ƐZUKOALƐDEƐ 16
Akɛnrasesebɛ
SAA tendɛvolɛ bie dwazo kɛ ɔtendɛ a ye ahonle ta tu, titile saa ɔnda ɔmmaa ɛdendɛlɛ a. Bie a nolobɔlɛnli bie ahonle badu wɔ mekɛ mɔɔ yebɔ ɔ bo ɔlɛtendɛ wɔ daselɛlilɛ nu la. Mɔɔ bɛkpale Gyɛlɛmaya kɛ ngapezonli la, ɔhanle kɛ: “Mele kakula, me nloa ɛtɛtele.” (Gyɛ. 1:5, 6) Gyihova boale Gyɛlɛmaya na ɔbaboa ɛdawɔ noko. Mekɛ ɛlɛkɔ la, ɛbanyia akɛnrasesebɛ.
Tendɛvolɛ mɔɔ lɛ akɛnrasesebɛ la a le awie mɔɔ ɔkomo ɔ nwo zo la. Kɛzi ɔkomo ɔ nwo zo la da ali wɔ kɛzi ɔyɛ ye ninyɛne la anu. Ɔgyinla anzɛɛ ɔtɛnla aze kɛmɔ ɔyɛ ye ala la ɔmaa ɔfɛta gyimalilɛ ne. Ɔtoto ɔ sa kɛmɔ ɔfɛta la. Bɛte ɔ ne kpalɛ yɛɛ ɔkakyihakyi ɔ ne.
Wɔannea a ɛbade nganeɛ kɛ ɛnle zɔ, noko ɛbahola wɔanyia anyuhɔlɛ. Adenle boni azo? Bɛmaa yɛzuzu deɛmɔti tendɛvolɛ bie ahonle tu mɔɔ ɔnnyia akɛnrasesebɛ la anwo. Bie a ɔvi sonlabaka ne.
Saa ɛyia edwɛkɛ bie na ɛkpondɛ kɛ ɛdi nwolɛ gyima kpalɛ noko ɛngola ɛnnwu ye saa ɛbahola ye yɛ a, ɔmaa ɔyɛ wɔ adwenleadwenle. Ɛhye maa adwenle ne ka kile sonlabaka ne ɔmaa ɔkpu nzule bie mɔɔ wɔ sonlabaka ne anu la dɔɔnwo. Ɛhye bamaa wɔ ahonle azi ndɛndɛ, wɔ ɛnwomenlelielɛ ahakyi, ɛhɛlɛnra ade wɔ, anzɛɛ ɛ sa nee ɛ gyakɛ kpɔkɛ yɛɛ ɛ ne awozo. Wɔ sonlabaka ne ɛlɛbɔ mɔdenle kɛ ɔboa wɔ yeamaa wɔali tɛnlabelɛ ne anwo gyima ɔlua anwosesebɛ dɔɔnwo mɔɔ ɔbamaa wɔanyia la azo. Mɔɔ maa ɔyɛ se la a le kɛzi ɛbahakyi anwosesebɛ zɔhane wɔamaa yeaboa wɔ wɔ kɛzi ɛdwenle la anu na wɔanwo wɔ edwɛkɛ ne wɔamaa yeayɛ anyelielɛ la.
Kɛzi Ɛbade Adwenleadwenle Zo La. Kakye kɛ ɔnle ɛtane kɛ ɔdwu mekɛ ne bie a ɛbadwenledwenle. Noko, amaa wɔahɔ zo wɔanyia akɛnrasesebɛ la, ɔwɔ kɛ ɛbɔ mɔdenle ɛte wɔ adwenleadwenle ne azo na ɛdi wɔ tɛnlabelɛ ne anwo gyima wɔ adenle kpalɛ zo. Kɛ ɔkɛyɛ na wɔadwu ɛhye anwo ɛ?
Siezie ɛ nwo kpalɛ. Nyia mekɛ siezie wɔ ɛdendɛlɛ ne. Nea kɛ ɛte wɔ edwɛkɛ ne abo kpalɛ. Saa ɛdawɔ a ɛbakpa edwɛkɛ mɔɔ ɛbaha la wɔ wɔ ɛdendɛlɛ ne anu a, suzu mɔɔ wɔ tievolɛma ze ye dɛba wɔ edwɛkɛ ne anwo nee mɔɔ ɛ nye la kɛ ɛbadwu nwolɛ la anwo. Ɛhye baboa wɔ yeamaa wɔakpa edwɛkɛ mɔɔ fɛta la. Saa ɛhye yɛ se maa wɔ wɔ mɔlebɛbo ne a, ɛ nee tendɛvolɛ mɔɔ lɛ anwubielɛ la ɛzuzu nwo. Ɔbaboa wɔ yeamaa wɔanwo wɔ edwɛkɛ ne kɛnlɛma mɔɔ ɔbafɛta wɔ tievolɛma. Saa ɛnwu kɛ akee wɔnyia edwɛkɛ mɔɔ ɔbaboa wɔ tievolɛma a, ɛhulolɛ mɔɔ ɛlɛ kɛ ɛka nwolɛ edwɛkɛ la baheda kɛzi ɛbaha ye la anwo adwenleadwenle ne azo.
Maa ɛ nye ɛhɔ wɔ mukenye ne anwo kpalɛ. Nwu kɛzi ɛbabɔ ɔ bo la. Saa ɛbɔ ɛdendɛlɛ ne ɛmanlɛ bo na ɛtɔ adenle zo a, wɔ ahonle mɔɔ ɛdu la bavi ɛkɛ.
Ɛbahola wɔalua adenle ko ne ala azo wɔaziezie ɛ nwo wɔamaa daselɛlilɛ. Tɛ edwɛkɛ ne mɔɔ ɛkpondɛ kɛ ɛkɔka la angome a ɔwɔ kɛ ɛsuzu nwo a, emomu menli holɛ ko mɔɔ ɛbali bɛ daselɛ la. Suzu wɔ mukenye ne anwo kpalɛ. Maa nolobɔlɛma mɔɔ bɛnyi sunsum nu la anwubielɛ ne ɛboa wɔ.
Bie a ɛbade nganeɛ kɛ saa ɛfa ɛdendɛlɛ mɔɔ bɛhɛlɛ nuhua edwɛkɛ ne amuala la ɛdi gyima a ɔbamaa wɔanyia akɛnrasesebɛ. Nɔhalɛ nu, ɛhye bahola amaa wɔ adwenleadwenle bɔbɔ ayɛ kpole wɔ mekɛ biala mɔɔ ɛlɛmaa ɛdendɛlɛ la. Ɔle nɔhalɛ kɛ tendɛvolɛ bie mɔ kɛlɛ edwɛkɛ dɔɔnwo tɛla bie mɔ. Noko tɛ edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ mɔɔ wɔ kɛlata ne azo la a bamaa wɔ nzuzulɛ ahakyi na wɔ adwenleadwenle zo ade a, emomu anwodozo mɔɔ ɛlɛ ye wɔ wɔ ahonle nu kɛ mɔɔ wɔziezie kɛ ɛfa wɔamaa wɔ tievolɛma la fɛta la.
Sukoa kɛzi ɛbamaa ɛdendɛlɛ ne la maa ɔvinde ɛ nloa. Saa ɛsukoa ye zɔhane a, ɔbamaa wɔanyia anwodozo kɛ ɛbahola wɔaha mɔɔ wɔzuzu nwo la. Mekɛ mɔɔ ɛlɛsukoa la, ɔbamaa wɔanyia edwɛkɛ mɔɔ ɛbahakye mɔɔ ɔbaboa wɔ yeamaa wɔava wɔali gyima wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛmaa ɛdendɛlɛ ne la. Sukoa ye kɛmɔ ɛbamaa ye ala la. Pɛ wɔ tievolɛma ne anwo nvoninli. Tɛnla ɛkponle nwo anzɛɛ gyinla, kɛmɔ saa ɛlɛmaa ɛdendɛlɛ ne a ɛbayɛ ye la.
Sɛlɛ Gyihova moalɛ. Asoo ɔbabua asɔneyɛlɛ ɛhye? “Yɛsi pi wɔ Nyamenle anu, yɛɛ yɛdie yɛdi kɛ saa yɛdua ye ɛhulolɛ zo yɛbiza ye debie biala a ɔtie yɛ.” (1 Dwɔn 5:14) Saa ɛlɛ ɛhulolɛ kɛ ɛye Nyamenle ayɛlɛ na wɔaboa menli wɔamaa bɛanyia ye Edwɛkɛ ne azo nvasoɛ a, ɔbabua wɔ asɔneyɛlɛ ne. Zɔhane anwodozo ne bamaa wɔ anwosesebɛ yeamaa wɔayɛ wɔ gyima ne. Bieko, saa ɛso sunsum nu ma ne—ɛhulolɛ, anyelielɛ, anzondwolɛ, mɛlɛbɛnwoaze, yɛɛ bɛ nwo zo ɛhomolɛ a—ɛbanyia subane mɔɔ ɛhyia na yeamaa wɔava akɛnrasesebɛ wɔali tɛnlabelɛ ne anwo gyima la.—Gal. 5:22, 23.
Nyia anwubielɛ. Saa ɛta ɛkɔ daselɛlilɛ a, wɔ ahonle mɔɔ ɔtu la baha aze. Saa ɛmaa mualɛ dɔɔnwo wɔ debiezukoalɛ bo a, ɔnrɛmaa ɔnrɛyɛ se kɛ ɛbadendɛ wɔ awie mɔ anyunlu. Mekɛ mɔɔ ɛlɛmaa ɛdendɛlɛ dɔɔnwo wɔ asafo ne anu la, kɛzi ɛnee ɛdendɛlɛ ko biala ɛmanlɛ yɛ wɔ adwenleadwenle la baha aze. Ɛkpondɛ kɛ ɛnyia adenle dɔɔnwo ɛtendɛ ɔ? Ɛnee tu ɛ nwo maa yɛ menli mɔɔ bɛlɛ gyima wɔ sukulu ne anu na bɛamba la ɛdeɛ ne.
Mekɛ mɔɔ wɔva ndenle mɔɔ bɛdua zo bɛmaa ɛdendɛlɛ mɔɔ wɔ anwuma ɛkɛ ne wɔli gyima wɔwie la, ɛbanwu kɛ nvasoɛ wɔ zo kɛ ɛbanleɛnlea sɛkɛlɛneɛ ngakyile mɔɔ ɔmmaa bɛnla akɛnrasesebɛ ali la anu. Saa ɛnwu sɛkɛlɛneɛ ne mɔ na ɛnwu kɛzi ɛbali zo a, ɔbaboa wɔ yeamaa wɔava akɛnrasesebɛ wɔadendɛ. Sɛkɛlɛneɛ ɛhye mɔ bahola ala ali wɔ sonlabaka ne anzɛɛ ɛnelɛ nu.
Sonlabaka Ne Anu Sɛkɛlɛneɛ. Kɛzi ɛyɛ ɛ nwo nee kɛzi ɛfa ɛ sa ɛdi gyima la maa bɛnwu kɛ ɛlɛ akɛnrasesebɛ anzɛɛ ɛnlɛ bie. Dumua suzu ɛsalɛ ne anwo nea. Bɛ sa mɔɔ bɛfa bɛgua bɛ nzi, bɛfa bɛgua bɛ nwo, anzɛɛ bɛfa bɛgua tendɛvolɛ ɛkponle ne azo; bɛ sa mɔɔ bɛta bɛfa bɛwula bɛ kodoku nu bɛye, bɛ tɛladeɛ mɔɔ bɛbuke bɛtoto nu, bɛ sa mɔɔ bɛfa bɛfefa bɛ nvoka anwo, bɛ bonyi zo, bɛ ɛhwɛleɛ nwo; bɛ sa mɔɔ bɛfa bɛfefa bɛ wate, pɛnsele, ngɛba nwo, anzɛɛ kɛlata zo; bɛ sa mɔɔ bɛntoto ye kpalɛ—ɛhye mɔ amuala kile kɛ awie ɛnlɛ akɛnrasesebɛ.
Eza bɛ gyakɛ mɔɔ bɛta bɛtwi ye aze, ɛleka ko mɔɔ bɛngola ye gyinla, ɛgyinlanlɛ mɔɔ bɛgyinla bɛkyengye bɛ nwo anzɛɛ bɛtuto bɛ nwo, bɛ nloa anwo mɔɔ bɛtafe, bɛ kominza mɔɔ bɛme ye fane dɔɔnwo, nee ɛnwomenle mɔɔ bɛdie ye ndɛndɛ mɔɔ ɔndɔ bɛ kunlu la noko kola kile kɛ awie ɛnlɛ anwodozo.
Saa ɛmia ɛ nwo kpalɛ a ɛbahola wɔali ninyɛne ɛhye mɔɔ kile kɛ wɔ ahonle ɛdu la azo. Di nwolɛ gyima ngoko. Nwu ngyegyelɛ ne, na dumua suzu mɔɔ ɛbayɛ wɔali zo la anwo. Saa ɛmia ɛ nwo zɔhane a, ɛbamaa yeala ali wɔ wɔ sonlabaka ne anu kɛ ɛlɛ akɛnrasesebɛ.
Ɛnelɛ Ne Anu Sɛkɛlɛneɛ. Ɛnelɛ mɔɔ kile kɛ awie ahonle ɛdu la bie a le bɛ ne mɔɔ bɛmaa ye zo somaa anzɛɛ ɔwozowozo la. Bie a ɛta ɛyeye ɛ kominza anzɛɛ ɛtendɛ ndɛndɛ somaa. Saa awie bɔ mɔdenle komo ɔ ne ne azo a, ɔbahola yeali ngyegyelɛ ɛhye mɔ nee ninyɛne bie mɔ mɔɔ ɛha ye ɛkɛ la azo.
Saa wɔ ahonle tu a, gyinla ekyii na die ɛnwomenle kpole ko kolaa na wɔavo bama ne azo. Bɔ mɔdenle kɛ ɛnrɛgyengye ɛ nwo. Kɛ ɛbadwenledwenle wɔ ahonle mɔɔ ɛdu anwo la, fa wɔ adwenle sie deɛmɔti ɛkpondɛ kɛ ɛka mɔɔ wɔziezie la anwo edwɛkɛ ɛkile wɔ tievolɛma la azo. Kolaa na wɔabɔ ɔ bo kɛ ɛtendɛ la, gyinla ekyii na nea wɔ tievolɛma anyunlu, te ɛ nyunlu na sele. To ɛ rɛle aze wɔ wɔ mukenye ne anu, na akee ka gua nu.
Mɔɔ Ɔwɔ Kɛ Ɛnwu Ye. Mmanyia adwenle kɛ wɔ ahonle mɔɔ ɛdu la baminli ɛkɛ ne ala. Kolaa na tendɛvolɛma mɔɔ bɛva ɛvolɛ dɔɔnwo bɛgyinla bama ne azo ahɔ ɛkɛ ne kɛ bɛtendɛ bɔbɔ la, bɛ ahonle tu. Noko, bɛzukoa kɛ bɛbali bɛ ahonle ne mɔɔ tu la azo. Tendɛvolɛ ɛhye mɔ anu ko hanle kɛ: “Me ahonle tu ɛdeɛ, noko kɛkala mɔɔ meli zolɛ.”
Saa ɛbɔ mɔdenle kɛ ɛnrɛmaa wɔ ahonle mɔɔ ɛdu la ɛnrɛla ali a, wɔ tievolɛma banwu kɛ ɛle tendɛvolɛ mɔɔ lɛ akɛnrasesebɛ. Bie a ɛbade nganeɛ kɛ wɔ ahonle ɛdu, noko bɛnrɛnwu ye ɛlɛ.
Kakye kɛ, nzule ne mɔɔ sonlabaka ne kpu maa wɔ ahonle tu la bahola amaa wɔanyia anwosesebɛ noko. Fa boka nganeɛdelɛ nwo tendɛ.
Ɔngyia kɛ ɛbahendɛ kɔkpula kɛ ɛkɛhɔ bama ne azo kolaa na wɔazukoa ninyɛne ɛhye mɔ. Sukoa kɛ ɛbanyia akɛnrasesebɛ nee bɛ nwo zo ɛhomolɛ nee kɛzi bɛfa nganeɛdelɛ mɔɔ fɛta bɛtendɛ la dahuu. Zɔhane mɔɔ ɛbayɛ la baboa wɔ yeamaa wɔanyia anwodozo wɔadendɛ wɔ ɛleka mɔɔ ɔhyia kpole kpalɛ la, mekɛ mɔɔ ɛgyi bama ne azo nee daselɛlilɛ nu.