RAIBURARE Y'AHA INTANEETI eya Watchtower
Omunaara gw'Omurinzi
RAIBURARE Y'AHA INTANEETI
Runyankore
  • BAIBULI
  • EBITABO
  • ENTEERANE
  • kl eshu. 3 rup. 23-31
  • Ruhanga ow’Amazima n’Oha?

Vidiyo ei waatoorana teriho.

Haine ekyashoba omu kutaho vidiyo.

  • Ruhanga ow’Amazima n’Oha?
  • Okumanya Okurikwebembera Okuhitsya Omu Magara Agatahwaho
  • Emitwe Emikye
  • Ebirikushushana
  • RUHANGA OW’AMAZIMA AINE EIZIINA
  • AHABW’ENKI OSHEMEREIRE KUKORESA EIZIINA RYA RUHANGA
  • EMIRINGO YA EUHANGA OW’AMAZIMA
  • “RUHANGA OW’OKUSAASIRA N’EMBABAZI”
  • TARAHUKA KUGIRA EKINIGA, TASHOROORA, KANDI AHIKIRIIRE
  • ‘YEHOVA RUHANGA WAITU N’OMWE’
  • Ruhanga Aine Eiziina
    Yegyera aha Mwegyesa Mukuru
  • Himbisa Yehova Ruhanga Omwe Ow’Amazima
    Ramya Ruhanga Omwe Ow’Amazima
Okumanya Okurikwebembera Okuhitsya Omu Magara Agatahwaho
kl eshu. 3 rup. 23-31

Eshuura 3

Ruhanga ow’Amazima n’Oha?

1. Ahabw’enki baingi nibaikirizana n’ebigambo by’okubanza eby’omu Baibuli?

KU ORI kureeba eiguru nyekiro hatariho bicu, torikutangaara okureeba enyonyoozi nyingi? Noteekateeka ngu zikabaho zita? Kandi shi ebintu ebiine amagara hanu omu nsi—ebimuri eby’erangi nyingi, ebinyonyi ebiri kweshongora kurungi, eby’enyanja ebiri kugurukyeera omu nyanja? Omushororongo tigwine bugarukiro. Ebi byoona, tibirabaireho bubaho byonka. Tikiri ky’okutangaaza ngu abantu baingi nibaikirizana n’ebigambo ebyo eby’okubanza omu Baibuli: “Omu kutandika, Ruhanga akahanga eiguru n’ensi”!—Okutandika 1:1.

2. Baibuli negamba ki ahari Ruhanga, kandi netuhabura kukora ki?

2 Abantu baine ebiteekateeko ebitari kushushana ahari Ruhanga. Abamwe nibateekyereza ngu Ruhanga ni nka amaani kwonka. Obukaikuru bw’abantu nibaramya ba ishenkuriitwe abaafiire obwo nibateekyereza ngu Ruhanga ari hare munonga tarikubaasa kuhikwa. Kwonka Baibuli networeka ngu Ruhanga ow’amazima n’omuntu buzima orikufayo ahari buri muntu. Nikyo eri kutugaruriramu amaani ‘okusherura Ruhanga,’ negira ngu: “Tari hare n’omuntu weena omuriitwe.”—Ebyakozirwe 17:27.

3. Ahabw’enki kitari kubaasika kukora ekishushani kya Ruhanga?

3 Ruhanga nashusha ki? Bakye aha baheereza be bakoreekwa aha kitiinisa kye. Omu kworekwa oku, akeyoreka ashutami aha kitebe ky’obukama arikurugwaho okwengyengyeta kw’amaani. Kwonka abo abaayorekirwe ebyo, tibarashobooroire nk’oku ari kushusha aha maisho. (Danieli 7:9, 10; Okushuuruurwa 4:2, 3) Ekyo kiri kityo ahabw’okuba “Ruhanga n’Omwoyo”; tayine mubiri gw’obuntu. (Yohaana 4:24) Buzimazima, tituri kubaasa kushushanisa Omuhangi waitu n’ekintu ky’omuringo gwoona ekirikureebwa, ahakuba “tihariho orareebire Ruhanga.” (Yohaana 1:18; Okuruga 33:20) Baitu, Baibuli netwegyesa bingi ebirikukwaata ahari Ruhanga.

RUHANGA OW’AMAZIMA AINE EIZIINA

4. Ebimwe aha bitiinisa bya Ruhanga omu Baibuli ebiine amakuru nibiiha?

4 Omu Baibuli, Ruhanga ow’amazima namanywa nka “Ruhanga ow’Obushoboorozi Bwoona,” “Rukira-Boona,” “Omuhangi Waitu,” “Omukuru w’Obwengye,” “Mukama Ruhanga,” kandi “Mukama Otahwaho.” (Okutandika 17:1; Zaabuli 50:14; Omubuurizi 12:1; Isaaya 30:20; Ebyakozirwe 4:24; 1 Timoseo 1:17) Okuteekateeka munonga aha bitiinisa nk’ebi nikibaasa kutuyamba kutunguura okumanya kwaitu okurikukwaata ahari Ruhanga.

5. Eiziina rya Ruhanga niriiha, kandi nirikoresibwa emirundi engahi omu Byahandiikirwe eby’Oruheburaayo?

5 Ruhanga aine eiziina ry’omutaano eriri kushangwa omu Byahandiikirwe eby’Oruheburaayo byonka emirundi nka 7,000—emirundi miingi okukira buri kitiinisa eki aine. Emyaka nka 1,900 ehingwiire, Abayudaaya bakarekyeraaho kwatura eiziina rya Ruhanga. Oruheburaayo orw’omu Baibuli rukahandiikwa batari kutamu enyuguta engambisa. N’ahabw’ekyo, tituri kubaasa kumanya buzima oku Musa, Daudi, nari abandi baabaire niibaaturamu enyuguta (הוהי) enyakanwa eziri kukora eiziina rya Ruhanga. Bamwe aha bashomi b’ebitabo nibagira ngu eiziina rya Ruhanga niribaasa kuba ryabaire niryaturwa “Yahweh,” baitu tibari kuhamya. Enyatura ey’Orungyereza “Jehovah” etwiire nekoresibwa okumara emyaka mingi, kandi n’enyatura ezindi eziri kushusha nk’ezo nizikiikirizibwa omu ndimi nyingi omu bunaku obu.—Reeba Okuruga 6:3 na Isaaya 26:4.

AHABW’ENKI OSHEMEREIRE KUKORESA EIZIINA RYA RUHANGA

6. Zaaburi 83:18 nirugamba ki ahari Yehova, kandi ahabw’enki tushemereire kukoresa eiziina rye?

6 Eiziina rya Ruhanga Yehova, nirimutaanisa kuruga ahari baaruhanga abandi boona. Egi niyo enshonga ahabw’enki eiziina eryo nirireebeka emirundi miingi omu Baibuli, n’okukira mononga omu byahandiikirwe eby’Oruheburaayo. Abavunuzi baingi ab’endimi tibari kukoresa eiziina rya Ruhanga; kwonka Zaaburi 83:18 neyoreeka kurungi: “Bamanye ngu niiwe wenka, orikwetwa Yehova, okira boona, kandi otegyeka ensi yoona.” N’ahabw’ekyo tushemereire kukoresa eiziina rya Ruhanga twaaba nitumugambaho.

7. Amakuru g’eiziina Yehova nigatwegyesa ki ahari Ruhanga?

7 Eiziina Yehova riri omu muringo gw’ekigambo ky’Oruheburaayo ekiri kumanyisa “okuba.” Kityo eiziina rya Ruhanga nirimanyisa “Nabaisaho nk’Oku Arikwenda.” Yehova omu muringo ogwo nayeyoreka nk’ow’Ekigyendererwa ow’Amaani. Obutoosha ahikiriiza ebigyendererwa bye. Ruhanga ow’amazima we wenka niwe ashemereire kugira eiziina eri ahabw’okuba abantu tibari kubaasa kuhamya yaaba puraani zaabo ziraahikirire. (Yakobo 4:13, 14) Yehova we wenka nabaasa kugira ngu: “Nikwo n’ekigambo kyangye ekirikuruga omu kanwa kangye kiriba. . . . Kigire omugisha omuri ebyo ebi nkitumiire.”—Isaaya 55:11.

8. Ni kigyendererwa ki eki Yehova yaarangiriire kurabira omuri Musa?

8 Ba ishenkuriitwe Abaheburaayo Abrahamu, Isaaka na Yakobo buri omwe ‘akatakira eiziina rya Yehova,’ kwonka tibaramanyire amakuru g’eiziina rya Ruhanga. (Okutandika 21:33; 26:25; 32:9; Okuruga 6:3) Bwanyima Yehova ku yashuurwire ekigyendererwa kye eky’okureeta abaijukuru baabo Abaisraeli kuruga omu buhuku omu Misri kandi n’okubaha “ensi ey’amate n’obwoki,” eki nikibaasa kuba kyareebekire nk’ekitari kubaasika. (Okuruga 3:17) Baitu kwonka, Ruhanga akahamisiriza amakuru g’eiziina rye arikugambira omurangi we Musa ati: “Oku nikwo origambira Abaisraeli oti: Mukama [“Yehova,” NW] Ruhanga wa baashwenkuriimwe, Ruhanga wa Abrahamu, Ruhanga wa Isaaka, Ruhanga wa Yakobo niwe abantumireho; eryo niryo iziina ryangye ebiro byona kandi okwo nikwo nshemereire kwijukwa obusingye bwona.”—Okuruga 3:15.

9. Faraho akatwara ata Yehova?

9 Musa akashaba Faraho omugabe wa Misri okwikiriza Abaisraeli kugyenda kuramya Yehova omu ihamba. Kwonka we Faraho, owaabaire natwarwa nka ruhanga kandi owaabaire naramya baaruhanga ab’omu Misri, akagarukamu: “Mukama [“Yehova,” NW] niwe oha, ou nyowe nshemereire kuhurira, nkarekura Abaisraeli bakagyenda? [Yehova] ogwo tindikumumanya; kandi n’ekindi tindikwija kubarekura, bakagyenda.”—Okuruga 5:1, 2.

10. Omu Misri eya ira, Yehova akakora ki okuhikiriza ekigyendererwa kye ekirikukwaata ah’Abaisraeli?

10 Yehova obwo akagira eki yakora okuhikiriza ekigyendererwa kye ekiri kukwatanisibwa n’amakuru g’eiziina rye. Akareeta ebibonaboneso ikumi aha Bamisri aba ira. Ekibonaboneso eky’ahamuheru kikaita emijigaijo yoona eya Abamisri otwariiremu na mutabani wa Faraho omunyamaryo. Obwo nibwo Abamisri bayenda ngu Abaisraeli bagyende. Kwonka abamwe aha Bamisri bakatangaara munonga ahabw’amaani ga Yehova kandi nabo bayegaita ah‘Abaisraeli omu kuruga Misri.—Okuruga 12:35-38.

11. Ni ky’okutangaaza ki eki Yehova yaakozire aha Nyanja Erikutukura, kandi eki kikareetera abazigu be kwikiriza ki?

11 Faraho omunyamaryo n’amahe ge hamwe n’amagana g’ebigari by’orugamba baasetuka kukwaata n’okugarura abahuuku be. Abamsiri ku bairiire haihi, Ruhanga omu muringo gw’okutangaaza akabaganisamu Enyanja Erikutukura kugira ngu Abaisraeli babaase kwambuka aha itaaka ryomire. Abaabaire babakuratiire ku batahire omu nyanja, Yehova yaguma ‘naashayisa enziga z’ebigaari byaabo byarema eikurura.’ Abamisri nikwo kugira bati: “Murekye tuhungye Abaisraeli ahabw’okuba Mukama [“Yehova,” NW] niwe arikubarwanira.” Kwonka kikaba kitakibasika. Ebisiika by’amaizi byashandaara kandi amaizi ‘gashweka ebigaari byabo n’abantu baabo ab’aha mbaraasi kandi n’eihe rya Faraho ryoona.’ (Okuruga 14:22-25, 28) Omu muringo ogwo, Yehova akekorera eiziina kandi ekyo ekyabaireho tikikebaga okuhitsya n’eri-izooba.—Yoshua 2:9-11.

12, 13. (a) Eiziina rya Ruhanga ritwiniire makuru ki omu bunaku obu? (b) N’enki eki abantu barikwetenga kweega omubwiira, kandi n’ahabw’enki?

12 Eiziina eri Ruhanga yayekoreire ritwiniire amakuru maingi omu bunaku obu. Eiziina rye Yehova ririho nk’obuhame ngu byona ebi yaagyendereire naija kubihikiriza. Ekyo nikitwariramu okuhikiriza ekigyendererwa kye eky’okubanza eky’ensi kuhinduuka ekibanja kye. (Okutandika 1:28; 2:8) Ahabw’enshonga egyo, Ruhanga naija kumariraho kimwe abo boona abari kuhakanisa obukuru bwe omu bunaku obu ahabw’okuba akagira ngu: “Haza obwo nibwo barimanya ku ndi Yehova. (Ezekieli 38:23, NW) Obwo Ruhanga naija kuhikiriza eki yaaraganiise eky’okujuna abamuramya okubahitsya omu nsi ey’okuhikirira.—2 Petero 3:13.

13 Boona abarikwenda okusiimwa Ruhanga nibaragirwa kweega kutakira eiziina rye omu kwikiriza. Baibuli neraganisa ngu “Omuntu weena oritakira eiziina rya Mukama [“Yehova,” NW], aryajunwa.” (Abarooma 10:13) Eego buzima, eiziina rya Yehova riine amakuru maingi. Okutakira eiziina rya Yehova Ruhanga kandi nk’Omujuni waawe nikibaasa kukuhitsya omu kushemererwa okutarihwaho.

EMIRINGO YA EUHANGA OW’AMAZIMA

14. Ni miringo ki emikuru eya Ruhanga eyi Baibuli erikworeeka?

14 Okweega aha kujunwa kwa Israeli kuruga omu Misri nikworeeka emiringo ena emikuru eyi Ruhanga aine omu kipimo ekihikire. Omuringo ’gu yakorangainemu na Faraho gukoreeka amaani maingi agu aine. (Okuruga 9:16) Omuringo gw’amagyezi ogu Ruhanga yakwatsiremu embeera egyo ey’oburemeezi, gukoreeka obwengye bwe obutarikuhikwa. (Abarooma 11:33) Akoreeka oburinganiza bwe abahakani abo ab’amaryo kandi ababaire nibabonabonesa abantu be. (Eky’Ebiragiro 32:4) Omuringo gwa Ruhanga oguri kukirayo obukuru ni rukundo. Yehova akoreeka okukunda kwe kwingi obu yahikiiriza eki yaaraganiise ekikwaatiraine n’abaijukuru ba Abrahamu. (Eky’Ebiragiro 7:8) Kandi akoreeka Rukundo ye obu yaikiriza abamwe aha Bamisri kureka baaruhanga ab’ebishuba kandi bakagasirwa munonga ahabw’okwehayo kuheereza Ruhanga omwe ow’amazima.

15, 16. Ni mumiringo ki eyi Ruhanga ayorekiremu rukundo?

15 Nk’oku oraashome Baibuli, noija kwetegyereza ngu rukundo nigwo muringo gwa Ruhanga omukuru kandi nagworeeka omu miringo miingi. Nk’eky’okureberaho, ahabwa rukundo, akahinduuka Omuhangi kandi yabagana okushemererwa kwe okw’okubanza n’ebihangirwe eby’omwoyo. Ezo nkumi z’obusirira bwa ba maraika nibakunda Ruhanga kandi nibamuhimbisa. (Yobu 38:4, 7; Danieli 7:10) Ruhanga kandi akoreeka rukundo omu kuhanga n’okutebekanisiza abantu ensi ngu bagituuremu omu kushemererwa.—Okutandika 1:1, 26-28; Zaaburi 115:16.

16 Rukundo ya Ruhanga netugasha omu miringo miingi munonga eyi tutari kubaasa kugambaho ngu twagimarayo. Nk’eky’okureeberaho, na rukundo, Ruhanga akakora emibiri yaitu omu muringo gw’okutangaaza ngu tubaase kushemerererwa amagara. (Zaaburi 139:14) Rukundo ye neyoreekwa omu ‘kutugwisiza enjura okuruga omu iguru kandi naatweereza emyaka omu bunaku bwayo, naatuhaazya n’eby’okurya, naijuza emitima yaitu okushemererwa.’ (Ebyakozirwe 14:17) Ruhanga hoona eizooba rye ‘naaryakiza ababi n’abarungi kandi naagwisiza enjura abahikiriire n’abatahikirire.’ (Matayo 5:45) Kandi rukundo nereetera Omuhangi waitu kutuhwera kutunga okumanya okurikukwaata ahari Ruhanga kandi n’okumuheereza tushemereirwe nk’abaramya be. Buzimazima “Ruhanga ni rukundo.” (1 Yohaana 4:8) Kwonka baitu, aine n’emiringo y’obuntu endijo miingi.

“RUHANGA OW’OKUSAASIRA N’EMBABAZI”

17. Nitweega ki ahari Ruhanga kurugirira omu Okuruga 34:6, 7?

17 Abaisraeli baherize kwambuka Enyanja Erikutukura, bakaba nibetenga kumanya Ruhanga kukiraho. Musa akamanya eki nikwo kushaba ati: “Mbwenu nu, ninkweshengyereza, ku ndaabe ngirirwe embabazi omu maisho gaawe, hati onyorekye enaama zaawe, nkumanye, mbone kuguma ningirirwa embabazi omu maisho gaawe.” (Okuruga 33:13) Musa akeyongyera kumanya ebiri kukiraho ahari Ruhanga bwanyima y’okuhurira Ruhanga we wenka nagira ati: “Yehova, Yehova, Ruhanga ow’okusaasira n’embabazi, otarahuka kugira ekiniga, oijwire embabazi n’amazima, ogirira embabazi abantu enkumi n’enkumi, osaasira okutahikirira, n’okushisha n’ekibi, otasingisiriza nakakye abaine orubanja.” (Okuruga 34:6, 7, NW) Ruhanga nainganainganisa rukundo ye hamwe n’oburinganiza, tarikushwekyerera abo abari kushisha bakigyendereire ngu baremwe kuhikwaho ebiri kuruga omu by’okushisha byabo.

18. Yehova ayoreekire ata ngu n’ow’okusaasira?

18 Nk’oku Musa yakyeegire, Yehova nayoreeka okusaasira. Omuntu oine okusaasira nasaasibwa abo abari kubonabona kandi nagyezaho kubahumuriza. Nikwo kityo, Ruhanga ayorekire omuntu esaasi arikumuteekateekyera okumwiha omu kubonabona, omu kurwara n’okufa. (Okushuuruurwa 21:3-5) Abari kuramya Ruhanga nibabaasa kuhikwaho oburemeezi ahabw’emituurire y’ensi egi emibi narishi nibabaasa kukora ebitahikire beeshangye omu buremeezi. Kwonka baahindukira Yehova omu bucureezi kuheebwa obuhweezi, naija kubahumuriza kandi abayambe. Ahabw’enki? Ahabw’okuba nayoreka okufayo aha bari kumuramya.—Zaaburi 86:15; 1 Petero 5:6, 7.

19. Ahabw’enki turikubaasa kugira ngu Ruhanga n’ow’embabazi?

19 Abantu baingi abari omu bushoboorozi nibatwaza kubi abandi. Obutashushana nabo, Yehova ku aine embabazi nyingi aha baheereza be abacureezi! N’obu araabe nakirayo omu bushoboorozi, okutwarira hamwe nayoreeka abantu boona embabazi nyingi. (Zaaburi 8:3, 4; Luka 6:35) Yehova kandi aine embabazi ahari buri muntu, nagarukamu eshaara zaabo. (Okuruga 22:26, 27; Luka 18:13, 14) N’eky’amazima, Ruhanga tarikuragirwa kworeeka nari okusaasira buri muntu. (Okuruga 33:19) N’ahabw’ekyo, nitwetenga kworeeka okusiima kwingi ahabw’embabazi n’okusaasira kwa Ruhanga.—Zaaburi 145:1, 8.

TARAHUKA KUGIRA EKINIGA, TASHOROORA, KANDI AHIKIRIIRE

20. N’enki ekirikworeeka ngu Yehova takurahuka kugira ekiniga kandi tashoroora?

20 Yehova tarahuka kugira kiniga. Baitu eki tikirikumanyisa ngu taine ki ari kubaasa kukora, ahakuba akakora atyo omu kuchwekyereza Faraho ow’amaryo n’amahe ge omu Nyanja Erikutukura. Yehova kandi tarikushoroora. Atyo abantu be abu yabaire nasiima Abaisraeli bwanyima bakaferwa okusiimwa kwe ahabw’okuguma nibashisha obutoosha. Ruhanga nayakiira abantu boona kuruga omu mahanga goona na munomuno abo bonka abari kukuratira emihanda ye ey’okuhikiirira.—Ebyakozirwe 10:34, 35.

21. (a) Okushuuruurwa 15:2-4 nizitwegyesa ki ahari Ruhanga? (b) Nikyija kutwanguhira kita okukora ebi Ruhanga arikugira ngu nibyo bihikire?

21 Ekitabo ky’Okushuuruurwa nikyoreeka obukuru bw’okweega aha biragiro bya Ruhanga “eby’okuhikiirira.” Nikitugambira ngu ebihangirwe bya Ruhanga nibyeshongora: “Mukama [Yehova, NW] Ruhanga ow’obushoboorozi bwoona, ebi waakozire ni bikuru kandi n’eby’okutangaaza; emihanda yaawe ehikiriire kandi n’ey’amazima, nyakusinga Mukama w’amahanga. Mukama waitu n’oha otaritiina, akahimbisa eiziina ryawe? Ahakuba niiwe wenka orikwera, amahanga goona garyaija gakuramye, ahakuba emitwarize yaawe y’oburyo eyorekirwe.” (Okushuuruurwa 15:2-4) Nitworeeka okutiinira kimwe Yehova buzima kandi ngu nitumuheereza ekitiinisa ky’okumuramya twaaba nitukuratira ekyo eki arikugamba ngu nikyo kihikire. Eki nikyanguha twayeyijutsya obwengye bwa Ruhanga na rukundo ye. Ebiragiro bye byoona biriho ahabw’oburungi bwaitu.—Isaaya 48:17, 18.

‘YEHOVA RUHANGA WAITU N’OMWE’

22. Ahabw’enki abo abarikwiririza omu Baibuli batarikuramya Tiriniti?

22 Abamisri aba ira bakaramya baaruhanga baingi, kwonka Yehova ni ‘Ruhanga atarikwenda kumugaitaho abandi.’ (Okuruga 20:5, NW) Musa akaijutsya Abaisraeli ngu “Yehova Ruhanga waitu ni Ruhanga omwe Yehova.” (Eky’Ebiragiro 6:4, NW) Yesu Kristo akagarukamu ebigambo ebyo. (Mako 12:28, 29) N’ahabw’ekyo, abo abarikwikiriza Baibuli nk’ekigambo kya Ruhanga tibari kuramya Tiriniti erimu abantu bashatu nari baaruhanga bashatu omuri omwe. Buzimazima, ekigambo “Tiriniti” tikiri mu Baibuli. Ruhanga ow’amazima n’Omwe, ataanisiibwe na Yesu Kristo. (Yohaana 14:28; 1 Abakorinso 15:28) Omwoyo orikwera ti muntu. N’amaani ga Yehova agari kukora agu ow’Obushoboorozi bwoona arikukoresa kuhikiriza ebigyendererwa bye.—Okutandika 1:2; Ebyakozirwe 2:1-4, 32, 33; 2 Petero 1:20, 21.

23. (a) Rukundo yawe ahari Ruhanga neija kutunguuka eta? (b) Yesu akagamba ki ahabikwatiraine n’okukunda Ruhanga, kandi nitwetenga kweega ki ahari Kristo?

23 Waateekateeka oku Yehova ari ow’okutangaaza munonga, torikwikiriza ngu oshemereire kumuramya? Ku orayeyongyere kweega Ekigambo kye, Baibuli, noija kweega eki arikwenda okore ahabw’amagara gaawe amarungi kandi ag’okushemererwa ebiro byoona. (Matayo 5:3, 6) Okwongyeraho, rukundo yaawe ahari Ruhanga neija kweyongyera. Ekyo kihikire ahakuba Yesu akagira ati: “Okunde Mukama Ruhanga waawe n’omutima gwawe gwona, n’amagara gaawe goona, n’obwengye bwawe bwona, kandi n’amaani gaawe goona.” (Mako 12:30) Omu mazima, Yesu akaba aine okukunda kwa Ruhanga nk’oku. Kwonkashi Baibuli neyoreeka ki ebiri kukwaata ahari Yesu Kristo? Aine mwanya ki omu bigyendererwa bya Yehova?

GYEZESA OKUMANYA KWAAWE

Eiziina rya Ruhanga n’oha, kandi nirikoresibwa emirundi engahi omu Byahandiikirwe eby’Oruheburaayo?

Ahabw’enki oshemereire kukoresa eiziina rya Ruhanga?

Ni miringo ki eya Yehova Ruhanga eri kukushemeza?

[Ekishushani ekiri aha rupapura 29]

Omuhangi w’ebintu byoona n’omumanya kwingana ki?

    Ebitabo Ebiri omu Runyankore (1996-2026)
    Shohora
    Taahamu
    • Runyankore
    • Yoherereza ondiijjo
    • Ebi Orikukunda
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Ebiine Kukuratirwa
    • Okurinda Ebirikukukwataho
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Taahamu
    Yoherereza ondiijjo