Stiefgezinnen kunnen slagen

ZIJN SUCCESVOLLE STIEFGEZINNEN MOGELIJK? JA, VOORAL INDIEN ALLE BETROKKENEN IN GEDACHTE houden dat ’de gehele Schrift door God geïnspireerd is en nuttig is om te onderwijzen, terecht te wijzen, dingen recht te zetten, streng te onderrichten in rechtvaardigheid’ (2 Timotheüs 3:16). Als iedereen bijbelse beginselen toepast, is succes vrijwel verzekerd.

De fundamentele hoedanigheid

De bijbel bevat slechts enkele rechtstreekse wetten ten aanzien van menselijke betrekkingen. Er wordt voornamelijk aangemoedigd tot het aankweken van een goede instelling en goede eigenschappen die ons helpen verstandig te handelen. Een goede instelling en goede eigenschappen vormen de basis voor een gelukkig gezinsleven.

Het lijkt misschien vanzelfsprekend, maar het is niettemin vermeldenswaard dat liefde de fundamentele hoedanigheid is die elk gezin nodig heeft om te slagen. De apostel Paulus zei: „Uw liefde zij zonder huichelarij. . . . Hebt in broederlijke liefde tedere genegenheid voor elkaar” (Romeinen 12:9, 10). Het woord „liefde” wordt vaak misbruikt, maar de hoedanigheid waarover Paulus hier sprak, is uniek. Het is goddelijke liefde, en ze „faalt nimmer” (1 Korinthiërs 13:8). De bijbel beschrijft deze liefde als onzelfzuchtig en bereid om te dienen. Ze is actief werkzaam in het belang van anderen. Ze is geduldig en vriendelijk, nooit jaloers, pocherig of bedrieglijk. Ze zoekt niet haar eigen voordeel. Ze is altijd bereid verzachtende omstandigheden aan te voeren, te vertrouwen, te hopen en eventuele moeilijkheden te verduren. — 1 Korinthiërs 13:4-7.

Ware liefde helpt verschillen glad te strijken en mensen met een heel verschillende achtergrond en persoonlijkheid te verenigen. En ze draagt ertoe bij een tegenwicht te vormen tegen de verwoestende uitwerking van een echtscheiding of de dood van een biologische ouder. Een man die stiefvader werd, beschrijft zijn zeer reële problemen: „Ik was vaak zo met mijn eigen gevoelens bezig dat ik verzuimde de emoties van mijn stiefkinderen of zelfs van mijn vrouw te analyseren. Ik moest leren niet zo overgevoelig te zijn. Bovenal moest ik leren nederig te zijn.” Liefde hielp hem de noodzakelijke veranderingen aan te brengen.

De biologische ouder

Liefde kan een hulp vormen wanneer men te maken heeft met de relatie van de kinderen met hun nu afwezige biologische ouder. Een stiefvader bekent: „Ik wilde de eerste plaats in de genegenheid van mijn stiefkinderen innemen. Wanneer zij hun biologische vader bezochten, vond ik het moeilijk de verleiding te weerstaan hem te kritiseren. Als zij na een fijne dag bij hem weer terugkwamen, voelde ik mij ellendig. Hadden zij een nare dag gehad, dan was ik opgetogen. Ik was in feite bang hen te verliezen. Een van de moeilijkste dingen was, mij neer te leggen bij de belangrijkheid van de plaats die de biologische vader in het leven van mijn stiefkinderen innam.”

Ware liefde hielp deze stiefvader het feit onder de ogen te zien dat het onrealistisch was „instant”-liefde te verwachten. Hij had zich niet verworpen moeten voelen toen de kinderen hem niet onmiddellijk accepteerden. Hij ging beseffen dat hij de biologische vader misschien nooit volledig in het hart van zijn kinderen kan vervangen. De kinderen hadden deze man vanaf hun prilste jeugd gekend, terwijl de stiefvader een nieuwkomer was die de liefde van zijn kinderen moest winnen. Elizabeth Einstein, die op dit gebied onderzoek heeft verricht, geeft de ervaring van velen weer wanneer zij zegt: „De biologische ouder is niet te vervangen — nooit. Zelfs een ouder die overleden is of een ouder die de kinderen in de steek heeft gelaten, blijft een belangrijke plaats in het leven van de kinderen innemen.”

Streng onderricht — Een gevoelig onderwerp

De bijbel geeft te kennen dat liefdevol streng onderricht essentieel is voor jonge mensen, en daar horen ook stiefkinderen bij (Spreuken 8:33). Heel wat deskundigen beginnen het standpunt dat de bijbel op dit gebied inneemt, te onderschrijven. Professor Ceres Alves de Araújo verklaarde: „Van nature is niemand gesteld op beperkingen, maar ze zijn noodzakelijk. ’Nee’ is een beschermend woord.”

In een gemengd gezin kunnen zienswijzen met betrekking tot streng onderricht echter tot een ernstige breuk leiden. Stiefkinderen zijn ten dele gevormd door een volwassene die nu afwezig is. Zij hebben waarschijnlijk gewoonten of gebruiken die de stiefouder kunnen irriteren. En zij begrijpen vermoedelijk niet waarom de stiefouder zo’n uitgesproken mening over bepaalde kwesties heeft. Hoe kan de situatie met succes worden aangepakt? Paulus spoort christenen aan: ’Streef naar liefde, volharding, zachtaardigheid’ (1 Timotheüs 6:11). Christelijke liefde helpt zowel de stiefouder als de kinderen om elkaar in een geest van zachtaardigheid en geduld te leren begrijpen. Als de stiefouder ongeduldig is, kunnen ’toorn, gramschap en schimpend gepraat’ elke opgebouwde relatie snel kapotmaken. — Efeziërs 4:31.

Inzicht in wat hierbij zal helpen, werd door de profeet Micha verschaft. Hij zei: „Wat vraagt Jehovah van u terug dan gerechtigheid te oefenen en goedheid lief te hebben en bescheiden te wandelen met uw God?” (Micha 6:8) Gerechtigheid is uiterst belangrijk bij het geven van streng onderricht. Maar hoe staat het met goedheid of vriendelijkheid? Een christelijke ouderling vertelt dat het vaak moeilijk was zijn stiefkinderen op zondagmorgen uit bed te krijgen om een aandeel te hebben aan de gemeentelijke aanbidding. In plaats van hun een uitbrander te geven, probeerde hij het met vriendelijkheid. Hij stond vroeg op, maakte het ontbijt klaar en bracht hun elk iets warms te drinken. Als gevolg hiervan waren zij veel eerder geneigd gehoor te geven aan zijn verzoek om op te staan.

Professor Ana Luisa Vieira de Mattos maakte de volgende interessante opmerking: „Niet het type gezin is belangrijk maar de kwaliteit van de onderlinge verhouding. In mijn studies heb ik opgemerkt dat jonge mensen met gedragsproblemen bijna altijd uit een gezin komen waar weinig ouderlijk toezicht is en regels en communicatie ontbreken.” Ze zei ook: „Er kan nooit genoeg beklemtoond worden dat het grootbrengen van kinderen de noodzaak omvat nee te zeggen.” Bovendien verklaarden dr. Emily Visher en dr. John Visher: „Eigenlijk kun je zeggen dat streng onderricht alleen maar werkt als degene die het strenge onderricht krijgt, zich bekommert om de reacties van en zijn verhouding met de persoon die hem dat strenge onderricht geeft.”

Deze opmerkingen hebben te maken met de vraag wie in een stiefgezin het strenge onderricht dient te geven. Wie dient nee te zeggen? Na de kwestie besproken te hebben, hebben sommige ouders besloten dat in het begin voornamelijk de biologische ouder het strenge onderricht zal geven, zodat de stiefouder de tijd krijgt een nauwere band met de kinderen op te bouwen. Ontwikkel bij de kinderen het vertrouwen dat de stiefouder hen liefheeft, voordat zij door hem of haar streng worden onderricht.

Wat te doen als de vader de stiefouder is? Zegt de bijbel niet dat de vader het hoofd van het gezin is? Ja (Efeziërs 5:22, 23; 6:1, 2). Toch zou een stiefvader de kwestie van streng onderricht misschien een tijdje willen delegeren, vooral als het om het geven van straf gaat. Hij kan toelaten dat de kinderen ’de wet van hun moeder’ gehoorzamen, terwijl hij een fundament legt op grond waarvan zij ’naar het strenge onderricht van hun [nieuwe] vader zullen luisteren’ (Spreuken 1:8; 6:20; 31:1). De praktijk geeft te kennen dat het gezagsbeginsel hiermee uiteindelijk niet ongunstig wordt beïnvloed. Bovendien zegt een stiefvader: „Ik hield in gedachte dat streng onderricht vermaning, correctie en terechtwijzing omvat. Wanneer dit op een rechtvaardige, liefdevolle en meedogende wijze wordt gegeven en door ouderlijk voorbeeld wordt ondersteund, heeft het gewoonlijk succes.”

Ouders moeten communiceren

Spreuken 15:22 luidt: „Plannen zijn tot mislukking gedoemd waar geen vertrouwelijk gesprek is.” In een stiefgezin is het van het grootste belang dat de ouders kalme en openhartige vertrouwelijke gesprekken met elkaar voeren. Een columniste bij de krant O Estado de S. Paulo merkte op: „Kinderen zijn altijd geneigd uit te proberen in hoeverre zij zich aan de door de ouders gestelde beperkingen moeten houden.” Dat kan in stiefgezinnen dubbel waar zijn. Daarom moeten de ouders op velerlei gebied overeenstemming bereiken, zodat het de kinderen duidelijk is dat zij verenigd zijn. Wat echter te doen als een stiefouder iets doet wat de biologische ouder onrechtvaardig vindt? Dan moeten de twee de kwestie samen uitspreken, niet waar de kinderen bij zijn.

Eén hertrouwde moeder vertelt: „Het is voor een moeder nog het moeilijkst te moeten aanzien dat de stiefvader haar kinderen streng onderricht geeft, vooral als zij vindt dat hij overhaast handelt of niet echt onpartijdig is. Dat is voor haar hartverscheurend, en zij wil haar kinderen verdedigen. Op zulke momenten is het moeilijk onderworpen te blijven aan de echtgenoot en hem te ondersteunen.

Bij een zekere gelegenheid vroegen mijn twee jongens, twaalf en veertien jaar oud, hun stiefvader toestemming om iets te doen. Hij wees hun verzoek prompt af en liep toen de kamer uit zonder hen ook maar in de gelegenheid te stellen uit te leggen waarom het verzoek belangrijk voor hen was. De jongens konden hun tranen nauwelijks bedwingen en ik was sprakeloos. De oudste keek mij aan en zei: ’Mam, hebt u gezien wat hij deed?’ Ik antwoordde: ’Ja, ik heb het gezien. Maar hij is nog altijd het hoofd van het gezin, en de bijbel gebiedt ons zijn gezag te respecteren.’ Het waren goede jongens en zij legden zich hierbij neer en kalmeerden enigszins. Diezelfde avond besprak ik de kwestie met mijn man, en hij besefte dat hij te autoritair was geweest. Hij ging onmiddellijk naar de slaapkamer van de jongens toe en bood zijn excuses aan.

Wij hebben veel van dat voorval geleerd. Mijn man leerde te luisteren alvorens beslissingen te nemen. Ik leerde het gezagsbeginsel hoog te houden, ook als dit pijn doet. De jongens leerden hoe belangrijk het is onderworpen te zijn (Kolossenzen 3:18, 19). En het oprechte excuus van mijn man leerde ons allen een belangrijke les in nederigheid (Spreuken 29:23). Thans zijn beide zoons christelijke ouderlingen.”

Er zullen fouten worden gemaakt. Kinderen zullen kwetsende dingen zeggen of doen. De druk van het ogenblik zal stiefouders onredelijk doen handelen. Maar die simpele woorden: „Het spijt me, vergeef me alsjeblieft”, kunnen veel doen om wonden te genezen.

De gezinsbanden versterken

Het kost tijd om in een stiefgezin een hartelijke verhouding op te bouwen. Als u een stiefouder bent, moet u empathie tonen. Breng begrip op en wees bereid tijd met de kinderen door te brengen. Speel met de kleintjes. Wees bereid met de oudere kinderen te praten. Grijp gelegenheden aan om tijd met elkaar door te brengen — nodig de kinderen bijvoorbeeld uit om hulp te bieden bij het verrichten van huishoudelijke taken, zoals eten klaarmaken of de auto wassen. Vraag hen mee te gaan naar de supermarkt en u te helpen. Bovendien kunnen kleine uitingen van genegenheid tonen dat u van hen houdt. (Natuurlijk moeten stiefvaders erop toezien dat zij juiste grenzen in acht nemen ten aanzien van hun stiefdochters, zodat die zich niet onbehaaglijk voelen. En stiefmoeders moeten in gedachte houden dat ook bij jongens deze grenzen in acht moeten worden genomen.)

Stiefgezinnen kunnen succesvol zijn. Vele zijn dit ook. Het succesvolst zijn de gezinnen waarin alle betrokkenen, vooral de ouders, een juiste instelling en realistische verwachtingen ontwikkelen. De apostel Johannes schreef: „Geliefden, laten wij elkaar blijven liefhebben, want de liefde komt van God” (1 Johannes 4:7). Ja, diepgevoelde liefde is het werkelijke geheim van een gelukkig stiefgezin.

[Illustraties op blz. 7]

GELUKKIGE STIEFGEZINNEN

brengen tijd met elkaar door . . .

bestuderen gezamenlijk Gods Woord . . .

praten met elkaar . . .

doen dingen samen . . .