Planetoïden, kometen en de aarde — Koersen ze op een botsing af?

’Op 30 juni werd er hier in een dorp in Siberië ’s morgens vroeg een zeer ongewoon verschijnsel waargenomen. Hoog boven de horizon zagen de boeren een voorwerp heel helder schijnen; het was te helder voor het blote oog. Laag boven de horizon, in dezelfde richting als het lichtgevende lichaam, was een kleine zwarte wolk te zien. Toen het heldere voorwerp de grond naderde, leek het tot stof verpulverd te worden. Waar het voorwerp was geweest, vormde zich een enorme wolk van zwarte rook, en er was een luide explosie, als een lawine van grote stenen, te horen. Gebouwen schudden, en er schoot een gevorkte tong van vuur door de wolk omhoog. De dorpsbewoners renden in paniek de straat op. Oude vrouwen huilden; iedereen dacht dat het einde van de wereld aanbrak.’ — Samenvatting van een bericht dat op 2 juli 1908 verscheen in de krant Sibir (Irkoetsk, Rusland).

DIE dorpsbewoners hadden er geen idee van dat er zojuist een voorwerp uit het heelal boven hun hoofd was ontploft. Nu, meer dan negentig jaar later, wordt er in een van de meest bizarre voorspellingen over het einde van onze planeet gesproken van een catastrofe veroorzaakt door een planetoïde of een komeet. Acroniemen zoals NEO’s („near-earth objects”) en PHO’s („potentially hazardous objects”) worden gebruikt in verband met apocalyptische voorspellingen over de vernietiging van de aarde door de inslag van hemellichamen. Hollywoods filmindustrie heeft deze angsten met bekwame spoed omgezet in kassuccessen als Deep Impact en Armageddon.

Hoe groot is de kans nu precies dat u of uw kinderen zullen omkomen door een vuurbal uit de hemel? Moet u verwachten dat een regen van brokken ijzer en ijs binnenkort uw achtertuin teistert? Als u bij de kust woont, zal uw huis dan met de grond gelijk worden gemaakt door een gigantische vloedgolf veroorzaakt door een planetoïde die in zee stort?

Ronddraaiend te midden van planetair puin

Ons zonnestelsel bestaat uit veel meer dan de zon, negen planeten en hun manen. Ook kometen (conglomeraten van ijs en stof), planetoïden (kleine planeten of asteroïden) en meteoroïden (meestal fragmenten van planetoïden) beschrijven een baan binnen het zonnestelsel. Geleerden weten al heel lang dat de aarde aan een bombardement vanuit de ruimte wordt blootgesteld. Wij hoeven alleen maar naar het gehavende landschap van de maan te kijken om te beseffen dat wij in een rommelige buurt wonen. Zonder de atmosfeer en de voortdurende regeneratie van het oppervlak van de aarde door schollentektoniek en erosie zou het oppervlak van onze planeet net zo vol kraters zitten als dat van de maan.

Geleerden schatten dat er elke dag wel 200 miljoen meteoren in de atmosfeer van de aarde zichtbaar zijn. De meeste voorwerpen die de atmosfeer binnendringen zijn klein en verbranden bijna onopgemerkt. Sommige van deze voorwerpen overleven echter de intense hitte van de binnenkomst en worden door wrijving met de lucht afgeremd tot een snelheid van zo’n 300 kilometer per uur. Wat ervan overblijft, komt als meteorieten op de grond terecht. Aangezien de meeste in oceanen of op onbewoonde stukken land vallen, hebben ze mensen zelden schade berokkend. Men schat dat de voorwerpen die onze atmosfeer binnendringen de aarde dagelijks honderden tonnen zwaarder maken.

Bovendien schatten astronomen dat er misschien wel zo’n 2000 planetoïden met een doorsnede van minstens een kilometer zijn die de baan van de aarde kruisen of daar dicht bij in de buurt komen. Zij hebben er slechts zo’n 200 van ontdekt en in kaart gebracht. Ook zijn er naar schatting een miljoen planetoïden met een middellijn van meer dan vijftig meter die gevaarlijk dicht bij de baan van de aarde komen. Planetoïden van die grootte kunnen de grond bereiken en schade aanrichten. Zo’n relatief klein voorwerp vertegenwoordigt ongeveer tien megaton energie — evenveel als een grote atoombom. Hoewel de atmosfeer van de aarde ons kan beschermen tegen kleinere inslagen, kan ze geen botsingen tegenhouden waarbij tien megaton energie of meer vrijkomt. Sommige onderzoekers beweren dat wij, statistisch gezien, gemiddeld ongeveer eens in de 100 jaar een botsing van tien megaton kunnen verwachten. Volgens sommige schattingen komen botsingen met objecten van ongeveer een kilometer doorsnede eens in de 100.000 jaar voor.

Veelzeggende kraters, explosies en botsingen

Het is niet moeilijk te geloven dat onze planeet geraakt is door grote objecten die in het verleden uit de ruimte zijn neergekomen. Bewijzen van deze inslagen zijn de ruim 150 ontdekte kraters die het oppervlak van de aarde pokdalig maken. Sommige hiervan zijn duidelijk zichtbaar, andere zijn alleen vanuit een vliegtuig of satelliet te zien, en weer andere zijn al lang overdekt geraakt of bevinden zich op de bodem van de oceaan.

Een van de beroemdste van deze kraters, die bekendstaat als Chicxulub, vormt een litteken met een doorsnede van 180 kilometer in het oppervlak van de aarde. Deze enorme krater ligt vlak bij de noordelijke punt van het Mexicaanse schiereiland Yucatán en is naar men aanneemt de plek waar een tien kilometer grote komeet of planetoïde is ingeslagen. Sommigen beweren dat de door deze inslag teweeggebrachte klimaatveranderingen er de oorzaak van zijn geweest dat de dinosauriërs en andere land- en zeedieren zijn uitgestorven.

In Arizona (VS) heeft een ijzermeteoriet de spectaculaire Meteor Crater geslagen — een gat van zo’n 1200 meter breed en bijna 200 meter diep. Hoeveel slachtoffers zouden er vallen als zo’n meteoriet op een stad terecht zou komen? Een populaire tentoonstelling in het American Museum of Natural History, in New York, laat zien dat als zo’n object op Manhattan terecht zou komen, die dichtbevolkte wijk volledig verwoest zou worden.

Op 30 juni 1908 drong een planetoïde of een brokstuk van een komeet, met een middellijn van naar schatting nog geen 100 meter, bulderend de atmosfeer binnen en ontplofte ongeveer tien kilometer boven het vrijwel onbewoonde gebied van de Toengoeska in Siberië, zoals in de inleiding werd vermeld. De klap, van naar schatting 15 megaton, verwoestte een gebied van 2000 vierkante kilometer, velde bomen, veroorzaakte branden en doodde rendieren. Hoeveel mensen zouden gestorven zijn als die explosie recht boven een dichtbevolkt gebied had plaatsgevonden?

In juli 1994 stonden telescopen over de hele wereld op Jupiter gericht toen fragmenten van de komeet Shoemaker-Levy 9 op die planeet insloegen. De tijdelijke littekens die op Jupiter werden veroorzaakt, zullen diep in de geest gegrift blijven van hen die de botsingen met eigen ogen hebben gezien. Jupiter dreun na dreun te zien krijgen, deed zowel bij deskundigen als bij leken de vraag rijzen wat er zou gebeuren als de aarde in plaats van Jupiter het doelwit van de komeet was geweest.

Rampenscenario’s

Met enige huivering hebben geleerden de afschrikwekkende gevolgen beschouwd die de inslag van een komeet of een planetoïde op onze planeet zou hebben. Zij stellen zich de onmiddellijke gevolgen van een grote botsing als volgt voor. Eerst ontstaat er door een explosie een pluim van steen en stof. Het vallende puin veroorzaakt een meteoorregen die de hemel roodgloeiend maakt en bossen en savannen in brand steekt, waardoor het meeste leven op het land sterft. Stof dat gedurende een langere periode in de atmosfeer blijft zweven, houdt het zonlicht tegen, waardoor de temperaturen sterk dalen en de fotosynthese op het verduisterde oppervlak eronder stopt. De onderdrukking van de fotosynthese leidt ook tot een instorting van de oceanische voedselketen, waardoor de meeste zeedieren gedoemd zijn te sterven. Volgens dit scenario wordt de milieuramp dan nog afgerond met wereldomvattende zure regen en de vernietiging van de ozonlaag.

Als zo’n planetoïde in de oceaan terecht zou komen, zou ze vloedgolven, tsoenami’s, met een enorm verwoestend vermogen veroorzaken. Tsoenami’s zouden zich veel verder van de plaats van inslag bewegen dan de aanvankelijke schokgolf en zouden in kuststreken duizenden kilometers verderop op grote schaal verwoesting aanrichten. De astronoom Jack Hills zegt: „Waar steden waren, zouden alleen nog moddervlakten zijn.”

Maar met zulke beweringen is voorzichtigheid geboden. Veel van dit getheoretiseer is louter speculatie. Het is duidelijk dat niemand een botsing van een planetoïde met de aarde heeft gezien of bestudeerd. Bovendien komen de hedendaagse op sensatie beluste media al gauw met spectaculaire krantenkoppen, gebaseerd op onvolledige of zelfs onnauwkeurige inlichtingen. (Zie het bovenstaande kader.) In feite is de kans door een uit de lucht vallend object om te komen naar verluidt beduidend kleiner dan de kans bij een auto-ongeluk om te komen.

Wat moet er gedaan worden?

Veel deskundigen geloven dat de beste strategie om een ramp door een naderende komeet of planetoïde te vermijden, het lanceren van een raket is om de indringer te onderscheppen en op zijn minst zijn koers te veranderen. Als de planetoïde klein is en vele jaren vóór de berekende inslag wordt ontdekt, zou zo’n klap voldoende kunnen zijn.

Maar voor een groter object dat met de aarde in botsing zou kunnen komen, stellen sommige geleerden het gebruik van kernwapens voor. Men denkt dat een zorgvuldig geplaatste kernexplosie in zo’n geval de planetoïde in een veiliger baan zou duwen, waardoor een treffer een misser wordt. De grootte van de planetoïde en de afstand ervan tot de aarde bepaalt hoe zwaar de kernexplosie zou moeten zijn.

Het probleem is dat geen van deze mogelijke verdedigingsmaatregelen doeltreffend kan zijn als er niet op tijd gewaarschuwd wordt. Astronomiegroepen zoals Spacewatch en Near Earth Asteroid Tracking wijden zich volledig aan het opsporen van planetoïden. Veel mensen vinden dat er op dit terrein meer gedaan zou moeten worden.

Het is waar dat onvolmaakte mensen een beperkte kennis hebben van de positie en bewegingen van deze hemellichamen. Maar het is niet nodig zich uitermate bezorgd te maken of buitensporig bevreesd te zijn in verband met onheilen die de toekomst van het leven op aarde zouden bedreigen. De beste garantie dat geen enkele planetoïde of komeet ooit de kans zal krijgen alle leven op aarde te vernietigen, is afkomstig van de Schepper van het universum, Jehovah God.a De bijbel verzekert ons: „De rechtvaardigen, díe zullen de aarde bezitten, en zij zullen er eeuwig op verblijven.” — Psalm 37:29; Jesaja 45:18.

[Voetnoten]

[Kader op blz. 27]

Het geval van 1997 XF11

Op 12 maart 1998 verspreidde slecht nieuws zich flitsend snel over de hele wereld: Een planetoïde met een middellijn van 1,5 kilometer was op weg naar de aarde en zou op 26 oktober 2028 arriveren, op „een donderdag”. De planetoïde, aangeduid als 1997 XF11 was op 6 december 1997 ontdekt door de astronoom Jim Scotti, van de Spacewatch-groep van de University of Arizona. Gebruikmakend van eerdere gegevens en nieuwere waarnemingen publiceerden geleerden verbonden aan het Harvard-Smithsonian Centrum voor Astrofysica inlichtingen die door sommigen werden gebruikt om te voorspellen dat de baan van de planetoïde haar waarschijnlijk op een afstand van 50.000 kilometer van de aarde zou brengen — een haarbreedte naar astronomische maatstaven, of een „afstand waarop [de planetoïde] niet kan missen”. Televisieschermen werden gevuld met angstaanjagende simulaties van een planetoïde die zich in de aarde boort. Toen, amper een dag later, bleek het gevaar geweken. Nieuwe gegevens en berekeningen toonden aan dat de planetoïde de aarde op 1.000.000 kilometer afstand zou passeren. Dat was nog steeds op kortere afstand dan enige eerder waargenomen planetoïde van die afmetingen, maar het was een veilige afstand. De media kwamen snel met krantenkoppen als „Oké, ze zaten er dus een beetje naast”.

[Illustraties op blz. 26]

1. Komeet van Halley

2. Komeet Ikeya-Seki

3. Planetoïde 951 Gaspra

4. Meteor Crater — een gat van zo’n 1200 meter breed en bijna 200 meter diep

[Verantwoording]

Courtesy of ROE/Anglo-Australian Observatory, photograph by David Malin

NASA photo

NASA/JPL/Caltech

Photo by D. J. Roddy and K. Zeller, U.S. Geological Survey

[Illustratieverantwoording op blz. 25]

NASA photo