mɔɔ bɛngola mekɛ zo di la ɛnziezie bɛ nwo kpalɛ. Bie a bɛdie bɛ nwo bɛdi somaa. Anzɛɛ bɛkendɛ toonwo na mekɛ ne bikye a bɛaziezie bɛ nwo. Wɔ gyima ne mɔɔ ɛ nye balie nwo na wɔanyia ɛhulolɛ kɛ ɛsiezie ɛ nwo kpalɛ la a bamaa wɔali mekɛ zo a.
Wɔ gyimalilɛ ɛdeɛ ne le ɛgengalɛ ɔ? Mɔɔ lumua, kenga Ɛzukoalɛdeɛ 4 kɔdwu 7 mɔɔ fane ɛdendɛlɛ mɔɔ ɔdoa nu, ɛgyinlanlɛ mɔɔ fɛta, adwenle mɔɔ ɔwɔ nu mɔɔ bɛsi zolɛ, nee edwɛkɛ titile mɔɔ bɛsi zolɛ la anwo la anu bieko. Akee fa zɔhane folɛdulɛ ne di gyima wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛkenga wɔ gyimalilɛ ne anu kpole la. Maa ɛ nwo mekɛ. Ɔhyia kɛ ɛkenga ye ndɛndɛ amaa wɔawie mekɛ nloa ɔ? Saa ɛdwu ɛleka mɔɔ edwɛkɛ ne anwo ɛngyia kpalɛ la a, kɔ ndɛndɛ ekyi, noko anrɛɛ to ɛ rɛle aze na gyinlegyinla ekyi si edwɛkɛ mɔɔ hyia la azo. Kenga ye fane dɔɔnwo. Saa ɛkola ɛkenga ye kpalɛ a, ɔnrɛyɛ se kɛ ɛbali wɔ mekɛ zo.
Ɛbanlea edwɛkɛ mɔɔ wɔhɛlɛ la azo a wɔadendɛ ɔ? Ɔngyia kɛ ɛbahɛlɛ edwɛkɛ dɔɔnwo na wɔahola wɔali mekɛ zo. Mekɛ mɔɔ ɛnee ɛlɛdi Ɛzukoalɛdeɛ 25 ne anwo gyima la, ɛnwunle adenle kpalɛ mɔɔ ɛbalua zo wɔayɛ ɛhye la. Maa edwɛkɛ nnu ɛhye ɛdɛnla wɔ adwenle nu: (1) Siezie edwɛkɛ kpalɛ, noko mmamaa ɔso somaa. (2) Maa edwɛkɛ titile ne mɔ ɛdɛnla wɔ adwenle nu, noko mmakye ɛdendɛmunli ne mɔ ɛgua ɛ ti anu. (3) Kɛlɛ mekɛ dodo mɔɔ ɛfa wɔali wɔ ɛdendɛlɛ ne foa biala anwo gyima anzɛɛ mekɛ dodo mɔɔ ɛkpondɛ kɛ ɛgyinla ekyii na wɔahɔ edwɛkɛ fofolɛ zo la wɔ kɛlata ne azo. (4) Saa ɛlɛsiezie ɛ nwo a, nea edwɛkɛ bie mɔ mɔɔ saa ɔba ye kɛ mekɛ ɛlɛtia wɔ a ɛbahola wɔaye wɔavi nu la. (5) Sukoa kɛzi ɛbamaa ye la fane dɔɔnwo.
Ɔhyia kɛ ɛbabobɔ zo. Mekɛ mɔɔ ɛlɛbobɔ wɔ ɛdendɛlɛ ne azo la, nea mekɛ mɔɔ ɛdi ye wɔ foa biala anwo la. Bobɔ wɔ ɛdendɛlɛ ne azo fane dɔɔnwo kɔkpula kɛ ɛbava mekɛ mɔɔ bɛva bɛmaa la wɔali nwolɛ gyima la. Mmabɔ mɔdenle kɛ ɛfa edwɛkɛ dɔɔnwo wɔaboka nwo. Mmamaa ɛ nwo kyele wɔ wɔ mekɛ ne anwo ɔluakɛ saa ɛlɛmaa ɛdendɛlɛ ne wɔahile tievolɛma a, bie a ɔbawa ekyi yeadɛla mekɛ mɔɔ ɛnee ɛlɛsiezie ɛ nwo wɔ sua nu la.
Kyehyɛ Foa Ne Mɔ Anu. Ɛkyehyɛ wɔ mekɛ ne kpalɛ ɛmaa foa biala a, ɔbamaa wɔali mekɛ zo. Ɔwɔ kɛ ɛfa mekɛ dɔɔnwo ɛkilehile foa ne mɔɔ edwɛkɛ ne gyi zo kpalɛ la anu. Ɛkɛ ne a edwɛkɛ titile ne mɔ wɔ a. Ɔwɔ kɛ mukenye ne tendenle yɛ mɔɔ fɛta amaa wɔadwu ninyɛne nsa ne mɔɔ yɛzuzule nwolɛ wɔ Ɛzukoalɛdeɛ 38 ne anu la anwo. Kɛmɔ Ɛzukoalɛdeɛ 39 ne kile la, ɔnle kɛ ɛkilehile foa ne mɔɔ edwɛkɛ ne gyi zo la anu toonwo mɔɔ akee ɛnnyia mekɛ ɛndwula wɔ edwɛkɛ ne kpalɛ a.
Saa ɛbɔ mɔdenle kɛ ɛbali mekɛ zo a, ɔbamaa wɔamaa ɛdendɛlɛ kpalɛ na yeahile kɛ ɛbu awie mɔ mɔɔ bɛlɛ gyimalilɛ wɔ ngyehyɛleɛ ne azo la nee asafo ne anu amra amuala.