Costa Rica’s mysterieuze stenen bollen
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN COSTA RICA
REEDS zestien eeuwen geleden maakten de oorspronkelijke bewoners van het zuidwesten van Costa Rica allerlei massief stenen bollen, sommige slechts tien centimeter in doorsnede en andere wel twee en een halve meter. Ze zijn zo perfect van vorm dat men zich automatisch afvraagt: ’Hoe werden ze gemaakt? Welk doel dienden ze?’
Stenen bollen zijn in verscheidene andere landen gevonden, waaronder Chili, Mexico en de Verenigde Staten. Maar de granieten bollen van Costa Rica zijn uniek. Hun kwaliteit is uitmuntend — sommige zijn volmaakt bolvormig met een glad oppervlak. Ze zijn vaak in groepen van twintig of meer aangetroffen. Bijzonder interessant is dat vele in geometrische patronen gerangschikt waren, zoals driehoeken, rechthoeken en rechte lijnen. Deze patronen wijzen vaak naar het magnetische noorden van de aarde.
Verscheidene bollen zijn in de delta van de rivier de Diquis ontdekt. Andere zijn in de buurt van de zuidelijke steden Palmar Sur, Buenos Aires en Golfito gevonden, alsook in de noordelijke provincie Guanacaste en in de centrale vallei. Verscheidene bij de bollen gevonden artefacten hebben waardevolle aanwijzingen voor de datering verschaft. Archeologen schatten dat sommige van deze mysterieuze stenen uit 400 G.T. dateren. Het grootste aantal verscheen tussen 800 en 1200 G.T. Sommige zijn gevonden in de buurt van wat kennelijk woningen zijn geweest of dicht bij graven. In de loop der jaren zijn sommige bollen vernield door mensen die verwachtten er verborgen schatten in aan te treffen. Toch heeft het Nationaal Museum van Costa Rica een catalogus van zo’n 130 nog bestaande stenen bollen. Maar er zijn er nog veel meer, die niet in de catalogus zijn opgenomen. Het was moeilijk deze eeuwenoude bollen te tellen, omdat vele van hun oorspronkelijke plaats verwijderd zijn en als ornamenten op privé-terreinen zijn terechtgekomen, zoals in tuinen en kerken. Ongetwijfeld zijn er nog veel onontdekt gebleven — sommige liggen ondergronds, andere in dichte oerwouden.
Hoe werden ze gemaakt? Dit is een mysterie. Er schijnt een of andere mechanische procedure nodig te zijn geweest om zo’n precisie te bereiken. Te oordelen naar de vele beelden uit die periode, weten wij dat de makers van de bollen vaardige beeldhouwers waren. Bovendien getuigen gouden voorwerpen, waarvan de oudste uit 800 G.T. stammen, dat zij ervaring hadden in het werken met hoge temperaturen. Eén theorie luidt dat bij het uithouwen van de bollen wellicht gebruik is gemaakt van hoge temperaturen gevolgd door afkoeling, om de buitenste lagen steen te verwijderen. Als afwerking kunnen de bollen met zand of leer gepolijst zijn.
Een geleerde legde uit dat de grotere bollen „het product waren van de beste vaklieden, en [hun] graad van perfectie was zo groot dat metingen van de doorsnede met meetlint en schietlood geen onvolkomenheden onthulden”. Deze precisie duidt erop dat de inheemse volken onderlegd waren in de wiskunde, een gevorderde kennis van het steenhouwen bezaten en gereedschap gebruikten. Maar omdat deze mensen kennelijk geen geschreven taal hadden, zijn er geen verslagen voorhanden hoe zij de bollen precies maakten.
De meeste van deze bollen zijn van een granietachtig gesteente gemaakt. Voor zover bekend bevond de dichtstbijzijnde granietgroeve zich hoog in de bergen, zo’n veertig tot vijftig kilometer van de Diquis-delta vandaan. Hoe hebben de steenhouwers zulke zware stenen verplaatst? Als de bollen in de groeve bewerkt werden, moesten de steenhouwers ze voorzichtig naar beneden laten rollen. Kunt u zich voorstellen wat een uitdaging het was om dergelijke zware voorwerpen zonder moderne uitrusting over zulke afstanden te verplaatsen? Hoe zwaar zijn de bollen precies? Sommige wegen meer dan zestien ton!
Als het graniet werd uitgehakt en verplaatst voordat het werd bewerkt, zou de kubus van 2,7 meter die nodig is voor een bol van 2,4 meter in doorsnede, ruim 24 ton wegen! Voor de aanleg van een brede, egale weg om het vervoer mogelijk te maken, zouden de inboorlingen waarschijnlijk door het dichte oerwoud hebben moeten kappen. Geen kleinigheid! Andere bollen werden van coquina of schelpkalk gemaakt, een materiaal dat op de stranden bij de monding van de Diquis te vinden is. Dit wijst er misschien op dat het gesteente per vlot zo’n vijftig kilometer stroomopwaarts werd gebracht. Sommige bollen zijn aangetroffen op het eiland Caño in de Grote Oceaan, dat ongeveer twintig kilometer uit de kust ligt.
Niemand kan met zekerheid het oorspronkelijke doel van deze bollen verklaren. Wellicht waren ze een teken van aanzien of belangrijkheid voor een stamhoofd of een dorp. Het is ook mogelijk dat ze religieuze of ceremoniële symbolen waren. Misschien zullen toekomstige archeologische onderzoeken ooit het mysterie van de stenen bollen van Costa Rica ontsluieren.
[Kaart op blz. 22, 23]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
Costa Rica
[Verantwoording]
Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.
[Illustratie op blz. 23]
De locomotief achter de bol geeft de verhouding aan
[Verantwoording]
Courtesy of National Museum of Costa Rica
[Illustraties op blz. 24]
Bollen op het terrein van het Nationaal Museum van Costa Rica
De grootste tot nu toe gevonden bol, met een doorsnede van 2,5 meter
[Verantwoording]
Courtesy of National Museum of Costa Rica