ƐZUKOALƐDEƐ 42
Tievolɛma Nyia Zolɛ Nvasoɛ
AMAA wɔ tievolɛma anyia wɔ ɛdendɛlɛ ne azo nvasoɛ la, ɔnle kɛ ɛka edwɛkɛ mɔɔ hyia la anwo edwɛkɛ ala. Biza ɛ nwo kɛ: ‘Duzu ati a ɔhyia kɛ tievolɛma ɛhye te edwɛkɛ ɛhye a? Duzu a mebahola meaha amaa tievolɛma ade nganeɛ kɛ bɛnyia ɛdendɛlɛ ɛhye azo nvasoɛ kpalɛ a?’
Saa bɛmaa wɔ gyima kɛ ɛyɛ kɛzi bɛbali awie daselɛ la anwo yɛkile wɔ sukulu ne anu a, wɔ suamenle ne a bayɛ wɔ tievolɛ a. Bie noko a ɛbadendɛ wɔahile asafo ne anu amra amuala.
Mɔɔ Wɔ Tievolɛma Ze La. Biza ɛ nwo kɛ, ‘Duzu a tievolɛma ne ze ye wɔ edwɛkɛtile ne anwo a?’ Ɛhye a bahile kɛzi ɔwɔ kɛ ɛbɔ ɔ bo la. Saa ɛlɛtendɛ wɔahile asafo mɔɔ mediema dɔɔnwo mɔɔ bɛnyi sunsum nu wɔ nu la a, mmati mɔlebɛbo nɔhalɛ ngilehilelɛ mɔɔ bɛ nuhua dɔɔnwo ze la anu ala. Kilehile nuhua kpalɛ. Noko saa anyelielɛma fofolɛ wɔ ɛkɛ a, ɔwɔ kɛ ɛsuzu ekpunli nwiɔ ɛhye mɔ amuala anwo.
Gyinla mɔɔ wɔ tievolɛma ze la azo kakyihakyi kɛzi ɛka wɔ edwɛkɛ ne la. Saa ɛlɛka edwɛkɛ mɔɔ ɔbayɛ kɛ menli dɔɔnwo ze la a, ka ye ndɛndɛ ekyi. Noko to ɛ rɛlɛ aze ka edwɛkɛ mɔɔ bɛ nuhua dɔɔnwo ɛnze la amaa bɛade ɔ bo kpalɛ.
Mɔɔ Bɛbade Ɔ Bo La. Saa ɛkola ɛkilehile kpalɛ a, ɔngile kɛ ɔwɔ kɛ dahuu ɛnyia edwɛkɛ fofolɛ mɔɔ ɛbaha a. Tendɛvolɛma bie mɔ lɛ adenle mɔɔ bɛdua zo bɛkilehile nɔhalɛ edwɛkɛ bie mɔɔ menli dɔɔnwo ze la anu sikalɛ mɔɔ maa bɛ tievolɛma dɔɔnwo te ɔ bo kpalɛ a.
Wɔ daselɛlilɛ nu, saa ɛka amaneɛbɔlɛ nu edwɛkɛ mɔɔ kile kɛ yɛwɔ awieleɛ mekɛ nu la a, ɛnee ɔtɛwiele. Dua Baebolo ne azo maa bɛde mɔɔ ninyɛne ne mɔ kile la abo. Ɛhye bamaa suamenle ne anyia zolɛ nvasoɛ. Zɔhane ala a saa ɛlɛka abɔdeɛ nwo mɛla, mbaka anzɛɛ nane nwo edwɛkɛ a, tɛ wɔ bodane a le kɛ ɛka abɔdeɛ nwo nrɛlɛbɛ edwɛkɛ bie mɔɔ yɛ anyelielɛ mɔɔ suamenle ne ɛtɛtele ye ɛlɛ la wɔahile ye ala. Emomu, ɔwɔ kɛ ɛfa abɔdeɛ nu daselɛ nee edwɛkɛ mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la ɛbɔ nu ɛkile kɛ Bɔvolɛ bie wɔ ɛkɛ mɔɔ ɔkulo yɛ a. Ɛhye baboa suamenle ne yeamaa yeanwu edwɛkɛ ne wɔ adenle fofolɛ zo.
Edwɛkɛ mɔɔ tievolɛma ɛde ye fane dɔɔnwo mɔɔ ɛkilehile nu la bahola ayɛ se. Noko saa ɛbayɛ kilehilevolɛ mɔɔ bɔ mɔdenle a, ɛnee ɔwɔ kɛ ɛsukoa kɛzi bɛyɛ ɛhye la kpalɛ. Kɛzi ɛbayɛ ye ɛ?
Neɛnleanuyɛlɛ baboa. Kɛ ɛbava edwɛkɛ mɔɔ ɔbara ɛ ti anu ɛkɛ ne ala wɔawula wɔ ɛdendɛlɛ ne anu la, fa neɛnleanuyɛlɛ ninyɛne mɔɔ yɛzuzule nwo wɔ mukelɛ 33 kɔdwu 38 la di gyima. Suzu nzuzulɛ mɔɔ bɛva bɛmaa wɔ ɛkɛ la anwo na maa bodane mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛdwu nwolɛ la ɛdɛnla wɔ adwenle nu. Bie a ɛbanwu ye wɔ wɔ neɛnleanu ne anu kɛ tetedwɛkɛ bie mɔɔ menli dɔɔnwo ɛnze la fane wɔ edwɛkɛtile ne anwo kpalɛ. Anzɛɛ bie a ɛbanwu edwɛkɛ bie wɔ amaneɛbɔlɛ nu mɔɔ kilehile edwɛkɛtile mɔɔ ɛkulo kɛ ɛkilehile nuhua la anu kpalɛ a.
Mekɛ mɔɔ ɛlɛneɛnlea edwɛkɛ ne anu la, dwenle nwo na biza ɛ nwo kpuyia ɛhye mɔ: Boni? duzu ati ɔ? mekɛ boni? nienwu? nwane? nee kɛzi? Kɛ neazo la: Duzu ati a ɛhye le nɔhalɛ a? Kɛ ɔkɛyɛ na meahile kɛ ɔle zɔ ɛ? Diedi mɔɔ ɛzɔ ndinli la boni a ɔbamaa yeayɛ se yeamaa bie mɔ kɛ bɛbade Baebolo nu nɔhalɛ ɛhye abo a? Duzu ati a ɔhyia a? Kɛzi ɔwɔ kɛ ɛhye ka awie ɛbɛlabɔlɛ ɛ? Neazo boni a kile kɛ nvasoɛ wɔ zo kɛ yɛbava yɛali gyima a? Duzu a Baebolo nu nɔhalɛ ɛhye da ye ali wɔ Gyihova subane nwo a? Bie a edwɛkɛ mɔɔ ɛlɛkilehile nu la ati ɛbahola wɔabiza kɛ: Mekɛ boni a ɛhye zile a? Kɛzi yɛbahola yɛava ɛhye yɛali gyima ɛnɛ ɛ? Ɛbahola wɔamaa wɔ edwɛkɛ ne ayɛ anyelielɛ ɔlua kpuyia zɛhae bie mɔ mɔɔ ɛbabiza na wɔabua wɔ wɔ ɛdendɛlɛ ne anu la azo.
Bie a ɔwɔ kɛ ɛfa ngɛlɛlera mɔɔ wɔ tievolɛma ze ye kpalɛ la ɛdi gyima wɔ wɔ ɛdendɛlɛ nu. Duzu a ɛbahola wɔayɛ na wɔamaa bɛanyia zolɛ nvasoɛ a? Mmakenga ala; kilehile nu.
Bie a saa ɛkpa foa mɔɔ fane wɔ ɛdendɛlɛ ne edwɛkɛtile ne anwo la na ɛkilehile nuhua ngyikyi ngyikyi a, ɔbamaa bɛade wɔ edwɛkɛ ne abo. Suzu mɔɔ ɛbahola wɔanwu ye wɔ edwɛkɛ mɔɔ wɔ Maeka 6:8 anwo wɔ New World Translation ne anu la. Duzu a le ‘pɛlepɛlelilɛ’? Nwane pɛlepɛlelilɛ nwo ngyinlazo a bɛlɛka nwolɛ edwɛkɛ wɔ ɛke a? Kɛzi ɛbahilehile nu kɛ awie ‘di pɛlepɛle’ anzɛɛ ‘ɔkulo atiakunlukɛnlɛmayɛlɛ’ ɛ? Duzu a le mɛlɛbɛnwoaze? Kɛzi ɛbahola wɔava edwɛkɛ ɛhye wɔali gyima wɔavane awie mɔɔ ɛyɛ kpanyinli la anwo ɛ? Nɔhalɛ nu, ɔwɔ kɛ wɔ edwɛkɛtile ne, wɔ bodane, wɔ tievolɛma nee mekɛ mɔɔ ɛlɛ la kile edwɛkɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛfa ɛdi gyima la.
Saa ɛkilehile edwɛkɛ agbɔkɛ bie mɔ anu sikalɛ a, ɔbaboa. Wɔ menli bie mɔ afoa nu, saa bɛnwu mɔɔ “belemgbunlililɛ” ne mɔɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ Mateyu 6:10 la kile a, ɔsi bɛ nwo na bɛ nye die. Saa ɛmaa Keleseɛnema mɔɔ bɛzonle bɛhyɛ la kakye mɔɔ edwɛkɛ bie kile la a, bie a ɔbamaa bɛanwu mɔɔ tɛkese ne ɛlɛka la kpalɛ. Saa yɛkenga 2 Pita 1:5-8 na yɛkilehile edwɛkɛ agbɔkɛ le kɛ diedi, kpalɛyɛlɛ, deɛnwunlɛ, bɛ nwo zo ɛhomolɛ, kpundii ɛgyinlanlɛ, nyamenlezonlenlɛ, mediema ɛyɛlɛ nee ɛlɔlɛ nu a, edwɛkɛ ne anu bala ɛkɛ kpalɛ. Saa ɛkilehile edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ bɛ ndelebɛbo zɔho bɛ nwo mɔɔ bɛva bɛli gyima wɔ edwɛkɛ ko ne ala anu la anu a, ɔbamaa bɛanwu ngakyile mɔɔ wɔ bɛ avinli la. Nwolɛ neazo a le nrɛlɛbɛ, deɛnwunlɛ, nwunu nee ndelebɛbo mɔɔ bɛva bɛli gyima wɔ Mrɛlɛbulɛ 2:1-6 la.
Saa ɛkilehile ngɛlɛlera bie anu a, wɔ tievolɛma banyia zolɛ nvasoɛ. Saa menli dɔɔnwo dumua nwu ye wɔ Baebolo ngilebɛbo bie mɔ anu wɔ Mɔlebɛbo 2:7 kɛ Adam le ɛkɛla na akee bɛnwu ye wɔ Yizikeɛle 18:4 kɛ ɛkɛla wu a, ɔsi bɛ nwo. Wɔ mekɛ bie anu, Gyisɛse vale Adendulɛ 3:6 mɔɔ ɛnee Sadusiima ne ka kɛ bɛdie bɛdi la lile gyima vanenle ewudwazo ne anwo manle ɔzinle bɛ nwo.—Luku 20:37, 38.
Ɔdwu mekɛ ne bie a nrɛlɛbɛ wɔ nu kɛ ɛkenga ngɛlɛlera bie a ɛbaha edwɛkɛ mɔɔ boka nwo, tɛnlabelɛ mɔɔ manle bɛhɛlɛle, nee ahenle mɔɔ hanle anzɛɛ bɛhanle bɛhilele ye la. Ɛnee Falasiima ne ze edwɛkɛ mɔɔ wɔ Edwɛndolɛ 110 la kpalɛ. Noko Gyisɛse hwenle bɛ adwenle hɔle edwɛkɛ titile bie mɔɔ wɔ ngyɛnu ne mɔɔ lumua anu la azo. Ɔbizale kɛ: “Kɛ bɛsi bɛdwenle Mɛzaya ne anwo ɛ? Nwane dehelɛ ɔ?” Bɛbuale kɛ, “Devidi dehelɛ ɔ.” Ɔbizale bɛ kɛ, “Ɛnee akee kɛ ɔyɛle mɔɔ Sunsum ne manle Devidi vɛlɛle ye ‘Awulae’ ɛ? Ɔluakɛ Devidi hanle kɛ, ‘[Gyihova] zele me Awulae kɛ: Tɛnla me sa fema zo ɛke, kɔkpula kɛ menwɔva wɔ kpɔvolɛma menwɔwula ɛ gyakɛ abo.’ Na saa Devidi vɛlɛle ye ‘Awulae’ a, ɛnee kɛ Mɛzaya ne si yɛ Devidi dehelɛ ɛ?” (Mat. 22:41-45) Saa ɛkilehile Ngɛlɛlera ne anu kɛmɔ Gyisɛse yɛle la a, ɛbaboa menli wɔamaa bɛagenga Nyamenle Edwɛkɛ ne kpalɛ.
Saa tendɛvolɛ bie ka mekɛ mɔɔ bɛhɛlɛle Baebolo buluku bie anzɛɛ mekɛ mɔɔ edwɛkɛ bie zile la a, eza ɔwɔ kɛ ɔkilehile kɛzi tɛnlabelɛ ne yɛle wɔ zɔhane mekɛ ne anu la anu. Ɛhye bamaa tievolɛma ne anwu nvasoɛ mɔɔ wɔ buluku ne azo anzɛɛ edwɛkɛ ne mɔɔ zile la kpalɛ.
Ndotonwo baboa wɔ yeamaa nvasoɛ ara mɔɔ ɛlɛka la azo kpalɛ. Ɛbahola wɔava adwenle mɔɔ menli dɔɔnwo lɛ wɔ edwɛkɛ bie anwo la wɔatoto mɔɔ Baebolo ne ka la anwo. Anzɛɛ ɛbahola wɔava Baebolo ne anu edwɛkɛ nwiɔ mɔɔ bɛzɔho bɛ nwo la wɔatoto nwo. Ngakyile bie wɔ nu ɔ? Duzu ati ɔ? Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Ɛyɛ ɛhye a ɔbamaa wɔ tievolɛma ne ade edwɛkɛtile ne abo wɔ adenle fofolɛ zo.
Saa ɛnyia gyimalilɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛkilehile Keleseɛne ɛzonlenlɛ gyima ne foa bie anu a, ɛbahola wɔalumua wɔabɔ wɔ edwɛkɛ ne mumua amaa yeayɛ kɛnlɛma. Kilehile mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛyɛ, deɛmɔti ɔhyia kɛ bɛyɛ, nee kɛzi ɔfane yɛ bodane nwo kɛ Gyihova Alasevolɛ la anu. Akee kilehile ɛleka, mekɛ nee kɛzi bɛbayɛ gyima ne la anu.
Na saa ɔwɔ kɛ ɛkilehile ‘Nyamenle ngyehyɛlɛ ne mɔɔ le kuloonwu’ la bie mɔ anu wɔ wɔ ɛdendɛlɛ ne anu ɛ? (1 Kɔl. 2:10) Saa ɛdumua ɛkilehile edwɛkɛ titile bie mɔ mɔɔ wɔ edwɛkɛ ne anu la anu a, bɛbade edwɛkɛ ne abo ndɛndɛ. Yɛɛ saa ɛbɔ wɔ edwɛkɛ ne mumua ɛfa ɛdwula wɔ edwɛkɛ ne a, wɔ tievolɛma ne bade nganeɛ kɛ amgba bɛzukoa debie.
Keleseɛne Ɛbɛlabɔlɛ Nwo Folɛdulɛ. Saa ɛboa wɔ tievolɛma ɛmaa bɛnwu kɛzi edwɛkɛ ne fane bɛ asetɛnla nwo la a, ɔbamaa bɛanyia zolɛ nvasoɛ. Mekɛ mɔɔ ɛlɛneɛnlea ngɛlɛlera ne mɔ mɔɔ wɔ wɔ edwɛkɛ ne anu la, biza ɛ nwo kɛ, ‘Duzu ati a bɛvale edwɛkɛ ɛhye bɛziele Ngɛlɛlera ne anu toonwo yɛ mekɛ ye a?’ (Wulo. 15:4; 1 Kɔl. 10:11) Dwenle tɛnlabelɛ mɔɔ wɔ tievolɛma ne wɔ nu la anwo. Suzu kɛzi Ngɛlɛlera ne anu folɛdulɛ nee ngyinlazo fane tɛnlabelɛ ne mɔ anwo la anwo. Wɔ wɔ ɛdendɛlɛ ne anu, kilehile Ngɛlɛlera ne anu maa kɛzi ɔbahola yeaboa awie yeamaa yeali tɛnlabelɛ ɛhye mɔ anwo gyima kpalɛ la ɛla ali. Koati kɛ ɛbamaa edwɛkɛ ne avane debie biala anwo. Kilehile subane nee nyɛleɛ fɔɔnwo bie mɔ anu.
Dumua fa nzuzulɛ mɔɔ wɔ anwuma ɛke la anu ko anzɛɛ nwiɔ siezie wɔ ɛdendɛlɛ ne. Akee fa nuhua dɔɔnwo di gyima wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛnyia anyuhɔlɛ la. Mekɛ ɛlɛkɔ la, ɛbanwu kɛ tievolɛma anye bala kɛ bɛbadie wɔ ɛdendɛlɛ ɔluakɛ bɛlɛ anwodozo kɛ bɛbade edwɛkɛ mɔɔ ɔbaboa bɛ a.