De kerken gaan zich ermee bemoeien

„HET wordt tijd dat godvruchtige mensen inspraak krijgen in de regering.” Dit zijn de woorden van een Californische pastoor. Bent u het met hem eens dat godsdienstige mensen zich met de politiek moeten inlaten? Velen wel, omdat de schrik hun om het hart slaat bij het zien van de achteruitgang in morele maatstaven, de groeiende misdaad, de economische teruggang, de internationale spanningen, de armoede en honger en het zich steeds verbreidende ongeloof overal ter wereld.

Het is waar dat veel van deze problemen onder de verantwoordelijkheid van regeringen vallen. Toch staan regeringen vaak machteloos. Erger nog, veel regeringen worden bezoedeld door schandalen. Berichten over corruptie en bedrog hebben het vertrouwen van mensen in hun regering dusdanig verzwakt dat velen instemmen met de moeder van middelbare leeftijd die zei: „Ik begin te denken dat het hele politieke stelsel corrupt en immoreel is geworden.”

Daarom zijn veel oprechte personen van mening dat de religie moet proberen een handje te helpen. Zij denken dat religie God vertegenwoordigt en geloven — terecht — dat er meer dan menselijke kennis nodig is om de problemen van de mensheid op te lossen. Zij bidden om hulp, maar weten niet zeker hoe God hen zal helpen. Zij denken dat het misschien hun verantwoordelijkheid is iets te doen. Vandaar dat zij graag zien dat „godvruchtige mensen” zich met de politiek gaan bemoeien om een element van „godsvrucht” in de regering te brengen. Predikanten, priesters en religieus geëngageerde personen worden steeds actiever in de politiek.

Is dit de beste manier waarop religie vandaag de dag hulp kan bieden? Laten wij eens bekijken wat sommigen van deze ijveraars doen en zien wat zij hopen te bereiken.

RELIGIE IN DE POLITIEK

In de Verenigde Staten hebben sommige religies lobbyisten in de nationale hoofdstad zelf, om te trachten invloed op de wetgevers uit te oefenen. Wat hopen zij te bereiken? Een katholieke priester verklaarde: „Wij vinden dat wij op lange termijn heel wat invloed kunnen uitoefenen op de morele zienswijzen die het politieke klimaat in de natie bepalen.” Een protestantse predikant voegde eraan toe: „Wij moeten tegen de regering kunnen zeggen: ’Jullie hebben iets verkeerd gedaan; jullie zijn de verkeerde weg ingeslagen.’”

Dit lobbyen is al lange tijd op een discrete manier aan de gang. Een recenter verschijnsel — en heel wat minder discreet — is de opkomst van speciale-belangengroepen, georganiseerd door protestantse fundamentalisten. Deze groepen, zoals de Moral Majority in de Verenigde Staten, hebben zich krachtig uitgesproken over kwesties als steun aan Israël, de rechten van homoseksuelen, het Panamakanaal-verdrag, de veiligheid van Taiwan, en abortus. Politici hebben geleerd hun invloed niet te onderschatten. Senatoren die programma’s steunden welke bij deze groepen impopulair waren, hebben bij de verkiezingen hun zetel verloren.

De Wereldraad van Kerken, die in Europa zetelt, is zich op een andere manier met de politiek gaan bemoeien. Sedert 1970 heeft de Raad naar verluidt 3 miljoen Amerikaanse dollars geschonken aan verschillende politieke, revolutionaire bewegingen.

Bovendien streven sommige geordineerde predikanten ernaar in een regeringsambt gekozen te worden. In een nieuwsblad stond echter onlangs een kop die een voorbeeld gaf van wat misschien het toppunt is van politieke bemoeienis: „Filippijnse priesters verlaten parochies, sluiten zich bij opstand aan.” Het artikel ging over vier katholieke priesters die zich bij een communistische guerrillabeweging hadden aangesloten. Een dergelijke actieve betrokkenheid bij radicale bewegingen is wijdverbreid, maar er is een zware prijs voor betaald. In Latijns-Amerika heeft het de afgelopen tien jaar geleid tot de dood, ontvoering of verbanning van naar schatting 850 priesters, nonnen en leken.

Hoe denkt u over zulke politieke activiteiten van religieuze leiders? Zou u ze toejuichen? Of weifelt u? Misschien hebt u er geen bezwaar tegen dat een religie zich discreet uitspreekt over politieke kwesties, maar maakt u zich wel bezorgd als priesters aan revoluties deelnemen.

Wanneer wij het er echter mee eens zijn dat religie zich enigszins met de politiek bemoeit, dan is het moeilijk te zeggen waar de grens ligt. Indien het aanvaardbaar is dat sommige geordineerde predikanten discreet in een nationale hoofdstad lobbyen voor programma’s die naar hun mening goed zijn, waarom is het dan onjuist als protestantse fundamentalisten in een hele staat pressiegroepen organiseren om programma’s te bevorderen die voor hen belangrijk zijn? En als de Moral Majority zich kan uitspreken vóór de verdediging van Israël, waarom zou de Wereldraad van Kerken dan geen geld kunnen bijdragen voor militaire doeleinden waarvan zij voorstanders zijn? En als dat niet verkeerd is, waarom is er dan iets op tegen als katholieke priesters in Zuid-Amerika en Azië, in plaats van geld te geven en anderen de risico’s te laten lopen, zelf vechten en sterven voor een doel dat zij steunen?

En toch . . . ontdekt u iets verkeerds aan deze wijze van redeneren? Is dit werkelijk de beste manier waarop de religie de mensheid in deze moeilijke dagen hulp kan bieden?

[Kader op blz. 4]

□ In 1095 liet paus Urbanus II een oproep uitgaan tot de westelijke legers om „hun broeders in het christelijke Oosten te hulp te komen” tegen de Turken. Dit leidde tot de eerste kruistocht en de kruisvaartbeweging, waarbij twee eeuwen lang veel bloed vergoten is.

□ In de 12de eeuw schonk paus Adrianus IV Ierland officieel aan de Engelse koning, Hendrik II, en bekrachtigde aldus (in de ogen van de gelovigen) de Engelse machtsovername in dat land.

□ In 1524 kwamen in Duitsland — ten dele als reactie op de leer van Maarten Luther — de boeren in opstand. Hoewel Luther aanvankelijk gunstig tegenover hun beweging stond, raadde hij in 1525 de vorsten van Duitsland aan de „roofzuchtige, moordlustige boerenhorden” te verpletteren. De vorsten volgden zijn raad met grote wreedheid op.

□ In 1618 droegen de pogingen van de toekomstige koning van Bohemen om een grotendeels protestantse bevolking onder dwang het katholicisme op te leggen, tot het ontbranden van de Dertigjarige Oorlog bij.

□ In 1918 wendden de kerken der christenheid hun invloed aan ter ondersteuning van de Volkenbond. Dit maakte de Bond echter niet tot een succes. Slechts twintig jaar later werd de wereld gedompeld in de verschrikkelijkste oorlog in de gehele menselijke geschiedenis. Nu hebben de kerken der christenheid zich achter de Verenigde Naties geschaard, maar de natiën zijn zwaarder bewapend en verdeelder dan ooit.