Wat een roker zichzelf aandoet

De advertentie brengt een fris beeld over en doet weldadig aan. Er is een sprankelend bergmeer afgebeeld, met een pakje sigaretten dat recht op u, de lezer, gericht is. Deze manier van adverteren is zeer effectief. Hierdoor wordt roken met aangename sensaties geassocieerd. Ieder jaar worden miljarden guldens besteed aan pogingen om roken met de begeerlijke dingen van het leven in verband te brengen. Maar wat is de werkelijkheid?

FEITEN OVER ROKEN

In 1979 werden velen ontnuchterd toen de Canadese Longvereniging zonder omhaal verklaarde: „Ieder jaar sterven 50.000 Canadezen voortijdig aan de gevolgen van roken. Velen meer leven verder met ernstig beschadigde longen en een overbelast hart.”

In 1979 gaf Dr. Julius B. Richmond, hoofdinspecteur van de geneeskundige dienst in de Verenigde Staten, een omvangrijk rapport uit waarin „overweldigende bewijzen” werden aangehaald dat roken gevaarlijk is voor de gezondheid. In het rapport werd geschat dat ieder jaar ongeveer 350.000 Amerikanen sterven als gevolg van roken. Ook Sir George Young, Engelands onderminister voor volksgezondheid, zei onlangs dat roken in zijn land ieder jaar 50.000 doden veroorzaakt.

Hoe worden deze grote aantallen doden berekend? In de grond der zaak door de sterftecijfers onder rokers en niet-rokers met elkaar te vergelijken. In de Encyclopedia Americana werd over een uitgebreid onderzoek, waarbij meer dan een miljoen personen betrokken waren, het volgende commentaar gegeven: „Tijdens een bepaalde observatieperiode kwamen er op iedere 100 sterfgevallen onder niet-rokers, 168 sterfgevallen voor in een overeenkomstige en vergelijkbare groep sigarettenrokers; dat wil zeggen: er waren 68 sterfgevallen meer.”

Is dergelijk bewijsmateriaal echter afdoend? Ja. „Er bestaat geen verschil van mening over de feiten”, zo merkt de Canadese Longvereniging op. „Ze zijn door duizenden zorgvuldige onderzoeken gestaafd. Geen enkele grote gezondheids- of medische instelling trekt deze feiten in twijfel.” Science 80, gepubliceerd door de Amerikaanse Vereniging ter Bevordering van de Wetenschap, is het hiermee eens: „De bewijzen dat sigaretten het leven verkorten, zijn overweldigend; het causale verband is in de geneeskunde onomstotelijk vastgesteld.”

Afdoende onderzoekingen zijn mogelijk gemaakt doordat zo’n groot aantal personen het grootste deel van hun leven hebben gerookt. „Achteraf bezien”, zegt John Cairns, moleculair-bioloog en kankerdeskundige, „lijkt het bijna alsof westerse maatschappijen ermee zijn begonnen een uitgebreid en tamelijk goed geleid experiment uit te voeren op het gebied van carcinogenese [het ontstaan van kanker], hetgeen inmiddels verscheidene miljoenen sterfgevallen tot gevolg heeft gehad en waarbij ze hun eigen mensen als proefdieren hebben gebruikt.”

Ja, miljoenen levens — vele, vele miljoenen — zijn verkort door roken. „Medische onderzoekingen”, zo verklaart The World Book Encyclopedia, „tonen aan dat de gemiddelde levensverwachting van een roker drie of vier jaar korter is dan die van een niet-roker. De levensverwachting van een zware roker — iemand die twee of meer pakjes sigaretten per dag rookt — kan zelfs wel acht jaar korter zijn dan die van een niet-roker.”

In een poging de gevaren te verkleinen, worden er thans zogenoemde „veiligere” sigaretten op de markt gebracht. Maar zijn ze werkelijk veilig? Hoe is roken nu precies schadelijk voor de roker?

EEN VEILIGE SIGARET?

De nicotine en andere bestanddelen die zich in sigaretterook bevinden — losweg teer genoemd — zijn kennelijk de voornaamste ziekte-veroorzakende werkzame bestanddelen. Daarom heeft men het teer- en nicotinegehalte van sigaretterook sterk verlaagd. Ja, bij sommige merken is de teer praktisch geheel verwijderd, iets waarop in sigarettenadvertenties dikwijls de nadruk wordt gelegd. Men heeft sigaretten met een laag teer- en nicotinegehalte soms aangekondigd als „veilig”. Een typerende kop op de voorpagina van de Atlanta Constitution verkondigde: „Een pakje per dag kan bij sommige sigaretten veilig zijn.”

Maar wat zijn de feiten? In de eerste plaats zijn aan sigaretten met een laag teergehalte smaakstoffen toegevoegd. „Als deze sigaretten met een laag teer- en nicotinegehalte geen enkele smaakstof zouden bevatten, zou u niets proeven”, verklaarde Peter Micciche, een vooraanstaande scheikundige op het gebied van tabak. Maar wat zijn dit voor smaakstoffen? Ze vormen een ’handelsgeheim’ dat alleen bekend is aan de tabaksmaatschappijen en hun smaakmakers. Toch zouden deze chemische smaakstoffen heel goed gevaarlijk voor de gezondheid kunnen zijn, zoals een analist zei: „U weet niet of sommige van deze stoffen erger zijn dan teer.”

Er zijn ook bewijzen dat wanneer mensen sigaretten met een laag teer- en nicotinegehalte roken, zij meer sigaretten roken en de rook langer in hun longen houden. Zij doen dit om hun verlangen naar nicotine te bevredigen, en nicotine is een drug die verslavender kan zijn dan heroïne. Als gevolg van zulke aangepaste rookgewoonten kunnen rokers van sigaretten met een laag teer- en nicotinegehalte dus bijna evenveel van deze schadelijke stoffen binnenkrijgen als in het geval van andere sigaretten.

Bovendien is het gevaarlijkste bestanddeel van sigaretterook wellicht veeleer het koolmonoxide dan de teer of de nicotine. En sommige sigaretten met een laag teer- en nicotinegehalte geven zelfs nog meer koolmonoxide af dan de gewone merken!

Twee Deense onderzoekers, professor Poul Astrup en Dr. Knud Kjeldsen, hebben hun bevindingen betreffende de uitwerking van koolmonoxide in sigaretterook gepubliceerd. Op grond van een grote hoeveelheid bewijsmateriaal dat uit onderzoekingen werd verkregen, kwamen zij tot de slotsom dat „koolmonoxide, en niet nicotine, het giftige bestanddeel is dat de belangrijkste factor vormt bij het verhoogde risico dat rokers lopen om atherosclerose en hartziekten te krijgen”. En er dient te worden opgemerkt dat de meeste sterfgevallen als gevolg van roken kennelijk te wijten zijn aan hart- en vaatziekten, en niet aan kanker.

Het gezonde verstand zegt reeds dat het inhaleren van sigaretterook iemands luchtwegen schaadt. En bewijzen tonen aan dat dit inderdaad het geval is. De zeer dunne trilhaartjes in de luchtpijpvertakkingen worden beschadigd, zodat ze niet in staat zijn heen en weer te bewegen om bacteriën en vuil te verwijderen. Ook vermindert de rook het vermogen van de longen om zichzelf van ingeademde onzuiverheden te reinigen. Dit betekent dat rokers een groter risico lopen ziekten op te lopen die het gevolg zijn van schadelijke stoffen in de lucht.

Het is werkelijk oneerlijk om te suggereren dat een sigaret „veilig” is. Het is zoals Dr. Julius Richmond, de topfunctionaris op het gebied van de gezondheid in de Verenigde Staten, zei: „In de grote verzameling van wetenschappelijk bewijsmateriaal betreffende de gevaren van roken zijn nergens gegevens te vinden die enige hoop in het vooruitzicht stellen dat er zo iets bestaat als een veilige sigaret of een veilige hoeveelheid sigaretten die men kan roken.” Dr. Richmond zei tot slot: „De enige veilige sigaret is een niet aangestoken sigaret.”

Maar zelfs al rookt u zelf niet, bent u dan gevrijwaard voor de slechte uitwerking van de rook die door andere mensen wordt geproduceerd?