Is de planeet Aarde ten ondergang gedoemd?

HET einde van de 20ste eeuw nadert en de 21ste eeuw zal weldra aanbreken. Tegen deze achtergrond vragen steeds meer mensen die normaal gesproken weinig of geen aandacht aan ondergangsprofetieën zouden schenken, zich af of er een gebeurtenis van wereldschokkend belang in het verschiet ligt.

U hebt misschien opgemerkt dat er krante- en tijdschriftartikelen en zelfs hele boeken over dit onderwerp zijn verschenen. Met welke ontwikkelingen de 21ste eeuw zal beginnen, zullen wij moeten afwachten. Sommige mensen wijzen erop dat het bereiken van het einde van het jaar 2000 slechts een verschil uitmaakt van één jaar (of één minuut, van 2000 tot 2001) en waarschijnlijk niet van bijzonder groot belang zal zijn. Wat velen meer zorgen baart, zijn de lange-termijnvooruitzichten voor onze planeet.

Eén profetie die thans vaker opduikt, is dat de planeet Aarde op een bepaald moment — hetzij in de nabije of in de verre toekomst — zelf gedoemd is volledig te vergaan. Beschouw eens enkele van zulke sombere voorspellingen.

In zijn boek The End of the World — The Science and Ethics of Human Extinction, verschenen in 1996, oppert schrijver en filosoof John Leslie drie mogelijke manieren waarop het leven van de mens op aarde zou kunnen eindigen. Eerst vraagt hij: „Zou een totale kernoorlog het einde van het mensdom kunnen betekenen?” Vervolgens zegt hij: „Een waarschijnlijker scenario . . . zou uitsterving zijn die te wijten is aan de gevolgen van straling: kankers, verzwakking van het immuunstelsel, waardoor besmettelijke ziekten om zich heen grijpen, of talloze aangeboren afwijkingen. Ook zou er sprake kunnen zijn van de dood van micro-organismen die belangrijk zijn voor een gezond milieu.” Als derde mogelijkheid oppert de heer Leslie dat de aarde door een komeet of een asteroïde getroffen zou kunnen worden: „Van de kometen en asteroïden wier baan dusdanig is dat ze op zekere dag de aarde zouden kunnen treffen, schijnen er omstreeks tweeduizend te zijn met een doorsnede van tussen de een en tien kilometer. Er bestaat ook een veel kleiner aantal (ze te schatten zou louter giswerk zijn) nog grotere [objecten], en een veel groter aantal kleinere.”

Een beeldende „doemsdag”-beschrijving

Of beschouw wat een andere geleerde, Paul Davies, hoogleraar aan de University of Adelaide in Australië, schrijft. De Washington Times beschrijft hem als „de beste wetenschappelijke schrijver aan weerszijden van de Atlantische Oceaan”. In 1994 schreef hij De laatste drie minuten, dat „het ultieme doemscenario” is genoemd. Het eerste hoofdstuk van dit boek is getiteld „Dag des oordeels” en beschrijft een denkbeeldig scenario van wat er zou kunnen gebeuren als een komeet de planeet Aarde zou treffen. Lees eens een gedeelte van zijn huiveringwekkende beschrijving:

„De planeet schudt met de kracht van tienduizend aardbevingen. Een schokgolf van verplaatste lucht veegt over het oppervlak van de wereldbol en plet elke structuur door alles op zijn weg te verpulveren. Het vlakke terrein rond de plaats van de inslag rijst omhoog tot een ring van kilometers hoge, vloeibare bergen, die de ingewanden van de aarde blootleggen in een krater met een doorsnede van 150 kilometer. . . . Een hoge kolom stofresten waaiert uit in de atmosfeer en verduistert de zon op de hele planeet. Het zonlicht wordt nu vervangen door de onheilspellende, flakkerende gloed van miljarden meteoren, die de grond eronder roosteren met hun brandende hitte, wanneer het in de ruimte terechtgekomen materiaal weer terugduikt in de dampkring.”

Professor Davies verbindt dit denkbeeldige scenario vervolgens met de voorspelling dat de komeet Swift-Tuttle in botsing zal komen met de aarde. Hij voegt hier de waarschuwing aan toe dat hoewel het misschien niet waarschijnlijk is dat zo’n gebeurtenis zich in de nabije toekomst voordoet, „vroeg of laat . . . Swift-Tuttle of een daarop gelijkend object de aarde inderdáád raken” zal. Zijn conclusie is gebaseerd op schattingen die erop duiden dat zo’n tienduizend objecten met een doorsnede van een halve kilometer of meer in een baan zitten welke die van de aarde snijdt.

Gelooft u dat zo’n angstaanjagend vooruitzicht reëel is? Een verbazingwekkend aantal mensen gelooft dit inderdaad. Maar zij bagatelliseren elke eventuele bezorgdheid door zich gerust te stellen met de gedachte dat het niet in hun tijd zal gebeuren. Maar waarom zou de planeet Aarde eigenlijk ooit vernietigd worden — hetzij binnenkort of na vele millennia? Het is beslist niet zo dat de aarde zelf de belangrijkste bron van moeilijkheden voor zowel haar menselijke als haar dierlijke bewoners vormt. Is daarentegen niet de mens zelf verantwoordelijk voor de meeste problemen van deze twintigste eeuw, met inbegrip van de mogelijkheid ’de aarde volledig te verderven’? — Openbaring 11:18.

Het wanbeleid van de mens gekeerd

Wat te zeggen van de waarschijnlijker mogelijkheid dat de mens zelf de aarde door zijn wanbeleid en hebzucht totaal zal ruïneren of verderven? Er bestaat geen twijfel over dat er reeds sprake is van grote verwoesting van gedeelten van de aarde als gevolg van overmatige ontbossing, ongecontroleerde verontreiniging van de atmosfeer en vervuiling van de waterwegen. Zo’n 25 jaar geleden werd dit goed samengevat door de schrijvers Barbara Ward en René Dubos in hun boek Niet meer dan één aarde: „De drie brede terreinen van vervuiling die we moeten onderzoeken — lucht, water en bodem — vormen natuurlijk de drie voornaamste samenstellende elementen van ons planetaire leven.” En sindsdien is de situatie in wezen niet ten goede veranderd, is het wel?

Wanneer wij de mogelijkheid beschouwen dat de mens de aarde door zijn eigen dwaasheid verderft of vernietigt, kunnen wij moed vatten door aandacht te schenken aan de wonderbaarlijke herstellende en regeneratieve vermogens van de planeet Aarde. Dit verbazingwekkende herstellingsvermogen beschrijvend, maakt René Dubos de volgende aanmoedigende opmerkingen in nog een boek van zijn hand, The Resilience of Ecosystems:

„Veel mensen vrezen dat het besef van milieudegradatie te laat gekomen is omdat veel van de reeds aan ecosystemen toegebrachte schade irreversibel is. Naar mijn mening is dit pessimisme ongerechtvaardigd, omdat ecosystemen over enorme vermogens beschikken om zich van traumatische ervaringen te herstellen.

Ecosystemen bezitten verscheidene mechanismen voor zelfgenezing. . . . Deze stellen ecosystemen in staat het gevolg van verstoringen te overwinnen door eenvoudig progressief de oorspronkelijke toestand van het ecologische evenwicht te herstellen.”

Het is mogelijk

Een opvallend voorbeeld hiervan in recente jaren is de geleidelijke reiniging van Londens befaamde rivier de Theems. Het boek The Thames Transformed, door Jeffery Harrison en Peter Grant, verschaft bewijzen voor deze opmerkelijke prestatie die aantoont wat er gedaan kan worden wanneer mensen in het belang van het algemene welzijn samenwerken. Engelands hertog van Edinburgh schreef in zijn voorwoord bij het boek: „Dit is ten langen leste zo’n schitterend succesverhaal dat het beslist gepubliceerd moet worden, ook al bestaat het gevaar dat het sommige mensen ertoe zou kunnen brengen te veronderstellen dat de problemen van natuurbehoud in werkelijkheid niet zo ernstig zijn als men hen had doen geloven. . . . Men kan moed putten uit wat met de Theems werd bereikt. Het goede nieuws is dat het mogelijk is en dat ook hun plannen met succes bekroond kunnen worden.”

In het hoofdstuk „De grote schoonmaak” schrijven Harrison en Grant enthousiast over hetgeen er in de loop van de afgelopen vijftig jaar is bereikt: „Voor het eerst in de geschiedenis van de wereld is een ernstig vervuilde en geïndustrialiseerde rivier dermate hersteld dat watervogels en vissen er in groten getale zijn teruggekeerd. Dat zo’n verandering zich zo snel heeft voorgedaan, in een situatie die aanvankelijk volkomen hopeloos leek, vervult zelfs de meest pessimistische natuurbeschermer met moed.”

Vervolgens geven zij een beschrijving van de verandering: „De toestand van de rivier verslechterde in de loop van de jaren gestadig, terwijl de genadeslag misschien wel werd toegebracht tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen belangrijke rioolwaterzuiveringsinrichtingen en rioolbuizen werden beschadigd of vernietigd. Tijdens de jaren ’40 en ’50 bereikte de gezondheidstoestand van de Theems een dieptepunt. De rivier was niet veel meer dan een open riool; het water was zwart van kleur, bevatte geen zuurstof en veroorzaakte in de zomermaanden een stank die in een uitgestrekt gebied waarneembaar was. . . . De vissen waar de rivier eens van wemelde, waren er ten slotte uit verdreven, op enkele palingen na, die konden overleven wegens hun vermogen rechtstreeks aan de oppervlakte lucht te happen. De vogelstand van de binnenste, met bebouwing omzoomde rakken tussen Londen en Woolwich was teruggelopen tot een handjevol wilde eenden en knobbelzwanen, die hun bestaan te danken hadden aan wat er van de kaden voor het lossen van graan afviel in plaats van aan een natuurlijke voedselvoorraad. . . . Wie zou toen geloof gesteld hebben in de dramatische ommekeer die op het punt stond plaats te vinden? Binnen tien jaar zouden diezelfde rakken van de rivier, waar vrijwel alle vogelleven was verdwenen, getransformeerd zijn tot toevluchtsoorden voor vele soorten watervogels, met inbegrip van meer dan 10.000 wintergasten in de vorm van waterwild en 12.000 waadvogels.”

Dat beschrijft natuurlijk slechts één transformatie op één plekje van de aardbol. Toch kunnen wij lessen leren uit dit voorbeeld. Het toont aan dat de planeet Aarde niet als ten ondergang gedoemd beschouwd hoeft te worden wegens het wanbestuur, de hebzucht en de onnadenkendheid van de mens. Juist onderricht en verenigde krachtsinspanningen ten behoeve van het algemene welzijn van de mensheid kunnen ertoe bijdragen dat zelfs ernstige schade die de ecologie, het milieu en het landoppervlak van de aarde is toegebracht, ongedaan gemaakt wordt. Maar hoe staat het met een mogelijke ondergang tengevolge van krachten van buitenaf, zoals een dwalende komeet of asteroïde?

Het volgende artikel bevat de sleutel tot een voldoening schenkend antwoord op deze beangstigende vraag.

[Inzet op blz. 5]

Onderricht en verenigde krachtsinspanningen kunnen ertoe bijdragen zelfs ernstige schade die de aarde is toegebracht, ongedaan te maken

[Illustratieverantwoording op blz. 2]

Blz. 1, 3 en 32: NASA photo