Jonge mensen vragen . . .

Waarom kan ik me niet concentreren?

„Soms gebeurt het onverwachts. Ik zit op een gemeentevergadering te luisteren en dan ineens beginnen mijn gedachten af te dwalen. Tien minuten later ben ik er weer.” — Jesse.

„OPLETTEN!” Is dat een woord dat je vaak van je leraren of ouders te horen krijgt? Zo ja, dan kan het zijn dat je er moeite mee hebt je gedachten ergens bij te houden. Daar kunnen je cijfers van te lijden hebben. En je zult misschien merken dat anderen een negatieve kijk op je hebben, je afdoen als ’stoned’, ’onder invloed’, of domweg ongemanierd.

Wat belangrijker is, niet kunnen opletten zou negatieve gevolgen voor je geestelijke gezindheid kunnen hebben. Tenslotte gebiedt de bijbel zelf: „Schenkt . . . aandacht aan de wijze waarop gij luistert” (Lukas 8:18). Voor christenen geldt zelfs het gebod „meer dan gewone aandacht [te] schenken” aan geestelijke dingen (Hebreeën 2:1). En als je het moeilijk vindt je te concentreren, zul je het misschien ook moeilijk vinden deze raad op te volgen.

Wat kan het probleem zijn? In sommige gevallen kan een gebrek aan concentratie het gevolg van een fysiek probleem zijn. Aandachtstekortstoornis bijvoorbeeld heeft volgens sommige onderzoekers te maken met een slecht functioneren van de neurotransmittersystemen van de hersenen.a Sommige jongeren hebben aandoeningen die nog niet aan het licht gekomen zijn, zoals gehoorverlies of een verminderd gezichtsvermogen. Ook die kunnen iemands vermogen om op te letten in de weg zitten. Onderzoekers hebben vastgesteld dat jongeren zich over het algemeen moeilijker kunnen concentreren dan volwassenen. Onoplettendheid komt dus onder jongeren algemeen voor, maar is zelden het gevolg van een gezondheidsprobleem.

Je veranderende denkpatronen

Als je problemen met je concentratie hebt, is de kans groot dat je gewoon de perikelen van het volwassen worden ondergaat. De apostel Paulus schreef: „Toen ik een klein kind was, placht ik als een klein kind te spreken, als een klein kind te denken, als een klein kind te overleggen; nu ik echter een man ben geworden, heb ik de trekken van een klein kind weggedaan” (1 Korinthiërs 13:11). Ja, naarmate je dichter bij de volwassenheid komt, veranderen je denkpatronen. Volgens het boek Adolescent Development „ontstaan er aan het begin van de adolescentie . . . nieuwe conceptuele vermogens”. Je ontwikkelt het vermogen abstracte gedachten en begrippen te bevatten en te analyseren. Je begint een dieper begrip te krijgen van moraal, ethiek en andere veelomvattende kwesties. Je begint als een volwassen mens over je toekomst na te denken.

Het probleem? Dat al die nieuwe gedachten, ideeën en begrippen in je hersens rondtollen, kan heel afleidend zijn. Je denkt niet meer op het eenvoudige, elementaire niveau van een kind. Je hersens zetten je er nu toe aan wat je ziet en hoort te analyseren en er vraagtekens bij te zetten. Een opmerking van een leraar of spreker kan aanleiding vormen tot een opwindend mentaal uitstapje. Maar als je niet leert je afdwalende gedachten te beheersen, kun je waardevolle informatie mislopen. Het is interessant dat de bijbel zegt dat de rechtvaardige man Isaäk tijd doorbracht met rustig mediteren (Genesis 24:63). Iedere dag wat tijd inruimen om rustig te gaan zitten mediteren en de dingen op een rijtje te zetten, zal misschien een hulp voor je zijn om je op andere momenten beter te concentreren.

Emoties en hormonen

Je emoties kunnen ook een bron van afleiding zijn. Je probeert je te concentreren op datgene wat je leest of waar je naar luistert, maar je merkt dat je aan andere dingen zit te denken. Je schommelt tussen verveling en opwinding, neerslachtigheid en opgetogenheid. Nu, wees maar gerust! Je wordt echt niet gek. Naar alle waarschijnlijkheid zijn het gewoon je hormonen die met je aan het sollen zijn. Je ondergaat de veranderingen van de puberteit.

Kathy McCoy en Charles Wibbelsman schrijven: „Gevoelens te over in de adolescentiejaren . . . Dat wisselende humeur hoort in zekere mate bij de adolescentie. Voor een deel heeft het te maken met de stress van alle veranderingen die je op het ogenblik doormaakt.” Bovendien nader je „de bloem der jeugd” — de periode waarin de seksuele verlangens op hun hoogtepunt zijn (1 Korinthiërs 7:36). De schrijfster Ruth Bell zegt: „De lichamelijke veranderingen in de puberteit gaan vaak gepaard met het sterker worden van sexuele gevoelens. Je zult merken dat je meer over sex nadenkt, dat je gemakkelijker sexueel opgewonden wordt, dat je bij tijd en wijle er zelfs volledig door in beslag genomen wordt.”b

De in het begin aangehaalde Jesse heeft last van het afdwalen van zijn gedachten dat onder tieners zoveel voorkomt: „Soms denk ik aan meisjes of aan een probleem waar ik mee zit of wat ik later ga doen.” Uiteindelijk zal de storm van emoties bedaren. Werk intussen aan zelfdiscipline. De apostel Paulus schreef: „Ik beuk mijn lichaam en leid het als een slaaf” (1 Korinthiërs 9:27). Hoe meer je je emoties leert beheersen, des te beter zul je je kunnen concentreren.

Je slaapgewoonten

Je groeiende lichaam heeft voldoende slaap nodig om je te helpen bij je fysieke ontwikkeling en je hersens de gelegenheid te geven de vele nieuwe begrippen en emoties te verwerken waar je elke dag mee te maken krijgt. Maar veel tieners houden er een dagindeling op na die weinig tijd voor slaap overlaat. Een neuroloog merkt op: „Het organisme zal het aantal uren slaap waar het recht op heeft niet vergeten. Integendeel, het zal het altijd onthouden en plotseling een rekening presenteren die zich laat vertalen in vlagen van geheugenverlies, concentratieproblemen en trager denken.”

Sommige onderzoekers geloven dat eenvoudig een of meer uur extra slaap per nacht iemands concentratievermogen sterk kan verbeteren. Zeker, de bijbel veroordeelt luiheid en het liefhebben van slaap (Spreuken 20:13). Maar het is verstandig voldoende rust te nemen om doeltreffend te kunnen functioneren. — Prediker 4:6.

Eetgewoonten en concentratie

Een ander probleem kunnen de eetgewoonten zijn. Vetrijke en suikerhoudende voedingsmiddelen vallen bij tieners in de smaak. Onderzoekers zeggen dat hoewel junk food misschien heel lekker is, het de mentale alertheid schijnt af te remmen. Uit studies blijkt tevens dat de mentale prestaties afnemen na een maaltijd van koolhydraten, zoals brood, graanprodukten, rijst of pasta. Misschien komt dat doordat koolhydraten de hoeveelheid serotonine, een chemische stof, in de hersens vermeerderen en maken dat iemand zich doezelig voelt. Sommige voedingsdeskundigen raden dan ook aan om vóór een activiteit waarvoor je mentaal wakker moet zijn eiwitrijk voedsel te nuttigen.

De tv- en computergeneratie

Al jarenlang vinden opvoedkundigen dat de tv met haar snel bewegende beelden het concentratievermogen van jongeren vermindert, en sommigen wijzen nu met een zelfde beschuldigende vinger naar de computer. Hoewel er onder deskundigen heel wat wordt gediscussieerd over de wijze waarop nu precies deze moderne technologieën jonge mensen beïnvloeden, kan het doorbrengen van buitensporig veel tijd met tv-kijken of computerspelletjes nauwelijks gezond zijn. Een jongere geeft toe: „Met dingen zoals videospelletjes, computers en het Internet raken wij jongeren eraan gewend om snel te krijgen wat wij hebben willen.”

Het probleem is dat veel dingen in het leven alleen worden bereikt door inspanning, doorzettingsvermogen en ouderwets geduld. (Vergelijk Hebreeën 6:12; Jakobus 5:7.) Ga er daarom nooit van uit dat dingen snel moeten gaan en leuk moeten zijn om waarde te hebben. TV-kijken en computerspelletjes doen kan natuurlijk best leuk zijn, maar waarom zou je niet gaan schilderen, tekenen of een muziekinstrument leren bespelen? Zulke vaardigheden zouden je concentratievermogen kunnen vergroten.

Zijn er nog andere manieren waarop je je concentratievermogen kunt ontwikkelen? Ja zeker, en in een toekomstig artikel zullen wij enkele daarvan onder de loep nemen.

[Voetnoten]

[Inzet op blz. 20]

Onderzoekers zeggen dat junk food de mentale alertheid schijnt af te remmen

[Inzet op blz. 20]

„Soms denk ik aan meisjes of aan een probleem waar ik mee zit”

[Illustratie op blz. 19]

Vind je het vaak moeilijk op te letten in de klas?