Dengue — Koorts veroorzaakt door een beet

Dengue — Koorts veroorzaakt door een beet

Door Ontwaakt!-correspondent op de Filippijnen

ONOPGEMERKT landt een mug op de blote arm van het kleine meisje. Snel doorboort het insekt haar huid en tapt wat bloed af. Even later werpt de moeder een blik op haar dochtertje en ziet de mug. Een snelle handbeweging, en weg is hij. Is de kous daarmee af? Misschien niet. De mug is dan wel weg, maar zijn korte inbraak in de bloedstroom van het kind heeft ongewenste organismen achtergelaten, die ziekte kunnen veroorzaken.

Binnen twee weken krijgt het kind last van koude rillingen, hoofdpijn, pijn achter de ogen, extreem pijnlijke gewrichten en hoge koorts. Terwijl de ziekte voortschrijdt, krijgt zij een rode uitslag en raakt volledig uitgeput. Ze heeft dengue opgelopen, een ziekte die door een muggebeet wordt veroorzaakt.

Maar vooral als het kind al eerder een dengue-infectie heeft gehad, loopt zij kans de ernstiger vorm van de ziekte te ontwikkelen, dengue hemorragische koorts ofte wel DHF (dengue hemorrhagic fever). Daarbij gaan de haarvaten lekken, waardoor er bloedingen in de huid ontstaan. Er kunnen zich ook inwendige bloedingen voordoen. Zonder de juiste behandeling kan er diepe shock en stagnatie van de bloedsomloop optreden, wat tot een snelle dood leidt.

Wat is dengue precies? Kunt u het krijgen? Hoe kunt u zichzelf en uw gezin beschermen? Laten wij er eens wat dieper op ingaan.

Wat is dengue?

Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, is slechts een van de ziekten die als gevolg van een muggebeet kunnen ontstaan. De eigenlijke ziekteverwekker is een virus. Een geïnfecteerde mug (dat wil zeggen, een mug die eerder een geïnfecteerde persoon heeft gebeten) draagt het virus in zijn speekselklieren. Als hij iemand bijt om bloed te krijgen, draagt hij het virus over op de mens.

Er zijn vier typen van het dengue-virus. Infectie met het ene type veroorzaakt geen immuniteit voor de andere drie typen. Als een slachtoffer na één infectie door een mug wordt gebeten die een ander type bij zich draagt, kan het gevolg DHF zijn.

„Twee vijfde van de wereldbevolking” loopt gevaar

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) worden 2,5 miljard mensen, „twee vijfde van de wereldbevolking”, door dengue bedreigd. Asiaweek berichtte: „Meer dan 100 tropische en subtropische landen hebben uitbarstingen van dengue gemeld, terwijl jaarlijks tientallen miljoenen gevallen worden gemeld, en 95% van de infectiegevallen betreft kinderen.”

Het is onduidelijk wanneer dengue voor het eerst op het wereldtoneel werd gesignaleerd. Een bericht over „kniekoorts” in Caïro in 1779 heeft in feite misschien betrekking op dengue. Sinds die tijd is dengue wereldwijd gesignaleerd. Vooral sinds de Tweede Wereldoorlog heeft dengue een aanmerkelijke uitwerking op de gezondheid, te beginnen in Zuidoost-Azië. Er raakten meer typen van het virus in omloop en dit leidde tot de gevaarlijkere hemorragische variant. Een door de WHO uitgebrachte publikatie zegt: „De eerste echte uitbarsting van hemorragische koorts in Azië werd in 1954 in Manila onderkend.” Andere landen volgden, met name Thailand, Vietnam, Maleisië en aangrenzende gebieden. Deze vroege uitbarstingen in Zuidoost-Azië hadden sterftecijfers van tien tot vijftig procent, maar naarmate er meer kennis over de ziekte werd verworven, namen deze cijfers af.

Sedert de jaren ’60 heeft laksheid in het uitvoeren van programma’s om de mug die het virus draagt te bestrijden, bijgedragen tot een explosieve toename van dengue. Met het verspreiden van dengue heeft ook DHF zich verspreid. Voor 1970 hadden zich slechts in 9 landen epidemieën voorgedaan, maar in 1995 was dit aantal opgelopen tot 41. De WHO schat dat jaarlijks 500.000 gevallen van DHF ziekenhuisopname vereisen.

Hoewel de ziekte buiten tropische gebieden minder bekend is, zijn in sommige gevallen reizigers naar oorden waar een infectierisico is, geïnfecteerd geraakt en hebben de ziekte mee naar huis genomen. Tegen eind 1996 bijvoorbeeld maakte The New York Times melding van dengue-gevallen in de Verenigde Staten — in Massachusetts, New York, Oregon en Texas.

Bijzondere gevaren van DHF

Zoals eerder werd opgemerkt, is DHF de levensbedreigende vorm van dengue. Een van de gevaren van DHF is dat mensen zich laten verleiden tot de gedachte dat het niet ernstig is. Velen zien het ten onrechte aan voor een griepje. Maar maatregelen uitstellen, kan de ziekte de kans geven voort te schrijden tot het ernstiger stadium waarin de hoeveelheid bloedplaatjes drastisch afneemt, het bloeden begint (inwendig, of via tandvlees, neus of huid) en de bloeddruk daalt. De patiënt kan het bewustzijn verliezen. Tegen de tijd dat het gezin beseft dat er iets ernstigs aan de hand is, raakt hij al in shock. IJlings brengen zij hem naar het ziekenhuis. Daar stellen de artsen vast dat zijn bloedsomloop al stagneert. Wegens de kritieke situatie wordt opdracht gegeven tot intraveneuze vloeistofvervanging.

Uw gezin beschermen

Wat kan er gedaan worden om de gevolgen van deze ziekte tot een minimum te beperken? Als het gezin ergens woont waar dengue heerst en een gezinslid heeft hoge koorts die langer dan een dag aanhoudt, dient het gezin wijselijk een arts te raadplegen. Dit is vooral van belang als de zieke andere dengue-symptomen heeft, zoals uitslag, pijn in spieren en gewrichten of achter de ogen.

De arts zal misschien een bloedtest doen. Voor niet-hemorragische dengue kan wellicht met een eenvoudige behandeling worden volstaan. Maar als uit de proef blijkt dat het DHF is, zal de arts vermoedelijk een zorgvuldige vloeistofregulering aanbevelen. Hiertoe kunnen orale rehydratie-oplossingen behoren, zoals die welke voor diarree worden gebruikt, of, in kritiekere situaties, intraveneuze vloeistofvervanging met Ringer-oplossing, zoutoplossingen of andere oplossingen. Bij de behandeling van gevallen van shock zal de arts misschien bepaalde medicijnen voorschrijven om te helpen de bloeddruk te verhogen en het bloedplaatjesgehalte te herstellen.

Als er aanzienlijke bloedingen optreden, kunnen artsen geneigd zijn een bloedtransfusie aan te bevelen. Sommigen zullen dit al snel aanbevelen zonder de alternatieven in aanmerking te nemen. Maar behalve dat dit in strijd is met Gods wet, is het gewoonlijk onnodig (Handelingen 15:29). De ervaring heeft geleerd dat zorgvuldige regulering van de circulatievloeistoffen vanaf het uitbreken van de ziekte de belangrijkste factor in de behandeling is. Samenwerking tussen patiënt en arts hierin kan helpen confrontaties over de kwestie van bloedtransfusie te voorkomen. Dit alles beklemtoont het belang van snel optreden wanneer iemand DHF vermoedt. — Zie het kader „Wat zijn de symptomen?”

Preventieve maatregelen

Een van de belangrijkste dragers van het dengue-virus is de Aedes aegypti-mug. Deze soort komt in tropische en subtropische gebieden overal ter wereld algemeen voor. (Zie bijgaande kaart.) Aedes aegypti-muggen gedijen in dichtbevolkte gebieden. Het bestrijden van de mug is een van de sleutels tot het bestrijden van de ziekte.

Muggenbestrijding op wereldwijde schaal is niet gemakkelijk. Er zijn echter dingen die u kunt doen om te helpen het risico rond uw huis te beperken. De vrouwtjesmug legt eitjes in water. De larven kunnen zich ontwikkelen in ieder voorwerp waarin water een week of zo blijft staan, zoals afgedankte banden, weggegooide blikken, flessen, of open kokosnootschalen. Door dat soort voorwerpen op te ruimen, worden broedplaatsen voor muggen verwijderd. Bovendien wordt aanbevolen emmers ondersteboven te plaatsen en open boten omgekeerd op het land te zetten. Stilstaand water uit goten verwijderen, zal ook helpen. Het is interessant dat het Ministerie van Gezondheid op de Filippijnen aan het begin van het schooljaar 1997/98 het gebruik van bloempotten in klaslokalen om die reden ontraadde.

Als iemand in het huis dengue oploopt, doe dan stappen om te voorkomen dat hij door andere muggen wordt gebeten, die op hun beurt de infectie op anderen kunnen overdragen. Een op juiste wijze afgeschermd of een van airconditioning voorzien gebouw kan een bescherming vormen.

Hoe staat het met vaccinatie? Op het ogenblik is er nog geen geschikt vaccin beschikbaar. Er wordt onderzoek verricht om tot ontwikkeling van een vaccin te komen, maar dit wordt bemoeilijkt door het feit dat volledige bescherming immunisatie tegen alle vier de dengue-typen zou vereisen. Vaccinatie tegen slechts één soort zou de kans op DHF zelfs kunnen verhogen. Wetenschappers koesteren de hoop dat binnen vijf tot tien jaar wellicht een doeltreffend vaccin beschikbaar zal zijn.

Sommige onderzoekers hebben een andere aanpak geprobeerd. Door middel van genetische manipulatie hopen zij te voorkomen dat het dengue-virus zich in muggenspeeksel kan vermenigvuldigen. Als dit werkt zoals men het heeft uitgedacht, zouden zulke genetisch gemanipuleerde muggen resistentie tegen dengue aan hun nageslacht doorgeven. Hoewel er enige vooruitgang is geboekt, staat nog te bezien hoe succesvol dit zal zijn.

Op het ogenblik lijkt het niet mogelijk dengue volledig uit te roeien. Maar door praktische voorzorgsmaatregelen te treffen, kunt u zichzelf en uw dierbaren helpen te ontkomen aan de levensbedreigende complicaties van dengue — koorts veroorzaakt door een beet.

[Kader op blz. 22]

Wat zijn de symptomen?

Symptomen van zowel dengue als dengue hemorragische koorts (DHF)

• Plotselinge hoge koorts

• Zware hoofdpijna

• Pijn achter de ogen

• Gewrichts- en spierpijn

• Opzwellen van lymfklieren

• Uitslag

• Uitputting

Symptomen die meer specifiek zijn voor DHF

• Plotseling bewustzijnsverlies

• Bloedingen in de huid

• Algemene bloedingen

• Koude, klamme huid

• Onrust

• Shock met zwakke pols (dengue-shocksyndroom)

Stel het bezoek aan een dokter niet uit als symptomen worden waargenomen. Vooral kinderen lopen gevaar

[Voetnoten]

a Volgens medische deskundigen dient aspirine gemeden te worden omdat het de bloedingen kan verergeren.

[Kader op blz. 23]

Tips voor reizigers

Af en toe worden reizigers naar tropische streken met dengue geïnfecteerd, maar dengue hemorragische koorts is veel zeldzamer, omdat men deze ernstiger vorm in de regel oploopt na een tweede dengue-infectie. Hier volgen enkele veiligheidssuggesties voor reizigers:

• Draag kleding met lange mouwen en een lange broek

• Gebruik een muggenwerend middel

• Ga dichtbevolkte gebieden uit de weg

• Logeer in onderkomens waar u de ramen kunt sluiten en de muggen buiten kunt houden

• Als u na thuiskomst koorts krijgt, vertel de dokter dan waar u geweest bent

[Kaart/Illustratie op blz. 23]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

Gebieden waar onlangs dengue is gesignaleerd

Gebieden met risico van dengue-epidemie

Verspreidingsgebied van de „Aedes aegypti”, een dengue-dragende mug

[Verantwoording]

Bron: Centrum voor Ziektebestrijding en Preventie, 1997

[Illustraties op blz. 24]

Mogelijke broedplaatsen zijn (1) afgedankte banden, (2) regengoten, (3) bloempotten, (4) emmers en dergelijke, (5) weggegooide blikken, (6) vaten

[Illustratieverantwoording op blz. 21]