ABAMI B’AKABIRI
1 Ahabu mwabya abihola, abandu be Moabu mubaghana obutabali bwe Israeli.
2 Kiro kighuma, omwami Ahazia abya iniane omo kyumba ky’enyumba yiwe e Samaria. Neryo mwatogha, amalaba omo kitobo ekyabyako akayingilo ky’oko kyumba kiwe ekyabya oko lutwe, neryo amahutala. Neryo mwatuma abandu ati bayabulaye Baali-zebubu, omungu we Ekroni, ng’anemwendilama. 3 Aliwe omumalaika wa Yehova mwabwira Eliya* Omutishbi ati: “Ghenda, uyasungane n’abandu abo omwami we Samaria alyatuma, ubabwire uti, ‘Ni Kundi e Israeli siyiri oMungu kyo kiryaleka iwatuma abandu uti bayabulaye Baali-zebubu, omungu we Ekroni? 4 Neryo Yehova ati: “Siwendilua omo ngyingo eyo ughotsereko, kundi ukendihola.”’” Neryo Eliya mwaghenda.
5 Abandu abo omwami atuma babere babisuba eyiri omwami, mwalw’iniababulya ati: “Mwamalw’imwasubula busanaki?” 6 Mubamusubirya bati: “Mutukasungana n’omulume mughuma, amatubwira ati, ‘Musube eyiri omwami oyulyabatuma, mumubwire muti, “Yehova ati: ‘Ni Kundi e Israeli siyiri oMungu kyo kiryaleka iwatuma abandu uti bayabulaye Baali-zebubu, omungu we Ekroni? Busana n’ekyo, siwendilua omo ngyingo eyo ughotsereko, kundi ukendihola.’”’” 7 Neryo omwami mwababulya ati: “Omulume oyulyasyahindana nenyu n’eribabwira ebinywa ebyo alue asosire ati?” 8 Mubamusubirya bati: “Alue ambite olukimba lw’obweya, inianahangire n’omukaba w’engobi omo mbindi yiwe.” Omwami mwalw’iniabugha ati: “Oyo ni Eliya Omutishbi.”
9 Neryo omwami mwatuma omukulu mughuma w’abasuda 50 haghuma n’abasuda biwe 50 ayende Eliya. Eliya abya inianikere oko singyi y’ekitwa. Omukulu oyo mwahetukira eyiri Eliya, amamubwira ati: “Iwe mundu w’oMungu w’ekwenene, omwami ati, ‘Undaghale.’” 10 Aliwe Eliya mwasubirya omukulu w’abasuda 50 oyo ati: “Namabya iniri mundu w’oMungu w’ekwenene, omuliro alue elubula n’erikutimya, iwe n’abasuda baghu 50.” Neryo omuliro mwalua elubula, amamutimya, iye n’abasuda biwe 50.
11 Neryo omwami mwatumayo oghundi mukulu w’abasuda 50 haghuma n’abasuda biwe 50. Omukulu oyo mwayabwira Eliya ati: “Iwe mundu w’oMungu w’ekwenene, omwami ati, ‘Undaghale luba.’” 12 Aliwe Eliya mwamusubirya ati: “Namabya iniri mundu w’oMungu w’ekwenene, omuliro alue elubula n’erikutimya, iwe n’abasuda baghu 50.” Neryo omuliro w’oMungu mwalua elubula, amamutimya, iye n’abasuda biwe 50.
13 Neryo omwami mwatumayo omukulu w’akasatu w’abasuda 50 haghuma n’abasuda biwe 50. Omukulu w’abasuda oyo mwaya eyiri Eliya. Aliwe, mwabya abihika embere siwe, amakukama embere sya Eliya n’erimulemba-lemba ati amukanganaye olukogho. Mwabwira Eliya ati: “Kisi, mundu w’oMungu w’ekwenene, ulangire engebe yaghe n’engebe* y’abaghombe baghu 50 aba mo y’omughaso. 14 Omuliro abirilua elubula ngendo ibiri n’eritimya abakulu b’abasuda 50 abalyanitangirira n’eritimya ebikuto byabo by’abasuda 50. Kisi, ulangire engebe* yaghe mo y’omughaso.”
15 Neryo omumalaika wa Yehova mwabwira Eliya ati: “Ndaghala haghuma naye. Isiwamusagha.” Neryo Eliya mwandaghala haghuma naye, amaya eyiri omwami. 16 Eliya mwabwira omwami ati: “Yehova ati: ‘Mukatuma abandu uti bayabulaye Baali-zebubu, omungu we Ekroni. Ulyakola ekyo kundi e Israeli siyiri oMungu? Busanaki siwetabulya oMungu we Israeli? Busana n’ekyo, siwendilua omo ngyingo eyo ughotsereko, kundi ukendihola.’” 17 Neryo Ahazia mwahola, ngoko Yehova anabwira Eliya. Neryo kundi Ahazia mwatabuta omwana w’obulume, Yehoramu* mwabya mwami omo mwanya wiwe. Mwabya mwami omo mwaka w’akabiri w’obutabali bwa Yehoramu, mughala wa Yehoshafati, omwami we Yuda.
18 Eyindi myatsi eyilebirye Ahazia, ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli.
2 Omughulu Yehova abya iniakisiya inierukirya Eliya y’elubula* omo kihunga kinene, Eliya na Elisha mubaya e Gilgali. 2 Eliya mwabwira Elisha ati: “Kisi, sighala hano, kundi Yehova mwakanibwira ati niye e Beteli.” Aliwe Elisha mwamusubirya ati: “Oko kwenene-kwenene ngoko Yehova aliho kandi ngoko naghu uliho, sinendikuleka.” Neryo abalume babiri abo mubaya e Beteli yo haghuma. 3 Abaghala b’abaminyereri ababya e Beteli mubasyahindana na Elisha, bamamubwira bati: “Unasi ngoko munabwire Yehova akendiheka omukama waghu, neryo syendisyabya mukama waghu?” Elisha mwabasubirya ati: “Ninasi. Muhune.”
4 Enyuma sy’aho, Eliya mwabwira Elisha ati: “Elisha, sighala hano kisi, kundi Yehova abiribugha ati niye e Yeriko.” Aliwe Elisha mwamusubirya ati: “Oko kwenene-kwenene ngoko Yehova aliho kandi ngoko naghu uliho, sinendikuleka.” Neryo abalume babiri abo mubaya e Yeriko yo haghuma. 5 Neryo abaghala b’abaminyereri ababya e Yeriko mubasyahindana na Elisha, bamamubwira bati: “Unasi ngoko munabwire Yehova akendiheka omukama waghu, neryo syendisyabya mukama waghu?” Elisha mwabasubirya ati: “Ninasi. Muhune.”
6 Enyuma sy’aho, Eliya mwabwira Elisha ati: “Sighala hano kisi, kundi Yehova abirinibwira ati niye hakuhi ne Yordani.” Aliwe Elisha mwamusubirya ati: “Oko kwenene-kwenene ngoko Yehova aliho kandi ngoko naghu uliho, sinendikuleka.” Neryo abalume babiri abo mubaghenda haghuma. 7 Abalume 50 ababya b’oko baghala b’abaminyereri nabo mubaghenda haghuma na Eliya na Elisha. Eliya na Elisha mubimana oko musike we Yordani abaghala b’abaminyereri ibanemubaleberya hali. 8 Neryo Eliya mwimya olukimba lwiwe lw’obuminyereri, amalingalo, n’erihumba mulo mw’amaghetse. Neryo amaghetse we Yordani mwayighaba, awandi amaya oko luhande lw’amalembe n’awandi oko luhande lw’amali. Neryo abalume babiri abo mubasoka e Yordani oko kitaka ekyumire.
9 Mubabya babinasoka, Eliya mwabwira Elisha ati: “Wanzire inakukoleraki embere oMungu aniheke?” Elisha mwamusubirya ati: “Kisi, nihabawe esyosehemu ibiri sy’ekirimu ekyo Mungu akuha.” 10 Eliya mwamusubirya ati: “Wamasaba omwatsi owakalire. Wamabinilangira omughulu ngendihekwa, aho ighukendisunga ekyo wamasaba. Aliwe, utetanilangira, isiwendibanakyo.”
11 Omughulu babya bakaghenda ibanemukania, omutoka n’esyosabayiri,* ebyakire ng’omuliro mubyalw’ibyaghaba Eliya na Elisha, neryo Eliya amerukira elubula* omo kihunga kinene. 12 Elisha abya akalebya inianemubugha omo mulenge muli ati: “Baba waghe, baba waghe! Omutoka we Israeli n’abakaghendayagho!” Elisha mwatasyalangira Eliya. Mwahambirira esyongyimba siwe, amatulasyo mo bihande bibiri. 13 Enyuma sy’aho, mwatola olukimba lw’obuminyereri lwa Eliya olwatogha, neryo amasuba oko musike we Yordani. 14 Neryo mwimya olukimba lw’obuminyereri lwa Eliya olwatogha, amapikalo oko maghetse, n’eribugha ati: “Yehova, oMungu wa Eliya, ali hayi?” Mwabya abipikalo oko maghetse, amaghetse we Yordani amayighaba, awandi amaya oko luhande lw’amalembe n’awandi oko luhande lw’amali, neryo Elisha amasoka.
15 Omughulu abaghala b’abaminyereri ababya e Yeriko balangirira Elisha ibane ehali, mubabugha bati: “Ekirimu kya Eliya kyabiribya oko Elisha.” Neryo mubaya eyiri Elisha, bamakukama n’erihira obusu bwabo b’oko kitaka embere siwe. 16 Mubamubwira bati: “Tune n’abalume 50 abawite obutoki. Kisi, ughende haghuma n’abo, muyarondaye omukama waghu. Ekirimu* kya Yehova kyanganabya imokikamusumbira endata n’erimughusa oko kitwa kighuma kutse omo musya.” Aliwe Elisha mwababwira ati: “Isimwababwira muti bayamuronde.” 17 Aliwe mubamuhatikana erihika oko kika amaluha. Neryo mwasala ababwira ati: “Sawa, bayamuronde.” Neryo mubatuma abalume 50 abo. Mubabugha ebiro bisatu bakarondya Eliya, aliwe mubatamusunga. 18 Mubabya babisuba eyiri Elisha, mubeya iniane e Yeriko. Neryo mwababwira ati: “Si mungababwira niti isimwayamurondaya!”
19 Enyuma sy’aho, abandu b’omo muyi mubabwira Elisha bati: “Mukama wetu, ngoko wamalangira, omuyi wetu ali ahuwene; aliwe amaghetse wamo syuwene, n’ekitaka sikiryerako kindu.”* 20 Neryo mwababwira ati: “Muniletere akabakuli* kahya-kahya, muhire muko m’omunyu.” Neryo mubamuletera akabakuli kaghuma. 21 Neryo mwaya ahali engununuko y’amaghetse ayo, amaghusamo munyu, n’eribugha ati: “Yehova ati, ‘Nabiryuwania amaghetse aya. Syangasyaholya omundu kandi syendisyaleka abandu n’esyonyama ibatabuta.’”* 22 N’amaghetse ayo abiryuwana erihika na munabwire, ngoko Elisha anabugha.
23 Elisha mwalua aho, amaya e Beteli. Omughulu abya inianemulaba omo ndaki, abalwana balebe abakine balere mubalua omo muyi, bamatsuka erimusekererya. Mubabya bakamubwira bati: “Hetuka, iwe w’oluhala! Hetuka, iwe w’oluhala!” 24 Oko mwiso, Elisha mwabinduka, amasamalira abalwana abo, n’eribatakira omo rina rya Yehova. Neryo esyodubu ibiri sy’obukali musyalua omo musitu, syamatulanga abana 42 mo bihande-bihande. 25 Elisha mwalua aho, amaya oko Kitwa kye Karmeli. Enyuma sy’aho, mwalua eyo, amasuba e Samaria.
3 Omo mwaka we 18 w’obutabali b’omwami Yehoshafati we Yuda, Yehoramu mughala wa Ahabu mwabya mwami we Israeli. Mwatabala oko myaka 12 iniane e Samaria. 2 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova, aliwe mwatakolabyo omo lulengo lungaha n’olwa baba wiwe na mama wiwe, kundi mwalusya omo kihugho mw’enduyi nyibuyirire ya Baali eyo baba wiwe akokotaya. 3 Aliwe, mwakola amalolo awali ng’ogho Yeroboamu mughala wa Nebati aleka Abaisraeli ibakola. Mwataleka erikolagho.
4 Mesha omwami we Moabu abya iniakatunga esyombuli. Abya iniakaliha omwami we Israeli omuhako w’ebyana by’esyombuli 100 000 n’esyombangale 100 000 esitesyatwibwako obweya. 5 Ahabu mwabya abinahola, omwami we Moabu mwaghana obutabali bw’omwami we Israeli. 6 Oko biro ebyo, omwami Yehoramu mwaya e Samaria n’erihindania abasuda bosi be Israeli. 7 Kandi mwatuma omulaghe ono oko mwami Yehoshafati we Yuda: “Omwami we Moabu abirighana obutabali bwaghe. Unemwendiyaniwatikya erilwa n’abandu be Moabu?” Yehoshafati mwamusubirya ati: “Inga, ngendighenda naghu. Iwe naghe, tuli baghuma. Abasuda baghe n’abasuda baghu ni baghuma. Esyosabayiri* syaghe n’esyosabayiri syaghu ni sighuma.” 8 Enyuma sy’aho, Yehoshafati mwamubulya ati: “Tukendilaba omo nzira yahi?” Yehoramu mwamusubirya ati: “Tukendilaba omo mbwarara ye Edomu.”
9 Neryo omwami we Israeli, omwami we Yuda, n’omwami we Edomu mubaghenda. Mubayatimba hali, neryo mubabya babibugha ebiro 7, babya isibakiwite oko maghetse agho banganywa, n’ogho esyonyama esyo baghenda nasyo syanganywa. 10 Neryo omwami we Israeli mwabugha ati: “Buno si ni buhanya! Yehova mwakatubirikira itwe bami basatu busana n’erituhira tu omo byala by’Abamoabu!” 11 Neryo Yehoshafati mwamusubirya ati: “Hano sihali omuminyereri wa Yehova oyo twangabugha tuti atubuliraye Yehova emyatsi nga yikendighenda yiti?” Neryo omughuma w’oko baghombe b’omwami we Israeli mwasubirya ati: “Eno yine Elisha mughala wa Shafati, oyo wabya akuta maghetse oko byala bya Eliya.”* 12 Neryo Yehoshafati mwabugha ati: “Oyo akenditubwira ekyo Yehova anzire itwakola.” Neryo omwami we Israeli, Yehoshafati, n’omwami we Edomu mubayasungana na Elisha.
13 Elisha mwabwira omwami we Israeli ati: “Ukasyanironderaki. Ghenda, uyarondaye abaminyereri ba baba waghu n’abaminyereri ba mama waghu.” Aliwe omwami we Israeli mwamusubirya ati: “Iyehe, kundi Yehova yulyatubirikira itwe bami basatu atoke erituhira omo byala by’Abamoabu.” 14 Neryo Elisha mwabugha ati: “Oko kwenene-kwenene ngoko Yehova w’emilondo oyo ngakolera* aliho, nga nitalue nisikirye omwami Yehoshafati we Yuda, sinilyendikukebera n’ahake, kandi sinilyendikutsomana. 15 Neryo muniletere oyukawata enanga.” Oyukawata enanga* mwabya abinatsuka eriwatayo, ekirimu* kya Yehova mukyahika oko Elisha. 16 Neryo Elisha mwabugha ati, “Yehova ati: ‘Mutakule ebyuna omo musya oyu, 17 kundi Yehova ati: “Simwendilola oko rihunga, kandi simwendilola oko mbula; aliwe omusya oyu akendyusulamo amaghetse. Mukendinywa kugho, inywe, esyonyama syenyu, n’esindi nyama syenyu.”’ 18 Ekyo ni kyolo oko Yehova kundi nibya akendihira n’Abamoabu omo byala byenyu. 19 Litolere imwahimbula emiyi yosi eyo mundu ateangahikamo bweghu-bweghu n’emiyi yosi eyuwene, imwakonda emiti yosi eyuwene, imwaliba esyongununuko syosi sy’amaghetse, n’eritsandya amalima wosi awuwene omw’ighusa mugho mw’amabwe.”
20 Omo tututu, oko mughulu w’eriherera obuhere bw’akalyo bw’omo tututu, amaghetse mwalw’iniahika akalua omo kihugho kye Edomu, n’omusya musulamo amaghetse.
21 Abamoabu bosi mubowa ngoko omwami we Israeli, omwami we Yuda, n’omwami we Edomu babirisyalwa nabo. Neryo Abaedomu mubabirikira abalume bosi abangatoka eriheka ebindu by’amalwa,* bamayimana oko mupaka w’ekihugho. 22 Mubabya babibuka omo tututu kutsibu, eryuba ryabya irinemupalya-palya oko maghetse, n’Abamoabu ababya oko lundi luhande ibo mubabya bakalangira amaghetse ayo ng’abiribya musasi. 23 Mubabugha bati: “Olya si ni musasi! Abami babiriitana omo muyali. Tuyeyo. Iwe Moabu, ghenda uyaheke ebindu byabo!” 24 Abamoabu mubabya babihika omo kambi y’Abaisraeli, Abaisraeli mubahangana n’eriita Abamoabu, neryo Abamoabu mubatibita. Abaisraeli mubayahika omo kihugho kye Moabu ibanemwitabo. 25 Mubahimbula emiyi, n’obuli mulume mwaghusa eribwe omo malima wosi aghuwene, neryo amalima ayo amusulamo amabwe. Mubaliba n’esyongununuko syosi sy’amaghetse, bamakonda n’emiti yosi eyuwene. Oluhimbo lw’amabwe lwe Kir-hareseti lo lwabya ilukinimene. Abasuda ababya n’emijeledi mubatimba kulo, bamahimbulalo.
26 Omwami we Moabu mwabya abilangira ngoko amabisingwa, mwimya abalume 700 abawite oko miyali batoke erilebya nga banganatura bati omo basuda batoke eriyahika eyiri omwami we Edomu; aliwe mubatatoka. 27 Neryo omwami we Moabu mwimya akambere kiwe akenditabala omo mwanya wiwe, amahererako mo buhere bw’eryokererya oko luhimbo olo. Neryo abandu mubahitana kutsibu oko mwami we Israeli, erihika oko kika bamalua omo kiharo ky’omwami we Moabu, bamasuba omo kihugho kyabo.
4 Kiro kighuma, omukwa-kali mughuma oyo wabya mukali w’omughuma w’oko baghala b’abaminyereri mwayilungumula oko Elisha, amamubwira ati: “Omughombe waghu, ni bugha ambu, omwira waghe abirihola, kandi unasi ndeke-ndeke ngoko omughombe waghu oyo abya iniakasagha Yehova mughulu wosi. Aliwe, omundu mughuma oyo twabyamo edeni yiwe mwaheka abana baghe babiri atoke eriyabayayira mo bakobe biwe.” 2 Neryo Elisha mwabwira omukali oyo ati: “Nikuwatikaye niti? Terimbwira, uwite okuki omo nyumba yaghu?” Omukali oyo mwamusubirya ati: “Ingye mughombe waghu singwite oko kindu omo nyumba, ekyo ninawiteko kisa ry’erilegha ry’amaghuta.” 3 Enyuma sy’aho, Elisha mwabwira omukali oyo ati: “Ghenda, uyasungane n’abahimbani baghu bosi. Ubabwire uti bakuhe amalegha awatemo kindu. Bakuhe amalegha manene. 4 N’enyuma sy’aho, wingire omo nyumba yaghu, iwe n’abana baghu muyikingiremo. Musulaye omo malegha wosi mw’amaghuta. Erilegha ryabyusula, imwahiraryo oho lutambi.” 5 Neryo omukali oyo mwaghenda.
Mwingira omo nyumba yiwe, neryo iye n’abana biwe bamayikingiramo. Mubabya bakamulabirya amalegha, naye inyusulyagho. 6 Amalegha mwabya abyusula, omukali oyo mwabwira omughuma w’oko bana biwe ati: “Niletere n’erindi rilegha.” Aliwe omwana wiwe oyo mwamubwira ati: “Sihakiri.” Neryo amaghuta mwatasyaluamo. 7 Neryo omukali oyo mwayabwira omundu w’oMungu w’ekwenene. N’omundu w’oMungu w’ekwenene oyo naye mwamubwira ati: “Ghenda, uyaghulaye amaghuta ayo, ulihe amadeni waghu, neryo amaghuta awakendisighala akendikuwatikya iwe n’abana baghu omo ngebe yenyu.”
8 Kiro kighuma, Elisha mwaya e Shunemu. Yabya omukali mughuma oyusikibwe kutsibu, mwamuhatikana ati ayalire ewiwe y’akalyo. Eritsuka ekiro ekyo, omughulu abya akalaba e Shunemu, iniakakita oho w’omukali oyo, inialiraho. 9 Neryo omukali oyo mwabwira omulume wiwe ati: “Omulume oyukabya akasa ewetu, ninasi ngoko ni mubuyirire w’oMungu. 10 Kisi, tumukokoteraye ekyumba kike omo lutwe. Tuhiremo engyingo, emesa, ekitumbi, n’ekindu ky’erihirako etala. Omughulu akendisyabya akasyatubana, akendisyabya akaghotseramo.”
11 Kiro kighuma, Elisha mwahika e Shunemu. Mwahetukira omo kyumba ekyabya omo lutwe akayayato. 12 Enyuma sy’aho, mwabwira omughombe wiwe, ye Gehazi, ati: “Unibirikirire omukali Mushunemu.” Neryo Gehazi mwamubirikira, n’omukali oyo mwasyimana embere sya Elisha. 13 Neryo Elisha mwabwira Gehazi ati: “Kisi bwira omukali oyo uti, ‘Wabiritukasanira kutsibu. Wanzire inakukoleraki? Wanzire inakubughira n’omwami kutse n’omukulu w’abasuda?’” Aliwe omukali oyo mwamusubirya ati: “Iyehe, ninikere ndeke omo kati-kati k’abandu b’ewetu.” 14 Neryo Elisha mwabulya Gehazi ati: “Twangamukoleraki?” Gehazi mwasubirya ati: “Syawite oko bana, n’omwira wiwe ni musyakulu.” 15 Elisha mwalw’iniamubwira ati: “Umubwire uti ase hano.” Neryo Gehazi mwayamubwira; n’omukali oyo amasyimana oko mulango. 16 Neryo Elisha mwamubwira ati: “Oko ndambi eno, oko mwaka owakasa, ukendisyalembera omwana.” Aliwe omukali oyo mwamusubirya ati: “Iyehe, mukama waghe, iwe mundu w’oMungu w’ekwenene! Leka eriteba omughombe waghu.”
17 Aliwe, omukali oyo mwabya mukule, amabuta omwana w’obulume oko mwaka owakwama, oko mughulu mughumerera, ngoko Elisha anamubwira. 18 Omwana oyo mwakula. Kiro kighuma, omwana oyo mwaya eyiri baba wiwe. Baba wiwe abya iniane haghuma n’abakaghesa. 19 Mwabya akabwira baba wiwe ati: “Omutwe waghe, omutwe waghe amaluma!” Neryo baba w’omwana oyo mwabwira omughombe wiwe ati: “Umutwalire mama wiwe.” 20 Neryo omughombe oyo mwamutwalira mama wiwe. Mama wiwe mwamutambika erihika oko medi, neryo omwana oyo mwahola. 21 Omukali oyo mwayamughotserya oko nyingo y’omundu w’oMungu w’ekwenene, amaluamo n’erikinga omulango. 22 Enyuma sy’aho, mwabirikira omulume wiwe n’erimubwira ati: “Kisi, unitumire omughombe mughuma n’epunda nguma. Ngendighenda luba-luba eyiri omundu w’oMungu w’ekwenene n’erisubula.” 23 Aliwe omwira wiwe mwamubwira ati: “Busanaki wanzire eriyamusunga munabwire? Munabwire ka si kiro ky’omughenda muhya-muhya kutse ekiro ky’esabato.” Aliwe, omukali wiwe mwamubwira ati: “Sighusaghe, emyatsi yosi inuwene.” 24 Neryo omukali oyo mwateghekania epunda, amabwira omughombe wiwe ati: “Ughendaye epunda yo luba-luba. Isiwaghendayayo bolo-bolo nitetakubwira.”
25 Neryo omukali oyo mwaya oko Kitwa kye Karmeli eriyasungana n’omundu w’oMungu w’ekwenene. Omundu w’oMungu w’ekwenene mwamulangirira hali, neryo mwalw’iniabwira Gehazi omughombe wiwe ati: “Tahie, omukali Mushunemu yolya, anemwasa. 26 Kisi tibita eyali, umubulaye uti, ‘Unuwene? Omulume waghu anuwene? N’omwana waghu anuwene?’” Omukali oyo mwasubirya omughome wa Elisha ati: “Emyatsi yosi inuwene.” 27 Omukali oyo mwabya abihika oko kitwa, ahali omundu w’oMungu w’ekwenene, mwalw’iniamakirira ebisando by’omundu w’oMungu w’ekwenene. Gehazi mwaseghera hakuhi n’abo atoke erimulusyaho, aliwe omundu w’oMungu w’ekwenene mwabugha ati: “Muleke, ali omo bulighe bunene, aliwe Yehova abirinibisa omwatsi oyo kandi syetanibwira.” 28 Neryo omukali oyo mwabwira Elisha ati: “Mukama waghe, munanakusaba omwana? Si munakubwira niti, ‘Isiwaniteba.’”
29 Elisha mwalw’iniabwira Gehazi ati: “Lingira olukimba lwaghu lw’omo mbindi, wimaye omutso waghe neryo ughende. Wamabisangana omundu, isiwamurakaya. N’omundu amabikuramukya, isiwamusubiraya. Uyahire omutso waghe oko busu b’omwana.” 30 Neryo mama w’omwana mwabwira Elisha ati: “Oko kwenene-kwenene ngoko Yehova aliho kandi ngoko naghu uliho, sinendisubula nite naghu.” Neryo Elisha mwahangana, amaghenda n’omukali oyo. 31 Gehazi mwababera embere. Mwabya abihika, amahira omutso oyo oko busu b’omwana. Aliwe omwana oyo mwatabugha kutse eryowa kindu. Neryo Gehazi mwasuba enyuma, amayahindana na Elisha, neryo amamubwira ati: “Omwana syetabuka.”
32 Omughulu Elisha ahika omo nyumba eyo, omwana abya inianaghotsere oko ngyingo yiwe, iniabirihola. 33 Elisha mwingira omo kyumba, amakinga omulango. Iye n’omwana oyo bo babya omo kyumba. Neryo mwatsuka erisaba Yehova. 34 Neryo mwasambira oko ngyingo, amayikakirya oko mubiri w’omwana. Mwahira obuno bwiwe oko buno bw’omulwana, ameso wiwe oko meso w’omulwana, n’ebyala biwe oko byala by’omulwana. Mwasighala inianayikakirye oko mwana. Neryo omubiri w’omwana mwatsuka erihuha. 35 Elisha mwabya akayitimba-timbako omo nyumba. Enyuma sy’aho, mwasambira oko ngyingo, kandi amayikakirya oko mubiri w’omwana. Neryo omwana mwatwa esyotsihya 7, n’erikingula ameso. 36 Neryo Elisha mwabirikira Gehazi, amamubwira ati: “Ubwire omukali Mushunemu uti ase.” Neryo Gehazi mwayamubwira ati ase. Abere abyasa, Elisha amamubwira ati: “Imaya omwana waghu.” 37 Neryo omukali oyo mwingira omo nyumba, amayighusa oko bisando bya Elisha, amakukama, n’erihira obusu bwiwe b’oko kitaka embere siwe. Enyuma sy’aho mwimya omwana wiwe, n’eriya ehihya.
38 Elisha mwabya abisuba e Gilgali, mweya enzala iyabiribya omo kihugho ekyo. Kiro kighuma, abaghala b’abaminyereri babya ibanikere embere siwe. Neryo mwabwira omughombe wiwe ati: “Uhire enyungu nene oko liko kandi uhukire abaghala b’abaminyereri b’omuto.” 39 Neryo omughuma w’oko baghala b‘abaminyereri mwaya emoli akayatwa esyonyinyi. Mwasunga ekiti ekikalanda,* neryo amatwa kukyo kw’ebyangululu,* amusulyabo omo lukimba lwiwe. Neryo mwasubula, amatwabyo mo bihande-bihande n’erihirabyo omo nyungu, aliwe isyasi nga niki. 40 Habere habilaba mughulu mulebe, mubaha abalume ababya aho b’akalyo. Aliwe mubabya babinalya oko muto oyo, mubalaka ibanemubugha bati: “Mundu w’oMungu w’ekwenene, omo nyungu muli esumu.”* Neryo mubatalya omuto oyo. 41 Neryo omundu w’oMungu w’ekwenene mwababwira ati: “Muniletere efarine nyike.” Mwaghusayo omo nyungu, neryo amabugha ati: “Wanganabahagho, balye.” Esumu yabya isiyikiri omo nyungu.
42 Aliwe, omulume mughuma mwahika akalua e Baali-shalisha. Mwaletera omundu w’oMungu w’ekwenene emikati 20 y’ekisusu eyahukawa omo kisusu ky’erimbere-mbere. Mwamuletera n’omufuko mughuma owalimo emighanda eyiryalua okw’itwibwa. Neryo Elisha mwabugha ati: “Uhebyo abalume aba, balyebyo.” 43 Aliwe, omughombe wiwe mwamusubirya ati: “Sibyangaghonera oko bandu 100.” Elisha mwamubwira ati: “Ubahebyo, balyebo, kundi Yehova ati, ‘Bakendyughuta, ibyasaka nibya.’” 44 Neryo omughombe wiwe mwahabyo abalume abo. Mubalya, bamasakya, ngoko Yehova anabugha.
5 Naamani, omukulu w’abasuda b’omwami we Siria, abya mulume oyusikibwe kutsibu. Omwami abya iniamusikirye kutsibu, kundi Yehova mwakolesya Naamani eriwatikya Abasiria erisinga. Aliwe omusuda w’amaka oyu abya iniakwire ebihagha.* 2 Kiro kighuma, abasuda be Siria mubayalwa. Neryo mubahamba omo kihugho kye Israeli mw’akambesa kaghuma. Akambesa ako mukabya kakakolera omukali wa Naamani. 3 Kiro kighuma, akambesa ako mukabwira muka Naamani kati: “Ngambe omukama waghe alyayasungana n’omuminyereri oyuli e Samaria! Alyendilamya ebihagha biwe.” 4 Neryo mwayabwira* omukama wiwe, amamukanirya ebyo akambesa akalua e Israeli kalyabugha.
5 Neryo omwami we Siria mwabugha ati: “Ulw’iwaghenda! Ngendikuha ebaruha eyo ukendiha omwami we Israeli.” Neryo Naamani mwimya esyotalanta* 10 sy’efeza,* ebihande 6 000 by’ehoro, n’esyongyimba 10, amaghenda. 6 Naamani mwaha omwami we Israeli ebaruha eyihandikiremo yiti: ‘Namakutumira ebaruha eno n’omughombe waghe Naamani. Nanzire iwalamya ebihagha biwe.” 7 Omwami we Israeli mwabya abisoma ebaruha eyo, mwalw’iniatulanga esyongyimba siwe, n’eribugha ati: “Ingye Mungu kwe? N’ingye ngaholaya omundu kutse erimuleka abyeho? Akaniletera omulume oyu ati nilamaye ebihagha biwe! Si mwamalangira ngoko akanirondako omwagha.”
8 Aliwe, omughulu Elisha omundu w’oMungu w’ekwenene owa ngoko omwami we Israeli abiritulanga esyongyimba siwe, mwalw’iniatumira omwami y’omulaghe ono: “Busanaki mukatula esyongyimba syaghu? Kisi, leka omundu oyo ase eyo niri atoke eriminya ngoko e Israeli yine omuminyereri.” 9 Neryo Naamani mwaghenda n’esyosabayiri* siwe n’emitoka yiwe y’amalwa, amayimana oko mulango w’enyumba ya Elisha. 10 Aliwe, Elisha mwatuma omundu ati ayabwire Naamani ati: “Uyanabire omo Yordani mo ngendo 7, neryo omubiri waghu akendyuwana n’eryera.” 11 Neryo Naamani mwahitana kutsibu, amaghenda inianemubugha ati: “Nilue ngayibwira niti, ‘Akendyasa eyo niri, inimana embere syaghe, neryo iniasaba Yehova oMungu wiwe, inianemutulya ebyala biwe oko bihagha byaghe atoke erinilamya.’ 12 E Abana ne Farpari, esyonyusi sye Damasko, sisyuwene kulenga esyonyusi syosi sye Israeli? Sinanganabira musyo, neryo inera?” Neryo Naamani mwasubula, amaghenda iniabirihitana kutsibu.
13 Aliwe abaghombe biwe mubaseghera ahali, bamamubwira bati: “Omuminyereri oyo ng’alyakubwira ati ukole omwatsi owakalire, si ulyendikolagho. Neryo busanaki wamaghana abikubwira risa ati, ‘Uyanabe neryo ukendyera’?” 14 Neryo Naamani mwandaghalira eyiri Olusi lwe Yordani, amayitoberya mulo mo ngendo 7, ngoko omundu w’oMungu w’ekwenene analyamubwira. Neryo omubiri wiwe mwasuba ng’omubiri w’omwana mulere, kandi amera.
15 Enyuma sy’aho, mwasuba eyiri omundu w’oMungu w’ekwenene, iye haghuma n’abosi abaghenda haghuma naye. Mwimana embere sy’omundu w’oMungu w’ekwenene n’erimubwira ati: “Munabwire, namaligha ngoko omo kihugho kyosi simuli oMungu yite e Israeli hasa. Neryo kisi, ulighe ekihembo* kyaghe kino, ingye mughombe waghu.” 16 Aliwe, Elisha mwamusubirya ati: “Oko kwenene-kwenene ngoko Yehova oyo ngakolera* aliho, sinendiligha ekihembo kyaghu.” Naamani mwamuhatikana ati alighekyo, aliwe Elisha mwaghana kotse-kotse. 17 Naamani mwasala abugha ati: “Kisi, wamabya isiwendiligha ekihembo kyaghe, kwesi banihe oko mutaka w’omo kihugho kino ogho esyonyumbu ibiri syangaheka, kundi ingye mughombe waghu sinendisyasyaherera obuhere bw’eryokererya kutse obundi buhere omungu wosi-wosi ate ini Yehova. 18 Aliwe Yehova anighanyire oko kino: Omughulu omukama waghe akingira omo nyumba* ya Rimoni eriyakukama, akaghemera oko kuboko kwaghe, naghe ekyo kikaleka inakukama omo nyumba ya Rimoni. Omughulu ngendikukama omo nyumba ya Rimoni, Yehova anighanyire busana n’ekyo.” 19 Neryo Elisha mwamubwira ati: “Ughende buholo.” Neryo Naamani mwaghenda. Mwabya abighenda olughendo lulebe, 20 Gehazi, omughombe wa Elisha omundu w’oMungu w’ekwenene, mwayibwira ati: ‘Omukama waghe amaleka tu Naamani Omusiria aghende isyetimya n’ekihembo ekyo alyamuletera. Oko kwenene-kwenene ngoko Yehova aliho, ngendimukwamirira atoke erimba ekindu kilebe.’ 21 Neryo Gehazi mwakwamirira Naamani. Naamani mwabya abilangira omundu inianemwasira enyuma siwe akatibita, mwakima oko mutoka wiwe, amayahindana naye n’erimubulya ati: “Emyatsi inuwene kwe?” 22 Gehazi mwamusubirya ati: “Emyatsi yosi inuwene. Omukama waghe amanituma ati nikubwire niti: ‘Abalwana babiri b’omo kiharo ky’ebitwa kye Efraimu bamahika ewaghe. Ni baghala b’abaminyereri. Kisi, ubahe etalanta nguma y’efeza* n’esyongyimba ibiri.’” 23 Naamani mwamusubirya ati: “Esyotalanta ibiri sy’esi, imayasyo.” Naamani mwamuhatikana, neryo amamusengera esyotalanta ibiri sy’efeza* omo mifuko ibiri, amahiramo n’esyongyimba ibiri. Enyuma sy’aho, amahabyo amaghombe biwe babiri bwatwalirebyo Gehazi.
24 Gehazi mwabya abihika e Ofeli,* mwimya emifuko eyo, amahirayo omo nyumba yiwe. Enyuma sy’aho, amabwira abalume abo ati basubule. Mubabya babisubula, 25 Gehazi mwasuba eyiri omukama wiwe. Elisha mwamubulya ati: “Gehazi, ukaluahi?” Gehazi mwamusubirya ati “Mukama waghe, nine hano tu.” 26 Elisha mwamubulya ati: “Siwasi ngoko omutima waghe alue iniane erya haghuma naghu omughulu omulume oyo alyakima oko mutoka wiwe n’erisyahindana naghu? Ukalengekanaya uti ono w’omughulu w’eriligha efeza,* esyongyimba, amalima w’emizeituni kutse amalima w’emizabibu, esyombuli kutse esyonde, abaghombe b’obulume kutse abaghombe b’obukali? 27 Ebihagha bya Naamani sibyendikuluako, iwe n’abana baghu kera na kera.” Gehazi mwalw’inialwa aho iniabiribyako ebihagha, by’omusohe* ng’enzururu.
6 Kiro kighuma, abaghala b’abaminyereri mubabwira Elisha bati: “Tahie, oho itwe naghu tupangire habiribya hake. 2 Kisi, tuye eyiri e Yordani. Tukendibya twabihikayo, obuli mundu iniatwa* omuti, neryo itwahimba enyumba eyo tukendikalamo.” Elisha mwababwira ati: “Muyeyo.” 3 Omughuma wa kubo mwamubulya ati: “Unemwendighenda haghuma netu?” Elisha mwamusubirya ati: “Inga, ngendighenda.” 4 Neryo mwaghenda haghuma nabo. Mubabya babihika eyiri e Yordani, mubatwa emiti. 5 Omughulu omughuma wa kubo abya akatwa omuti, embasa muyalua omo muhini, yamatoghera omo lusi. Neryo mwalaka ati: “Buhasya, mukama waghe, si niryayibwekayo!“ 6 Omundu w’oMungu w’ekwenene mwamubulya ati: “Hayi ho yiryatoghera?” Naye mwamukangania oho yiryatoghera. Neryo Elisha mwatwa omuti, amaghusagho oho embasa yiryatoghera, neryo amaleletya embasa y’oko maghetse. 7 Elisha mwabugha ati: “Lusayayo omo maghetse.” Neryo omulume oyo mwakakya ebyala biwe, amimyayo.
8 Omwami we Siria mwalwa n’Abaisraeli. Mwakania n’abakulu b’abasuda biwe, amababwira ati: “Ngendiyahira ekambi yaghe omo mwanya mulebe, nenyu mukendibya haghuma naghe.” 9 Neryo omundu w’oMungu w’ekwenene mwatuma omulaghe ono oko mwami we Israeli: “Uyiteghaye isiwalaba omo mwanya mulebe, kundi ho Basiria bakendihira ekambi yabo.” 10 Neryo omwami we Israeli mwatuma omulaghe oko bandu ababya omo mwanya oyo ogho mundu w’oMungu w’ekwenene amubwira ati isyalabamo. Elisha mwataleka eribwira omwami ati ayiteghaye. Neryo omwami mwayikakirya ngendo nyingyi* erihika omo mwanya oyo.
11 Ekyo mukyaleka omwami we Siria iniahitana kutsibu. Neryo mwahindania abakulu b’abasuda biwe, amababwira ati: “Muterimbwira, omo kati-kati ketu mune oyuli oko luhande lw’omwami we Israeli?” 12 Neryo omughuma w’oko bakulu b’abasuda biwe mwamubwira ati: “Mukama waghe kandi mwami waghe, situlimo oyuli oko luhande lw’omwami we Israeli. Elisha omuminyereri we Israeli yukabwira omwami we Israeli ebyo ukabugha ighune omo kyumba kyaghu ky’erighotseramo.” 13 Neryo omwami we Siria mwabugha ati: “Muyamurondaye. Mukendibya mwabimusunga, inatumayo abandu, ibayamuhamba.” Habere habilaba mughulu mulebe, mubayabwira omwami we Siria ambu: “Elisha ane e Dotani.” 14 Omwami we Siria mwalw’iniatumayo esyosabayiri,* emitoka y’amalwa, n’abasuda banene; mubahikayo omo kiro, bamatimba oko muyi oyo.
15 Omughombe w’omundu w’oMungu w’ekwenene mwabuka omo tututu, amahulukira ehihya. Mwalangira abasuda ibane n’esyosabayiri,* n’emitoka y’amalwa, kandi ibabiritimba oko muyi. Mwalw’iniabwira Elisha ati: “Tuli bahanya, mukama waghe, lero tukayira tuti?” 16 Aliwe Elisha mwamubwira ati: “Isiwasagha! Kundi abali haghuma netu ni banene kutsibu kulenga abali haghuma nabo.” 17 Neryo Elisha mwasaba ati: “Yehova, kisi, kingula ameso wiwe atoke erilangira.” Yehova mwalw’iniakingula ameso w’omughombe wa Elisha, neryo amalangira. Mwalangira ekiharo ky’ebitwa ekyabya kitimbire oko Elisha ikinaswiremo esyosabayiri* n’emitoka y’amalwa eyiri ng’omuliro.
18 Abasiria mubabya babihika hakuhi na Elisha, Elisha mwasaba Yehova ati: “Kisi, yira abandu aba mo ndime-time.” Neryo oMungu mwayira abandu abo mo ndime-time, ngoko Elisha analyasaba. 19 Neryo Elisha mwababwira ati: “Mwabirihera, ono si w’omuyi ogho mukarondaya. Munyikwame, ngendibatwala eyiri omundu oyo mukarondaya.” Aliwe, mwabatwala e Samaria.
20 Mubabya babihika e Samaria, Elisha mwabugha ati: “Kisi Yehova, kingula ameso wabo batoke erilangira.” Neryo Yehova mwakingula ameso wabo, bamalangira ngoko bali omo kati-kati k’omuyi we Samaria. 21 Omwami we Israeli mwabya abilangirabo, mwabwira Elisha ati: “Baba, nitebo? Nitebo?” 22 Aliwe Elisha mwamubwira ati: “Isiwitabo. Ukabya wabiyalwa omo muyali n’omo buta, ukanita abo ukayira mo banyewa? Iwe, uhebo emikati n’amaghetse, balye n’erinywa, neryo basube eyiri omukama wabo.” 23 Neryo omwami we Israeli mwabakolera efete, mubalya n’erinywa. Enyuma sy’aho, amabwirabo ati basube eyiri omukama wabo. Neryo ababandi be Siria mubatsira eryasa omo kihugho kye Israeli.
24 Enyuma sy’aho, Ben-hadadi, omwami we Siria, mwahindania abasuda* biwe bosi, bamayatimba oko muyi we Samaria batoke erilwa nagho. 25 Neryo enzala nene muyabya e Samaria. Abasiria mubabugha mughulu muli ibanatimbire oko muyi oyo erihika oko kika omutwe w’epunda amabya akaghula ebihande 80 by’efeza* n’ekare* y’ekabi* y’emitoto y’akalikuku yamabya ikaghula ebihande bitano by’efeza. 26 Kiro kighuma, omwami we Israeli abya inianemulaba endata oko luhimbo, neyo omukali mughuma mwabugha omo mulenge muli ati: “Mukama waghe kandi mwami waghe, utuwatikaye!” 27 Omwami mwamusubirya ati: “Yehova atetakuwatikya, ingendilusya eby’erikuwatikyamo byo hayi? Ingendilusyabyo oko kihumbiro? Omo kikamiro ky’edivai? Kutse eyo bakengera amaghuta?” 28 Omwami mwabulya omukali oyo ati: “Nikuwatikaye niti?” Omukali oyo mwamusubirya ati: “Omukali oyu mwakanibwira ati, ‘Leta omwana waghu, tukamulya munabwire, n’omungya itwalya owaghe.’ 29 Neryo mutukahuka omwana waghe, twamamulya. Ekiro ekikwamire, munamubwira niti, ‘Naghu leta omwana waghu, tumulye.’ Aliwe mwakabisa omwana wiwe.”
30 Omwami mwabya abyowa ebinywa by’omukali oyo, mwatula esyongyimba siwe. Omughulu abya akalaba endata oko luhimbo, abandu mubalangira ngoko omwami abirimbala olukimba lw’esaki* emwisi. 31 Neryo omwami mwabugha ati: “OMungu ambe amalipizi awakalire Elisha mughala wa Shafati atitatwibwako omutwe munabwire!”
32 Elisha abya inianikere omo nyumba yiwe, n’abasyakulu ibanikere haghuma naye. Omwami mwabwira omusuda ati amubere embere. Aliwe embere omusuda oyo ahike eyo akaya, Elisha mwabwira abasyakulu ati: “Mwanamalangira, omughala w’omwiti oyu abirituma omundu ati asyanitweko omutwe. Mukendibya mwabilangira omusuda oyo akasa, imwakinga omulango. Mubye imunakingiregho akasyingira. Simwowire ebikindo by’omukama wiwe inianemwasira enyuma siwe?” 33 Omusuda oyo mwalw’iniahika Eliya iniakinakanaya nabo. Neryo omwami mwabugha ati: “Yehova yukatuletera obuhanya obu. Nanganatasyayiketera niti Yehova akendiniwatikya?”
7 Elisha mwabugha ati, “Muhulikirire ekinywa kya Yehova. Yehova ati: ‘Omungya endambi eyiri ng’eno yikasonda erihika, oko mulango* w’omuyi we Samaria, esea* nguma y’efarine eyuwene ikendibya ikaghula eshekeli* nguma, n’esyosea ibiri sy’ekisusu sikendibya sikaghula eshekeli nguma.’” 2 Neryo omukomanda muwatikya oyo omwami abya ayiketere mwabwira omundu w’oMungu w’ekwenene ati: “Nomo Yehova angakingula emilango y’elubula, ekyo* sikyangatokekana.” Omundu w’oMungu w’ekwenene mwamusubirya ati: “Ukendiyilangirirakyo, aliwe siwendirya oko kalyo ako.”
3 Abahagha bani babya ibanikere oko mulango w’omuyi. Mubabwirana bati: “Twabirilw’itwalinda oluholo itunikere tu? 4 Nomo twangabugha tuti, ‘Tuye omo muyi,’ itukendiholeramo kundi muli enzala. Kandi nomo twangikala hano, itukendihola. Kyanya itwaya omo kambi y’Abasiria. Batetatwita, itukendibyaho. Aliwe bamabitwita, ee itwahola.” 5 Ehirimya hyabere hyabitoghonga, mubahangana, bamingira omo kambi y’Abasiria. Mubabya babihika oko mukeketyo w’ekambi eyo, yabya isiyirimo mundu.
6 Yehova mwaleka Abasiria bowe efuyo y’emitoka y’amalwa, ebikindo by’esyosabayiri,* n’efuyo y’abasuda banene. Neryo Abasiria mubabwirana bati: “Omwami we Israeli abiriliha abami b’Abahiti n’abami be Misri ati base bamuwatikaye erilwa netu!” 7 Mubalw’ibahangana n’eritibita omo kagholo-gholo ehirima ihyamabitoghonga. Mubasigha esyohema syabo, esyosabayiri* syabo, n’esyopunda syabo. Mubasigha ekambi yosi ngoko yinalue, bamatibita busana n’eribalya engebe* yabo.”
8 Abahagha abo mubabya babihika oko mukeketyo w’ekambi, mubingira omo hema nguma, bamalya n’erinywa. Mubaheka omo hema eyo mw’efeza,* ehoro, n’esyongyimba, bamayabisabyo. Kandi mubasuba omo kambi, bamingira omo yindi hema, bamahekamo ebindu, kandi bamayabisabyo.
9 Oko mwiso, abahagha abo mubabwirana bati: “Ekyo tukakola si kyuwene. Litolere itwayabwira abandi oko ngulu mbuya eno! Tutetabwirabo embere bukye, itutolere itwahabwa amalipizi. Neryo tughende, tuyabwire abali omo nyumba y’omwami.” 10 Neryo mubaghenda, bamabirikira abakatsunga omulango w’omuyi, bamabawira bati: “Mutukaya omo kambi y’Abasiria, aliwe mulue isimuli mundu. Sitweteyamo omulenge w’omundu. Esyosabayiri* n’esyopunda sisa syo silue isinahangiremo. Balue ibabirisigha n’esyohema ngoko sinalue.” 11 Abakatsunga omulango w’omuyi mubwalw’ibabugha omo mulenge muli bakabwira abali omo nyumba y’omwami oko mwatsi oyo.
12 Neryo omwami mwalw’iniabuka omo kiro, amabwira abalume biwe ati: “Muhulikirire, ngababwira ebyo Abasiria babiritukolera. Banasi ngoko tuli omo nzala. Neryo babirisigha ekambi yabo, n’eriyabisama omo kisuki bakalengekania bati, ‘Bakendilua omo muyi wabo, neryo tukendihambabo ibakineho, n’eringira omo muyi.’” 13 Neryo omughuma w’oko balume biwe mwamubwira ati: “Kisi, abalume balebe bimaye esyosabayiri* itano esikiri omo muyi, neryo bayalebaye emyatsi nga yiriyo yiti. Nomo bangaghenda kutse ibasighala hano, bakendihola tu, ngoko netu tunalindirelo.” 14 Neryo omwami mwatuma abalume abo omo kambi y’Abasiria. Mwatumabo n’emitoka ibiri n’esyosabayiri,* amababwira ati: “Muyalebabye emyatsi nga yiriyo yiti.” 15 Abalume abo mubaghenda bakakwama olughobe lw’Abasiria, bamayahika e Yordani. Mubabya bakasunga omo nzira mw’esyongyimba n’ebindu ebyo Basiria babya bakaghusa ibanemutibita bakahandabuka. Abalume abo omwami atuma mubasubula, bamabwira omwami ebyo balyalolako.
16 Neryo abandu mubalua omo muyi, bamayaheka ebindu omo kambi y’Abasiria. Esea nguma y’efarine eyuwene yamabya ikaghula eshekeli nguma, n’esyosea ibiri sy’ekisusu syamabya sikaghula eshekeli nguma, ngoko Yehova anabugha. 17 Omwami abya iniabiribwira omukomanda muwatikya oyo ayiketere ati atsunge omulango w’omuyi, aliwe abandu mubamulyatangira oko mulango w’omuyi, amahola, ngoko omundu w’oMungu w’ekwenene anabwira omwami omughulu omwami ayamubana. 18 Emyatsi muyabya ngoko omundu w’oMungu w’ekwenene anabwira omwami ati: “Omungya oko ndambi eno, oko mulango w’omuyi we Samaria, esyosea ibiri sy’ekisusu sikendibya sikaghula eshekeli nguma, n’esea nguma y’efarine eyuwene ikendibya ikaghula eshekeli nguma.” 19 Aliwe omukomanda muwatikya abya iniabiribwira omundu w’oMungu w’ekwenene ati: “Nomo Yehova angakingula emilango y’elubula, ekyo sikyangatokekana.” Na Elisha abya iniabirimubwira ati: “Ukendiyilangirirakyo,* aliwe siwendirya oko kalyo ako.” 20 Ekyo kyo kyahikira omukomanda muwatikya oyo, kundi abandu mubamulyatangira oko mulango w’omuyi, amahola.
8 Elisha mwabwira mama w’akalwana ako alubukaya ati: “Iwe n’ekihanda kyaghu, mulue hano, muye omo kindi kihugho eyo mwangatoka erikala, kundi Yehova ati hakendibya enzala, ikendibugha emyaka 7 omo kihugho kino.” 2 Neryo omukali oyo mwaghenda, ngoko omundu w’oMungu w’ekwenene anamubwira. Mwaghenda n’ekihanda kiwe, bamayikala omo kihugho ky’Abafilistini. Mubabughamo emyaka 7.
3 Emyaka 7 eyo muyabya yabihwa, omukali oyo mwalua omo kihugho ky’Abafilistini, amayalemba-lemba omwami ati amusubuliraye enyumba yiwe n’eririma riwe. 4 Omwami abya inianemukania na Gehazi, omughombe w’omundu w’oMungu w’ekwenene. Mwamubwira ati: “Kisi, umbwire emyatsi yosi mikulu-mikulu eyo Elisha akola.” 5 Omughulu Gehazi abya akakanirya omwami ngoko Elisha alubakaya akalwana kaghuma, mama wako mwahika ahali omwami, amalemba-lemba omwami ati amusubuliraye enyumba yiwe n’eririma riwe. Neryo Gehazi mwalw’iniabugha ati: “Mukama waghe kandi mwami waghe, oyu y’omukali oyo nilue ngakukaniryako, n’oyu y’omughala wiwe oyo Elisha alubukaya.” 6 Neryo omwami mwabulya omukali oyo emyatsi nga muyaghenda yiti, n’omukali oyo amamubwira ngoko emyatsi yabya. Neryo omwami mwabwira omukulu mughuma oyo wabya akakolera oko bwikalo b’omwami ati asohe olubanza lw’omukali oyo. Omwami mwamubwira ati: “Usubuliraye omukali oyu y’ebindu biwe byosi, kandi umuhe n’esyofranga esyalua oko byalya ebyera omo ririma riwe eritsuka ekiro aghenda erihika na lino.”
7 Elisha mwaya e Damasko. Oko mughulu oyo, Ben-hadadi, omwami we Siria, abya inialwere. Neryo mubabwira omwami ambu: “Omundu w’oMungu w’ekwenene sy’abirihika eno.” 8 Neryo omwami mwabwira Hazaeli ati: “Imaya ekihembo, utwalirekyo omundu w’oMungu w’ekwenene. Umubwire uti anibuliraye Yehova nga ninemwendilama.” 9 Hazaeli mwayasungana n’omundu w’oMungu w’ekwenene iniane n’ekihembo. Mwamutwalira emihanda yosi y’ebindu ebyuwene bye Damasko, ebyo esyongamia 40 syanganaheka. Mwabya abihika ahali omundu w’oMungu w’ekwenene, mwimana embere siwe, amamubwira ati: “Mughala waghu Ben-hadadi, omwami we Siria, mwakanituma ati ngakubulaye ng’anemwendilama.” 10 Elisha mwamusubirya ati: “Uyamubwire uti, ‘Ukendilama,’ aliwe Yehova abirimbwira ati akendihola.” 11 Elisha mwahanda oko Hazaeli kw’amweso erihika oko kika Hazaeli amayowa muhanda. Neryo omundu w’oMungu w’ekwenene mwalira. 12 Neryo Hazaeli mwamubulya ati: “Mukama waghe, ukaliraki?” Elisha mwamusubirya ati: “Ngalira kundi ninasi ngoko ukendighalya abandu be Israeli. Ukenditimya emyanya yabo eyo mundu ateangahikamo bweghu-bweghu, ukendiita omo muyali abasuda babo abasi erilwa, ukendikera-kera abana babo, n’eritula amabunda w’abakali babo abakule.” 13 Hazaeli mwamubwira ati: “Ingye mughombe waghu si niri kabwa bule. Nangatoka niti erikola ekiri ng’ekyo?“ Aliwe Elisha mwamusubirya ati: “Yehova abirinikangania ngoko ukendibya mwami we Siria.”
14 Neryo Hazaeli mwalua ahali Elisha, amasuba ew’omukama wiwe. Omukama wiwe mwamubulya ati: “Elisha mwakakubwira atiki?“ Hazaeli mwamusubirya ati: “Mwakanibwira ati ukendilama.” 15 Aliwe ekiro ekikwamire, Hazaeli mwimya obulangiti, amahirabo omo maghetse, amahirabo oko busu bw’omukama wiwe, n’erilekabo aho erihika omughulu omukama wiwe ahola. Enyuma sy’aho, Hazaeli amabya mwami omo mwanya wa Ben-hadadi.
16 Omo mwaka w’akatano w’obutabali bwa Yehoramu, omwami we Israeli, mughala wa Ahabu, omughulu Yehoshafati abya akatabala e Yuda, Yehoramu, mughala wa Yehoshafati we Yuda mwabya mwami. 17 Yehoramu abya n’emyaka 32 omughulu abya mwami. Mwatabala oko myaka 8 iniane e Yerusalema. 18 Mwakola amalolo agho abami be Israeli bakola, awali ng’agho kihanda kya Ahabu kyakola, kundi mwatahya mwali wa Ahabu. Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova. 19 Aliwe Yehova mwatanza eribughaho obwami bwe Yuda busana n’omughombe wiwe Daudi, kundi abya iniabirimulagha ati akendisyamuha etala, iye n’abana biwe kera na kera.
20 Oko mughulu wa Yehoramu, Abaedomu mubaghana obutabali bwe Yuda, neryo bamayihiriraho omwami wabo-wabo. 21 Neryo Yehoramu mwaya e Zairi n’emitoka yiwe yosi. Mwabya abihikayo, Abaedomu bamamutimbako, iye n’abakomanda abimanire emitoka yiwe, busana n’erilwa naye. Aliwe mwabuka omo kiro, amalwa nabo, n’eribasinga. Neryo abasuda abo mubatibitira eyiri amahema wabo. 22 Aliwe erihika na munabwire, Abaedomu bakinaghana obutabali bwe Yuda. Oko mughulu oyo, abandu be Libna nabo mubaghana obutabali bwe Yuda.
23 Eyindi myatsi eyilebirye Yehoramu, ebyosi ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 24 Yehoramu mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola, bamamuta omo Muyi wa Daudi. Enyuma sy’aho, mughala wiwe Ahazia amabya mwami omo mwanya wiwe.
25 Omo mwaka we 12 w’obutabali b’omwami Yehoramu we Israeli, mughala wa Ahabu, Ahazia mughala wa Yehoramu, omwami we Yuda, mwabya mwami. 26 Ahazia abya n’emyaka 22 omughulu abya mwami. Mwatabala oko mwaka mughuma iniane e Yerusalema. Mama wiwe abya iniakahulawa mo Atalia; abya mwitsikulu* w’omwami Omri we Israeli. 27 Ahazia mwakola amalolo ogho b’omo kihanda kya Ahabu bakola. Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova, ngoko ab’omo kihanda kya Ahabu bakola, kundi mwatahirya omo kihanda kya Ahabu. 28 Neryo mwaghenda na Yehoramu mughala wa Ahabu bakayalwa n’omwami Hazaeli we Siria e Ramoti-gileati, aliwe Abasiria mubahutalya Yehoramu. 29 Neryo omwami Yehoramu mwasuba e Yezreeli batoke eritunza ebironda ebyo Basiria bamuhutaliraya e Rama omughulu abya akalwa n’omwami Hazaeli we Siria. Ahazia, mughala wa Yehoramu, omwami we Yuda, mwaya e Yezreeli akayabana Yehoramu, mughala wa Ahabu, kundi abya iniabirihutalibwa.*
9 Neryo omuminyereri Elisha mwabirikira omughuma w’oko baghala b’abaminyereri, amamubwira ati: “Lingira olukimba lwaghu l’omo mbindi yaghu, wimaye etsupa eno eyirimo amaghuta, uye e Ramoti-gileadi yo luba. 2 Ukendibya wabihikayo, iwarondya Yehu mughala wa Yehoshafati, mughala wa Nimshi. Ukendimweya inianikere haghuma n’abandi bakulu b’abasuda. Neryo ukendimubwira uti ahangane, neryo iwaya naye omo kyumba ky’emwisi-mwisi. 3 Mukendibya mwabihika omo kyumba ekyo, ukendimya etsupa eyirimo amaghuta, iwutagho oko mutwe wiwe, neryo iwabugha uti, ‘Yehova ati: “Namakuhirako amaghuta utoke eribya mwami we Israeli.”’ Ukendibya wabikola utya, iwakingula omulango n’erilw’iwatibita.”
4 Neryo omughombe w’omuminyereri mwaya e Ramoti-gileadi. 5 Mwabya abihikayo, mweya abakulu b’abasuda ibanikere. Mwabugha ati: “Mukulu, ninawite eky’erikubwira.” Yehu mwamubulya ati: “Owahi oko itwe bosi?” Omughombe oyo mwamubwira ati: “Iwe, mukulu.” 6 Neryo Yehu mwahangana, amingira omo nyumba; omughombe w’omuminyereri mwahira amaghuta oko mutwe wa Yehu, neryo amamubwira ati, “Yehova, oMungu we Israeli, ati: ‘Namakuhirako amaghuta utoke eribya mwami w’abandu ba Yehova, abe Israeli. 7 Litolere iwita ab’omo kihanda ky’omukama waghu Ahabu. Ngendimuha amalipizi kundi mwita abaghombe baghe abaminyereri n’abandi baghombe bosi ba Yehova abo Yezebeli ita. 8 Abosi b’omo kihanda kya Ahabu bakendihola. Ngendibugha omo kihanda kya Ahabu mw’abalume bosi,* nibya n’abatawite akaghala n’abaleghetsene omo Israeli. 9 Ngendikolera ekihanda kya Ahabu ngoko nakolera ekihanda kya Yeroboamu mughala wa Nebati, kandi ngoko nakolera ekihanda kya Baasha mughala wa Ahiya. 10 Na Yezebeli, esyombwa sikendisyalira omubiri wiwe omo kibanza ekiri e Yezreeli, sihendisyaba oyukamuta.’” Omughombe oyo mwabya abimubwira ebyo, amakingula omulango n’eritibita.
11 Yehu mwabya abisuba ahali abandi bakulu b’abasuda b’omukama wiwe, mubamubulya bati: “Byamabya biti kwe? Omusire oyu akabisyakubwira atiki?” Yehu mwabasubirya ati: “Munasi ebyo abandu abali ng’aba bangabugha.” 12 Aliwe mubamubwira bati: “Ukateba! Kisi, utubwire ng’alyakubwira atiki.” Neryo Yehu mwababwira ebyo omundu oyo alyamubwira, n’enyuma sy’aho amatasyabugha ati: ‘Yehova ati: “Ngakuhirako amaghuta utoke eribya mwami we Israeli.”’” 13 Neryo abakulu abo b’abasuda mubimya esyongyimba syabo, bamaseserasyo Yehu oko bisambiro, bamabuha omo rihembe, n’eribugha omo mulenge muli bati: “Yehu abiribya mwami!” 14 Neryo Yehu mughala wa Yehoshafati, mughala wa Nimshi, mwahotera Yehoramu.
Yehoramu n’abasuda bosi be Israeli babya ibabiriya e Ramoti-gileadi batoke eriwatikya Abaisraeli erilwa na Hazaeli, omwami we Siria. 15 Habere habilaba mughulu mulebe, omwami Yehoramu mwasuba e Yezreeli akayatunzisya ebironda ebyo Basiria bamwita omughulu abya akalwa n’omwami Hazaeli we Siria.
Neryo Yehu mwabugha ati: “Mwamabiligha, isimwaleka omundu wosi-wosi akalua omo muyi akayabwira abandu be Yezreeli ebiryabya.” 16 Neryo Yehu mwasambira omo mutoka wiwe, amaya e Yezreeli, kundi eyo yo Yehoramu abya iniali, inianaghotsere kundi iniabirihutala. N’omwami Ahazia we Yuda mwayabana Yehoramu. 17 Omuteya oyo wabya imene oko kaleberyo e Yezreeli mwalangira ekikuto ky’abasuda ba Yehu bakasa. Mwalw’iniabugha ati: “Namalangira ekikuto ky’abasuda.” Yehoramu mwamubwira ati: “Tuma omundu mughuma oyukaghenda oko sabayiri,* ayahindane nabo. Ababulaye ati, ‘Munemwasira buholo?’” 18 Neryo oyukaghenda oko sabayiri* mwayahindana nabo, amababwira ati: “Omwami ati ngababulaye nga munemwasira buholo.” Aliwe Yehu mwamubwira ati: “Buholo! Buholo! Ukinasyabugha uti ‘n’obuholo?’ Labira enyuma syaghe, unyikwame!”
Neryo omuteya oyo wabya oko kaleberyo mwabugha ati: “Oyo tulyatuma amabihika eyo bali, aliwe syetasubula.” 19 Neryo mubatumayo omundu w’akabiri oyukaghenda oko sabayiri.* Mwabya abihika eyo basuda ba Yehu bali, amababwira ati: “Omwami ati ngasyababulaye nga munemwasira buholo.” Aliwe Yehu mwamubwira ati: “Buholo! Buholo! Ukinasyabugha uti ‘n’obuholo?’ Labira enyuma syaghe, unyikwame!”
20 Kandi omuteya oyo wabya oko kaleberyo mwabugha ati: “Oyo tulyatuma abirihika eyo bali, aliwe syetasubula. N’omukulu w’abasuda akaghendaya omutoka nga Yehu, mwitsikulu* wa Nimshi. Akaghendaya ng’omusire.” 21 Neryo Yehoramu mwabugha ati: “Mubohere omutoka waghe oko syosabayiri.”* Neryo mubabohera omutoka wiwe w’amalwa oko syosabayiri. Neryo omwami Yehoramu we Israeli n’omwami Ahazia we Yuda mubaghenda, obuli mundu oko mutoka wiwe, bamayahidana na Yehu. Mubayahindana naye omo kibanza kya Naboti we Yezreeli.
22 Yehoramu mwabya abilangira Yehu, mwamubulya ati: “Yehu, unemwasira buholo?” Aliwe Yehu mwasubirya ati: “Hangabya hati obuholo mama waghu Yezebeli iniakinakola obumbalaka bungaha, n’obuloyi bungaha?” 23 Yehoramu mwalw’iniabindukya omutoka wiwe akasonda eritibita, mwabwira Ahazia ati: “Ahazia, twamakwa!” 24 Yehu mwimya obuta* bwiwe, amalasa Yehoramu. Omusali mwayayihanda omo kati-kati k’ebitigho bya Yehoramu, amahulukira omo mutima, neryo Yehoramu amawa omo mutoka wiwe. 25 Yehu mwabwira Bidkari, omukomanda wiwe muwatikya, ati: “Umulusayemo n’erimughusa omo ririma rya Naboti Omuyezreeli. Si unasi ngoko ingye naghu twabya enyuma sya Ahabu baba wiwe oko syosabayiri* omughulu Yehova amubughako ati: 26 “Yehova ati: ‘Oko kwenene-kwenene ngoko nalangira muligholo omusasi wa Naboti n’omusasi w’abaghala biwe, ngendikuha amalipizi omo kibanza kighumerera ekyo, Yehova atya.’ Neryo umulusayemo, umughuse omo kibanza ekyo, ngoko Yehova anabugha.”
27 Omwami Ahazia we Yuda mwabya abilangira ebyamabya, mwatibita, amalaba omo nzira eyiri hakuhi n’enyumba eyiri omo ririma rinene. (Habere habilaba mughulu mulebe, Yehu amakwamirira Ahazia. Mwabugha ati: “Naye mumwite!” Neryo mubamughusako omusali iniane omo mutoka wiwe omo nzira eyikerukira e Guri, hakuhi ne Ibleamu. Aliwe Ahazia mwatimana, mwayahika e Megido inianemutibita, n’eyo yo aholera. 28 Neryo abaghombe biwe mubamutwala e Yerusalema omo mutoka, mubamuta omo yisinda yiwe, oho bata abotata-kulu wiwe omo Muyi wa Daudi. 29 Ahazia mwabya mwami we Yuda omo mwaka we 11 w’obutabali bwa Yehoramu mughala wa Ahabu.)
30 Yehu mwabya abihika e Yezreeli, Yezebeli mwowa oko mwatsi oyo. Neryo Yezebeli mwahaka oko meso wiwe kw’ebindu by’eriyipambamo ebikinire, amapamba n’omutwe wiwe. Mwalebererya omo ridirisa akasonda eriminya eyikwa nga yabereki. 31 Yehu mwabya abingira omo mulango w’omuyi, Yezebeli mwamubulya ati: “Ye Zimri, oyulyita omukama wiwe, ane ndeke?” 32 Yehu mwalebya endata eyiri eridirisa, amabugha ati: “Oyuli oko luhande lwaghe nindi?” Neryo abakulu babiri kutse basatu abakakolera oko bwikalo b’omwami mubalebya Yehu ibane endata. 33 Neryo Yehu mwababwira ati: “Mumulabaye omo ridirisa eryo, n’erimughusa ahisi!” Neryo mubamulabya omo ridirisa, bamamughusa ahisi. Mwaluamo omusasi, amayitsatsanga oko luhimbo n’oko syosabayiri.* Neryo Yehu amamulyatangira omo bighera by’esyosabayiri siwe. 34 Enyuma sy’aho, Yehu mwaghenda, amayalya, n’erinywa. Neryo mwabwira abandu ati: “Mulebaye nga mwamayata muti omukali oyu oyutakirwe. Nomo bine, indi tu ni mwali w’omwami.” 35 Aliwe omughulu basonda eriyamuta, amakuha w’oko mutwe wiwe, ebisando biwe, n’ebyala biwe byo banasunga bisa. 36 Mubabya babisubula n’erikanirya Yehu ebyo balyalolako, Yehu mwababwira ati: “Ekyo kikabereraya ebinywa bya Yehova ebyo abugha erilabira omughombe wiwe Eliya Omutishbi. Mwabugha ati, ‘Esyombwa sikendisyalya omubiri wiwe omo kibanza ekiri e Yezreeli. 37 N’ekinda kya Yezebeli kikendisyabya mbolewa eyo bakatsatsanga omo ririma omo kibanza ekiri e Yezreeli, neryo abandu sibendisyasyabugha bati: “Oyu ni Yezebeli.”’”
10 Ahabu abya n’abana b’obulume 70 e Samaria. Neryo Yehu mwahandika esyobaruha, amatumasyo e Samaria. Mwatumirasyo abakulu be Yezreeli, abasyakulu, n’abakatsunga abana ba Ahabu.* Syabyamo omulaghe ono: 2 “Mune eyo n’abaghala b’omukama wenyu Ahabu. Kandi muneyo n’emitoka n’esyosabayiri,* omuyi ogho mundu ateangahikamo bweghu-bweghu, n’ebindu by’amalwa. Mukendibya mwabibana ebaruha eno, 3 mukendisombola omo baghala b’omukana wenyu m’oyuli n’emibere eyuwene n’oyutolere.* Neryo mukendimuhira oko kitumbi ky’obwami kya baba wiwe. N’enyuma sy’aho, mulwire oko kihanda ky’omukama wenyu.”
4 Aliwe mubasagha kutsibu, neryo bamabwirana bati: “Abami babiri mubakamutalukako, neryo itwe tukendimutoka?” 5 Neryo omwimaniri w’enyumba y’omwami, omuguvernere w’omuyi, abasyakulu, n’abakatsunga abaghala b’omwami mubatumira Yehu y’omulaghe ono: “Tuli baghombe baghu, kandi tukendikola ekyosi-kyosi ekyo ukenditusaba. Sitwendiyira omundu wosi-wosi mo mwami. Ukole ekyo wanzire.”
6 Neryo Yehu mwabatumira eyindi baruha eyabyamo omulaghe ono: “Mwamabya imuli oko luhande lwaghe, kandi imwanzire erikwama ebyo ngababwira, muniletere emitwe y’abaghala b’omukama wenyu, muniletereyo omungya oko ndambi eno e Yezreeli.”
Abaghala 70 b’omwami babya ibikere ewo esyoseghu-seghu sy’omo muyi, syo syabya sikalemberabo. 7 Mubabya basisunga ebaruha eyo, mubalw’ibimya abaghala b’omwami, bamakerabo; babya balume 70. Mubahira emitwe yabo y’omo bitiri, bamatuma ebitiri ebyo e Yezreeli. 8 Omundu mwayabwira Yehu ati: “Babirileta emitwe y’abaghala b’omwami.” Neryo Yehu mwabugha ati: “Bayireyo mo bilundo bibiri oko mulango w’omuyi, baleke y’aho erihika omo tututu.” 9 Omo tututu, Yehu abere abihuluka, mwimana embere sy’abandu bosi, amababwira ati: “Simuliko lubanza.* N’ingye niryahotera omukama waghe, n’erimwita. Aliwe abandu bosi aba, nindi yulyitabo? 10 Neryo muminye ngoko, sihali n’ekinywa n’ekighuma kya Yehova ekyo Yehova abugha oko kihanda kya Ahabu ekitendisyabererera.* Yehova abirikola ebyo abugha erilabira omughombe wiwe Eliya.” 11 Kandi Yehu mwita abandu bosi b’omo kihanda kya Ahabu abasaka, mwitirabo e Yezreeli. Mwita n’esyoseghu-seghu syosi, abira ba Ahabu, n’abahereri biwe, muhatasaka n’omughuma.
12 Enyuma sy’aho, Yehu mwahangana, amaya e Samaria. Mwalaba ahali enyumba y’abalisya.* 13 Yehu mwasangana aho h’abaghala babo mwami Ahazia we Yuda. Mwabulya ati: “Muli bahi?” Nabo mubamusubirya bati: “Tuli baghala babo Ahazia. Tukayabulaya abaghala b’omwami n’abaghala ba mama w’omwami nga banuwene.” 14 Aho n’aho Yehu mwabugha ati: “Muhambebo ibakineho!” Neryo abasuda mubahambabo ibakineho, bamakererabo ahali ekyuna ky’amaghetse ekiri ahali enyumba y’abalisya. Abalume abitawa babya 42. Yehu mwatabalya n’omughuma.
15 Yehu abere abilua aho, mwasangana Yehonadabu mughala wa Rekabu, oyo wabya akasyahindana naye. Yehu abere abimuramukya, amamubulya ati: “Omutima waghu wosi ane oko luhande lwaghe, ngoko omutima waghe ni mutaleghula oko mutima waghu?”
Yehonadabu mwamusubirya ati: “Ko bine bitya.”
Neryo Yehu mwamubwira ati: “Byamabya iko biri bitya, umba oko byala.”
Neryo Yehonadabu amamuha ebyala, na Yehu amamusambirya omo mutoka wiwe. 16 Neryo Yehu amabwira Yehonadabu ati: “Tughende haghuma naghu, ukendilangira ngoko siniriligha niti omundu aleghule oko* Yehova.” Neryo mubaghenda naye omo mutoka wiwe w’amalwa. 17 Neryo mwahika e Samaria, amita abosi ababya ibakisiya omo kihanda kya Ahabu. Mwitirabo e Samaria, mwatasigha n’omughuma, ngoko Yehova anabugha erilabira Eliya.
18 Kandi Yehu mwahindania abandu bosi bo haghuma, amababwira ati: “Ahabu mwaramya Baali yo kuke, aliwe Yehu akendimuramya kutsibu. 19 Neryo mubwire abaminyereri bosi ba Baali, abosi abakamuramaya, n’abahereri biwe bosi muti bahindane eyo niri. Isihabula n’omundu n’omughuma, kundi ngendiherera Baali y’obuhere bunene. Oyukendibula akenditibwa.” Aliwe Yehu abya akakolesya amayele atoke eriita abaramya ba Baali.
20 Kandi Yehu mwabugha ati: “Mubwire abandu muti hakendibya omuhindano munene busana na Baali.” Neryo mubabwira abandu. 21 Enyuma sy’aho, Yehu mwatuma omulaghe omo Israeli yosi, neryo abaramya bosi ba Baali mubasa. Muhatabya n’omughuma oyo wasighala ewiwe. Mubingira omo hekalu* ya Baali, yamusula, eyosi muyusula. 22 Yehu mwabwira omulume oyo wabya imanire ekyumba ky’eribikamo esyongyimba ati: “Uletere abaramya bosi ba Baali b’esyongyimba.” Neryo omulume oyo mwabaletera esyongyimba. 23 Enyuma sy’aho, Yehu na Yehonadabu mughala wa Rekabu mubingira omo hekalu ya Baali. Yehu mwabwira abaramya ba Baali ati: “Mulebaye ndeke omo mwanya ono isimwasungika oyukaramaya Yehova. Muno mubye abakaramaya Baali basa.” 24 Enyuma sy’aho, mubayaherera amahere n’amahere w’eryokererya. Yehu abya iniabirihira abasuda 80 b’ehihya, kandi iniabiribabwira ati: “Muteghaye abandu aba. Omughuma wa kubo amabibala, in’inywe mukenditibwa omo mwanya wiwe.”*
25 Yehu abere abibugha eriherera obuhere bw’eryokerera, mwabwira abateya* n’abakomanda bawatikya ati: “Mwingiremo, mwitebo, isimwabalaya n’omughuma!” Neryo abateya n’abakomanda bawatikya mubitabo omo muyali n’erighusabo ehihya, mubayahika n’ahabuyirire ahabya emwisi omo hekalu ya Baali. 26 N’enyuma sy’aho, mubahulukya esyonduyi nyibuyirire sy’ehekalu ya Baali, bamatimya esyosi. 27 Mubaterya enduyi nyibuyirire ya Baali, bamahimbula n’ehekalu ya Baali, n’eriyirayo mo hibine. Yikine yitya erihika na munabwire.
28 Yehu kw’abughaho atya eriramya rya Baali omo Israeli. 29 Aliwe Yehu mwatakola kindu atoke eribughaho amalolo ogho Yeroboamu mughala wa Nebati aleka Abaisraeli ibakola. Mwataghania abandu eriramya ekyana ky’ende ky’ehoro eky’abya e Beteli n’ekyabya e Dani. 30 Neryo Yehova mwabwira Yehu ati: “Kundi mukakola ebyuwene, kandi kundi mukakola ebitunganene omo meso waghe omw’iha ekihanda kya Ahabu amalipizi agho nabya inanzire erihakyo, abana baghu bakendisyikala oko kitumbi ky’obwami kye Israeli erihika oko kizazi* ky’akani.” 31 Aliwe Yehu mwatakwama n’omutima wosi Emighambo ya Yehova, oMungu we Israeli. Mwataghania abandu erikola amalolo ogho Yeroboamu aleka Abaisraeli ibakola.
32 Oko biro ebyo, Yehova mwatsuka erikehya oko kiharo ky’Abaisraeli akatwako kake-kake. Hazaeli mwataleka erilwa n’Abaisraeli omo kiharo kyabo kyosi, 33 eritsuka oko Yordani, oko luhande lw’eyo ryuba rikasira, ekiharo kyosi kye Gileadi, ni bugha ambu, ekiharo kyosi ky’Abagadi, ky’Abarubeni, n’eky’Abamanase, n’eritsuka e Aroeri, eyiri hakuhi n’Omusya* we Arnoni, eriyahika e Gileadi ne Bashani.
34 Eyindi myatsi eyilebirye Yehu, ebyosi ebyo akola n’obutoki bwiwe bosi, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli. 35 Yehu mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola. Mubamuta e Samaria; n’enyuma sy’aho, Yehoahazi mughala wiwe mwabya mwami omo mwanya wiwe. 36 Yehu mwabugha emyaka 28 akatabala Abaisraeli iniane e Samaria.
11 Aliwe omughulu Atalia, mama wa Ahazia, owa ngoko mughala wiwe abirihola, mwabugha ati bite abosi ababya batolere eribya bami.* 2 Aliwe Yehosheba, mwali w’omwami Yehoramu, mwali wabo Ahazia, mwiba Yehoashi mughala wa Ahazia, omo kati-kati k’abandi baghala b’omwami abo Atalia abya iniabiribugha ati akendiita. Yehosheba mwabisa Yehoashi n’omulemberi wiwe omo kyumba ky’emwisi ky’erighotseramo, Atalia akasyamusunga. Yehoashi kw’abala atya. 3 Neryo Yehoashi n’omulemberi wiwe mubabugha emyaka 6 ibanabiseme omo nyumba ya Yehova. Oko mughulu oyo, Atalia yo wabya akatabala ekihugho.
4 Omo mwaka we 7, Yehoyada mwatuma abandu ati bayarondaye abakulu b’amamia w’abakateghaya omwami n’abakateghaya enyumba y’omwami.* Mwabugha ati basyahindane naye omo nyumba ya Yehova. Neryo mwakola haghuma nabo endaghane n’eribalapisirya omo nyumba ya Yehova. N’enyuma sy’aho, mwabakangania omughala w’omwami. 5 Mwahabo ebyalayiro bino: “Ekyo litolere imwakola kya kino: Ekikuto kighuma ky’oko bikuto byenyu bisatu ekikendibya kikakola omubiiri omo kiro ky’Esabato kikendibya kikateya enyumba y’omwami, 6 n’ekindi kikuto ky’oko bikuto byenyu bisatu kikendibya kikimana oko Lukyo lw’Efondasyo, n’ekindi kikuto ky’oko bikuto byenyu bisatu kikendibya oko mulango owali enyuma oko bateya b’enyumba y’omwami. Mukendibya mukakombolana mukateya ehekalu.* 7 Ebikuto bibiri ebitendikola omubiiri ekiro ky’Esabato bikendibya bikateya ndeke-ndeke enyumba ya Yehova, omwami akasyahikirwa n’obuhanya. 8 Mutolere imwatimba oko mwami oko syombande syosi, obuli mundu inianawite oko bindu biwe by’amalwa k’omo byala. Omundu amasonda eriyiseserya omw’inywe, imwamwita. Mubye mukakwama omwami ehosi-hosi eyo akaya.”*
9 Abakulu b’amamia mubakola ngoko omuhereri Yehoyada ababwira. Obuli mukulu mwimya abalume biwe ababya bakakola omubiiri ekiro ky’Esabato, mwimya n’abatabya bakakola omubiiri ekiro ky’Esabato, neryo abosi mubasa ahali omuhereri Yehoyada. 10 Neryo omuhereri Yehoyada mwaha abakulu b’amamia b’amatumo n’esyongabo sy’omuviringo esyabya sy’omwami Daudi esyabya omo nyumba ya Yehova. 11 N’abateya b’enyumba y’omwami mubaya omo myanya yabo, obuli muteya inianawite oko bindu biwe by’amalwa k’omo byala. Mubimana embere sy’ehekalu, eritsuka oko luhande lw’amali eriyahika oko lw’amalembe. Abateya balebe babya hakuhi n’ekiherero, n’abandi babya hakuhi n’ehekalu. Neryo mubatimba oko mwami. 12 Enyuma sy’aho, Yehoyada mwahulukya omughala w’omwami, amahira oko mutwe wiwe kw’embita n’Emighambo.* Ko bayira batya omughala w’omwami mo mwami n’erimuhirako amaghuta. Enyuma sy’aho, mubabanda oko byala, n’eribugha bati: “Omwami akote!”
13 Atalia mwabya abyowa abandu bakatibita, mwalw’iniaya eyiri enyumba ya Yehova eyo bandu babya. 14 Neryo Atalia mwalangira omwami inianimene hakuhi n’enduyi ngoko babeghere erikola omughulu hali omwatsi owali ng’oyo. Abakulu n’abakabuha omo syongunga babya ibane haghuma n’omwami, n’abandu bosi b’omo kihugho babya bakatsema n’eribuha omo syongunga. Neryo Atalia mwalw’iniatulanga esyongyimba siwe n’eribugha omo mulenge muli ati: “Babirinihotera! Babirinihotera!” 15 Aliwe omuhereri Yehoyada mwabwira abakulu b’amamia ababya bimanire abasuda ati: “Mulusaye omukali oyu y’omo bandu. Omundu amabimukwama, imwamwita omo muyali.” Embere sy’aho, omuhereri Yehoyada abya iniabiribugha ati: “Isimwamwitira omo nyumba ya Yehova.” 16 Neryo mubahamba omukali oyo, bamamutwala ahali enyumba y’omwami, oho bakingiriraya esyosabayiri.* Mubabya babimuhikya aho, bamamwita.
17 Neryo omo busondoli bwa Yehoyada, endaghane muyakolwa omo kati-kati ka Yehova, omwami, n’abandu. Mubaligha bati biro byosi bakendibya bandu ba Yehova, n’eyindi ndaghane muyakolwa omo kati kati k’omwami n’abandu. 18 Enyuma sy’aho, abandu bosi b’omo kihugho mubaya eyiri enyumba ya Baali, bamahimbula ebiherero biwe, bamatsandya esyosanamu siwe, n’eritira Matani omuhereri wa Baali embere sy’ebiherero.
Enyuma sy’aho, omuhereri Yehoyada mwahiraho abimaniri b’enyumba ya Yehova. 19 Kandi iye, haghuma n’abakulu b’amamia, abateya b’omwami, abateya b’enyumba y’omwami, n’abandu bosi b’omo kihugho mubalua n’omwami ahali enyumba ya Yehova, bamamutwala omo nyumba y’omwami. Mubalaba omo nzira y’omo mulango w’abakateghaya enyumba y’omwami. Babere babihika, Yehoashi mwikala oko kitumbi ky’abami. 20 Neryo abandu bosi b’omo kihugho mubatsema, n’omuyi mwatulera kundi Atalia abya iniabiritibwa omo muyali hakuhi n’enyumba y’omwami.
21 Yehoashi abya n’emyaka 7 omughulu abya mwami.
12 Omo mwaka we 7 w’obutabali bwa Yehu, Yehoashi mwabya mwami. Mwatabala oko myaka 40 iniane e Yerusalema. Mama wiwe abya iniakahulawamo Zibia; abya we Beeri-sheba. 2 Yehoashi mwabya akakola ebyuwene omo meso wa Yehova omughulu wosi ogho muhereri Yehoyada abya akamuhana. 3 Aliwe, emyanya y’endata muyitalusibwa omo kihugho. Abandu babya ibakinaherera amahere omo myanya y’endata, n’eritumbya omuki w’amahere ayo omo myanya y’endata.
4 Kiro kighuma, Yehoashi mwabwira abahereri ati: “Mwimaye esyofranga syosi esyo balyaleta omo nyumba ya Yehova busana n’amahere mabuyirire, ni bugha ambu, esyofranga sy’ekitasi* esyo obuli mundu atolere inialiha, esyofranga esyo abandu abalyayilagha balyateka, n’esyofranga syosi esyo obuli mundu alyaleta omo nyumba ya Yehova omw’anza riwe. 5 Abahereri bimayesyo oko bandu abakatekasyo,* neryo bakolesayesyo erikokotya ehekalu n’erikokotya ahosi-hosi ahabiritsanda.”*
6 Aliwe omo mwaka we 23 w’obutabali bwa Yehoashi, abahereri babya isibalibakokotya ehekalu. 7 Neryo omwami Yehoashi mwabirikira omuhereri Yehoyada n’abandi bahereri, amababulya ati: “Busanaki simwemwakokotya ehekalu? Kwesi, isimwatasimaya esindi franga oko bandu abakatekasyo syamabya isisyendikolesibwa erikokotya ehekalu.” 8 Neryo abahereri mubaligha eritendisyimya esindi franga sy’oko bandu n’eritendimanira omubiiri w’erikokotya ehekalu.
9 Neryo omuhereri Yehoyada mwimya akasanduku, amatobola oko mufuniko wako kw’akuna, n’erihira akasanduku ako hakuhi n’ekiherero, oko luhande lw’amali omughulu ukingira omo nyumba ya Yehova. Omo kasanduku ako mw’abahereri ababya bakatsunga omulango babya bakahira esyofranga syosi esyo abandu babya bakaleta omo nyumba ya Yehova. 10 Ibakabya babilangira esyofranga isyabiryusula omo kasanduku ako, omusekretere w’omwami n’omuhereri mukulu ibakasa, ibimya* esyofranga esyo bandu balyaleta omo nyumba ya Yehova n’erighanzasyo. 11 Ibakabya babighanzasyo, ibahasyo abasombolawa erimanira emibiiri y’erikokotya enyumba ya Yehova. N’abimaniri abo ibakaliha oko syofranga esyo kw’abandu ababya bakatumika omo syombagho, abahimbi, ababya bakakokotya enyumba ya Yehova, 12 abamaso, n’abakatulanga amabwe. Mubaghula kusyo ko n’esyombagho n’amabwe awabiribatswa batoke erikokotya enyumba ya Yehova. Kandi mubakolesya esyofranga oko wandi madepase wosi w’erikokotya ehekalu.
13 Aliwe, esyofranga esyaletawa omo nyumba ya Yehova musyatakolesibwa erikokotya ehibase hy’efeza,* ebindu by’erilimya mo muliro, ebibakuli,* esyongunga, kutse ekindi kindu kyosi-kyosi ky’ehoro kutse ky’efeza eky’erikolesya omo nyumba ya Yehova. 14 Mubababya bakahasyo ababya bakakola emibiiri basa, nabo mubakolesyasyo erikokotya enyumba ya Yehova. 15 Abandu ababya bakahabwa esyofranga batoke erihasyo abakendikola emiibiri babya b’eriyiketerwa, neryo isibalibabulaya mwatsi wosi-wosi oko syofranga esyo. 16 Aliwe, esyofranga esyabya sikalua oko mahere w’olubanza* n’esyofranga esyabya sikalua oko mahere w’erilolo isisirikolesibawa omo mubiiri w’erikokotya enyumba ya Yehova; syabya sy’abahereri.
17 Oko mughulu oyo ko Hazaeli, omwami we Siria, ayalwa n’omuyi we Gati, neryo amahambagho. Enyuma sy’aho, mwayisogha eriyalwa* n’omuyi we Yerusalema. 18 Neryo omwami Yehoashi we Yuda mwimya amahere mabuyiririe wosi agho abotata-kulu wiwe, ye Yehoshafati, Yehoramu, na Ahazia, abami be Yuda, bateghekanaya busana n’eriramya. Mwimya n’amahere mabuyirire wiwe-wiwe n’ehoro yosi eyabya omo byumba by’eribikamo ebindu by’obughuli by’omo nyumba ya Yehova n’ebyabya omo nyumba y’omwami. Mwatumira ebyosi ebyo byo Hazaeli, omwami we Siria. Neryo Hazaeli mwabwira abasuda biwe ati balue e Yerusalema.
19 Eyindi myatsi eyilebirye Yehoashi, ebyosi ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 20 Aliwe, abaghombe ba Yehoashi mubayighunga haghuma batoke erimuhotera. Mubamwitira omo nyuma y’oko Katwa,* omo nzira eyikandaghalira e Sila. 21 Abaghombe biwe abamwita babya Yozakari mughala wa Shimeati na Yehozabadi mughala wa Shomeri. Mubamuta aho abotata-kulu wiwe batabawa omo Muyi wa Daudi. Na mughala wiwe Amazia mwabya mwami omo mwanya wiwe.
13 Omo mwaka we 23 w’obutabali bwa Yehoashi mughala wa Ahazia omwami we Yuda, Yehoahazi mughala wa Yehu mwabya mwami we Israeli. Mwatabala oko myaka 17 inyane e Samaria. 2 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova. Mwataleka erikola amalolo agho Yeroboamu mughala wa Nebati aleka Abaisraeli ibakola. Mwataleka erikolagho. 3 Neryo Yehova mwahitana oko Baisraeli ko kutsibu. Mwabahira omo byala bya Hazaeli omwami we Siria n’ebya Ben-hadadi mughala wa Hazaeli omo mughulu muli.
4 Habere habilaba mughulu mulebe, Yehoahazi mwalemba-lemba Yehova ati amukanganaye olukogho.* Yehova mwamuhulikirira kundi abya iniabirilangira ngoko omwami we Siria anemwaghalya Abaisraeli bo kutsibu. 5 Neryo Yehova mwaha Abaisraeli b’omusabuli atoke eribalusya omo byala by’Abasiria. Neryo Abaisraeli mubatoka erikala omo manyumba wabo ng’embere.* 6 (Aliwe Abaisraeli mubataleka erikola erilolo eryo kihanda kya Yeroboamu kyaleka ibakola. Mubabataleka erikola erilolo eryo.* N’enduyi nyibuyirire* yabya iyikine e Samaria.) 7 Yehoahazi abya iniakiri n’abasuda 50 abakaghenda oko syosabayiri,* emitoka 10 y’amalwa, n’abasuda 10 000 abakaghenda omo bisando basa, kundi omwami we Siria abya iniabirita abandi basuda, mwabalyatangira ng’olututu lw’ahali ekihumbiro.
8 Eyindi myatsi eyilebirye Yehoahazi, ebyosi ebyo akola, obutoki bwiwe, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli. 9 Neryo Yehoahazi mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola. Mubamuta e Samaria. Enyuma sy’aho, Yehoashi mughala wiwe mwabya mwami omo mwanya wiwe.
10 Omo mwaka wa 37 w’obutabali bwa Yehoashi omwami we Yuda, Yehoashi mughala wa Yehoahazi mwabya mwami we Israeli. Mwatabala oko myaka 16 iniane e Samaria. 11 Mwataleka erikola ebituwene omo meso wa Yehova. Mwataleka erikola amalolo wosi agho Yeroboamu mughala wa Nebati aleka Abaisraeli ibakola. Mwataleka erikola amalolo ayo.
12 Eyindi myatsi eyilebire Yehoashi, ebyosi ebyakola, obutoki bwiwe, n’amalwa awalwa n’omwami Amaziya we Yuda, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli. 13 Yehoashi mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola. Enyuma sy’aho, Yeroboamu mwabya mwami omo mwanya wiwe. Yehoashi mwatabwa e Samaria aho abami be Israeli bakatabawa.
14 Omughulu Elisha alwala obukoni obwamuholaya, Yehoashi omwami we Israeli mwayasungana naye. Mwamulirirako inianemubugha ati: “Baba waghe, baba waghe! Omutoka we Israeli n’abandu biwe abakaghenda oko syosabayiri!”* 15 Neryo Elisha mwabwira omwami ati: “Imaya obuta* n’emisali.” Neryo omwami mwimya obuta n’emisali. 16 Neryo Elisha mwabwira omwami we Israeli ati: “Hamba obuta.”* Neryo mwahamba obuta. Enyuma sy’aho, Elisha mwahira ebyala biwe oko byala by’omwami. 17 Neryo Elisha mwamubwira ati: “Kingulira eridirisa oko luhande lw’eyo ryuba rikasira.” Neryo omwami mwakingularyo. Elisha mwabughati: “Ulase.” Neryo omwami mwalasa. Elisha mwabugha ati: “Oyo ni musali wa Yehova w’erisinga, omusali w’erisinga Abasiria! Ukendisingira Abasiria be Afeki. Ukendibabughaho.”
18 Kandi Elisha mwamubwira ati: “Imaya emisali.” Neryo omwami mwimyayo. Enyuma sy’aho, Elisha mwabwira omwami we Israeli ati: “Upikeyo oko kitaka.” Yehoashi mwapikayo oko kitaka ngendo isatu, neryo amaleka. 19 Neryo omundu w’oMungu w’ekwenene mwamuhitanako kutsibu, amabugha ati: “Ulyendipikayo oko kitaka ngendo itano kutse ngendo 6! Neryo aho ulyendisinga Abasiria n’eribabughaho. Aliwe ukendisinga Abasiria ngendo isatu nyisa.”
20 Enyuma sy’aho, Elisha mwahola, amatabwa. Ababandi Bamoabu babya ibakasa omo kihugho kye Israeli oko mwanzo w’omwaka. 21 Kiro kighuma, abandu ibanemuta omundu, mubalangira ababandi bakasa. Neryo mubalw’ibaghusa omundu oyo omo yisinda ya Elisha n’eritibita. Ekinda ky’omundu oyo kyabere kyabitula oko makuha wa Elisha, omundu oyo mwasuba, amimana.
22 Hazaeli omwami we Siria mwaghalya Abaisraeli omo myaka yosi eyo Yehoahazi atabalamo. 23 Aliwe Yehova mwakangania Abaisraeli b’olukogho, kandi mwakwirabo obulighe busana n’endaghane eyo akola haghuma na Abrahamu, Isaka na Yakobo. Mwatanza eribabughaho; n’erihika na lino, syalyatatwalabo hali okw’iye. 24 Hazaeli omwami we Siria abere abihola, mughala wiwe Ben-hadadi mwabya mwami omo mwanya wiwe. 25 Neryo Yehoashi mughala wa Yehoahazi mwimya oko Ben-hadadi mughala wa Hazaeli kw’emiyi eyo Hazaeli asaghula oko Yehoahazi baba wiwe omughulu alwa naye. Yehoashi mwasinga Ben-hadadi yo ngendo isatu. Kandi mwimya emiyi ye Israeli.
14 Omo mwaka w’akabiri w’obutabali bwa Yehoashi mughala wa Yehoahazi omwami we Israeli, Amazia mughala w’omwami Yehoashi we Yuda mwabya mwami. 2 Abya n’emyaka 25 omughulu abya mwami. Mwatabala oko myaka 29 iniane e Yerusalema. Mama wiwe iniakahulawa mo Yehoadini; abya we Yerusalema. 3 Mwabya akakola ebyuwene omo meso wa Yehova, aliwe mwatahika oko Daudi, tata-kulu wiwe. Mwakola ebyosi ebyo Yehoashi baba wiwe akola. 4 Aliwe, emyanya y’endata muyitalusibwa omo kihugho. Abandu babya ibakinaherera amahere omo myanya y’endata n’eritumbya omuki w’amahere ayo omo myanya y’endata. 5 Abere abihamba ekitumbi ky’obwami kyo ndeke-ndeke, mwita abaghombe biwe abita baba wiwe, oyo wabya mwami. 6 Aliwe mwatita abaghala b’abaghombe abo abita baba wiwe, busana n‘omughambo ono wa Yehova owahandikire omo kitabu ky’Emighambo ya Musa, owakabugha ati: “Abobaba sibangitibwa busana n’ebyo abana babo balyakola, n’abana sibangitibwa busana n’ebyo abobaba wabo balyakola. Omundu akendisyabya akakwa busana n’erilolo riwe-riwe.” 7 Mwitira Abaedomu b’omo Musya w’Omunyu, babya balume 10 000. Mwahamba n’omuyi we Sela omo malwa. Neryo omuyi oyo mwabya akahulwa mo Yokteeli erihika na munabwire.
8 Enyuma sy’aho, Amazia mwatuma abandu ewa Yehoashi mughala wa Yehoahazi, mughala wa Yehu omwami we Israeli ati bayamubwire bati: “Asa tulwe.”* 9 Yehoashi omwami we Israeli mwatumira Amazia omwami we Yuda y’omulaghe ono: “Ekiti ekiriko amahwa kye Lebanoni mukyatumira omuti w’omuerezi we Lebanoni omulaghe ono, ‘Uhe mughala waghe y’omwali waghu abye mukali wiwe.’ Aliwe, enyama y’omoli ye Lebanoni muyalaba hakuhi n’aho, yamalyatangira ekiti ekiriko amahwa ekyo. 10 Ni kwenene, wabirisinga Abaedomu, n’ekyo kyabirileka omutima waghu iniayiheka. Iwe utseme kundi mukasingabo, aliwe usighale omo nyumba yaghu. Busanaki ukasonda eriyiletera obuhanya n’erikola ekikendileka iwatera, n’erileka e Yuda iyawa ahisi haghuma naghu?” 11 Aliwe Amazia mwatowa.
Yehoashi omwami we Israeli mwahetuka. Neryo iye n’omwami Amazia we Yuda bamalwira e Bete-shemeshi ye Yuda. 12 Abandu be Israeli mubasinga abandu be Yuda, neryo obuli mundu mwatibita ewiwe. 13 Yehoashi omwami we Israeli mwahamba Amazia omwami we Yuda, mughala wa Yehoashi, mughala wa Ahazia. Mwamuhambira e Bete-shemeshi. Enyuma sy’aho, mwaya e Yerusalema, amatobola omo luhimbo lwe Yerusalema mw’ekitobo. Ekitobo ekyo kyabya ky’amaboko* 400. Kyabya ikitsukire oko Lukyo lwa Efraimu eriyahika oko Lukyo l’oko Ngonde.* 14 Mwimya ehoro yosi, efeza* yosi, n’ebindu byosi ebyabya omo nyumba ya Yehova n’omo byumba y’eribikamo ebindu by’obughuli by’enyuma y’omwami, mwaheka n’abandu, neryo amasuba e Samaria.
15 Eyindi myatsi eyilebirye Yehoashi, ebyo akola, obutoki bwiwe, amalwa agho alwa na Amazia omwami we Yuda, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli. 16 Yehoashi mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola. Mubamuta e Samaria aho bakata abami be Israeli; n’omughala wiwe Yeroboamu* mwabya mwami omo mwanya wiwe.
17 Yehoashi mughala wa Yehoahazi, omwami we Israeli, abere abihola, Amazia mughala wa Yehoashi, omwami we Yuda, mwatasyabugha emyaka 15. 18 Eyindi myatsi eyilebirye amazia yinahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 19 Habere habilaba mughulu mulebe, mubamuyira embita e Yerusalema. Neryo mwatibita e Lakishi, aliwe mubatuma e Lakishi y’abandu bamukwamirire. Abandu abo mubamwitira eyo. 20 Neryo mubaheka ekinda kiwe omo mutoka owakakurawa n’esyosabayiri, bamatwalakyo e Yerusalema. Neryo mubamuta omo Muyi wa Daudi, oho bata abotata-kulu wiwe. 21 Neryo abandu bosi be Yuda mubayira Azaria mo mwami omo mwanya wa Amazia, baba wiwe. Oko mughulu oyo, Azaria abya n’emyaka 16. 22 Azaria yo watasyahimba omuyi we Elati, amatasyasubuliryagho abandu be Yuda, omwami* abihola ngoko abotata-kulu wiwe bahola.
23 Omo mwaka we 15 w’obutabali bwa Amazia mughala wa Yehoashi, omwami we Yuda, Yeroboamu mughala w’omwami Yehoashi we Israeli mwabya mwami e Samaria. Mwatabala oko myaka 41 iniane e Samaria. 24 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova. Mwataleka amalolo wosi ogho Yeroboamu mughala wa Nebati aleka Abaisraeli ibakola. 25 Mwatasyasubyaho omupaka we Israeli eritsuka e Lebo-hamati* eriyahika oko Ngetse ye Araba,* ngoko Yehova, oMungu we Israeli, anabugha erilabira omuminyereri owe Gate-heferi, ni bugha ambu, omughombe wiwe ye Yona mughala wa Amitai. 26 Kundi Yehova abya iniabirilangira ngoko Abaisraeli babirighalwa kutsibu, sihabya n’omundu n’omughuma oyo wangawatikya Abaisraeli, nibya n’oyutawite akaghala kutse oyuleghetsene. 27 Aliwe Yehova abya iniabirilagha ati syendisyabughaho erina rya Israeli eyikwa w’elubula. Neryo mwakolesya Yeroboamu mughala wa Yehoashi erisabula Abaisraeli.
28 Eyindi myatsi eyilebirye Yeroboamu, ebyosi ebyo akola, obutoki bwiwe, amalwa agho alwa, kandi ngoko asubaya omuyi we Damasko n’owe Hamati oko Yuda omo Israeli, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli. 29 Neryo Yeroboamu mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola kandi ngoko abami be Israeli bahola; neryo mughala wiwe Zekaria mwabya mwami omo mwanya wiwe.
15 Omo mwaka we 27 w’obutabali bw’omwami Yeroboamu* we Israeli, Azaria mughala wa Amazia we Yuda mwabya mwami. 2 Abya n’emyaka 16 omughulu abya mwami. Mwatabala oko myaka 52 iniane e Yerusalema. Mama wiwe iniakahulawa mo Yekolia; abya we Yerusalema. 3 Azaria abya akakola ebyuwene omo meso wa Yehova, ngoko baba wiwe Amazia akola. 4 Aliwe emyanya y’endata muyitalusibwa omo kihugho, n’abandu babya ibakinaherera amahere n’eritumbya omuki w’amahere omo myanya y’endata. 5 Yehova mwayira omwami mo muhagha, neryo omwami mwabya muhagha erihika oko luholo lwiwe. Mwikala bwiwe. Oko mughulu oyo, omughala wiwe ye Yotamu yo wabya akasondola enyumba y’omwami, kandi yo wabya akatswera abandu omo kihugho. 6 Eyindi myatsi eyilebirye Azaria, ebyosi ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 7 Neryo Azaria mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola. Mubamuta omo Muyi wa Daudi, tata-kulu wiwe. Neryo mughala wiwe Yotamu mwabya mwami omo mwanya wiwe.
8 Omo mwaka we 38 w’obutabali bwa Azaria omwami we Yuda, Zekaria mughala wa Yeroboamu mwabya mwami we Israeli. Mwatabala omo misi 6 iniane e Samaria. 9 Mwakola ebituwene omo meso wa Yehova ngoko abotata-kulu wiwe bakola. Mwataleka erikola amalolo agho Yeroboamu mughala wa Nebati aleka Abaisraeli ibakola. 10 Neryo Shalumu mughala wa Yabeshi mwahotera Zekaria, amamwitira e Ibleamu. Mwabya abimwita, mwabya mwami omo mwanya wiwe. 11 Eyindi myatsi eyilebirye Zekaria yinahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli. 12 Ekyo mukyaberererya ebinywa bya Yehova ebyo abwira Yehu ati: “Abana baghu bakendisyatabala e Israeli erihika oko kizazi* ky’akani.” Ko byanabya bitya.
13 Omo mwaka we 39 w’obutabali bwa Uzia omwami we Yuda, Shalumu mughala wa Yabeshi mwabya mwami. Mwatabala omo mwisi mughuma owahwererere iniane e Samaria. 14 Menahemu mughala wa Gadi mwalua e Tirza, amaya e Samaria, amitirayo Shalumu mughala wa Yabeshi. Abere abimwita, amabya mwami omo mwanya wiwe. 15 Eyindi myatsi eyilebirye Shalumu, ngoko ahotera Menahemu, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli. 16 Oko mughulu oyo, Menahemu mwalua e Tirza, amayita abandu be Tifsa n’ab’omo kiharo ekitimbire oko muyi oyo. Mwitabo kundi mubatamukingulira emilango. Mwita abandu be Tifsa n’eritula amabunda w’abakule.
17 Omo mwaka we 39 w’obutabali bwa Azaria we Yuda, Menahemu mughala wa Gadi mwabya mwami we Israeli. Mwatabala oko myaka 10 iniane e Samaria. 18 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova. Omo ngebe yiwe yosi, mwataleka erikola amalolo wosi ogho Yeroboamu mughala wa Nebati aleka Abaisraeli ibakola. 19 Kiro kighuma, omwami Pulu we Asiria mwingira omo kihugho kye Israeli. Neryo Menahemu mwaha Pulu y’esyotalanta* 1 000 sy’efeza,* atoke erimuwatikya eriwatya obwami bwiwe. 20 Eribana esyofranga esyo akendiha omwami we Asiria, Menahemu mwakasa obuli muteke we Israeli eriliha esyoshekeli* 50 sy’efeza.* Neryo omwami we Asiria mwasubula, mwatabugha omo kihugho kye Israeli mo mughulu muli. 21 Eyindi myatsi eyilebirye Menahemu, ebyosi ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli. 22 Neryo Menahemu mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola. Mughala wiwe Pekaya mwabya mwami omo mwanya wiwe.
23 Omo mwaka we 50 w’obutabali bwa Azaria omwami we Yuda, Pekaya mughala wa Menahemu mwabya mwami we Israeli. Mwatabala oko myaka ibiri iniane e Samaria. 24 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova. Mwataleka erikola amalolo agho Yeroboamu mughala wa Nebati, aleka Abaisraeli ibakola. 25 Omukomanda wiwe muwatikya, ye Peka mughala wa Remalia mwamuhotera, amamwitira e Samaria omo kaleberyo k’oko nyumba y’omwami; mubamwita haghuma na Argobu na Arie, abya n’abalume 50 be Gileadi. Peka mwabya abiita Pekaya, mwabya mwami omo mwanya wiwe. 26 Eyindi myatsi eyilebirye Pekaya, ebyosi ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli.
27 Omo mwaka we 52 w’obutabali bwa Azaria omwami we Yuda, Peka mughala wa Remalia mwabya mwami we Israeli. Mwatabala oko myaka 20 iniane e Samaria. 28 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova. Mwataleka erikola amalolo agho Yeroboamu mughala wa Nebati aleka Abaisraeli ibakola. 29 Omo biro by’obutabali bw’omwami Peka we Israeli, omwami Tiglati-pileseri we Asiria mwasyalwa n’erihamba emiyi ye Iyoni, Abel-bet-maaka, Yanoa, Kedeshi, Hazori, ekiharo kye Gileadi n’ekye Galilaya, n’ekiharo kyosi kya Naftali. Mwaheka abakali b’omo biharo ebyo mo banyewa, amabatwala e Asiria. 30 Habere habilaba mughulu mulebe, Hoshea mughala wa Ela mwahotera Peka mughala wa Remalia, n’erimwita. Mwabya abimwita, amabya mwami omo mwanya wiwe. Ebyo mubyabya omo mwaka wa 20 w’obutabali bwa Yotamu mughala wa Uzia. 31 Eyindi myatsi eyilebirye Peka, ebyosi ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Israeli.
32 Omo mwaka w’akabiri w’obutabali bwa Peka mughala wa Remalia omwami we Israeli, Yotamu mughala w’omwami Uzia we Yuda mwabya mwami. 33 Mwabya mwami iniawite emyaka 25. Mwatabala oko myaka 16 iniane e Yerusalema. Mama wiwe iniakahulawa mo Yerusha; abya mwali wa Zadoki. 34 Yotamu mwabya akakola ebyuwene omo meso wa Yehova, ngoko baba wiwe Uzia akola. 35 Aliwe emyanya y’endata muyitalusibwa omo kihugho. Abandu babya ibakinaherera amahere n’eritumbya omuki w’amahere omo myanya y’endata. Yotamu yo wahira omulango w’endata oko nyumba ya Yehova. 36 Eyindi myatsi eyilebirye Yotamu n’ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 37 Oko biro ebyo, Yehova mwatsuka erituma Rezini omwami we Siria na Peka mughala wa Remalia bayalwe ne Yuda. 38 Neryo Yotamu mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola, mubamuta ngoko bata abotata-kulu wiwe omo Muyi wa Daudi, tata-kulu wiwe. Neryo mughala wiwe Ahazi mwabya mwami omo mwanya wiwe.
16 Omo mwaka we 17 w’obutabali bwa Peka mughala wa Remalia, Ahazi mughala wa Yotamu omwami we Yuda mwabya mwami. 2 Ahazi abya n’emyaka 20 omughulu abya mwami. Mwatabala oko myaka 16 iniane e Yerusalema. Mwatakola ebyuwene omo meso wa Yehova, oMungu wiwe. Mwatakola ebyuwene nga Daudi, tata-kulu wiwe. 3 Aliwe, mwakwama emibere mibi y’abami be Israeli, kandi nibya mwahisya mughala wiwe omo muliro, akakwama emibere eyikita esyonye y’abandu b’ebihanda ebyo Yehova atibitako omo kihugho atoke erihakyo Abaisraeli. 4 Kandi mwabya akaherera amahere n’eritumbya omuki w’amahere ayo omo myanya y’endata, oko hitwa, n’omo ndina sy’emiti eyiboghire.
5 Oko mughulu oyo k’omwami Rezini we Siria n’omwami Peka we Israeli mughala wa Remalia, mubayalwa ne Yerusalema, eyo Ahazi abya. Mubatimba oko muyi oyo, aliwe mubatatoka erihambagho. 6 Oko mughulu oyo, omwami Rezini we Siria mwasubulirya Abaedomu omuyi we Elati. N’enyuma sy’aho, mwatibita oko Bayahudi* ababya bikere omo muyi oyo. Abaedomu mubasuba omo muyi we Elati. Bakine mugho erihika na munabwire. 7 Neryo Ahazi mwatuma abandu ati bayabwire omwami Tiglati-pileseri we Asiria bati: “Niri mughombe waghu na mughala waghu. Wase, unilusaye omo byala by’omwami we Siria n’omwami we Israeli, kundi banemulwa naghe.” 8 Enyuma sy’aho, Ahazi mwimya efeza* n’ehoro ebyabya omo nyumba ya Yehova n’omo byumba by’eribikamo ebindu by’obughuli by’enyumba y’omwami, amatumirabyo omwami we Asiria mo kyutuliro. 9 Neryo omwami we Asiria mwaligha ekyo Ahazi amusaba, amayalwa n’omuyi we Damasko n’erihambagho. Mwaheka abandu bayo mo banyewa, amabatwala e Kiri, mwita na Rezini.
10 Enyuma sy’aho, omwami Ahazi mwayasungana n’omwami Tiglati-pileseri we Asiria e Damasko. Abere abilangira ekiherero kye Damasko, omwami Ahazi mwatumira omuhereri Uriya y’epla y’ekiherero ekyo, eyikakanganaya ngoko kiri kandi ngoko kihimbire. 11 Omuhereri Uriya mwahimba ekiherero erikwamana n’ebyalayiro byosi ebyo omwami Ahazi amutumira iniane e Damasko. Omuhereri Uriya mwabugha erihimba ekiherero ekyo embere omwami Ahazi alue e Damasko. 12 Omwami abere abilua e Damasko n’erilangira ekiherero, mwaseghera hakuhi nakyo, neryo amahererako amahere. 13 Mwabya akatumbirya oko kiherero ekyo kw’amahere wiwe w’eryokererya n’amahere wiwe w’akalyo; kandi mwabya akuta oko kiherero ekyo kw’ebihembo by’obwabu n’eritsatsangako omusasi w’amahere wiwe w’obuholo. 14 N’ekiherero ky’ekwivre* ekyabya embere sya Yehova, embere sy’enyumba, kandi ekyabya omo kati-kati k’ekiherero kya Ahazi n’ehekalu ya Yehova, Ahazi mwahumisyakyo, amahirakyo oko luhande lw’endata lw’ekiherero kiwe. 15 Neryo omwami Ahazi mwabwira omuhereri Uriya ati: “Ubye ukatumbirya obuhere bw’eryokererya b’omo tututu oko kiherero kinene. Ubye ukatumbiryako n’obuhere bw’akalyo b’omw’igholo-gholo, obuhere bw’eryokererya bw’omwami n’obuhere bwiwe bw’akalyo, n’amahere w’eryokererya, amahere w’akalyo, n’amahere w’eryokererya w’abandu bosi. Kandi ubye ukatsatsanga oko kiherero ekyo k’omusasi n’omusasi w’awandi mahere wosi. Ekiherero ky’ekwivre,* ingye ngendiminya nga kikendiyirwa kiti.” 16 Omuhereri Uriya mwakola ebyosi ebyo omwami Ahazi amubwira ati akole.
17 Kandi omwami Ahazi mwatwa emiti eyabya oko musike-sike w’esyongurubani mo bihande-bihande, amalusyaho n’ehibase ehyabya oko syongurubani esyo. Mwalusyaho n’Engetse eyabya oko syonume sy’esyonde sy’ekwivre,* amahirayo ahisi ahasesire amabwe. 18 Mwalusya n’omo kibugha ky’ehekalu ya Yehova m’omwanya owasesire, owahimbawa busana n’ekiro ky’Esabato. Mwalusyaho n’omulango w’ehihya owahirawaho busana n’omwami. Mwakola atya busana n’erisagha omwami we Asiria.
19 Eyindi myatsi eyilebirye Ahazi, ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 20 Ahazi mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola. Mubamuta omo Muyi wa Daudi, oho bata abotata-kulu wiwe. Neryo mughala wiwe Hezekia* mwabya mwami omo mwanya wiwe.
17 Omo mwaka we 12 w’obutabali bwa Ahazi omwami we Yuda, Hoshea mughala wa Ela mwabya mwami we Israeli. Mwatabala omo myaka 9 iniane e Samaria. 2 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova, aliwe mwatakolabyo ngoko abami be Israeli abatabala embere siwe bakola. 3 Shalmaneseri omwami wa Asiria mwasyalwa naye. Hoshea mwabya mughombe wiwe, kandi mwatsuka eribya akamuliha engemo. 4 Aliwe, omwami we Asiria mwowa ngoko Hoshea abya akasonda eritsukisya omulele, kundi Hoshea mwatuma abandu oko So omwami we Misri. Kandi mwataliha engemo y’omwami we Asiria ngoko abya akalihayo omo yindi myaka. Neryo omwami we Asiria mwamukingira omo ngomo, amamulekamo inianabohire.
5 Omwami we Asiria mwayalwa n’ekihugho kyosi kye Israeli. Mwatimba oko muyi we Samaria atoke erilwa nagho omo myaka isatu. 6 Omo mwaka we 9 w’obutabali bwa Hoshea, omwami we Asiria mwahamba e Samaria. Neryo mwatwala abandu be Israeli omo bunyewa mwe Asiria. Mwabikalya omo kiharo kye Hala n’ekye Habori hakuhi n’Olusi lwe Gozani, mwabikalya n’omo miyi y’Abamedi.
7 Emyatsi yabya yitya kundi abandu be Israeli mubakolera Yehova oMungu wabo y’amalolo, oMungu oyo wabalusaya omo kihugho kye Misri n’omo bukobe bwa Farao omwami we Misri. Mubaramya* eyindi miungu, 8 mubakwama emibere y’ebihanda ebyo Yehova abya iniabirilusya embere syabo, mubakwama n’emyatsi eyo abami be Israeli bahiraho.
9 Abaisraeli mubabya bakakwamirira emyatsi eyatabya yuwene eyo Yehova oMungu wabo atabya anzire. Mubataleka erihimba emyanya y’endata omo miyi yabo yosi, hyangabya hileberyo, kutse emiyi eyo mundu ateangahikamo bweghu-bweghu.* 10 Mubabya bakayimanirya esyonduyi nyibuyirire n’emiti mibuyirire* oko buli katwa n’omo ndina y’obuli muti owaboghire. 11 Babya ibakatumbaya omuki w’amahere omo buli mwanya w’endata ngoko ebihanda ebyo Yehova atwala omo bunyewa embere syabo byakola. Mubabya bakakola emyatsi mibi busana n’erihitania Yehova.
12 Mubataleka eriramya esyosanamu esikita esyonye,* nomo Yehova anabya iniabiribabwira ati: “Isimwakola mutya!” 13 Yehova mwataleka erikunga abandu be Israeli n’abe Yuda erilabira abaminyereri biwe bosi n’abalangiri biwe bosi, ababya bakababwira bati: “Muleke emibere yenyu mibi! Musikaye emighambo yaghe n’ebihano byaghe ngoko emighambo yosi eyo naha abotata-kulu wenyu n’eyo nababwira erilabira abaghombe baghe abaminyereri yibughire.” 14 Aliwe mubatowa, mubataleka eribyamo erighundu* ng’abotata-kulu wabo abatikiriraya Yehova, oMungu wabo. 15 Mubaghana emighambo yiwe n’endaghane eyo akola haghuma n’abotata-kulu wabo n’ebibukyo ebyo abya akabaha atoke eribakunga. Mubabya bakaramya esyosanamu esite na mughaso, neryo nabo mubatabya na mughaso, busana n’erikwama emibere y’ebihanda ebyabya bibatimbireko ebyo Yehova abugha ati isibakola ngoko bikakola.
16 Mubaleka erikwama emighambo ya Yehova, oMungu wabo; kandi mubakokotya esyosamu sy’ebyana bibiri by’esyonde omo metale eyo balyayeyukaya, mubakokotya n’omuti mubuyirire,* kandi mubakukamira ebindu byosi ebiri elubula, bamakolera na Baali. 17 Mubahisya n’abaghala babo n’abali babo omo muliro, mubakola obukumu n’erilaghula, ibakasibira erikola* emyatsi eyituwene omo meso wa Yehova busana n’erimuhitania.
18 Neryo Yehova mwahitana oko Baisraeli ko kutsibu, erihika oko kika amabalusya omo meso wiwe. Ekihanda kya Yuda kisa ky’anasigha omo kihugho.
19 Nibya n’abandu be Yuda mubatakwama emighambo ya Yehova, oMungu wabo. Nabo mubakwama emibere eyo bandu be Israeli babya bakakwama. 20 Yehova mwalekerania abana bosi ba Israeli kandi mwakanganiabo ngoko si kindu, kandi amahirabo omo byala by’ababandi abakapura ebindu. Mwakola atya erihika omughulu abalusaya omo meso wiwe. 21 Mwalusya abandu be Israeli oko kihanda kya Daudi. Neryo abandu be Israeli mubayira Yeroboamu mughala wa Nebati mo mwami. Aliwe Yeroboamu mwaleka abandu be Israeli ibatakwama Yehova, mwaleka ibakola erilolo erikalire. 22 Kandi abandu be Israeli mubataleka erikola amalolo wosi agho Yeroboamu akola. Mubataleka erikolagho 23 erihika omughulu Yehova abalusaya omo meso wiwe, ngoko abya iniabiribugha erilabira abaghombe biwe bosi abaminyereri. Neryo abandu be Israeli mubatwalwa omo bunyewa mwe Asiria. Yo bakine erihika na munabwire.
24 Neryo omwami we Asiria mwalusya abandu be Babiloni, Kuta, Ava, Hamati, ne Sefarvaimu, amayabikalya omo miyi ye Samaria eyo Baisraeli babya bikere embere. Mubimya omuyi we Samaria n’erikala omo miyi eyitimbire kugho. 25 Mubabya babitsuka erikala e Samaria, mubatasagha* Yehova. Neryo Yehova mwatuma esyosimba omo kati-kati kabo, syamita abandu bangyi. 26 Mubayabwira omwami we Siria ambu: “Abandu abo ulyatwala omo bunyewa mwe Samaria n’eribikalya omo miyi ye Samaria sibasi ngoko oMungu w’omo kihugho ekyo akaramibawa.* Neryo oMungu oyo kw’anemubatumako esyosimba, neryo esyosimba esyo sinemubita, kundi sihali oyo wasi ngoko oMungu w’ekihugho ekyo akaramibawa.”
27 Neryo omwami we Asiria mwabugha ati: “Musubayeyo omuhereri mughuma oyo mulyaleta omo bunyewa, ayikaleyo n’eribakangirirya ngoko oMungu w’ekihugho ekyo akaramibawa.” 28 Neryo omuhereri mughuma oyo balusaya e Samaria bakamutwala omo bunyewa mwasuba e Beteli, amikalayo. Mwatsuka erikangirirya abandu ngoko bangasagha* Yehova.
29 Neryo obuli kihanda ekyayikala e Samaria mukyayikokoterya omungu wakyo. Neryo mubahira emiungu eyo omo manyumba w’eriramiryamo awabya omo myanya y’endata eyo Basamaria bahimba; abandu b’omo buli kihanda mubakola batya omo miyi eyo babya bikeremo. 30 Abandu be Babiloni mubakokotya esanamu ya Sukoti-benoti, abandu be Kuti mubakokotya esanamu ya Nergali, abandu be Hamati mubakokotya esanamu ya Ashima, 31 n’abandu be Ava mubakokotya esanamu ya Nibazi n’eya Tartaki. Abasefarvi mubabya bakahisirya abana babo bo Adrameleki na Anameleki, emiungu ye Sefarvaimu. 32 Babya bakasagha Yehova, aliwe mubasombola abandu ni bandu, bamabayira mo bahereri abakendibya bakakolera omo myanya y’endata. Abahereri abo bo babya bakabasondola omughulu babya bakayaramirya omo manyumba w’eriramiryamo awabya omo myanya y’endata. 33 Babya ibasaghire Yehova, aliwe ibakaramaya emiungu yabo-yabo erikwamana n’ebisomo by’omo kihugho ekyo baluamo.
34 Erihika na munabwire, abandu abo bakinakwama ebisomo byabo bya kera. Omw’ibo simuli n’oyukaramaya Yehova, kandi simuli n’oyukasikaya ebyalayiro biwe, ebihano biwe, Emighambo, n’eby’erighenderako ebyo Yehova aha baghala ba Yakobo, Yakobo oyo Mungu aha erindi rina, ni bugha ambu, Israeli. 35 Omughulu Yehova akola endaghane n’abandu be Israeli, mwababwira ati: “Isimwasagha eyindi miungu, kandi isimwakukamirayo, kutse erikolerayo kutse erihererayo amahere. 36 Aliwe Yehova, oyo wabalusaya e Misiri omo kaghala kanene n’omo kuboko kwiwe kw’amaka, yo litolere imwasagha. Iye yo litolere imwakukamira, kandi iye yo litolere imwaherera amahere. 37 Ebihano, ebyalayiro, Emighambo, n’ebyerighenderako ebyo ahandika busana n’enyu, byo litolere imwakwama ndeke-ndeke mughulu wosi. Isimwasagha eyindi miungu. 38 Isimwibirirawa endaghane eyo nakola haghuma nenyu, kandi isimwasagha eyindi miungu. 39 Aliwe Yehova, oMungu wenyu, yo litolere imwasagha, kundi yukendisyabalusya omo byala by’esyonzighu syenyu syosi.”
40 Aliwe abandu abo mubatowa, mubataleka ekisomo kyabo kya kera. 41 Ebihanda ebyo ibisaghire Yehova, aliwe kandi ibikaramaya esyosanamu esibatsire sy’emiungu yabyo. Abaghala babo n’abitsikulu babo mubakola ng’abotata-kulu wabo, n’abitsikulu babo bakinakola batya erihika na munabwire.
18 Omo mwaka w’akasatu w’obutabali bwa Hosea mughala wa Ela, omwami we Israeli, Hezekia mughala w’omwami Ahazi we Yuda mwabya mwami. 2 Mwabya mwami iniali n’emyaka 25. Mwatabala oko myaka 29 iniane e Yerusalema. Mama wiwe abya iniakahulawa mo Abi;* abya mwali wa Zekaria. 3 Hezekia mwabya akakola ebyuwene omo meso wa Yehova, ngoko tata-kulu wiwe Daudi akola. 4 Iye yo walusaya emyanya y’endata omo kihugho. Mwatsutsanga esyonduyi nyibuyirire n’eritwa emiti mibuyirire.* N’enzoka y’ekwivre* eyo Musa akokotaya, mwatsutsangayo mo bihande bihande; kundi erihika oko mughulu oyo, Abaisraeli babya ibakinatumbaya omuki w’amahere wabo embere sy’enzoka eyo, iyikahulawa mo esanamu y’enzoka y’ekwivre.* 5 Hezekia iniakayiketera Yehova oMungu we Israeli. Omo bami bosi be Yuda abatabala embere n’enyuma siwe, muhatabya oyo wabya nga ye. 6 Abya akakwama Yehova n’omutima wosi. Mwatamulolyako omughongo; mwataleka erisikya emighambo eyo Yehova aha Musa. 7 Na Yehova abya haghuma naye. Omo byosi ebyo abya akakola, iniakakola n’amenge. Mwaghana erikwama omwami we Asiria, amaghana n’eribya akamwowa. 8 Mwasinga Abafilistini erihika e Gaza, n’ebiharo ebitimbire oko muyi we Gaza. Kandi mwasingabo omo hileberyo hy’omo miyi eyo omundu ateangahikamo bweghu-bweghu.*
9 Omo mwaka w’akani w’obutabali bwa Hezekia, ni bugha ambu, omo mwaka we 7 w’obutabali bw’omwami Hosea mughala wa Ela omwami we Israeli, omwami Shalmaneseri we Siria mwasyatimba oko muyi we Samaria atoke erilwa nagho. 10 Abaasiria mubahamba omuyi oyo habilaba emyaka isatu. Mubahambagho omo mwaka we 6 w’obutabali bwa Hezekia, ni bugha ambu omo mwaka we 9 w’obutabali bw’omwami Hosea we Israeli. 11 Enyuma sy’aho, omwami we Asiria mwatwala Abaisraeli b’omo bunyewa mwe Asiria. Mwikalyabo omo muyi we Hala n’owe Habori, hakuhi n’olusi lwe Gozani. Mwabikalya n’omo miyi y’Abamedi. 12 Emyatsi muyabya yitya kundi abandu be Israeli mubatahulikirira Yehova oMungu wabo, mubatabya bakasikya endaghane yiwe, ni bugha ambu, ebyosi ebyo Musa omughombe wa Yehova ababwira. Mubatahulikirira, n’eryowa.
13 Omo mwaka we 14 w’obutabali bwa Hezekia, omwami Senakeribu we Asiria mwalwa n’emiyi yosi ye Yuda eyo mundu ateangahikamo bweghu-bweghu, neryo amahambayo. 14 Neryo omwami Hezekia we Yuda mwatumira omulaghe ono omwami Senakeribu we Asiria, oyo wabya e Lakishi. Omulaghe oyo abya akabugha ati: “Nabirikola ekosa. Wamabilua omo kiharo kyaghe, ingendikuha ebyosi ebyo ukendinisaba.” Neryo omwami we Asiria mwalihisya Hezekia omwami we Yuda y’eamande y’esyotalanta* 300 sy’efeza* n’esyotalanta 30 sy’ehoro. 15 Neryo Hezekia mwamuha efeza* yosi eyabya omo nyumba ya Yehova n’omo byumba by’eribikamo ebindu by’obughuli by’enyumba y’omwami. 16 Oko mughulu oyo ko Hezekia alusaya emilango oko nyumba ya Yehova, mwalusyako n’ehidrema ehyo iyuwene-wene ahakako ehoro, neryo mwahabyo omwami we Asiria.
17 Neryo omwami we Asiria mwabwira Tartani,* Rabsari,* na Rabshake* ababya e Lakishi ati baye e Yerusalema n’abasuda banene abo babya nabo eyo batoke eriyahindana n’omwami Hezekia. Neryo mubahetukira e Yerusalema, bamayimana hakuhi n’omughende w’ekiriba* ky’endata, ekiri hakuhi n’enzira nene eyikaya oko ririma ry’oyukafula esyongyimba. 18 Mubabugha bati omwami alue omo muyi. Aliwe, Eliakimu mughala wa Hilkia, Shebna, na Yoa mughala wa Asafu mubahuluka. Eliakimu abya mwimaniri w’enyumba y’omwami, Shebna abya musekretere, na Yoa yo wabya akahandika emyatsi eyabya yikalaba.*
19 Neryo Rabshake mwababwira ati: “Kisi, mubwire Hezekia muti: ‘Omwami mukulu, omwami we Asiria, ati: “Ukayiketeraki? 20 Wabere ukayibwira uti, ‘Nine n’amayele, kandi niri n’obutoki bw’erilwa.’ Aliwe, ebyo ni bugha omo buno risa. Wabiriyiketerandi kyo kyabirileka iwaghana erikwama ekyo ngabugha? 21 Hulikirira, ukalengekanaya uti ekihugho kye Misri kyanganakuwatikya? Ekihugho ekyo kiri ng’oluseke olwabiripondekana. Omundu amabighemera oko luseke olo, ilukendipondekana n’erimutobola. Farao, omwami we Misri, kw’ali atya oko bosi abakayiketera iye. 22 Ibwa isiwanatambwira uti, ‘Tukayiketera Yehova oMungu wetu.’ Iwe Hezekia, si n’iwe wabugha omo kihugho mw’emyanya y’endata n’ebiherero by’oMungu oyo ukabwira abandu be Yuda n’abe Yerusalema uti, ‘Litolere imwabya mukakuma embere sy’ekiherero ekiri e Yerusalema.’”’ 23 Neryo tutwebo, tulebaye oyukendisinga omo kati-kati kaghu n’omukama wetu, omwami we Asiria. Ngendikuha esyosabayiri* 2 000, neryo tukendilebya nga unemwendibana abandu abakendighenda kusyo. 24 Ukenditoka ghuti eritibita oko muguvernere mughuma, nibya n’oyutawite akaghala omo baghombe b’omukama waghe, ighunemuyiketera ekihugho kye Misri, uti kyo kikendikuha emitoka n’abakaghenda oko syosabayiri?* 25 Ukalengekanaya uti niryayitswa erisyatoghotya omwami oyu? Siwasi ngoko Yehova yulyabugha ati ngase? Yehova iyuwene-wene mwakanibwira ati, ‘Ghenda uyalwe n’ekihugho ekyo, utoghotayekyo.’”
26 Neryo Eliakimu mughala wa Hilkia, Shebna, na Yoa mubabwira Rabshake bati: “Kisi, ukanaye netu, itwe baghombe baghu, omo Kiaramu,* tukanowakyo. Isiwakanaya netu omo mubughe w’Abayahudi kundi abandu abali oko luhimbo banowire.” 27 Aliwe Rabshake mwabasubirya ati: “Si bugha ambu omukama waghe alyanituma ati nibwire ebinywa ebi by’omukama wenyu, nenyu inywe basa. Ni by’eribwira n’abalume abali endata oko luhimbo, abakendirya hatya-hatya amabi wabo, n’erinywa amaswa wabo haghuma nenyu.”
28 Enyuma sy’aho, Rabshake mwabugha omo mulenge muli, omo mubughe w’abayahudi ati: “Muhulikirire ekyo mwami mukulu, omwami we Asiria, akabugha. 29 Omwami ati, ‘Hezekia isyabateba, kundi syangatoka eribalusya omo byala byaghe. 30 Hezekia anemubugha ati muyiketere Yehova omw’ibugha ati: “Oko kwenene, Yehova akenditusabula. Omwami we Asiria syenditoka erihamba omuyi ono.” 31 Isimwamuhulikirira. Omwami we Asiria ati: “Mukole obuholo haghuma naghe, muyihire omo byala* byaghe. Mwamabikola mutya, obuli mundu iniakendirya amatunda w’omuti wiwe w’omuzabibu n’aw’omuti wiwe w’esyotini. Kandi obuli mundu iniakendinywa amaghetse w’omo ribulu riwe.* 32 Enyuma sy’aho, ingendyasa, inabatwala omo kihugho ekiri ng’ekyenyu. Ekihugho ekiswiremo engano n’edivai nyihya-nyihya, ekihugho ekirimo emikati n’amalima w’emizabibu, ekihugho ekirimo emiti y’emizeituni n’obuki. Neryo imukendibyaho omo mwanya w’erihola. Isimwahulikirira Hezekia kundi akabateba omw’ibugha ati, ‘Yehova akenditusabula.’ 33 Omo miungu y’ebihanda munemwatabya oyo wabiritoka erilusya ekihugho kiwe omo byala byaghe, ingye mwami we Asiria? 34 Emiungu ye Amati ne Arpadi yiri hayi? Emiungu ye Sefarvaimu, Hena, ne Iva yiri hayi? Moyanatoka erilusya omuyi we Samaria omo byala byaghe? 35 Omo kati-kati k’emiungu yosi eyo bandu bakakolera, ni miungu yahi eyabiritoka erilusya ekihugho kyayo omo byala byaghe? Neryo mukalengekanaya muti Yehova yukenditoka erilusya omuyi we Yerusalema omo byala byaghe?”’”
36 Aliwe abandu ababya aho mubahuna. Mubatamusubirya kindu, kundi omwami Hezekia abya iniabiribabwira ati isibamusubiraya kindu. 37 Neryo omwimaniri w’enyumba y’omwami, ye Eliakimu mughala wa Hilkia, Shebna omusekretere, Yoa mughala wa Asafu oyo wabya akahandika emyatsi eyikalaba* mubatulanga esyongyimba syabo, bamayabwira Hezekia ebyo Rabshake alyabugha.
19 Omwami Hezekia mwabya abyowa ebinywa ebyo, mwatulanga esyongyimba siwe, amambala olukimba lw’esaki* n’eringira omo nyumba ya Yehova. 2 Enyuma sy’aho, mwatuma omwimaniri w’enyumba y’omwami ye Eliakimu, Shebna omusekretere, n’abimaniri b’abahereri ati bayasungane n’omuminyereri Isaya mughala wa Amozi. Abosi mubambala esyongyimba sy’esaki.* 3 Mubabwira Isaya bati: “Hezekia ati, ‘Munabwire ni kiro ky’obulighe, ekiro ky’eritsambwa, n’ekiro ky’erihemuka; kundi twabiribya ng’omukali oyukasonda eributa,* neryo omwana akasonda eriluamo, omukali oyo iniabula akaghala. 4 Kwa muhwa Yehova oMungu waghu akendihulikirira ebinywa bya Rabshake, oyo omukama wiwe, ni bugha ambu, omwami we Asiria alyatuma eripuma* oMungu oyuliho, kandi kwa muhwa akendimutswera busana n’ebinywa ebyo Yehova oMungu waghu alyowa. Neryo usabire abandu abalyasaka.’”
5 Neryo abandu abo omwami Hezekia atuma babere babibwira Isaya y’ebinywa ebyo, 6 Isaya mwabasubirya ati: “Muyabwire omukama wenyu muti, ‘Yehova ati: “Isiwasagha busana n’ebinywa ebyo ulyowa, ebitsumi ebyo baghombe bw’omwami we Asiria balyanibughako. 7 Ngendimuhiramo amalengekania malebe. Hane omwatsi ogho akendyowa, neryo iniasuba omo kihugho kiwe. N’enyuma sy’aho, ngendileka iniakwa omo muyali omo kihugho kiwe.”’”
8 Rabshake mwabya abyowa ngoko omwami we Asiria abirilusya abasuda biwe be Lakishi, mwayahindana naye, neryo ameya inianemulwa n’omuyi we Libna. 9 Neryo omwami we Asiria mwowa ngoko omwami Tiraka we Etiopia anemusyalwa naye, neryo kandi mwatuma abandu ati bayabwire Hezekia bati: 10 “Mubwire Hezekia, omwami we Yuda, muti, ‘OMungu waghu, oyo wabiriyiketera, isyakuteba omw’ibugha ati: “Omwami we Asiria syendihamba omuyi we Yerusalema.” 11 Si wabiryowa ebyo abami be Asiria bakolera ebihugho byosi ebyo batoghotaya. Ukalengekanaya uti n’iwe ukendibala? 12 Emiungu y’ebihanda ebyo abotata-kulu waghe batoghotaya muyanatoka erisabulabyo? Gozani, Harani, Rezefu, n’abandu be Edeni ababya e Tel-asari, bali hayi? 13 Omwami we Hamati, omwami we Arpadi, n’omwami w’emiyi ye Sefarvaimu, Hena ne Iva, bali hayi?’”
14 Hezekia mwimya esyobarua esyo abatumwa bamuletera, amasomasyo. Enyuma sy’aho, mwaya eyiri enyumba ya Yehova, amasanza esyobaruha esyo embere sya Yehova. 15 Neryo Hezekia mwasaba Yehova ati: “Yehova, oMungu we Israeli, iwe wikere oko kitumbi kyaghu ky’obwami endata oko* bakerubi, iwe musa iwe Mungu w’ekwenene omo mami wosi w’oko kihugho. Iwe wahangyika olubula n’ekihugho. 16 Yehova, uteghe amatwi n’erihulikiria. Yehova, kingula ameso waghu ulangire. Hulikirira ebinywa ebyo Senakeribu alyabugha erikupuma,* iwe Mungu oyuliho. 17 Yehova, ni kwenene abami be Asiria babiritoghotya ebihanda n’ebihugho by’ebihanda ebyo. 18 Mubaghusa emiungu y’ebihanda ebyo omo muliro, kundi si yabya miungu, aliwe ni bindu ebyo bandu bakokotaya omo miti n’amabwe. Ekyo kyo kyaleka ibatoka eritoghotyayo. 19 Neryo lino Yehova, oMungu wetu, kisi utusabule omo byalya by’omwami we Asiria, neryo amami wosi w’oko kihugho akendiminya ngoko iwe musa, Yehova, iwe Mungu.”
20 Isaya mughala wa Amozi mwalayira oko Hezekia ati: “Yehova, oMungu we Israeli, ati, ‘Nabiryowa omusabe waghu, ogho ulyasaba busana n’omwami Senakeribu we Asiria. 21 Yehova akabugha oko mwami oyo ati:
“Mwali we Sioni ni mubikira, akakupokaya, n’akandi akakusekereraya.
Mwali we Yerusalema akakutsingiraya omutwe akakupokya.
22 Nindi yo ulyapuma* n’eritsuma?
Ulyasumbira omulenge waghu wondi?
Nindi yulyasumbira ameso waghu awatemo erikenga?
Omubuyirire we Israeli yo ulyakolera utya!
23 Wabiripuma* Yehova erilabira abandu abo ulyatuma, kandi wabiribugha uti,
‘Ngendisambira oko syosingyi sy’ebitwa
N’emitoka yaghe minene,
Ngendiya omo biharo by’ehali-hali bye Lebanoni.
Ngendikonda emiti minene-minene y’emierezi, emiti eyuwene-wene y’ekilaghu ye Lebanoni.
Ngendingira omo myanya y’eribisamamo ye Lebanoni eyiri hali-hali.
Ngendingira omo misitu ye Lebanoni eyihata-tene.
24 Ngenditakula amabulu n’erinywa amaghetse w’omo bindi biharo;
Ngendilyatanga oko syonyusi syosi* sye Misri, neryo isyuma.’
25 Siwewatowa? Nabirisoha* omwatsi oyo wo kera.
Nabiriteghekania omwatsi oyo wo kera.
Neryo lino, ngendikolagho.
Emiyi eyo mundu ateangahikamo bweghu-bweghu, ukendiyirayo mo bilundo by’ebisambukalirya.
26 Abandu b’omo miyi eyo sibendisyabya n’akaghala.
Bakendisyatitimana n’erihemuka.
Bakendisyabya ng’ebiti by’omwirima, ng’ebiti bibisi,
Bakendisyabya ng’ebiti ebiri oko lutwe ebikuma busana n’ekihunga ekikaluira oko luhande lw’eyo ryuba rikasira.
27 Aliwe ngabya ininasi omughulu ukikala, omughulu ukahuluka, omughulu ukingira,
N’omughulu ukanihitanako kutsibu.
28 Kundi nabiryowa ngoko wabirinihitanako kutsibu kandi ngoko wabirinirurumira.
Neryo ngendihira entobani omo nindo yaghu, ngendihira n’oko minywa yaghu kw’akuma k’erisondolamo esabayiri,*
Kandi ngendikusubulya omo nzira eyo ulyasiramo.”
29 “‘Kino kyo kikendikukangania* ngoko emyatsi eyo yikendibya: Oko mwaka ono, mukendirya ebiryayilasira; n’oko mwaka owakasa, mukendisyalya ebikendisyera oko syombuto esiryayitoghongera oko mwaka ono; aliwe oko mwaka w’akasatu, mukendisyahera embuto n’erihulula, mukendisyahera amalima w’emizabibu n’erirya amatunda wagho. 30 Abandu be Yuda abakendisyabala, ni bugha ambu, abakendisyasaka bakendisyingirya emirihi yabo emwisi sy’ekitaka n’eriheterya amatunda w’endata. 31 Kundi abakendisyasaka bakendisyalua e Yerusalema, n’abakendisyasabuka bakendisyalua oko Kitwa kye Sioni. Omuhwa wa Yehova w’emilondo akendisyakola omwatsi oyo.
32 “‘Neryo bino byo Yehova akabugha oko mwami we Asiria:
“Syendingira omo muyi ono
Syendighusamo n’omusali n’omughuma
Syendilwa nagho omo ngabo
Syenditimbya kugho kw’oluba atoke erilwa nagho.
33 Akendisubula omo nzira eyo alyasiramo;
Syendingira omo muyi ono,” Yehova atya.
34 “Ngendilwira oko muyi oyu n’erisabulagho busana n’erina ryaghe
Kandi busana n’omughombe waghe Daudi.”’”
35 Omo kiro ky’ekiro ekyo kisa-kisa, omumalaika wa Yehova mwasa omo kambi y’Abaasiria, amitamo abasuda 185 000. Abandu mubabya babibuka omo tututu, mubalangira ebinda byosi. 36 Neryo Senakeribu, omwami we Asiria, mwasubula. Mwaya e Ninawi, amasighala eyo. 37 Kiro kighuma, inianemukukama omo hekalu ya Nisroki omungu wiwe, abaghala biwe ye Adrameleki na Sharezeri mubamwita omo muyali, neryo mubatibitira omo kihugho kye Ararati. Enyuma sy’aho, mughala wiwe ye Esar-hadoni mwabya mwami omo mwanya wiwe.
20 Oko biro ebyo, Hezekia mwalwala; abya inianganahola. Omuminyereri Isaya, mughala wa Amozi, mwayamubana, amamubwira ati: “Yehova ati: ‘Uhe ab’omo kihanda kyaghu b’ebyalaghiro kundi siwendilama, ukendihola.’” 2 Mwalw’iniabindukirya obusu bwiwe bw’eyiri oluhimbo, amasaba Yehova ati: 3 “Yehova, ngakulemba-lemba, kisi wibuke ngoko nabya mutaleghula okw’iwe, kandi ngoko munakukolera n’omutima wosi. Kandi wibuke ngoko munakola ebyuwene omo meso waghu.” Neryo Hezekia mwalira kutsibu.
4 Embere Isaya ahike omo kati-kati k’ekibugha ekirimo enyumba y’omwami, Yehova mwamubwira ati: 5 “Suba eyiri Hezekia, oyukasondola abandu baghe, uyamubwire uti, ‘Yehova oMungu wa Daudi, tata-kulu waghu akabugha ati: “Nabiryowa omusabe waghu. Mongalangira emisonia yaghu, ngendikulamia. Ekiro ky’akasatu, ukendisyahetukira omo nyumba ya Yehova. 6 Ngatasyakuha emyaka* 15, kandi ngendikusabula, iwe n’abandu b’omo muyi ono omo byala by’omwami we Asiria. Ngendilwira oko muyi ono busana n’erina ryaghe, kandi busana na Daudi, omughombe waghe.”’”
7 Neryo Isaya mwabugha ati: “Mulete egato y’etini eyumire.” Neryo mubaletayo, bamahirayo oko kimata ky’omwami. Enyuma sy’aho, omwami mwatsuka erilama.
8 Hezekia abya iniabiribulya Isaya ati: “Niki kyo kikendikangania ngoko Yehova akendinilamya, kandi ngoko omo kiro ky’akasatu ngendisyerukira omo nyumba ya Yehova?” 9 Isaya mwamusubirya ati: “Ekiminyikalo ekikalua ewa Yehova, ekikendikangania ngoko Yehova akendiberererya ebyo alyabugha kya kino: Wanzire ekitsutsu ekiri oko mimbari ikyaseghera embere* y’ebika 10, kutse ikyasuba enyuma y’ebika 10?” 10 Hezekia mwabugha ati: “Ekitsutsu eriseghera embere y’ebika 10, ekyo ni kyolo, aliwe ekitsutsu erisuba enyuma y’ebika 10, ekyo si kyolo.” 11 Neryo omuminyereri Isaya mwasaba Yehova, naye mwasubya ekitsutsu ekyabya oko mimbari ya Ahazi ky’enyuma ebika 10.
12 Oko mughulu oyo, omwami we Babiloni, ye Berodaki-baladani mughala wa Baladani mwatumira Hezekia y’esyobaruha n’ebihembo, kundi mwowa ngoko Hezekia alwere. 13 Hezekia mwakokyabo,* amabakangania ebyumba byosi by’eribikamo ebindu by’obughuli, ni bugha ambu efeza,* ehoro, amaghuta w’ezeri, n’awandi maghuta w’obughuli, edepo y’eribikamo ebindu biwe by’amalwa, n’obuli kindu kyosi ekyabya omo byumba by’eribikamo ebindu by’obughuli. Hezekia mwabakangania ebyosi ebyabya omo nyumba yiwe n’ebyabya omo bwami bwiwe.
14 Enyuma sy’aho, omuminyereri Isaya mwaya eyiri Hezekia, amamubulya ati: “Abandu aba batiki? Kandi bakalua hayi?” Hezekia mwamusubirya ati: “Balyalua hali, balyalua e Babiloni.” 15 Neryo kandi Isaya mwabulya ati: “Mubakalangiraki omo nyumba yaghu?” Hezekia mwasubirya ati: “Mubakalangira ebyosi ebiri omo nyumba yaghe. Sihali n’ekindu n’ekighuma ekyo nitalyabakanganaya omo byumba ebyo ngabikamo ebindu by’obughuli.”
16 Neryo Isaya mwabwira Hezekia ati: “Hulikirira ekinywa kya Yehova: 17 Yehova akabugha ati, ‘Hane ekiro ekyo Abababiloni bakendisyaheka ebyosi ebiri omo nyumba yaghu, n’ebyo abotata-kulu waghu babya ibabiritunda erihika na munabwire. 18 Sihali n’ekindu n’ekighuma ekikendisyasighala, nibya n’abaghuma b’oko baghala baghu nabo bakendisyahekwa, bakendisyabya bakulu abakakolera omo bwikalo bw’omwami we Babiloni.’”
19 Neryo Hezekia mwabwira Isaya ati: “Ebyo Yehova amabugha byuwene.” Kandi mwabugha ati: “Aliwe byuwene ekihugho kyaghe kyamabisyabya omo buholo n’embolere* omo mughulu wosi ogho ngendisyabya inineho.”
20 Eyindi myatsi eyilebirye Hezekia, emyatsi yosi y’obutoki eyo akola, ngoko ahimba ekiriba* n’etarasi eyikaleta amaghetse w’omo muyi, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 21 Neryo Hezekia mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola, na mughala wiwe Manase mwabya mwami omo mwanya wiwe.
21 Manase abya n’emyaka 12 omughulu abya mwami. Mwatabala oko myaka 55 iniane e Yerusalema. Mama wiwe abya iniakahulawa mo Hefziba. 2 Manase mwakola ebituwene omo meso wa Yehova, mwakwama emibere mibi y’ebihanda ebyo Yehova ahigha bilue omo kihugho ekyo aha abandu biwe, Abaisraeli. 3 Mwatasyahimba emyanya y’endata eyo baba wiwe Hezekia ahimbula, kandi mwahimbira Baali y’ebiherero n’erikokotya omuti mubuyirire,* ngoko Ahabu omwami we Israeli akola. Mwakukamira ebindu byosi ebiri elubula, n’erikolerabyo. 4 Kandi mwahimba omo nyumba ya Yehova mw’ebiherero, enyumba eyaleka Yehova iniabugha ati: “Erina ryaghe rikendisyabya e Yerusalema.” 5 Kandi mwahimbira ebindu byosi ebiri e lubula by’ebiherero omo bibugha bibiri by’enyumba ya Yehova. 6 Kandi mwahisya n’omughala wiwe y’omo muliro. Mwakola obukumu, obulaghuli, kandi amahiraho abakumu n’abakalaghula. Mwakola emyatsi minene eyituwene omo meso wa Yehova busana n’erimuhitania.
7 Mwakokotya esanamu eyibatsire, ni bugha ambu, omuti mubuyirire,* amahirayo omo hekalu, ehekalu eyaleka Yehova iniabwira Daudi na mughala wiwe Solomona ati: “Erina ryaghe rikendisyabya oko nyumba eno ne Yerusalema kera na kera, omuyi ogho nabirisombola omo miyi y’ebihanda byosi bye Israeli. 8 Sinendisyasyaleka Abaisraeli ibaghanga-ghanga omo biharo ebiri hali n’ekihugho ekyo naha abotata-kulu wabo. Ngendisyakola nitya bamabikwama ndeke-ndeke ebyosi ebyo nababwira, bamabikwama emighambo yosi eyo nabwira omughombe waghe Musa niti ababwire ati bakwameyo.” 9 Aliwe mubatowa, kandi Manase mwaheryabo, amaleka ibakola ebibi ebikalire kulenga ebibi by’ebihanda ebyo Yehova atoghotaya omughulu Abaisraeli bimaya ekihugho.
10 Yehova mwataleka eribugha erilabira abaghombe biwe abaminyereri. Abya akabugha ati: 11 “Manase omwami we Yuda abirikola emyatsi yosi eyi eyikita esyonye,* abirikola emyatsi minene eyituwene kulenga emyatsi mibi yosi eyo Abaamori bakola iye isyalyabya. Kandi abirileka abandu be Yuda ibakola erilolo busana n’esyosanamu siwe esikita esyonye. 12 Busana n’ekyo, Yehova, oMungu we Israeli, akabugha ati: ‘Ngendileta e Yerusalema ne Yuda y’obuhanya obukalire. Abosi abakendibya bakowa oko mwatsi oyo bakendibya bakasagha.* 13 Ngendihira oko muyi we Yerusalema kw’ekamba y’eripimamo eyo bakolesaya oko muyi we Samaria, kandi ngendikolesya ekamba y’eripima ekindu nga kinalungukere* eyo bakolesaya oko kihanda kya Ahabu. Ngendyerya omuyi we Yerusalema ngoko omundu akeraya ekibakuli* ekyo mundu akatulika abyeryakyo. 14 Ngendilekerania abandu abakendisighalira oko mwandu waghe, neryo ngendibahira omo byala by’esyonzighu syabo. Esyonzighu syabo syosi sikendinyeghabo, n’eriheka ebindu byabo. 15 Kundi babirikola ebituwene omo meso waghe, kandi bakabya ibanemunihitania eritsuka ekiro abotata-kulu wabo balua e Misri erihika na munabwire.’”
16 Kandi Manase muta omusasi munene w’abandu abatawite ekosa, erihika oko kika amusula omo Yerusalema, erilua oko mupaka ono erihika oko ghundi, erilusyako erilolo eryo aleka abandu be Yuda ibakola omw’ikola ebituwene omo meso wa Yehova. 17 Eyindi myatsi eyilebirye Manase, ebyosi ebyo akola, n’amalolo agho akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 18 Neryo Manase mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola. Mubamuta omo ririma eriri ahali enyumba yiwe, omo ririma rya Uza. Neryo mughala wiwe Amoni mwabya mwami omo mwanya wiwe.
19 Amoni abya n’emyaka 22 omughulu abya mwami. Mwatabala oko miaka ibiri iniane e Yerusalema. Mama wiwe abya iniakahulawa mo Meshulemeti; abya mwali wa Haruzi we Yotba. 20 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova, ngoko baba wiwe Manase akola. 21 Mwataleka erikola emyatsi mibi yosi eyo baba wiwe abya akakola, kandi abya akaramya n’erikukamira esyosanamu esikita esyonye esyo baba wiwe abya akaramya. 22 Neryo mwaleka Yehova oMungu wabotata-kulu wiwe, kandi mwatakola ebyo Yehova abya akamusaba erikola. 23 Kiro kighuma, abaghombe ba Amoni mubamuhotera, bamamwitira omo nyumba yiwe. 24 Aliwe abandu b’omo kihugho mubita abosi abahotera omwami Amoni, bamayira mughala wiwe Yosia mo mwami omo mwanya wiwe. 25 Eyindi myatsi eyilebirye Amoni, ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 26 Mubamuta omo yisinda yiwe eyiri omo ririma rya Uza. Neryo mughala wiwe Yosia mwabya mwami omo mwanya wiwe.
22 Yosia abya n’emyaka 8 omughulu abya mwami. Mwatabala oko myaka 31 iniane e Yerusalema. Mama wiwe abya iniakahulawa mo Yedida; abya mwali wa Adaya we Bozkati. 2 Yosia mwakola ebyuwene omo meso wa Yehova. Mwakola ngoko Daudi, tata-kulu wiwe, akola. Mwatakitira oko luhande lw’amali kutse lw’amalembe.
3 Omo mwaka we 18 w’obutabali bwiwe, omwami Yosia mwatuma omusekretere Shafani, mughala wa Azalia, mughala wa Meshulamu, eyiri enyumba ya Yehova. Mwamubwira ati: 4 “Ghenda, uyasungane n’omuhereri mukulu Hilkia. Umubwire uti akume-kume esyofranga syosi esyo bandu bakaleta omo nyumba ya Yehova, esyo abandu bakaha abakatsunga emilango. 5 Ubabwire uti bahesyo abimanire omubiiri w’erikokotya enyumba ya Yehova, nabo balihe kusyo kw’abakendikokotya ahatsandire* oko nyumba ya Yehova, 6 ni bugha ambu, balihe kusyo kw’abafundi, abahimbi, n’abamaso; kandi baghule kusyo kw’esyombagho n’amabwe awabiribatswa, batoke erikokotya enyumba. 7 Abimaniri abakendihabwa esyofranga esyo sibendibulibwa nga mubakakolesayasyo bati, kundi ni bandu b’eriyiketerwa.”
8 Habere habilaba mughulu mulebe, omuhereri mukulu Hilkia mwabwira Shafani omusekretere ati: “Mungasunga ekitabu ky’Emighambo omo nyumba ya Yehova.” Neryo Hilkia mwaha ekitabu ekyo kyo Shafani, na Shafani mwatsuka erisomakyo. 9 Shafani omusekretere mwayasungana n’omwami, amamubwira ati: “Abaghombe baghu mubakayakuma-kuma esyofranga esilue omo hekalu. Babirihasyo abimanire omubiiri w’erikokotya enyumba ya Yehova.” 10 Kandi omusekretere Shafani mwabugha ati: “Omuhereri Hilkia mwakamba ekitabu kino.” Neryo Shafani mwatsuka erisomakyo embere sy’omwami.
11 Omwami mwabya abinowa ebinywa ebiri omo kitabu ky’Emighambo, mwatulanga esyongyimba siwe. 12 Neryo omwami mwabwira omuhereri Hilkia, Ahikamu mughala wa Shafani, Akbori mughala wa Mikaya, Shafani omusekretere, na Asaya omughombe w’omwami ati: 13 “Mughende, muyanibuliraye Yehova, muyabuliraye n’abandu be Yuda ebinywa ebiri omo kitabu ekyamabisungwa eki nga bitulebirye biti; kundi Yehova abirituhitanako kutsibu, kusangwa abotata-kulu wetu mubatasikya ebinywa ebiri omo kitabu eki, mubatakwama ebyosi ebihandikire mukyo, ebyo tutolere itwakwama.”
14 Neryo omuhereri Hilkia, Ahikamu, Akbori, Shafani, na Asaya mubayasungana n’omuminyereri mukali ye Hulda. Abya mukali w’omwimaniri w’ekyumba ky’eribikamo esyongyimba, ni bugha ambu, ye Shalumu mughala wa Tikva, mughala wa Harhasi. Omuminyereri mukali oyo abya ikere omo Kartye k’Akabiri ke Yerusalema. Eyo yo bakaniraya naye. 15 Hulda mwabwira abalume abo ati: “Yehova oMungu we Israeli ati, ‘Mubwire omulume oyulyabatuma okw’ingye muti: 16 “Yehova ati, ‘Ngendileta obuhanya omo kiharo kino n’oko bikalani bamo, ngendileta ebyosi ebiri omo kitabu ekyo omwami we Yuda alyasoma. 17 Ngendikangania ngoko nihitene busana n’ekiharo eki, n’ekinigha kyaghe sikyendisyahwa kundi babirileka erinikwama, kandi banemutumbirya eyindi miungu y’omuki w’amahere wabo busana n’erinihitania omo byosi ebyo bakakola.’” 18 Aliwe omwami we Yuda oyulyabatuma ati mumubuliraye Yehova, kandi mumubwire muti, ‘Yehova oMungu we Israeli akabugha atya oko binywa ebyo ulyowa: 19 “Mughukabya wabyowa ebyo niryabugha niti ngendikolera omwanya ono n’abikalani bamo, ngoko bakenditakirwa kandi ngoko abandu bakendibya bakasagha kutsibu babilangira ebiryabahikira, mughutitakalya-kalya omutima waghu, kandi mughukayikehaya embere sya Yehova. Mughukatulanga esyongyimba syaghu n’erilirira embere syaghe. Busana n’ebyosi ebyo, Yehova ati naghe nabirikwowa. 20 Busana n’ekyo, ngendileka uhole ng’abotata-kulu waghu.* Ukenditabwa omo yisinda mo buholo. N’ameso waghu syendisyalangira obuhanya bosi obo ngendisyaleta omo mwanya ono.”’” Neryo mubayabwira omwami y’ebinywa ebyo.
23 Neryo omwami mwabirikira abasyakulu bosi be Yuda n’abe Yerusalema. 2 Enyuma sy’aho, omwami mwahetukira eyiri enyumba ya Yehova haghuma n’abalume be Yuda, abikalani bosi be Yerusalema, abahereri, n’abaminyereri, ni bugha ambu abandu bosi, eritsuka oko mulere erihika oko mukulu. Mwasomerabo ebinywa byosi ebiri omo kitabu ky’endaghane ekyasungawa omo nyumba ya Yehova. 3 Omwami mwimana hakuhi n’enduyi, amakola endaghane* embere sya Yehova. Mwayilagha ati akendikwama Yehova n’erisikya emighambo yiwe, ebibukyo biwe, n’ebyalayiro biwe. Mwayilagha erikwamabyo n’omutima wiwe wosi n’enafsi* yiwe yosi omw’ikwama ebinywa by’endaghane eyo ebihandikire omo kitabu ekyo. N’abandu bosi mubaligha erisikya endaghane eyo.
4 Enyuma sy’aho, omwami mwabwira omuhereri mukulu Hilkia, abahereri bawatikya, n’abakatsunga emilango ati balusaye omo nyumba ya Yehova mw’ebindu byosi ebyakokotibawa busana n’eriramya Baali, busana n’omuti mubuyirire,* kandi busana n’eriramya ebindu byosi ebiri elubula. Neryo mwatimiryabyo ehihya we Yerusalema, omo malima w’omo musya we Kidroni. Mwahekera eribu ryabyo e Beteli. 5 Neryo mwalusyaho abahereri b’eyindi miungu abo abami be Yuda bahiraho busana n’eribya bakatumbirya omuki w’amahere omo myanya y’endata eyiri omo miyi ye Yuda n’omo biharo ebitimbire oko muyi we Yerusalema. Mwalusyaho n’abahereri ababya bakatumbirya omuki w’amahere wo Baali, eryuba, omughenda, ebikuto by’esyongununu bye Zodiake, n’ebindu byosi ebiri elubula. 6 Omwami mwalusya n’omuti mubuyirire* omo nyumba ya Yehova, amatwalagho oko mukeketyo we Yerusalema, omo Musya we Kidroni. Mwatimirya omuti mubuyirire oyo omo Musya we Kidroni, amayiragho mo lututu, amapanza-panzira olututu olo oko masinda w’abandu ba kawaida. 7 Mwahimbula n’obwikalo bw’abalume ababya bakakolera obumbalaka b’omo hekalu, obwikalo obwabya omo nyumba ya Yehova. Eyo yo bakali babya bakalukira amahema ogho bandu babya bakaramiryamo omuti mubuyirire.*
8 Enyuma sy’aho, omwami mwalusya abahereri bosi omo miyi ye Yuda. N’emyanya y’endata eyo bahereri babya bakatumbiryamo muki w’amahere eritsuka e Geba eriyahika e Beeri-sheba, omwami mwayirayo mo myanya eyiteyangatasyakolesibwa omw’iramya. Kandi mwahimbula n’emyanya y’endata eyabya oko bwingiriro bw’omulango wa Yosua, omukulu w’omuyi. Emyanya y’endata eyo yabya oko luhande lw’amalembe omundu akasonda erilaba omo mulango w’omuyi. 9 Abahereri ababya bakakolera omo myanya y’endata isibalikolera oko kiherero kya Yehova ekiri e Yerusalema, aliwe ibakanalya oko mikati eyitemo levire* haghuma n’abaghala babo. 10 Erikakirya omundu wosi-wosi erihisirya mughala wiwe kutse mwali wiwe yo Moleki, kandi omwami mwayira e Tofeti eyabya omo Musya w’Abaghala ba Hinomu* mo mwanya ogho bandu batebangaramiryamo. 11 N’esyosabayiri* esyo abami be Yuda babugha bati sikendibya sikakolesibwa omw’iramya eryuba, omwami mwabugha ati isisyingira omo hekalu ya Yehova bakalabyasyo omo kyumba kya Natani-Meleki, oyo wabya akakolera oko bwikalo b’omwami. Ekyumba ekyo kyabya hakuhi n’esyobaraza; mwahisya n’emitoka eyabya ikakolesibwa eriramya eryuba. 12 Kandi omwami mwahimbula ebiherero ebyo abami be Yuda bahira endata oko kyumba kya Ahazi, ekyabya omo lutwe. Mwahimbula n’ebiherero ebyo Manase ahira omo bibugha bibiri by’enyumba ya Yehova. Mwayirabyo mo lututu, amapanza-panziralo omo Musya we Kidroni. 13 N’emyanya y’endata eyabya yihererenie ne Yerusalema eyabya oko luhande lw’eyikwa* lw’Ekitwa ky’Eritsandya,* omwami mwayirayo mo myanya eyiteyangatasyakolesibwa omw’iramya. Emyanya eyo y’emyanya eyo Solomona omwami we Israeli ahimbira Ashtoreti omungu w’obukali oyukita esyonye w’Abasidoni, na Kemoshi omungu oyukita esyonye w’Abamoabu, na Milkomu omungu oyukita esyonye w’Abaamoni. 14 Mwatsutsanga esyonduyi nyibuyirire mo bihande-bihande, amakonda n’emiti mibuyirire,* amasulya omo myanya eyo mw’amakuha w’abandu. 15 Mwahimbula n’ekiherero ekyabya e Beteli n’omwanya w’endata ogho Yeroboamu mughala wa Nebati ahimba, owaleka Abaisraeli ibakola erilolo. Mwabya abihimbula ekiherero ekyo n’omwanya w’endata oyo, mwahisya omwanya w’endata, amayiragho mo lututu, mwahisya n’omuti mubuyirire.*
16 Yosia mwabya abibinduka, mwalangira amasinda oko kitwa. Neryo mwabugha ati balusaye amakuha omo masinda ayo, n’eritimiryagho oko kiherero, amayirakyo mo kiherero ekitekyangatasyakolesibwa omw’iramya. Neryo ebinywa ebyo Yehova abwira omundu w’oMungu w’ekwenene oyo wabugha ati emyatsi eyi ikendisyabya mubyabererera. 17 Kandi mwabugha ati: “Eribwe ry’oko yisinda eryo namalangira halya ni ryandi?” Abalume b’omo muyi oyo mubamusubirya bati: “Ni yisinda y’omundu w’oMungu w’ekwenene oyo walua e Yuda, oyo wabugha ati emyatsi eyo ulyakolera ekiherero kye Beteli ikendisyabya.” 18 Neryo mwabugha ati: “Mumuleke aluhukire aho. Omundu isyatula oko makuha wiwe.” Neryo mubatatula oko makuha wiwe n’oko makuha w’omuminyereri oyo walua e Samaria.
19 Kandi Yosia mwalusyaho amahema wosi w’eriramiryamo omo myanya y’endata awabya omo miyi ye Samaria, agho bami be Israeli bahimba busana n’erihitania oMungu. Mwayirayo ngoko anayira omwanya w’endata owabya e Beteli. 20 Yosia mwitira oko biherero kw’abahereri bosi ababya bakakolera omo myanya y’endata ababyayo. Mwatimirya n’amakuha w’abandu oko biherero ebyo. Enyuma sy’aho, mwasuba e Yerusalema.
21 Neryo omwami mwabwira abandu bosi ati: “Mukolere Yehova oMungu wenyu y’Epasaka, ngoko kihandikire omo kitabu kino ky’endaghane.” 22 Sihehatabya Epasaka eyiri ng’eyo eritsuka ebiro ebyo abatsweri babya bakatswera Abaisraeli, n’oko mughulu w’abami be Israeli n’abami be Yuda. 23 Mubakolera Yehova y’Epasaka eyo e Yerusalema oko mwaka we 18 w’obutabali bwa Yosia.
24 Yosia mwalusya omo kihugho mw’abakumu, abalaghuli, esyosanamu sy’eterafimu,* esyosanamu esikita esyonye, n’ebindu byosi ebikita esyonye* ebyabya omo kihugho kye Yuda n’omo Yerusalema, atoke erikwama ebinywa by’Emighambo ebyabya bihandikire omo kitabu ekyo omuhereri Hilkia asunga omo nyumba ya Yehova. 25 Omo bami bosi ababyaho embere siwe, sihehatabya omwami oyuli nga ye, oyo wasubira Yehova n’omutima wosi n’enafsi* yosi n’akaghala kosi, ngoko Emighambo yosi ya Musa yibughire; n’enyuma siwe muhatabya oghundi oyuli nga ye.
26 Nomo bine, ekinigha ekyo Yehova abya nakyo busana ne Yuda mukitahwa. Mwahitana busana n’emyatsi yosi eyo Manase akola atoke erimuhitania. 27 Yehova mwabugha ati: “Ngendilusya ne Yuda omo meso waghe, ngoko nalusaya e Israeli omo meso waghe; ngendilekerania e Yerusalema, omuyi ogho nasombola, n’enyumba eyo nabughako niti, ‘Eyo yo yikendisyabya iyine erina ryaghe.’”
28 Eyindi myatsi eyilebirye Yosia, ebyosi ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 29 Omughulu Yosia abya akatabala, Farao Neko omwami we Misri mwayahindana n’omwami we Asiria hakuhi n’Olusi lwe Efrati, n’omwami Yosia mwayalwa naye; aliwe omughulu Neko amulangira, mwamwita. Mwamwitira e Megido. 30 Neryo abaghombe biwe mubalusya ekinda kiwe kye Megido omo mutoka, bamatwalakyo e Yerusalema, neryo bamamuta omo yisinda yiwe. Enyuma sy’aho, abandu b’omo kihugho mubahira oko Yehoahazi mughala wa Yosia kw’amaghuta, bamamuyiramo mwami omo mwanya wa baba wiwe.
31 Yehoahazi abya n’emyaka 23 omughulu abya mwami. Mwatabala oko misi isatu iniane e Yerusalema. Mama wiwe abya iniakahulawa mo Hamutali; abya mwali wa Yeremia owe Libna. 32 Yehoahazi mwakola ebituwene omo meso wa Yehova. Mwakola ebyosi ebyo abotata-kulu wiwe bakola. 33 Neryo Farao Neko mwamuhira omo ngomo mwe Ribla eyiri omo kiharo kye Hamati, akasyatabala e Yeruslama. Enyuma sy’aho, Farao Neko mwalihisya ekihugho eamande y’esyotalanta* 100 sy’efeza* n’etalanta nguma y’ehoro. 34 Kandi, Farao Neko mwayira Eliakimu mughala wa Yosia mo mwami omo mwanya wa baba wiwe. Mwamuha erindi rina, mwamwahula mo Yehoyakimu. Aliwe mwahamba Yehoahazi, amamutwala e Misri, n’eyo yo aholera. 35 Yehoyakimu mwaha Farao y’efeza* n’ehoro ebyo amusaba, aliwe abya akalihisya abandu b’ekitasi* atoke eribana efeza eyo akendiliha Farao. Mwabugha obuli mundu w’omo kihugho ng’akendibya akaliha efeza kutse ehoro nyingahi. Mwabya akabalihisya efeza n’ehoro eyo atoke erihabyo Farao Neko.
36 Yehoyakimu abya n’emyaka 25 omughulu abya mwami. Mwatabala oko myaka 11 iniane e Yerusalema. Mama wiwe abya iniakahulawa mo Zebida; abya mwali wa Pedaya we Ruma. 37 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova. Mwakola emyatsi yosi eyituwene eyo abotata-kulu wiwe bakola.
24 Omughulu Yehoyakimu abya akatabala, Nebukdeneza omwami we Babiloni mwasyalwa naye. Neryo Yehoyakimu mwakolera omwami we Babiloni omo myaka 3. Aliwe enyuma sy’aho, mwaghana erimukolera. 2 Neryo Yehova mwamutumako ababandi Abakaldayo, Abasiria, Abamoabu, n’Abaamoni. Abya akatumabo omo kiharo kye Yuda batoke eritsandyakyo ngoko Yehova anabugha erilabira abaghombe biwe abaminyereri. 3 Yehova yo waleka ebyosi ebyo ibyahikira abandu be Yuda atoke erilusyabo omo meso wiwe busana n’amalolo wosi agho Manase akola, 4 kandi busana n’omusasi w’abandu abate n’ekosa ogho Manase uta, kundi musulya omo Yerusalema m’omusasi w’abandu abate n’ekosa, na Yehova mwatanza erimughanyira.
5 Eyindi myatsi eyilebirye Yehoyakimu, ebyosi ebyo akola, ebyosi ebyo binahandikire omo kitabu ky’emighulu y’abami be Yuda. 6 Neryo Yehoyakimu mwahola ngoko abotata-kulu wiwe bahola, na mughala wiwe Yehoyakini mwabya mwami omo mwanya wiwe.
7 Omwami we Misri mwatasyapima eribugha ati akalua omo kihugho kiwe, kundi omwami we Babiloni abya iniabiriheka ebindu biwe byosi, eritsuka omo musya owakumamo amaghetse* we Misri eriyahika oko lusi lwe Efrati.
8 Yehoyakini abya n’emyaka 18 omughulu abya mwami. Mwatabala oko misi isatu iniane e Yerusalema. Mama wiwe abya iniakahulawa mo Nehushta; abya mwali wa Elnatani we Yerusalema. 9 Mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova, mwakola emyatsi mibi yosi eyo baba wiwe akola. 10 Oko mughulu oyo, abasuda ba Nebukadneza omwami we Babiloni mubasyatimba oko muyi we Yerusalema batoke erilwa nagho. 11 Omughulu abasuda ba Nebukadneza, omwami we Babiloni babya ibabiritimba oko muyi we Yerusalema, Nebukadneza naye mwasa.
12 Yehoyakini omwami we Yuda mwayitwala eyiri omwami we Babiloni. Mwaghenda na mama wiwe, abaghombe biwe, abakulu b’omo butabali bwiwe, n’abakulu abakakolera oko bwikalo bwiwe. Omwami we Babiloni mwamuboha. Amuboha omo mwaka wo 8 w’obutabali bw’omwami we Babiloni. 13 Neryo Nebukadneza mwaheka ebindu byosi by’obughuli by’omo nyumba ya Yehova, n’eby’omo byumba by’eribikamo ebindu by’obughuli ebyabya omo nyumba y’omwami we Yuda. Mwatulanga ebindu byosi by’ehoro ebyo Solomona, omwami we Israeli akokotaya busana n’enyumba ya Yehova. Ebyo mubyabya ngoko Yehova abya iniabiribugha embere. 14 Mwatwala abandu bosi be Yerusalema mo banyewa, abakulu bosi, abasuda bosi b’amaka, abafundi bosi, n’abahesi* bosi. Mwatwala abandu 10 000 omo bunyewa. Abera basa b’anasigha omo kihugho. 15 Yehoyakini kw’atwalawa atya omo bunyewa mwe Babiloni; Nebukadneza mwatwalayo na mama w’omwami, abakali b’omwami, abakulu abakakolera oko bwikalo bw’omwami, n’esyoseghu-seghu sy’omo kihugho. Mwalusyabo e Yerusalema, amabatwala omo bunyewa mwe Babiloni. 16 Omwami we Babiloni mwatwala omo bunyewa mw’abasuda bosi, babya 7 000. Mwatwalayo n’abafundi n’abahesi* 1 000. Abosi abo babya balume b’amaka, abakangiriribawa erilwa. 17 Omwami we Babiloni mwayira Matania omuyomba wa Yehoyakini mo mwami omo mwanya wa Yehoyakini. Mwamuha erindi rina, mwamwahula mo Zedekia.
18 Zedekia abya n’emyaka 21 omughulu abya mwami. Mwatabala oko myaka 11 iniane e Yerusalama. Mama wiwe abya iniakahulawa mo Hamutali; abya mwali wa Yeremia we Libna. 19 Zedekia mwabya akakola ebituwene omo meso wa Yehova. Mwakola emyatsi yosi eyituwene eyo Yehoyakimu akola. 20 Emyatsi yosi eyo muyahikira abandu be Yerusalema n’abe Yuda kundi Yehova abya iniabirihitana. Mwabahitanako erihika omughulu abalusaya omo meso wiwe. Na Zedekia mwaghana erikolera omwami we Babiloni.
25 Ekiro 10, omwisi we 10, oko omwaka we 9 w’obutabali bwa Zedekia, omwami Nebukadneza we Babiloni mwasa n’abasuda biwe, bamasyalwa n’omuyi we Yerusalema. Mwahira ekambi yiwe hakuhi n’omuyi oyo n’eritimbyako oluhimbo atoke erilwa nagho. 2 Mwatimba oko muyi oyo erihika oko mwaka we 11 w’obutabali b’omwami Zedekia. 3 Omo kiro kye 9 ky’omwisi w’akani, enzala muyakala omo muyi. Abandu b’omo kihugho babya isibakiwite eky’erirya. 4 Oluhimbo olwabya lutimbire oko muyi mulwabyamo ekitobo, neryo abasuda bosi mubatibita omo kiro. Mubalaba omo mulango owabya omo kati-kati k’esyombimbo ibiri, hakuhi n’eririma ry’omwami. Oko mughulu oyo, Abakaldayo babya ibabiritimba oko muyi. Omwami Zedekia mwalaba omo nzira eyikalolera e Araba. 5 Aliwe Abasuda Bakaldayo mubakwamirira omwami Zedekia, bamayamuhambira omo ribanda eriri ng’embwarara erye Yeriko, n’abasuda biwe bosi mubamusigha, bamatibita. 6 Neryo mubahamba omwami Zedekia, bamamutwala eyiri omwami we Babiloni e Ribla; n’enyuma syaho, bamamutswera. 7 Mubita n’abaghala ba Zedekia inianalangire. Kandi Nebukadneza mwayira Zedekia mo ndime-time, mwamuboha omo minyororo* y’ekwivre,* neryo amamutwala e Babiloni.
8 Ekiro kye 7 ky’omwisi w’akatano, oko mwaka we 19 w’obutabali bw’omwami Nebukadneza omwami we Babiloni, Nebuzaradani omukulu w’abakatsunga omwami kandi omughombe w’omwami we Babiloni, mwahika e Yerusalema. 9 Mwatimya ehekalu ya Yehova, enyumba y’omwami, n’amanyumba wosi we Yerusalema; mwatimya n’amanyumba w’esyoseghu-seghu syosi sye Yerusalema. 10 N’abasuda Bakaldayo mubahimbula oluhimbo olwabya lutimbire oko Yerusalema. Babya ibane n’omukulu w’abakatsunga omwami. 11 Nebuzaradani, omukulu w’abakatsunga omwami, mwatwala abandu abasighala omo muyi omo bunyewa. Mwatwalayo n’abandu abatswa oko mwami we Babiloni, n’abandi bandu. 12 Aliwe omukulu w’abakateghaya omwami mwasigha abandu balebe ababya bera kutsibu batoke eribya bakakolera omo malima w’emizabibu n’erikola eyindi mibiiri y’erikaswa. 13 Abakaldayo mubatsutsanga esyonduyi sy’ekwivre* esyabya oko nyumba ya Yehova mo bihande-bihande. Mubatsutsanga esyongurubani n’Engetse y’ekwivre eyabya omo nyumba ya Yehova, bamahekera n’ekwivre e Babiloni. 14 Mubaheka n’ebindu by’erihiramo eribu, ebipagho, ebindu by’erilimya m’omuliro, ebikombe, n’ebindi bindu byosi by’ekwivre* ebyabya bikakolesibwa omo hekalu. 15 Omukulu w’abasuda mwaheka n’ebindu by’erihekako omuliro n’ebibakuli* ebikokotibwe omo horo nyisa-nyisa n’omo feza* nyisa-nyisa. 16 Esyonduyi ibiri, Engetse, n’esyongurubani, ebyo Solomona akokotaya busana n’enyumba ya Yehova, ekwivre* y’ebindu byosi ebyo yabya isiyangatoka eripimwa. 17 Obuli nduyi yabya y’obuli bw’amaboko 18. Esyombita esyabya oko mutwe-mutwe w’esyonduyi esyo syabya sy’ekwivre,* syabya sy’obuli bw’amaboko asatu. Eminyororo eyiluka-lukene n’amakomamanga ebyabya bitimbire oko syombita sy’esyonduyi byabya by’ekwivre. Esyonduyi ibiri n’eminyororo eyiluka-lukene eyabyako byabya bisosene.
18 Omukulu w’abakateghaya omwami mwaheka n’omukulu w’abahereri ye Seraya, amaheka n’omuhereri oyumusubukire ye Zefania, amaheka n’abandu basatu abakateghaya emilango. 19 Mwaheka n’omo muyi mo mukulu mughuma oyukakolera oko bwikalo bw’omwami oyo wabya akimanira abasuda, mwaheka n’abira batano b’omwami ababya omo muyi, amaheka n’omusekretere w’omukulu w’abasuda oyo wabya akahandika abandu b’omo kihugho abakendibya basuda. Mwaheka n’abalume 60 b’omo kihugho ababya ibakine omo muyi. 20 Nebuzaradani omukulu w’abakateghaya omwami mwahekabo, amatwalirabo omwami we Babiloni e Ribla. 21 Omwami we Babiloni mwitirabo e Ribla eyiri omo kiharo kye Hamati. Abandu be Yuda ko balusibawa batya omo kihugho kyabo, bamatwalwa omo bunyewa.
22 Nebukadneza omwami we Babiloni mwayira Gedalia mughala wa Ahikamu, mughala wa Shafani mo mukulu w’abandu abasighala omo kihugho kye Yuda. 23 Abakulu bosi b’abasuda n’abasuda babo babere babyowa ngoko omwami we Babiloni abiriyira Gedalia mo mukulu, mubalw’ibaya eyiri Gedalia e Mizpa. Abalume abo babya Ismaeli mughala wa Netania, Yohanani mughala wa Karea, Seraya mughala wa Tanumeti Omunetofati, na Yaazania mughala w’Omumaakati. Mubayayo n’abasuda babo. 24 Gedalia mwalapira abakulu abo n’abasuda babo, kandi amababwira ati: “Isimwasagha erikolera Abakaldayo. Mwikale omo kihugo n’erikolera omwami we Babiloni, neryo emyatsi yikendibaghendera ndeke.”
25 Omo mwisi we 7, Ismaeli mughala wa Netania, mughala wa Elishama, oyo wabya w’omo kihanda ekyabya kikaluamo abami, mwasa n’abandi balume 10, bamita Gedalia, bamita n’Abayahudi n’Abakaldayo ababya haghuma na Gedalia e Mizpa. 26 Enyuma sy’aho, abandu bosi, eritsuka oko mulere erihika oko mukulu, erihirako n’abakulu b’abasuda mubaya e Misri, kundi mubasagha Abakaldayo.
27 Ekiro 27 ky’omwisi we 12 omo mwaka we 37, omwami Yehoyakini we Yuda iniane omo bunyewa, Evil-merodaki omwami we Babiloni mwalusya Yehoyakini omwami we Yuda y’omo ngomo. Mwakola atya omo mwaka ogho abyamo mwami. 28 Omwami we Babiloni abya iniakabugha na Yehoyakini ndeke, kandi mwamuyira mo mukulu kulenga abandi bami ababya naye e Babiloni. 29 Neryo Yehoyakini mwalusya esyongyimba esyo bandu bakambalira omo ngomo, kandi mwabya akalira oko mesa y’omwami omo biro byosi ebyo abya inianeho. 30 Obuli kiro, omwami iniakamuha akalyo; abya akamuhako erihika omughulu ahola.
Ni bugha ambu “OMungu waghe ni Yehova.”
Kutse “enafsi n’esyonafsi.”
Kutse “enafsi.”
Ni bugha ambu, mughala wabo Ahazia.
Kutse “omo kyanya.”
Kutse “n’esyofarasi; n’esyoshevale.”
Kutse “omo kyanya.”
Kutse “Erihunga.”
Kutse “kikaleka abakali ibakwisya n’esyonyama isyatorohya.”
Kutse “akabindi.”
Kutse alinga, “syendisyaleka abandu ibakwisya n’esyonyama isyatorohya.”
Kutse “Esyofarasi; Esyoshevale.”
Kutse “oyo wabya mughombe wa Eliya.”
Kinywa kwa kinywa, “oyo nimene embere siwe.”
Kutse “oyukawata omuziki.”
Kinywa kwa kinywa, “ebyala.”
Kutse “abosi ababya bambite omukaba.”
Kutse “omuzabibu w’omoli.”
Kutse “kw’amoli w’omoli.”
Kinywa kwa kinywa, “oluholo.’
Kutse “obukoni bw’engobi.”
Kitokekene ni Naamani.
Etalanta nguma ini bilo 34,2. Ulebaye Endomeko B14.
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “n’esyofarasi; n’esyoshevale.”
Kinywa kwa kinywa, “omuyisa.”
Kinywa kwa kinywa, “oyo nimene embere siwe.”
Kutse “hekalu.”
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Ni mwanya owali e Samaria. Alinga ni katwa kutse omwanya ogho omundu ateangahikamo bweghu-bweghu.
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “by’enzeru; bye blanc.”
Kinywa kwa kinywa, “inimya.”
Kutse “butsira kaghuma kasa, kutse kabiri.”
Kutse “esyofarasi; esyoshevale.”
Kutse “n’esyofarasi; n’esyoshevale.”
Kutse “esyofarasi; esyoshevale.”
Kinywa kwa kinywa, “ekambi.”
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “n’ekighuma ky’oko bini.”
Ekabi nguma ini litre 1,22. Ulebaye Endomeko B14.
Kutse “epiri; olukimba lw’ekiriro.”
Kutse “syosoko.”
Esea nguma ini syolitre 7,33. Ulebaye Endomeko B14.
Eshekeli ngumu ini syograme 11,4. Ulebaye Endomeko B14.
Kinywa kwa kinywa, “ekinywa eki.”
Kutse “by’esyofarasi; by’esyoshevale.”
Kutse “esyofarasi; esyoshevale.”
Kutse “esyonafsi.”
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “Esyofarasi; Esyoshevale.”
Kutse “esyofarasi; esyoshevale.”
Kutse “n’esyofarasi; n’esyoshevale.”
Kinywa kwa kinywa, “Ukendiyilangirira ekinywa ekiri ng’eki.”
Kinywa kwa kinywa, “mwali.”
Kutse “inialwere.”
Kinywa kwa kinywa, “obuli mundu oyukasubala oko luhimbo.” Ebi ni binywa by’Ekiebrania by’eripokya mo abalume.
Kutse “farasi; shevale.”
Kutse “farasi; shevale.”
Kutse “farasi; shevale.”
Kinywa kwa kinywa, “mughala.”
Kutse “syofarasi; syoshevale.”
Ni kindu ky’erilasamo emisali.
Kutse “syofarasi; syoshevale.”
Kutse “syofarasi; syoshevale.”
Kinywa kwa kinywa, “abateya ba Ahabu.”
Kutse “n’esyofarasi; n’esyoshevale.”
Kinywa kwa kinywa, “n’oyulungukere.”
Kutse “Mutunganene.”
Kinywa kwa kinywa, “ekitendisyatoghera ahisi.”
Alinga ni mwanya oho bakatwira oko syombuli k’obweya babiboha amaghulu wasyo.
Kutse “ukendilangira omuhwa ogho niri nagho busana na.”
Kinywa kwa kinywa, “nyumba.”
Kutse “enafsi yenyu iyikendibya omo mwanya w’enafsi yiwe.”
Kinywa kwa kinywa, “abatibiti.”
Kutse “lulengo.”
Kutse “n’omusya owakumamo amaghetse.”
Kinywa kwa kinywa, “embuto yosi y’obwami.”
Kinywa kwa kinywa, “n’abatibiti.”
Kinywa kwa kinywa, “enyumba.”
Kinywa kwa kinywa, “omughulu akahuluka n’omughulu akingira.”
Kitokekene kyabya kitabu ky’erilinga ekyabyamo Emighambo y’oMungu.
Kutse “esyofarasi; esyoshevale.”
Kutse “sy’omusolo.”
Kutse “abandu abo basi.”
Kutse “ahali emighenye.”
Kutse “ibahira omo hibuta.” Kinywa kwa kinywa, “ibaboha.”
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “ebibindi.”
Kutse “w’omusango.”
Kinywa kwa kinywa, “Hazaeli mwabindukya obusu bwiwe atoke eryeruka n’erilwa.”
Kutse “e Bete-milo.”
Kutse “mwatulerya obusu bwa Yehova.”
Ni bugha ambu, omo buholo n’embolere.
Kinywa kwa kinywa, “Mubalendera omo rilolo eryo.”
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Kutse “syofarasi; syoshevale.”
Kutse “syofarasi; syoshevale.”
Ni kindu ky’erilasamo emisali.
Ni kindu ky’erilasamo emisali.
Kutse “tulolaneko busu kwa busu.”
Hakuhi syometre 178. Ulebaye Endomeko B14.
Kutse “Sonda; Coin.”
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Ni bugha ambu, ye Yeroboamu w’akabiri.
Ni bugha ambu, ye Amazia baba wiwe.
Kutse “obwingiriro bwe Hamati.”
Ni bugha ambu, Engetse y’Omunyu, kutse Engetse Eyiholire.
Ni bugha ambu, ye Yeroboamu w’akabiri.
Kutse “lulengo.”
Etalanta nguma ini bilo 34,2. Ulebaye Endomeko B14.
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Eshekeli nguma ini syograme 11,4. Ulebaye Endomeko B14.
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “abandu be Yuda.”
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “ky’omulinga.”
Kutse “ky’omulinga.”
Kutse “sy’omulinga.”
Ni bugha ambu “Yehova akaha omundu y’akaghala.”
Kinywa kwa kinywa, “mubasagha.”
Ni bugha ambu, emilongo yosi, yangabya iyirimo bandu bake kutse iyirimo bandu banene.
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Alinga ekinywa eki ky’Ekiebrania kiri omo kihanda kighumerera n’ekinywa ekikamaanisaya “amabi.” Ekinywa ekyo kikakanganaya ngoko ekindu kilebe sikiri loko.
Kinywa kwa kinywa, “mubakalya-kalya engoto yabo ng’engoto.”
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Kinywa kwa kinywa, “ibakayighulaya omo.”
Kutse “mubataramya.”
Kutse “sibasi ekisomo ky’oMungu w’omo kihugho ekyo.”
Kutse “bangaramya.”
Ni kikuhi ky’erina Abiya.
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Kutse “y’omulinga.”
Kutse “iyikahulawa mo Nehushtani.”
Ni bugha ambu, yangabya iyirimo abandu bake, kutse eyirimo abanene.
Etalanta nguma ini bilo 34,2. Ulebaye Endomeko B14.
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse, “omukulu w’abasuda biwe.”
Kutse “omukulu w’abakakolera oko bwikalo bwiwe.”
Kutse “omukulu w’abakamutengera obwabu.”
Kutse “w’ekitsinga; w’episine.”
Kutse “omuntombe.”
Kutse “esyofarasi; esyoshevale.”
Kutse “syofarasi; syosheale.”
Kutse “Ekisiria.”
Kinywa kwa kinywa, “mukole omuyisa haghuma naghe, n’eryasa eyo niri.”
Kutse “ekyuna kiwe ky’amaghetse.”
Kutse “omuntombe.”
Kutse “epiri; olukimba lw’ekiriro.”
Kutse “esyopiri; esyongyimba sy’ekiriro.”
Kinywa kwa kinywa, “oyo abana babirihika oko mulango w’enda.”
Kutse “erikara.”
Kutse alinga, “omo kati-kati.”
Kutse “erikukara.”
Kutse “ulyakara.”
Kutse “Wabirikara.”
Kutse “mighende ye Nile.”
Kinywa kwa kinywa, “Nabirikola.”
Kutse “efarasi; eshevale.”
Ni bugha ambu, erikangania Hezekia.
Kinywa kwa kinywa, “ebiro.”
Alinga emimbari eyo yabya yikawatikya eriminya endambi omw’ilebya ekitsutsu nga kyamahikira hayi.
Kutse “mwahulikirirabo.”
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “ekwenene.”
Kutse “ekitsinga; episine.”
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Alinga ekinywa eki ky’Ekiebrania ni ky’omo kihanda kighuma n’ekinywa akikamaanisaya “amabi.” Kikakolesibawa erikangania ngoko ekindu sikiri loko.
Kinywa kwa Kinywa, “amatwi wiwe akendibyamo obuyuyu.”
Kutse “enivo.”
Kutse “ekibindi.”
Kutse “ahali emighenyo.”
Kinywa kwa kinywa, “ngendikuhindania n’abotata-kulu waghu.” Ebi ni binywa by’ekisosekanio ebikamaanisaya erihola.
Kutse “amakola endaghane yo buhya-buhya.”
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Kutse “kihamya.”
Ulebaye Amaana w’ebinywa, “Egehena.”
Kutse “N’esyofarasi; N’esyoshevale.”
Kinywa kwa kinywa, “lw’amali.” Ni bugha ambu oluhande olukabya oko mali omundu akasamalira eyo ryuba rikasira.
Ni bugha ambu, Ekitwa ky’Emizeituni, ni bugha ambu oluhande lw’ehali-hali lw’ekitwa ekyo oluli oko luhande lw’eyikwa. Kandi kyasibwe mo Kitwa ky’Erihitania.
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Kutse “emiungu y’ekihanda; esyosanamu.”
Ekinywa ky’Ekiebrania ekikakolesibawa hano, alinga ni ky’omo kihanda kighuma n’ekinywa ekikamaanisaya “amabi.” Ekinywa ekyo kikakanganaya ngoko ekindu kilebe sikiri loko.
Ulebaya Amaana w’ebinywa.
Etalanta ngumu ini bilo 34,2. Ulebaye Endomeko B14.
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “b’omusolo.”
Ulebaye Amaana w’ebinywa.
Kutse alinga, “abakahimba amaluba w’eritimbya oko muyi, bakasonda erilwa nagho.”
Kutse alinga, “abakahimba amaluba w’eritimbya oko muyi, bakasonda erilwa nagho.”
Kutse “mahulula.”
Kutse “y’omulinga.”
Kutse “sy’omulinga.”
Kutse “by’omulinga.”
Kutse “n’ebibindi.”
Ni kindu ky’obughuli ekikalua omo kitaka.
Kutse “omulinga.”
Kutse “sy’omulinga.”