Traditionele geneeskunde in Afrika — Verenigbaar met het christendom?
Voor miljoenen Afrikanen vormen traditionele genezers hun enige contact met welke soort van geneeskunde maar ook. Dit is vooral het geval op het platteland, waar slechts enkele ziekenhuizen en vrijwel geen artsen zijn. De traditionele geneeskunde is gewoonlijk echter krachtig geworteld in bijgeloof en spiritisme. Wat staat een christen onder deze omstandigheden te doen?
„’DEZE „agbo” zal hem naar alle waarschijnlijkheid doden en een eind maken aan zowel zijn ellende als die van ons.’ Dus in de veronderstelling dat het nieuwe geneesmiddel mij definitief naar de andere wereld zou helpen, werd het brouwsel door mijn keelgat gegoten.”
Dit werd door een arts geschreven in een artikel in de Sunday Times van Lagos (Nigeria), getiteld „Denk niet te min over de traditionele genezer”. Hij beschreef hoe zijn ouders, toen hij een baby van slechts één jaar oud was, alle hoop dat hij van een ernstige ziekte zou genezen, hadden opgegeven. Aan het geneesmiddel dat hun door een traditionele genezer was toegezonden, werd de redding van zijn leven toegeschreven.
Veel Afrikanen die de traditionele geneeskunde voorstaan, vertellen over verbazingwekkende genezingen die tot stand zijn gebracht in gevallen waar behandeling in een ziekenhuis had gefaald. Anderen veroordelen deze geneeskunde als onhygiënische, bijgelovige kwakzalverij. Een derde groep neemt een middenpositie in en dringt aan op wetenschappelijk onderzoek van de plaatselijke plantaardige geneesmiddelen en een grotere erkenning en aanvaarding van traditionele genezers of medicijnmannen. Velen zien graag een integratie van de traditionele en de moderne geneeskunde en wijzen in dit verband op de samenwerking tussen genezers van beide groeperingen in China en India.
Zelfs als u niet in Afrika woont, zult u wellicht graag willen weten of de Afrikaanse inheemse geneeskunde werkelijk effectief en nuttig is. Wat valt er te zeggen over het rituele element, dat onder Afrikanen zo algemeen is? Is het bovennatuurlijke een essentieel ingrediënt of een schadelijk kenmerk dat van de hand gewezen dient te worden? Welk standpunt dient een christen in te nemen ten aanzien van een dergelijke traditionele Afrikaanse geneeskunde?
Plantaardige geneesmiddelen
Het planteleven vormt vanzelfsprekend onze belangrijkste voedingsbron en is van wezenlijk belang voor ons bestaan. Er zijn ook planten die drugs of gifstoffen produceren, waardoor het leven van talloze mensen die er misbruik van hebben gemaakt, is verwoest of voortijdig is beëindigd. Maar wist u dat enkele van deze zelfde drugs tegenwoordig in geneesmiddelen worden gebruikt? Geleerden hebben enkele van deze drugs ontdekt door planten te onderzoeken die in de inheemse geneeskunde of in de brouwsels van medicijnmannen werden gebruikt. Zij verzamelden monsters, analyseerden ze op hun chemische samenstelling en controleerden de uitwerking ervan op het lichaam en op virulente micro-organismen. Als resultaat hiervan zijn enkele belangrijke medicijnen geproduceerd, zoals kinine, reserpine, digitalis en codeïne.
In de oudheid hebben mensen veel plantaardige geneesmiddelen bij toeval ontdekt, door ermee te experimenteren of door op te merken wat er met dieren gebeurde wanneer die bepaalde planten aten. Degenen die zulke ontdekkingen deden en die genezers werden, bewaarden de kunst vaak als een familiegeheim. Aldus werd de kennis van kruiden overgedragen van vader op zoon of op andere personen die als leerlingen werden uitgekozen. De meeste traditionele genezers zijn nog altijd geneigd erg geheimzinnig te werk te gaan en zijn vaak erg terughoudend wanneer het erop aankomt te onthullen welke planten zij voor hun medicijnen gebruiken. Maar bij de Afrikaanse traditionele geneeskunde is meer dan slechts het gebruik van plantaardige geneesmiddelen betrokken.
De krachtige invloed van spiritisme
Veel van de Afrikaanse traditionele heelkunde is nauw met het bovennatuurlijke verbonden. Velen geloven dat planten gevoelens, communicatievermogens en buitenzintuiglijke waarneming bezitten. Sommige genezers beweren de taal van planten te kennen en met planten te kunnen spreken. Anderen geloven niet dat de communicatie van de planten afkomstig is, want zij beweren dat onzichtbare geesten hen naar geneeskrachtige kruiden hebben geleid.
Het spiritisme speelt aldus een belangrijke rol in de traditionele geneeskunde in Afrika. Zo geloven veel Nigerianen dat ziekten en sterfgevallen hetzij door beledigde goden (of geesten van voorouders) worden veroorzaakt of door vijanden die gebruik maken van toverij. Daarom worden er verzoeningsoffers gebracht en spiritistische rituelen en methoden toegepast.
Asuquo, een Nigeriaanse genezer, is iemand die dit krachtig heeft geloofd. Hij zegt: „Ik heb de kruidengeneeswijze van mijn vader geleerd en was gewoon om bij het bereiden van mijn brouwsels offers te brengen aan de goden en aan de geesten van onze voorvaders. Ik geloofde dat zij de genezingen teweegbrachten en dat offers aan hen noodzakelijk waren om ziekte en dood te vermijden.”
In werkelijkheid gebeurt vaak precies het tegenovergestelde. Door zulke geloofsovertuigingen zijn miljoenen mensen in de greep van bijgelovige angsten gekomen en in slavernij geraakt aan onzichtbare geestenkrachten. Velen zijn het slachtoffer geworden van bezetenheid en kwelling door geesten. Dit alleen al vormt een krachtige reden om elke behandelingsmethode waarbij offers of andere spiritistische rituelen zijn betrokken, van de hand te wijzen. En geesten die bezit nemen van mensen en hen kwellen of die hen op bedrieglijke wijze doen geloven dat hun voorouders nog in leven zijn of dat planten gedachten kunnen uitwisselen, zijn duidelijk misleidend en slecht. De bijbel waarschuwt dat „de dingen die de natiën slachtofferen, zij aan demonen slachtofferen en niet aan God; en ik wil niet dat gij deelhebbers met de demonen wordt”. — 1 Korinthiërs 10:20.
De demonen, ongehoorzame engelen die door God tot een toekomstige vernietiging zijn veroordeeld, zijn vastbesloten mensen van de aanbidding van de ware God, Jehovah, af te leiden (2 Petrus 2:4; Judas 6). Zij doen het in sommige gevallen voorkomen alsof zij zelf welwillende goden zijn (2 Korinthiërs 11:14). Zij gaan in hun misleiding nog verder door zich voor overleden personen uit te geven en mensen ertoe te brengen te denken dat hun voorouders nog in leven zijn in een geestenwereld. De bijbel zegt echter duidelijk: „De doden . . . zijn zich van helemaal niets bewust, . . . want er is geen werk noch overleg noch kennis noch wijsheid in Sjeool, de plaats waarheen gij gaat.” — Prediker 9:5, 10.
Het zou dus verkeerd zijn wanneer personen die de ware God aanbidden een door een kruidendokter voorgeschreven medische behandeling waarbij spiritistische praktijken betrokken zijn, zouden aanvaarden. Evenzo mogen kruidendokters die God op een aanvaardbare wijze willen aanbidden, zich niet langer met spiritistische praktijken, in welke vorm maar ook, bezighouden. Degenen die hun toevlucht nemen tot het spiritisme, verspelen beslist Jehovah’s gunst en bescherming en kunnen niet in de christelijke gemeente gehandhaafd blijven (Galaten 5:19-21; Openbaring 21:8). Velen die een streep hebben gezet onder het spiritisme, hebben bemerkt dat bepaalde plantaardige geneesmiddelen zonder de spiritistische praktijken zeer effectief kunnen zijn.
De bekering tot het christendom
Erhabor, een officieel erkende kruidendokter die een veldhospitaal leidt, zegt uit eigen ervaring: „Vroeger geloofde ik dat het toedienen van geneesmiddelen gecombineerd moest worden met het brengen van offers om de geest te bestrijden die de ziekte had veroorzaakt. Maar nadat ik met Jehovah’s Getuigen de bijbel had bestudeerd en een christen was geworden, hield ik op met deze praktijken, en nu onderwerp ik mij aan bijbelse beginselen. Ik heb ontdekt dat de genezende eigenschappen zich in de planten zelf bevinden.”
Asuquo zegt in dezelfde trant: „Wat ik over Jehovah leerde, verleende een nieuwe betekenis aan mijn leven. Mijn vrees in verband met voorouders werd weggenomen en ik leerde de ware God kennen. Ik ging ook inzien dat offers onnodig waren en dat de geneeskracht in de sappen van allerlei basten en bladeren schuilt. Veel mensen laten zich nu door mij behandelen omdat ik geen misbruik maak van hun bijgelovige ideeën door offers te verlangen. Mijn behandeling kost hun minder dan wanneer zij naar de jujugenezers gaan.”
Omdat Okon, die ook de kruidengeneeskunde beoefent, in zijn praktijk geen gebruik maakt van toverformules of offers wordt hij er door andere kruidendokters van beschuldigd „hun praktijk te bederven”. „Sommigen van mijn patiënten”, zo zegt hij, „kwamen als spionnen om te bewijzen dat ik in het geheim nog altijd gebruik maak van offers. Na twee weken lang succesvol behandeld te zijn, gaven zij toe dat ik geen enkele vorm van juju gebruik. Zij trokken ook voordeel van de schriftuurlijke besprekingen die ik met hen had. Ik was verbaasd in december 1980 vier van mijn voormalige patiënten op het „Goddelijke liefde”-congres van Jehovah’s Getuigen te zien. Zij omhelsden mij en zeiden: ’Wij kwamen bij jou om lichamelijk beter te worden. Je hebt ons ook geestelijke genezing geschonken.’”
Christenen zoals de hierboven genoemden hebben weerstand moeten bieden aan degenen die van hen verlangden dat zij tot spiritistische praktijken zouden terugkeren. Zij weten dat als zij hun geneesmethoden met enige vorm van spiritisme zouden vermengen, zij niet langer in de christelijke gemeente gehandhaafd kunnen blijven. Daarom brengen zij geen offers of maken zij geen gebruik van toverformules. Zij beweren niet leugenachtig dat zij elke ziekte kunnen genezen en ook trachten zij niet de indruk te wekken dat zij over speciale vermogens beschikken. Zij vermijden zelfs de schijn van spiritisme.
Ware genezing komt van God
In veel ontwikkelingslanden zijn de meeste inwoners aangewezen op de behandeling door traditionele genezers, in wie zij over het algemeen veel vertrouwen stellen. Bovendien zijn er te weinig ziekenhuizen en artsen om in de behoefte aan behandeling te voorzien. Daarom zullen de meeste mensen die in deze landen wonen, zich naar alle waarschijnlijkheid blijven wenden tot traditionele genezers, van wie velen zich van spiritistische methoden bedienen. Maar wat zult u doen?
„De waarheid”, zo zei Jezus, „zal u vrijmaken” (Johannes 8:32). Aangezien een christen weet dat het raadplegen van orakels of een poging om van een kruidendokter een medische behandeling te verkrijgen waarbij waarzeggerij betrokken is, in de bijbel wordt veroordeeld, zal hij zijn loyaliteit aan God niet willen prijsgeven door zich aan zulke praktijken over te geven (Deuteronomium 18:10-13; vergelijk Numeri 23:21, 23). En als een christen ziek is, zou het evenmin verstandig zijn te veronderstellen dat de problemen het gevolg zijn van een spiritistische bezwering. Wanneer men vastberaden aan Gods zijde blijft door zich met geen enkele vorm van spiritisme in te laten, behoeft men niet bang te zijn dat men door tovenarij ziek gemaakt zal worden. Indien wij, omdat wij allen onvolmaakt zijn, ziek worden, moeten wij een persoonlijke beslissing nemen betreffende de soort van behandeling die wij zullen volgen.a
Het door Jezus gebrachte loskoopoffer is het enige middel dat bevrijding biedt van zonde en de daaruit voortvloeiende ziekten en dood (Johannes 3:16; Handelingen 4:12). Alleen dit offer maakt het voor getrouwe personen mogelijk eeuwig leven te verwerven op een paradijsaarde, waar „geen inwoner zal zeggen: ’Ik ben ziek.’” — Jesaja 33:24.
Zoals de Almachtige God ons verzekert, zal hij tot op die gelukkige dag degenen beschermen die hun vertrouwen op hem stellen. Alle christenen moeten zich dus op Jehovah verlaten en door gebed en smeking dicht bij hem blijven. Dit zal tot resultaat hebben dat wij nu een gezonder leven leiden en zal garanderen dat wij op de beloofde Paradijsaarde volmaakt leven zullen ontvangen. — 2 Petrus 3:10-14; 1 Johannes 2:17.
[Voetnoten]